১. নকুলপিতুসুত্তং

১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে [সুংসুমাৰগিৰে (সী. স্যা. কং. পী.)] ভেসকড়াৱনে মিগদাযে. অথ খো নকুলপিতা গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো নকুলপিতা গহপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘অহমস্মি, ভন্তে, জিণ্ণো ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো আতুৰকাযো অভিক্খণাতঙ্কো. অনিচ্চদস্সাৱী খো পনাহং, ভন্তে, ভগৱতো মনোভাৱনীযানঞ্চ ভিক্খূনং. ওৱদতু মং, ভন্তে, ভগৱা; অনুসাসতু মং, ভন্তে, ভগৱা; যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

‘‘এৱমেতং, গহপতি, এৱমেতং, গহপতি! আতুৰো হাযং, গহপতি, কাযো অণ্ডভূতো পৰিযোনদ্ধো. যো হি, গহপতি, ইমং কাযং পৰিহৰন্তো মুহুত্তম্পি আৰোগ্যং পটিজানেয্য, কিমঞ্ঞত্ৰ বাল্যা? তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘আতুৰকাযস্স মে সতো চিত্তং অনাতুৰং ভৱিস্সতী’তি. এৱঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

অথ খো নকুলপিতা গহপতি ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো নকুলপিতৰং গহপতিং আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘ৱিপ্পসন্নানি খো তে, গহপতি, ইন্দ্ৰিযানি; পৰিসুদ্ধো মুখৱণ্ণো পৰিযোদাতো. অলত্থ নো অজ্জ ভগৱতো সম্মুখা ধম্মিং কথং সৱনাযা’’তি?

‘‘কথঞ্হি নো সিযা, ভন্তে! ইদানাহং, ভন্তে, ভগৱতা ধম্মিযা কথায অমতেন অভিসিত্তো’’তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, গহপতি, ভগৱতা ধম্মিযা কথায অমতেন অভিসিত্তো’’তি? ‘‘ইধাহং, ভন্তে, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নো খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং এতদৱোচং – ‘অহমস্মি, ভন্তে, জিণ্ণো ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো আতুৰকাযো অভিক্খণাতঙ্কো. অনিচ্চদস্সাৱী খো পনাহং, ভন্তে, ভগৱতো মনোভাৱনীযানঞ্চ ভিক্খূনং. ওৱদতু মং, ভন্তে, ভগৱা; অনুসাসতু মং, ভন্তে, ভগৱা; যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’’তি.

‘‘এৱং ৱুত্তে, মং, ভন্তে, ভগৱা এতদৱোচ – ‘এৱমেতং, গহপতি, এৱমেতং, গহপতি! আতুৰো হাযং, গহপতি, কাযো অণ্ডভূতো পৰিযোনদ্ধো. যো হি, গহপতি, ইমং কাযং পৰিহৰন্তো মুহুত্তম্পি আৰোগ্যং পটিজানেয্য, কিমঞ্ঞত্ৰ বাল্যা? তস্মাতিহ তে গহপতি, এৱং সিক্খিতব্বং – আতুৰকাযস্স মে সতো চিত্তং অনাতুৰং ভৱিস্সতীতি. এৱঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্ব’ন্তি. এৱং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা ধম্মিযা কথায অমতেন অভিসিত্তো’’তি.

‘‘ন হি পন তং, গহপতি, পটিভাসি ভগৱন্তং [তং ভগৱন্তং (সী.)] উত্তৰিং পটিপুচ্ছিতুং – ‘কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, আতুৰকাযো চেৱ হোতি আতুৰচিত্তো চ, কিত্তাৱতা চ পন আতুৰকাযো হি খো হোতি নো চ আতুৰচিত্তো’’’তি? ‘‘দূৰতোপি খো মযং, ভন্তে, আগচ্ছেয্যাম আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. সাধু ৱতাযস্মন্তংযেৱ সাৰিপুত্তং পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো’’তি.

