২. আহাৰৱগ্গো

১. আহাৰসুত্তং

১১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে…পে… এতদৱোচ – ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, আহাৰা ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহায. কতমে চত্তাৰো? কবড়ীকাৰো [কবড়িংকাৰো (সী. পী.), কৱড়ীকাৰো (স্যা. কং.)] আহাৰো – ওড়াৰিকো ৱা সুখুমো ৱা, ফস্সো দুতিযো, মনোসঞ্চেতনা ততিযা, ৱিঞ্ঞাণং চতুত্থং. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো আহাৰা ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহায’’.

‘‘ইমে, ভিক্খৱে, চত্তাৰো আহাৰা কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা? ইমে চত্তাৰো আহাৰা তণ্হানিদানা তণ্হাসমুদযা তণ্হাজাতিকা তণ্হাপভৱা. তণ্হা চাযং, ভিক্খৱে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা? তণ্হা ৱেদনানিদানা ৱেদনাসমুদযা ৱেদনাজাতিকা ৱেদনাপভৱা. ৱেদনা চাযং, ভিক্খৱে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা? ৱেদনা ফস্সনিদানা ফস্সসমুদযা ফস্সজাতিকা ফস্সপভৱা. ফস্সো চাযং, ভিক্খৱে, কিংনিদানো কিংসমুদযো কিংজাতিকো কিংপভৱো? ফস্সো সড়াযতননিদানো সড়াযতনসমুদযো সড়াযতনজাতিকো সড়াযতনপভৱো. সড়াযতনঞ্চিদং, ভিক্খৱে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং? সড়াযতনং নামৰূপনিদানং নামৰূপসমুদযং নামৰূপজাতিকং নামৰূপপভৱং. নামৰূপঞ্চিদং, ভিক্খৱে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং? নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণনিদানং ৱিঞ্ঞাণসমুদযং ৱিঞ্ঞাণজাতিকং ৱিঞ্ঞাণপভৱং. ৱিঞ্ঞাণঞ্চিদং, ভিক্খৱে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং? ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰনিদানং সঙ্খাৰসমুদযং সঙ্খাৰজাতিকং সঙ্খাৰপভৱং. সঙ্খাৰা চিমে, ভিক্খৱে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা? সঙ্খাৰা অৱিজ্জানিদানা অৱিজ্জাসমুদযা অৱিজ্জাজাতিকা অৱিজ্জাপভৱা.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো; সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো …পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’তি. পঠমং.

২. মোড়িযফগ্গুনসুত্তং

১২. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, আহাৰা ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহায. কতমে চত্তাৰো? কবড়ীকাৰো আহাৰো – ওড়াৰিকো ৱা সুখুমো ৱা, ফস্সো দুতিযো, মনোসঞ্চেতনা ততিযা, ৱিঞ্ঞাণং চতুত্থং. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো আহাৰা ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহাযা’’তি.

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, ৱিঞ্ঞাণাহাৰং আহাৰেতী’’তি? ‘‘নো কল্লো পঞ্হো’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘‘আহাৰেতী’তি অহং ন ৱদামি. ‘আহাৰেতী’তি চাহং ৱদেয্যং, তত্ৰস্স কল্লো পঞ্হো – ‘কো নু খো, ভন্তে, আহাৰেতী’তি? এৱং চাহং ন ৱদামি. এৱং মং অৱদন্তং যো এৱং পুচ্ছেয্য – ‘কিস্স নু খো, ভন্তে, ৱিঞ্ঞাণাহাৰো’তি, এস কল্লো পঞ্হো. তত্ৰ কল্লং ৱেয্যাকৰণং – ‘ৱিঞ্ঞাণাহাৰো আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তিযা পচ্চযো, তস্মিং ভূতে সতি সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’’তি.

‘‘কো নু খো, ভন্তে, ফুসতী’’তি? ‘‘নো কল্লো পঞ্হো’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘‘ফুসতী’তি অহং ন ৱদামি. ‘ফুসতী’তি চাহং ৱদেয্যং, তত্ৰস্স কল্লো পঞ্হো – ‘কো নু খো, ভন্তে, ফুসতী’তি? এৱং চাহং ন ৱদামি. এৱং মং অৱদন্তং যো এৱং পুচ্ছেয্য – ‘কিংপচ্চযা নু খো, ভন্তে, ফস্সো’তি, এস কল্লো পঞ্হো. তত্ৰ কল্লং ৱেয্যাকৰণং – ‘সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’’’তি.

