৩. উদানসুত্তং

৫৫. সাৱত্থিনিদানং. তত্ৰ খো ভগৱা উদানং উদানেসি – ‘‘‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৱিস্স, ন মে ভৱিস্সতী’তি – এৱং অধিমুচ্চমানো ভিক্খু ছিন্দেয্য ওৰম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি. এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৱিস্স, ন মে ভৱিস্সতী’তি – এৱং অধিমুচ্চমানো ভিক্খু ছিন্দেয্য ওৰম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি?

‘‘ইধ, ভিক্খু, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী…পে… সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং; অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং. ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং; অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং.

‘‘সো অনিচ্চং ৰূপং ‘অনিচ্চং ৰূপ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, অনিচ্চং ৱেদনং ‘অনিচ্চা ৱেদনা’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, অনিচ্চং সঞ্ঞং ‘অনিচ্চা সঞ্ঞা’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, অনিচ্চে সঙ্খাৰে ‘অনিচ্চা সঙ্খাৰা’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, অনিচ্চং ৱিঞ্ঞাণং ‘অনিচ্চং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি.

‘‘দুক্খং ৰূপং ‘দুক্খং ৰূপ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, দুক্খং ৱেদনং… দুক্খং সঞ্ঞং… দুক্খে সঙ্খাৰে… দুক্খং ৱিঞ্ঞাণং ‘দুক্খং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি.

‘‘অনত্তং ৰূপং ‘অনত্তা ৰূপ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, অনত্তং ৱেদনং ‘অনত্তা ৱেদনা’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, অনত্তং সঞ্ঞং ‘অনত্তা সঞ্ঞা’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, অনত্তে সঙ্খাৰে ‘অনত্তা সঙ্খাৰা’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, অনত্তং ৱিঞ্ঞাণং ‘অনত্তা ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি.

‘‘সঙ্খতং ৰূপং ‘সঙ্খতং ৰূপ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, সঙ্খতং ৱেদনং… সঙ্খতং সঞ্ঞং… সঙ্খতে সঙ্খাৰে… সঙ্খতং ৱিঞ্ঞাণং ‘সঙ্খতং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. ৰূপং ৱিভৱিস্সতীতি যথাভূতং নপ্পজানাতি. ৱেদনা ৱিভৱিস্সতি… সঞ্ঞা ৱিভৱিস্সতি… সঙ্খাৰা ৱিভৱিস্সন্তি… ৱিঞ্ঞাণং ৱিভৱিস্সতীতি যথাভূতং নপ্পজানাতি.

‘‘সুতৱা চ খো, ভিক্খু, অৰিযসাৱকো অৰিযানং দস্সাৱী অৰিযধম্মস্স কোৱিদো অৰিযধম্মে সুৱিনীতো সপ্পুৰিসানং দস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স কোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে সুৱিনীতো ন ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… ন ৱেদনং… ন সঞ্ঞং… ন সঙ্খাৰে… ন ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি.

‘‘সো অনিচ্চং ৰূপং ‘অনিচ্চং ৰূপ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. অনিচ্চং ৱেদনং… অনিচ্চং সঞ্ঞং… অনিচ্চে সঙ্খাৰে… অনিচ্চং ৱিঞ্ঞাণং ‘অনিচ্চং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. দুক্খং ৰূপং…পে… দুক্খং ৱিঞ্ঞাণং… অনত্তং ৰূপং…পে… অনত্তং ৱিঞ্ঞাণং… সঙ্খতং ৰূপং…পে… সঙ্খতং ৱিঞ্ঞাণং ‘সঙ্খতং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. ৰূপং ৱিভৱিস্সতীতি যথাভূতং পজানাতি. ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং ৱিভৱিস্সতীতি যথাভূতং পজানাতি.

‘‘সো ৰূপস্স ৱিভৱা, ৱেদনায ৱিভৱা, সঞ্ঞা ৱিভৱা, সঙ্খাৰানং ৱিভৱা, ৱিঞ্ঞাণস্স ৱিভৱা, এৱং খো, ভিক্খু, ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৱিস্স, ন মে ভৱিস্সতী’তি – এৱং অধিমুচ্চমানো ভিক্খু ছিন্দেয্য ওৰম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি. ‘‘এৱং অধিমুচ্চমানো, ভন্তে, ভিক্খু ছিন্দেয্য ওৰম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি.

‘‘কথং পন, ভন্তে, জানতো কথং পস্সতো অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতী’’তি? ‘‘ইধ, ভিক্খু, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অতসিতাযে ঠানে তাসং আপজ্জতি. তাসো হেসো [হেসা (ক.)] ভিক্খু অস্সুতৱতো পুথুজ্জনস্স – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৱিস্স, ন মে ভৱিস্সতী’’’তি.

‘‘সুতৱা চ খো, ভিক্খু, অৰিযসাৱকো অতসিতাযে ঠানে ন তাসং আপজ্জতি. ন হেসো [ন হেসা (ক.)], ভিক্খু, তাসো সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৱিস্স, ন মে ভৱিস্সতী’তি. ৰূপুপযং ৱা, ভিক্খু, ৱিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, ৰূপাৰম্মণং ৰূপপ্পতিট্ঠং নন্দূপসেচনং ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্য. ৱেদনুপযং ৱা, ভিক্খু… সঞ্ঞুপযং ৱা, ভিক্খু… সঙ্খাৰুপযং ৱা, ভিক্খু, ৱিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, সঙ্খাৰাৰম্মণং সঙ্খাৰপ্পতিট্ঠং নন্দূপসেচনং ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্য.

‘‘যো [সো (সব্বত্থ)] ভিক্খু এৱং ৱদেয্য – ‘অহমঞ্ঞত্ৰ ৰূপা, অঞ্ঞত্ৰ ৱেদনায, অঞ্ঞত্ৰ সঞ্ঞায, অঞ্ঞত্ৰ সঙ্খাৰেহি ৱিঞ্ঞাণস্স আগতিং ৱা গতিং ৱা চুতিং ৱা উপপত্তিং ৱা ৱুদ্ধিং ৱা ৱিৰূড়্হিং ৱা ৱেপুল্লং ৱা পঞ্ঞাপেস্সামী’তি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘ৰূপধাতুযা চে, ভিক্খু, ভিক্খুনো ৰাগো পহীনো হোতি. ৰাগস্স পহানা ৱোচ্ছিজ্জতাৰম্মণং পতিট্ঠা ৱিঞ্ঞাণস্স ন হোতি. ৱেদনাধাতুযা চে, ভিক্খু, ভিক্খুনো… সঞ্ঞাধাতুযা চে, ভিক্খু, ভিক্খুনো… সঙ্খাৰধাতুযা চে, ভিক্খু, ভিক্খুনো… ৱিঞ্ঞাণধাতুযা চে, ভিক্খু, ভিক্খুনো ৰাগো পহীনো হোতি. ৰাগস্স পহানা ৱোচ্ছিজ্জতাৰম্মণং পতিট্ঠা ৱিঞ্ঞাণস্স ন হোতি. তদপ্পতিট্ঠিতং ৱিঞ্ঞাণং অৱিৰূড়্হং অনভিসঙ্খাৰঞ্চ ৱিমুত্তং. ৱিমুত্তত্তা ঠিতং. ঠিতত্তা সন্তুসিতং. সন্তুসিতত্তা ন পৰিতস্সতি. অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খু, জানতো এৱং পস্সতো অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতী’’তি. ততিযং.