৮. কোসম্বিসুত্তং

৬৮. একং সমযং আযস্মা চ মুসিলো [মূসিলো (সী.), মুসীলো (পী.)] আযস্মা চ পৱিট্ঠো [সৱিট্ঠো (সী. পী.)] আযস্মা চ নাৰদো আযস্মা চ আনন্দো কোসম্বিযং ৱিহৰন্তি ঘোসিতাৰামে. অথ খো আযস্মা পৱিট্ঠো আযস্মন্তং মুসিলং এতদৱোচ – ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো মুসিল, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থাযস্মতো মুসিলস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণং – ‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’’ন্তি? ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো পৱিট্ঠ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অহমেতং জানামি অহমেতং পস্সামি – ‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’’ন্তি.

‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো মুসিল, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থাযস্মতো মুসিলস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণং – ‘ভৱপচ্চযা জাতীতি…পে… উপাদানপচ্চযা ভৱোতি… তণ্হাপচ্চযা উপাদানন্তি… ৱেদনাপচ্চযা তণ্হাতি… ফস্সপচ্চযা ৱেদনাতি… সড়াযতনপচ্চযা ফস্সোতি… নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনন্তি… ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপন্তি… সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণন্তি… অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’’তি? ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো পৱিট্ঠ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অহমেতং জানামি অহমেতং পস্সামি – ‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’’তি.

‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো মুসিল, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থাযস্মতো মুসিলস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণং – ‘জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’’’তি? ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো পৱিট্ঠ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অহমেতং জানামি অহমেতং পস্সামি – ‘জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’’’তি.

‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো মুসিল, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থাযস্মতো মুসিলস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণং – ‘ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধোতি…পে… উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধোতি… তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধোতি… ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধোতি… ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধোতি… সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধোতি… নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধোতি… ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধোতি … সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধোতি… অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’’’তি? ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো পৱিট্ঠ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অহমেতং জানামি অহমেতং পস্সামি – ‘অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’’’তি.

‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো মুসিল, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থাযস্মতো মুসিলস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণং – ‘ভৱনিৰোধো নিব্বান’’’ন্তি? ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো পৱিট্ঠ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অহমেতং জানামি অহমেতং পস্সামি – ‘ভৱনিৰোধো নিব্বান’’’ন্তি.

‘‘তেনহাযস্মা মুসিলো অৰহং খীণাসৱো’’তি? এৱং ৱুত্তে, আযস্মা মুসিলো তুণ্হী অহোসি. অথ খো আযস্মা নাৰদো আযস্মন্তং পৱিট্ঠং এতদৱোচ – ‘‘সাধাৱুসো পৱিট্ঠ, অহং এতং পঞ্হং লভেয্যং. মং এতং পঞ্হং পুচ্ছ. অহং তে এতং পঞ্হং ব্যাকৰিস্সামী’’তি. ‘‘লভতাযস্মা নাৰদো এতং পঞ্হং. পুচ্ছামহং আযস্মন্তং নাৰদং এতং পঞ্হং. ব্যাকৰোতু চ মে আযস্মা নাৰদো এতং পঞ্হং’’.

‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো নাৰদ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থাযস্মতো নাৰদস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণং – ‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’’ন্তি? ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো পৱিট্ঠ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অহমেতং জানামি অহমেতং পস্সামি – ‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’’ন্তি.

‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো নাৰদ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থাযস্মতো নাৰদস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণং – ভৱপচ্চযা জাতি…পে… অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তি? ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো পৱিট্ঠ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অহমেতং জানামি অহমেতং পস্সামি – ‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’’তি.

‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো নাৰদ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থাযস্মতো নাৰদস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণং – ‘জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’’’তি? ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো পৱিট্ঠ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অহমেতং জানামি অহমেতং পস্সামি – ‘জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’’’তি.

‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো নাৰদ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থাযস্মতো নাৰদস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণং – ‘ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধোতি…পে… অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’’’তি? ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো পৱিট্ঠ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অহমেতং জানামি অহমেতং পস্সামি – ‘অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’’’তি.

‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো নাৰদ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থাযস্মতো নাৰদস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণং – ‘ভৱনিৰোধো নিব্বান’’’ন্তি? ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো পৱিট্ঠ, সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অহমেতং জানামি অহমেতং পস্সামি – ‘ভৱনিৰোধো নিব্বান’’’ন্তি.

‘‘তেনহাযস্মা নাৰদো অৰহং খীণাসৱো’’তি? ‘‘‘ভৱনিৰোধো নিব্বান’ন্তি খো মে, আৱুসো, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, ন চম্হি অৰহং খীণাসৱো. সেয্যথাপি, আৱুসো, কন্তাৰমগ্গে উদপানো. তত্ৰ নেৱস্স ৰজ্জু ন উদকৱাৰকো. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো, সো তং উদপানং ওলোকেয্য. তস্স ‘উদক’ন্তি হি খো ঞাণং অস্স, ন চ কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰেয্য. এৱমেৱ খো, আৱুসো, ‘ভৱনিৰোধো নিব্বান’ন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, ন চম্হি অৰহং খীণাসৱো’’তি.

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং পৱিট্ঠং এতদৱোচ – ‘‘এৱংৱাদী [এৱংৱাদিং (?)] ত্ৱং, আৱুসো পৱিট্ঠ, আযস্মন্তং নাৰদং কিং ৱদেসী’’তি? ‘‘এৱংৱাদাহং, আৱুসো আনন্দ, আযস্মন্তং নাৰদং ন কিঞ্চি ৱদামি অঞ্ঞত্ৰ কল্যাণা অঞ্ঞত্ৰ কুসলা’’তি. অট্ঠমং.