৫. ভূমিজসুত্তং
২৫. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি. অথ খো আযস্মা ভূমিজো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ভূমিজো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –
‘‘সন্তাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা পৰংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. ইধ নো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ভগৱা কিংৱাদী কিমক্খাযী, কথং ব্যাকৰমানা চ মযং ৱুত্তৱাদিনো চেৱ ভগৱতো অস্সাম, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্যাম, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্যাম, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্যা’’তি?
‘‘পটিচ্চসমুপ্পন্নং খো, আৱুসো, সুখদুক্খং ৱুত্তং ভগৱতা. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ. ইতি ৱদং ৱুত্তৱাদী চেৱ ভগৱতো অস্স, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্য, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্য, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্য.
‘‘তত্ৰাৱুসো, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তদপি ফস্সপচ্চযা. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তদপি ফস্সপচ্চযা.
‘‘তত্ৰাৱুসো, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যেপি তে…পে. … যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি.
অস্সোসি খো আযস্মা আনন্দো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স আযস্মতা ভূমিজেন সদ্ধিং ইমং কথাসল্লাপং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো যাৱতকো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স আযস্মতা ভূমিজেন সদ্ধিং অহোসি কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.
‘‘সাধু সাধু, আনন্দ, যথা তং সাৰিপুত্তো সম্মা ব্যাকৰমানো ব্যাকৰেয্য. পটিচ্চসমুপ্পন্নং খো, আনন্দ, সুখদুক্খং ৱুত্তং মযা. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ. ইতি ৱদং ৱুত্তৱাদী চেৱ মে অস্স, ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্য, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্য, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্য.
‘‘তত্ৰানন্দ, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা.
‘‘তত্ৰানন্দ, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণাকম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.
‘‘কাযে ৱা হানন্দ, সতি কাযসঞ্চেতনাহেতু উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. ৱাচায ৱা হানন্দ, সতি ৱচীসঞ্চেতনাহেতু উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. মনে ৱা হানন্দ, সতি মনোসঞ্চেতনাহেতু উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং অৱিজ্জাপচ্চযা চ.
‘‘সামং ৱা তং, আনন্দ, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স [যংপচ্চযায (স্যা. কং.), যংপচ্চযা যং (ক.)] তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. পৰে ৱা তং [পৰে ৱাস্স তং (সী. পী.), পৰে ৱাযতং (স্যা. কং.)], আনন্দ, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সম্পজানো ৱা তং, আনন্দ, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. অসম্পজানো ৱা তং, আনন্দ, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং.
‘‘সামং ৱা তং, আনন্দ, ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. পৰে ৱা তং, আনন্দ, ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সম্পজানো ৱা তং, আনন্দ…পে… অসম্পজানো ৱা তং, আনন্দ, ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং.
‘‘সামং ৱা তং, আনন্দ, মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. পৰে ৱা তং, আনন্দ, মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সম্পজানো ৱা তং, আনন্দ…পে… অসম্পজানো ৱা তং, আনন্দ, মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং.
‘‘ইমেসু, আনন্দ, ধম্মেসু অৱিজ্জা অনুপতিতা. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ, আনন্দ, অসেসৱিৰাগনিৰোধা সো কাযো ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সা ৱাচা ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সো মনো ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. খেত্তং তং ন হোতি…পে… ৱত্থু তং ন হোতি…পে… আযতনং তং ন হোতি…পে… অধিকৰণং তং ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খ’’ন্তি. পঞ্চমং.