‘‘কো নু খো, ভন্তে, ৱেদযতী’’তি [ৱেদিযতীতি (সী. পী. ক.)]? ‘‘নো কল্লো পঞ্হো’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘‘ৱেদযতী’তি অহং ন ৱদামি. ‘ৱেদযতী’তি চাহং ৱদেয্যং, তত্ৰস্স কল্লো পঞ্হো – ‘কো নু খো, ভন্তে, ৱেদযতী’তি? এৱং চাহং ন ৱদামি. এৱং মং অৱদন্তং যো এৱং পুচ্ছেয্য – ‘কিংপচ্চযা নু খো, ভন্তে, ৱেদনা’তি, এস কল্লো পঞ্হো. তত্ৰ কল্লং ৱেয্যাকৰণং – ‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা’’’তি.

‘‘কো নু খো, ভন্তে, তসতী’’তি [তণ্হীযতীতি (সী. স্যা. কং.)]? ‘‘নো কল্লো পঞ্হো’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘‘তসতী’তি অহং ন ৱদামি. ‘তসতী’তি চাহং ৱদেয্যং, তত্ৰস্স কল্লো পঞ্হো – ‘কো নু খো, ভন্তে, তসতী’তি? এৱং চাহং ন ৱদামি. এৱং মং অৱদন্তং যো এৱং পুচ্ছেয্য – ‘কিংপচ্চযা নু খো, ভন্তে, তণ্হা’তি, এস কল্লো পঞ্হো. তত্ৰ কল্লং ৱেয্যাকৰণং – ‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’’ন্তি.

‘‘কো নু খো, ভন্তে, উপাদিযতী’’তি? ‘‘নো কল্লো পঞ্হো’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘‘উপাদিযতী’তি অহং ন ৱদামি. ‘উপাদিযতী’তি চাহং ৱদেয্যং, তত্ৰস্স কল্লো পঞ্হো – ‘কো নু খো, ভন্তে, উপাদিযতী’তি? এৱং চাহং ন ৱদামি. এৱং মং অৱদন্তং যো এৱং পুচ্ছেয্য – ‘কিংপচ্চযা নু খো, ভন্তে, উপাদান’ন্তি, এস কল্লো পঞ্হো. তত্ৰ কল্লং ৱেয্যাকৰণং – ‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৱো’তি…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

‘‘ছন্নং ত্ৱেৱ, ফগ্গুন, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা ফস্সনিৰোধো; ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো; ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো; তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো; উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো; ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো; জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’তি. দুতিযং.

৩. সমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

১৩. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা জৰামৰণং নপ্পজানন্তি, জৰামৰণসমুদযং নপ্পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধং নপ্পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি; জাতিং…পে… ভৱং… উপাদানং… তণ্হং… ৱেদনং… ফস্সং… সড়াযতনং… নামৰূপং… ৱিঞ্ঞাণং… সঙ্খাৰে নপ্পজানন্তি, সঙ্খাৰসমুদযং নপ্পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধং নপ্পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা; ন চ পন তে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং [ব্ৰাহ্মঞ্ঞত্থং (স্যা. কং.) মোগ্গল্লানব্যাকৰণং ওলোকেতব্বং] ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা জৰামৰণং পজানন্তি, জৰামৰণসমুদযং পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধং পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি; জাতিং…পে… ভৱং… উপাদানং… তণ্হং… ৱেদনং… ফস্সং… সড়াযতনং… নামৰূপং… ৱিঞ্ঞাণং… সঙ্খাৰে পজানন্তি, সঙ্খাৰসমুদযং পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধং পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা; তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. ততিযং.

৪. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

১৪. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমে ধম্মে নপ্পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং সমুদযং নপ্পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং নিৰোধং নপ্পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং নিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি, কতমে ধম্মে নপ্পজানন্তি, কতমেসং ধম্মানং সমুদযং নপ্পজানন্তি, কতমেসং ধম্মানং নিৰোধং নপ্পজানন্তি, কতমেসং ধম্মানং নিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি’’?

