১. পৰিৱীমংসনসুত্তং

৫১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কিত্তাৱতা নু খো, ভিক্খৱে, ভিক্খূ পৰিৱীমংসমানো পৰিৱীমংসেয্য সব্বসো সম্মা দুক্খক্খযাযা’’তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা ভগৱংপটিসৰণা. সাধু ৱত, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰিৱীমংসমানো পৰিৱীমংসতি – ‘যং খো ইদং অনেকৱিধং নানপ্পকাৰকং দুক্খং লোকে উপ্পজ্জতি জৰামৰণং; ইদং নু খো দুক্খং কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং? কিস্মিং সতি জৰামৰণং হোতি, কিস্মিং অসতি জৰামৰণং ন হোতী’তি? সো পৰিৱীমংসমানো এৱং পজানাতি – ‘যং খো ইদং অনেকৱিধং নানপ্পকাৰকং দুক্খং লোকে উপ্পজ্জতি জৰামৰণং, ইদং খো দুক্খং জাতিনিদানং জাতিসমুদযং জাতিজাতিকং জাতিপ্পভৱং. জাতিযা সতি জৰামৰণং হোতি, জাতিযা অসতি জৰামৰণং ন হোতী’’’তি.

‘‘সো জৰামৰণঞ্চ পজানাতি, জৰামৰণসমুদযঞ্চ পজানাতি, জৰামৰণনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যা চ জৰামৰণনিৰোধসাৰুপ্পগামিনী পটিপদা তঞ্চ পজানাতি, তথা পটিপন্নো চ হোতি অনুধম্মচাৰী; অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো সম্মা দুক্খক্খযায পটিপন্নো জৰামৰণনিৰোধায.

‘‘অথাপৰং পৰিৱীমংসমানো পৰিৱীমংসতি – ‘জাতি পনাযং কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা, কিস্মিং সতি জাতি হোতি, কিস্মিং অসতি জাতি ন হোতী’তি? সো পৰিৱীমংসমানো এৱং পজানাতি – ‘জাতি ভৱনিদানা ভৱসমুদযা ভৱজাতিকা ভৱপ্পভৱা; ভৱে সতি জাতি হোতি, ভৱে অসতি জাতি ন হোতী’’’তি.

‘‘সো জাতিঞ্চ পজানাতি, জাতিসমুদযঞ্চ পজানাতি, জাতিনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যা চ জাতিনিৰোধসাৰুপ্পগামিনী পটিপদা তঞ্চ পজানাতি, তথা পটিপন্নো চ হোতি অনুধম্মচাৰী; অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো সম্মা দুক্খক্খযায পটিপন্নো জাতিনিৰোধায.

‘‘অথাপৰং পৰিৱীমংসমানো পৰিৱীমংসতি – ‘ভৱো পনাযং কিংনিদানো…পে… উপাদানং পনিদং কিংনিদানং… তণ্হা পনাযং কিংনিদানা… ৱেদনা… ফস্সো… সড়াযতনং পনিদং কিংনিদানং… নামৰূপং পনিদং… ৱিঞ্ঞাণং পনিদং… সঙ্খাৰা পনিমে কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা; কিস্মিং সতি সঙ্খাৰা হোন্তি, কিস্মিং অসতি সঙ্খাৰা ন হোন্তী’তি? সো পৰিৱীমংসমানো এৱং পজানাতি – ‘সঙ্খাৰা অৱিজ্জানিদানা অৱিজ্জাসমুদযা অৱিজ্জাজাতিকা অৱিজ্জাপভৱা; অৱিজ্জায সতি সঙ্খাৰা হোন্তি, অৱিজ্জায অসতি সঙ্খাৰা ন হোন্তী’’’তি.

‘‘সো সঙ্খাৰে চ পজানাতি, সঙ্খাৰসমুদযঞ্চ পজানাতি, সঙ্খাৰনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যা চ সঙ্খাৰনিৰোধসাৰুপ্পগামিনী পটিপদা তঞ্চ পজানাতি, তথা পটিপন্নো চ হোতি অনুধম্মচাৰী; অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো সম্মা দুক্খক্খযায পটিপন্নো সঙ্খাৰনিৰোধায.

‘‘অৱিজ্জাগতো যং, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলো পুঞ্ঞং চে সঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, পুঞ্ঞূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণং. অপুঞ্ঞং চে সঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, অপুঞ্ঞূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণং. আনেঞ্জং চে সঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি আনেঞ্জূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণং. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অৱিজ্জা পহীনা হোতি ৱিজ্জা উপ্পন্না, সো অৱিজ্জাৱিৰাগা ৱিজ্জুপ্পাদা নেৱ পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি ন অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি ন আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. অনভিসঙ্খৰোন্তো অনভিসঞ্চেতযন্তো ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি; অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি, অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি.