‘‘তেন হি, গহপতি, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো নকুলপিতা গহপতি আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসি. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, আতুৰকাযো চেৱ হোতি, আতুৰচিত্তো চ? ইধ, গহপতি, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো অৰিযধম্মে অৱিনীতো সপ্পুৰিসানং অদস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স অকোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং; অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং. ‘অহং ৰূপং, মম ৰূপ’ন্তি পৰিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং ৰূপং, মম ৰূপ’ন্তি পৰিযুট্ঠট্ঠাযিনো তং ৰূপং ৱিপৰিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৰূপৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৱেদনাৱন্তং ৱা অত্তানং; অত্তনি ৱা ৱেদনং, ৱেদনায ৱা অত্তানং. ‘অহং ৱেদনা, মম ৱেদনা’তি পৰিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং ৱেদনা, মম ৱেদনা’তি পৰিযুট্ঠট্ঠাযিনো, সা ৱেদনা ৱিপৰিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৱেদনাৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি, সঞ্ঞাৱন্তং ৱা অত্তানং; অত্তনি ৱা সঞ্ঞং, সঞ্ঞায ৱা অত্তানং. ‘অহং সঞ্ঞা, মম সঞ্ঞা’তি পৰিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং সঞ্ঞা, মম সঞ্ঞা’তি পৰিযুট্ঠট্ঠাযিনো, সা সঞ্ঞা ৱিপৰিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স সঞ্ঞাৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘সঙ্খাৰে অত্ততো সমনুপস্সতি, সঙ্খাৰৱন্তং ৱা অত্তানং; অত্তনি ৱা সঙ্খাৰে, সঙ্খাৰেসু ৱা অত্তানং. ‘অহং সঙ্খাৰা, মম সঙ্খাৰা’তি পৰিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং সঙ্খাৰা, মম সঙ্খাৰা’তি পৰিযুট্ঠট্ঠাযিনো, তে সঙ্খাৰা ৱিপৰিণমন্তি অঞ্ঞথা হোন্তি. তস্স সঙ্খাৰৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং; অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. ‘অহং ৱিঞ্ঞাণং, মম ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি পৰিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং ৱিঞ্ঞাণং, মম ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি পৰিযুট্ঠট্ঠাযিনো, তং ৱিঞ্ঞাণং ৱিপৰিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৱিঞ্ঞাণৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. এৱং খো, গহপতি, আতুৰকাযো চেৱ হোতি আতুৰচিত্তো চ.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, আতুৰকাযো হি খো হোতি নো চ আতুৰচিত্তো? ইধ, গহপতি, সুতৱা অৰিযসাৱকো অৰিযানং দস্সাৱী অৰিযধম্মস্স কোৱিদো অৰিযধম্মে সুৱিনীতো সপ্পুৰিসানং দস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স কোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে সুৱিনীতো ন ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং; ন অত্তনি ৱা ৰূপং, ন ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং. ‘অহং ৰূপং, মম ৰূপ’ন্তি ন পৰিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং ৰূপং, মম ৰূপ’ন্তি অপৰিযুট্ঠট্ঠাযিনো, তং ৰূপং ৱিপৰিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৰূপৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা নুপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘ন ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৱেদনাৱন্তং ৱা অত্তানং; ন অত্তনি ৱা ৱেদনং, ন ৱেদনায ৱা অত্তানং. ‘অহং ৱেদনা, মম ৱেদনা’তি ন পৰিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং ৱেদনা, মম ৱেদনা’তি অপৰিযুট্ঠট্ঠাযিনো, সা ৱেদনা ৱিপৰিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৱেদনাৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা নুপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘ন সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন সঞ্ঞাৱন্তং ৱা অত্তানং; ন অত্তনি ৱা সঞ্ঞং, ন সঞ্ঞায ৱা অত্তানং. ‘অহং সঞ্ঞা, মম সঞ্ঞা’তি ন পৰিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং সঞ্ঞা, মম সঞ্ঞা’তি অপৰিযুট্ঠট্ঠাযিনো, সা সঞ্ঞা ৱিপৰিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স সঞ্ঞাৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা নুপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

``ন সঙ্খাৰে অত্ততো সমনুপস্সতি, ন সঙ্খাৰৱন্তং ৱা অত্তানং; ন অত্তনি ৱা সঙ্খাৰে, ন সঙ্খাৰেসু ৱা অত্তানং. ‘অহং সঙ্খাৰা, মম সঙ্খাৰা’তি ন পৰিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং সঙ্খাৰা, মম সঙ্খাৰা’তি অপৰিযুট্ঠট্ঠাযিনো, তে সঙ্খাৰা ৱিপৰিণমন্তি অঞ্ঞথা হোন্তি. তস্স সঙ্খাৰৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা নুপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘ন ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং; ন অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ন ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. ‘অহং ৱিঞ্ঞাণং, মম ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ন পৰিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং ৱিঞ্ঞাণং, মম ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি অপৰিযুট্ঠট্ঠাযিনো, তং ৱিঞ্ঞাণং ৱিপৰিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৱিঞ্ঞাণৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা নুপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. এৱং খো, গহপতি, আতুৰকাযো হোতি নো চ আতুৰচিত্তো’’তি.

ইদমৱোচ আযস্মা সাৰিপুত্তো. অত্তমনো নকুলপিতা গহপতি আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দীতি. পঠমং.