‘‘জৰামৰণং নপ্পজানন্তি, জৰামৰণসমুদযং নপ্পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধং নপ্পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি; জাতিং…পে… ভৱং… উপাদানং… তণ্হং… ৱেদনং… ফস্সং… সড়াযতনং… নামৰূপং… ৱিঞ্ঞাণং… সঙ্খাৰে নপ্পজানন্তি, সঙ্খাৰসমুদযং নপ্পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধং নপ্পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি. ইমে ধম্মে নপ্পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং সমুদযং নপ্পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং নিৰোধং নপ্পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং নিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি. ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পন তে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমে ধম্মে পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং সমুদযং পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং নিৰোধং পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং নিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি, কতমে ধম্মে পজানন্তি, কতমেসং ধম্মানং সমুদযং পজানন্তি, কতমেসং ধম্মানং নিৰোধং পজানন্তি, কতমেসং ধম্মানং নিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি?

‘‘জৰামৰণং পজানন্তি, জৰামৰণসমুদযং পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধং পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি; জাতিং…পে… ভৱং… উপাদানং… তণ্হং… ৱেদনং… ফস্সং… সড়াযতনং… নামৰূপং… ৱিঞ্ঞাণং… সঙ্খাৰে পজানন্তি, সঙ্খাৰসমুদযং পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধং পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি. ইমে ধম্মে পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং সমুদযং পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং নিৰোধং পজানন্তি, ইমেসং ধম্মানং নিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি. তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা, ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা. তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. চতুত্থং.

৫. কচ্চানগোত্তসুত্তং

১৫. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি. অথ খো আযস্মা কচ্চানগোত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা কচ্চানগোত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘সম্মাদিট্ঠি সম্মাদিট্ঠী’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সম্মাদিট্ঠি হোতী’’তি?

‘‘দ্ৱযনিস্সিতো খ্ৱাযং, কচ্চান, লোকো যেভুয্যেন – অত্থিতঞ্চেৱ নত্থিতঞ্চ. লোকসমুদযং খো, কচ্চান, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো যা লোকে নত্থিতা সা ন হোতি. লোকনিৰোধং খো, কচ্চান, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো যা লোকে অত্থিতা সা ন হোতি. উপযুপাদানাভিনিৱেসৱিনিবন্ধো [উপাযুপাদানাভিনিৱেসৱিনিবন্ধো (সী. স্যা. কং. পী.)] খ্ৱাযং, কচ্চান, লোকো যেভুয্যেন. তঞ্চাযং উপযুপাদানং চেতসো অধিট্ঠানং অভিনিৱেসানুসযং ন উপেতি ন উপাদিযতি নাধিট্ঠাতি – ‘অত্তা মে’তি. ‘দুক্খমেৱ উপ্পজ্জমানং উপ্পজ্জতি, দুক্খং নিৰুজ্ঝমানং নিৰুজ্ঝতী’তি ন কঙ্খতি ন ৱিচিকিচ্ছতি অপৰপচ্চযা ঞাণমেৱস্স এত্থ হোতি. এত্তাৱতা খো, কচ্চান, সম্মাদিট্ঠি হোতি.

‘‘‘সব্বং অত্থী’তি খো, কচ্চান, অযমেকো অন্তো. ‘সব্বং নত্থী’তি অযং দুতিযো অন্তো. এতে তে, কচ্চান, উভো অন্তে অনুপগম্ম মজ্ঝেন তথাগতো ধম্মং দেসেতি – ‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো; সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’’তি. পঞ্চমং.

৬. ধম্মকথিকসুত্তং

১৬. সাৱত্থিযং …পে… অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘ধম্মকথিকো ধম্মকথিকো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ধম্মকথিকো হোতী’’তি?

‘‘জৰামৰণস্স চে ভিক্খু নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায ধম্মং দেসেতি, ‘ধম্মকথিকো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনায. জৰামৰণস্স চে ভিক্খু নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি, ‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনায. জৰামৰণস্স চে ভিক্খু নিব্বিদা ৱিৰাগা নিৰোধা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি, ‘দিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনায.

‘‘জাতিযা চে ভিক্খু…পে… ভৱস্স চে ভিক্খু… উপাদানস্স চে ভিক্খু… তণ্হায চে ভিক্খু… ৱেদনায চে ভিক্খু… ফস্সস্স চে ভিক্খু… সড়াযতনস্স চে ভিক্খু… নামৰূপস্স চে ভিক্খু… ৱিঞ্ঞাণস্স চে ভিক্খু… সঙ্খাৰানং চে ভিক্খু… অৱিজ্জায চে ভিক্খু নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায ধম্মং দেসেতি, ‘ধম্মকথিকো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনায. অৱিজ্জায চে ভিক্খু নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি, ‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনায. অৱিজ্জায চে ভিক্খু নিব্বিদা ৱিৰাগা নিৰোধা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি, ‘দিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

৭. অচেলকস্সপসুত্তং

১৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো অচেলো কস্সপো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো অচেলো কস্সপো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পুচ্ছেয্যাম মযং ভৱন্তং গোতমং কঞ্চিদেৱ [কিঞ্চিদেৱ (ক.)] দেসং, সচে নো ভৱং গোতমো ওকাসং কৰোতি পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণাযা’’তি.

‘‘অকালো খো তাৱ, কস্সপ, পঞ্হস্স; অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠম্হা’’তি. দুতিযম্পি খো অচেলো কস্সপো ভগৱন্তং এতদৱোচ ‘‘পুচ্ছেয্যাম মযং ভৱন্তং গোতমং কঞ্চিদেৱ দেসং, সচে নো ভৱং গোতমো ওকাসং কৰোতি পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণাযা’’তি. ‘‘অকালো খো তাৱ, কস্সপ, পঞ্হস্স; অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠম্হা’’তি. ততিযম্পি খো অচেলো কস্সপো…পে… অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠম্হাতি. এৱং ৱুত্তে, অচেলো কস্সপো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ন খো পন মযং ভৱন্তং গোতমং বহুদেৱ পুচ্ছিতুকামা’’তি. ‘‘পুচ্ছ, কস্সপ, যদাকঙ্খসী’’তি.

‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, ‘সযংকতং দুক্খ’ন্তি? ‘মা হেৱং, কস্সপা’তি ভগৱা অৱোচ. ‘কিং পন, ভো গোতম, পৰংকতং দুক্খ’ন্তি? ‘মা হেৱং, কস্সপা’তি ভগৱা অৱোচ. ‘কিং নু খো, ভো গোতম, সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ দুক্খ’ন্তি? ‘মা হেৱং, কস্সপা’তি ভগৱা অৱোচ. ‘কিং পন ভো গোতম, অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খ’ন্তি? ‘মা হেৱং, কস্সপা’তি ভগৱা অৱোচ. ‘কিং নু খো, ভো গোতম, নত্থি দুক্খ’ন্তি? ‘ন খো, কস্সপ, নত্থি দুক্খং. অত্থি খো, কস্সপ, দুক্খ’ন্তি. ‘তেন হি ভৱং গোতমো দুক্খং ন জানাতি, ন পস্সতী’তি. ‘ন খ্ৱাহং, কস্সপ, দুক্খং ন জানামি, ন পস্সামি. জানামি খ্ৱাহং, কস্সপ, দুক্খং; পস্সামি খ্ৱাহং, কস্সপ, দুক্খ’’’ন্তি.

‘‘কি নু খো, ভো গোতম, ‘সযংকতং দুক্খ’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘মা হেৱং, কস্সপা’তি ৱদেসি. ‘কিং পন, ভো গোতম, পৰংকতং দুক্খ’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘মা হেৱং, কস্সপা’তি ৱদেসি. ‘কিং নু খো, ভো গোতম, সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ দুক্খ’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘মা হেৱং, কস্সপা’তি ৱদেসি. ‘কিং পন, ভো গোতম, অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খ’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘মা হেৱং, কস্সপা’তি ৱদেসি. ‘কিং নু খো, ভো গোতম, নত্থি দুক্খ’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ন খো, কস্সপ, নত্থি দুক্খং, অত্থি খো, কস্সপ, দুক্খ’ন্তি ৱদেসি. ‘তেন হি ভৱং গোতমো দুক্খং ন জানাতি ন পস্সতী’তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ন খ্ৱাহং, কস্সপ, দুক্খং ন জানামি ন পস্সামি. জানামি খ্ৱাহং, কস্সপ, দুক্খং; পস্সামি খ্ৱাহং, কস্সপ, দুক্খ’ন্তি ৱদেসি. আচিক্খতু চ [অযং চকাৰো সী. পোত্থকে নত্থি] মে, ভন্তে, ভগৱা দুক্খং. দেসেতু চ [অযং চকাৰো সী. পোত্থকে নত্থি] মে, ভন্তে, ভগৱা দুক্খ’’ন্তি.

‘‘‘সো কৰোতি সো পটিসংৱেদযতী’তি [পটিসংৱেদিযতীতি (সী. পী. ক.)] খো, কস্সপ, আদিতো সতো ‘সযংকতং দুক্খ’ন্তি ইতি ৱদং সস্সতং এতং পৰেতি. ‘অঞ্ঞো কৰোতি অঞ্ঞো পটিসংৱেদযতী’তি খো, কস্সপ, ৱেদনাভিতুন্নস্স সতো ‘পৰংকতং দুক্খ’ন্তি ইতি ৱদং উচ্ছেদং এতং পৰেতি. এতে তে, কস্সপ, উভো অন্তে অনুপগম্ম মজ্ঝেন তথাগতো ধম্মং দেসেতি – ‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো; সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’’তি.

এৱং ৱুত্তে, অচেলো কস্সপো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য…পে… চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি; এৱমেৱং ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি.

‘‘যো খো, কস্সপ, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে আকঙ্খতি পব্বজ্জং, আকঙ্খতি উপসম্পদং, সো চত্তাৰো মাসে পৰিৱসতি. চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন [অচ্চযেন পৰিৱুট্ঠপৰিৱাসং (স্যা. কং. পী. ক.)] (পৰিৱুত্থপৰিৱাসং) আৰদ্ধচিত্তা ভিক্খূ [ভিক্খূ আকঙ্খমানা (স্যা. কং. পী. ক.)] পব্বাজেন্তি উপসম্পাদেন্তি ভিক্খুভাৱায. অপি চ মযা পুগ্গলৱেমত্ততা ৱিদিতা’’তি.

‘‘সচে, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে আকঙ্খতি পব্বজ্জং, আকঙ্খতি উপসম্পদং, চত্তাৰো মাসে পৰিৱসতি. চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন [অচ্চযেন পৰিৱুট্ঠপৰিৱাসং (স্যা. কং. পী. ক.)] (পৰিৱুত্থপৰিৱাসং) আৰদ্ধচিত্তা ভিক্খূ [ভিক্খূ আকঙ্খমানা (স্যা. কং. পী. ক.)] পব্বাজেন্তি উপসম্পাদেন্তি ভিক্খুভাৱায. অহং চত্তাৰি ৱস্সানি পৰিৱসিস্সামি, চতুন্নং ৱস্সানং অচ্চযেন [অচ্চযেন পৰিৱুট্ঠপৰিৱাসং (স্যা. কং. পী. ক.)] (পৰিৱুত্থপৰিৱাসং) আৰদ্ধচিত্তা ভিক্খূ পব্বাজেন্তু উপসম্পাদেন্তু ভিক্খুভাৱাযা’’তি.

অলত্থ খো অচেলো কস্সপো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অচিৰূপসম্পন্নো চ পনাযস্মা কস্সপো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা কস্সপো অৰহতং অহোসীতি. সত্তমং.

৮. তিম্বৰুকসুত্তং

১৮. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি. অথ খো তিম্বৰুকো পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো তিম্বৰুকো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, সযংকতং সুখদুক্খ’ন্তি? ‘মা হেৱং, তিম্বৰুকা’তি ভগৱা অৱোচ. ‘কিং পন, ভো গোতম, পৰংকতং সুখদুক্খ’ন্তি? ‘মা হেৱং, তিম্বