৮. দুতিযগদ্দুলবদ্ধসুত্তং
১০০. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰতং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সা গদ্দুলবদ্ধো দড়্হে খীলে ৱা থম্ভে ৱা উপনিবদ্ধো. সো গচ্ছতি চেপি তমেৱ খীলং ৱা থম্ভং ৱা উপগচ্ছতি; তিট্ঠতি চেপি তমেৱ খীলং ৱা থম্ভং ৱা উপতিট্ঠতি; নিসীদতি চেপি তমেৱ খীলং ৱা থম্ভং ৱা উপনিসীদতি; নিপজ্জতি চেপি তমেৱ খীলং ৱা থম্ভং ৱা উপনিপজ্জতি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ৰূপং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি. ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি. সো গচ্ছতি চেপি ইমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে উপগচ্ছতি; তিট্ঠতি চেপি ইমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে উপতিট্ঠতি; নিসীদতি চেপি ইমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে উপনিসীদতি; নিপজ্জতি চেপি ইমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে উপনিপজ্জতি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, অভিক্খণং সকং চিত্তং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘দীঘৰত্তমিদং চিত্তং সংকিলিট্ঠং ৰাগেন দোসেন মোহেনা’তি. চিত্তসংকিলেসা, ভিক্খৱে, সত্তা সংকিলিস্সন্তি; চিত্তৱোদানা সত্তা ৱিসুজ্ঝন্তি.
‘‘দিট্ঠং ৱো, ভিক্খৱে, চৰণং নাম চিত্ত’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘তম্পি খো, ভিক্খৱে, চৰণং নাম চিত্তং চিত্তেনেৱ চিত্তিতং. তেনপি খো, ভিক্খৱে, চৰণেন চিত্তেন চিত্তঞ্ঞেৱ চিত্ততৰং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, অভিক্খণং সকং চিত্তং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘দীঘৰত্তমিদং চিত্তং সংকিলিট্ঠং ৰাগেন দোসেন মোহেনা’তি. চিত্তসংকিলেসা, ভিক্খৱে, সত্তা সংকিলিস্সন্তি; চিত্তৱোদানা সত্তা ৱিসুজ্ঝন্তি.
‘‘নাহং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞং একনিকাযম্পি সমনুপস্সামি এৱং চিত্তং. যথযিদং, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা, তেপি খো, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা চিত্তেনেৱ চিত্তিতা, তেহিপি খো, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতেহি পাণেহি চিত্তঞ্ঞেৱ চিত্ততৰং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, অভিক্খণং সকং চিত্তং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘দীঘৰত্তমিদং চিত্তং সংকিলিট্ঠং ৰাগেন দোসেন মোহেনা’তি. চিত্তসংকিলেসা, ভিক্খৱে, সত্তা সংকিলিস্সন্তি; চিত্তৱোদানা সত্তা ৱিসুজ্ঝন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰজকো ৱা চিত্তকাৰকো ৱা ৰজনায ৱা লাখায ৱা হলিদ্দিযা ৱা নীলিযা ৱা মঞ্জিট্ঠায [মঞ্জেট্ঠায (সী. স্যা. কং.), মঞ্জেট্ঠিযা (পী.)] ৱা সুপৰিমট্ঠে ফলকে ৱা ভিত্তিযা ৱা দুস্সপট্টে ৱা ইত্থিৰূপং ৱা পুৰিসৰূপং ৱা অভিনিম্মিনেয্য সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ৰূপঞ্ঞেৱ অভিনিব্বত্তেন্তো অভিনিব্বত্তেতি, ৱেদনঞ্ঞেৱ…পে… সঞ্ঞঞ্ঞেৱ… সঙ্খাৰে যেৱ… ৱিঞ্ঞাণঞ্ঞেৱ অভিনিব্বত্তেন্তো অভিনিব্বত্তেতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং…পে… ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. অট্ঠমং.