‘‘সো সুখং চে ৱেদনং ৱেদযতি, সা অনিচ্চাতি পজানাতি, অনজ্ঝোসিতাতি পজানাতি, অনভিনন্দিতাতি পজানাতি. দুক্খং চে ৱেদনং ৱেদযতি, সা অনিচ্চাতি পজানাতি, অনজ্ঝোসিতাতি পজানাতি, অনভিনন্দিতাতি পজানাতি. অদুক্খমসুখং চে ৱেদনং ৱেদযতি, সা অনিচ্চাতি পজানাতি, অনজ্ঝোসিতাতি পজানাতি, অনভিনন্দিতাতি পজানাতি. সো সুখং চে ৱেদনং ৱেদযতি, ৱিসংযুত্তো নং ৱেদযতি. দুক্খং চে ৱেদনং ৱেদযতি, ৱিসংযুত্তো নং [তং ৱেদনং (সী. পী.), ৱেদনং (ক.)] ৱেদযতি. অদুক্খমসুখং চে ৱেদনং ৱেদযতি, ৱিসংযুত্তো নং ৱেদযতি.

‘‘সো কাযপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযমানো কাযপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযামীতি পজানাতি, জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযমানো জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযামীতি পজানাতি. কাযস্স ভেদা উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানা ইধেৱ সব্বৱেদযিতানি অনভিনন্দিতানি সীতীভৱিস্সন্তি, সৰীৰানি অৱসিস্সন্তীতি পজানাতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো কুম্ভকাৰপাকা উণ্হং কুম্ভং উদ্ধৰিত্ৱা সমে ভূমিভাগে পটিসিস্সেয্য [পটিৱিসেয্য (সী.), পতিট্ঠপেয্য (স্যা. কং. পী.), পটিসেৱেয্য (টীকা)]. তত্ৰ যাযং উস্মা সা তত্থেৱ ৱূপসমেয্য, কপল্লানি অৱসিস্সেয্যুং. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযমানো কাযপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযামীতি পজানাতি, জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযমানো জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযামীতি পজানাতি. কাযস্স ভেদা উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানা ইধেৱ সব্বৱেদযিতানি অনভিনন্দিতানি সীতীভৱিস্সন্তি, সৰীৰানি অৱসিস্সন্তীতি পজানাতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু খো খীণাসৱো ভিক্খু পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং ৱা অভিসঙ্খৰেয্য অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং ৱা অভিসঙ্খৰেয্য আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰং ৱা অভিসঙ্খৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সব্বসো ৱা পন সঙ্খাৰেসু অসতি, সঙ্খাৰনিৰোধা অপি নু খো ৱিঞ্ঞাণং পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সব্বসো ৱা পন ৱিঞ্ঞাণে অসতি, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা অপি নু খো নামৰূপং পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সব্বসো ৱা পন নামৰূপে অসতি, নামৰূপনিৰোধা অপি নু খো সড়াযতনং পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সব্বসো ৱা পন সড়াযতনে অসতি, সড়াযতননিৰোধা অপি নু খো ফস্সো পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সব্বসো ৱা পন ফস্সে অসতি, ফস্সনিৰোধা অপি নু খো ৱেদনা পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সব্বসো ৱা পন ৱেদনায অসতি, ৱেদনানিৰোধা অপি নু খো তণ্হা পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সব্বসো ৱা পন তণ্হায অসতি, তণ্হানিৰোধা অপি নু খো উপাদানং পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সব্বসো ৱা পন উপাদানে অসতি, উপাদাননিৰোধা অপি নু খো ভৱো পঞ্ঞাযেথা’’তি. ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সব্বসো ৱা পন ভৱে অসতি, ভৱনিৰোধা অপি নু খো জাতি পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সব্বসো ৱা পন জাতিযা অসতি, জাতিনিৰোধা অপি নু খো জৰামৰণং পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৱে, এৱমেতং, ভিক্খৱে, নেতং অঞ্ঞথা. সদ্দহথ মে তং, ভিক্খৱে, অধিমুচ্চথ, নিক্কঙ্খা এত্থ হোথ নিব্বিচিকিচ্ছা. এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’তি. পঠমং.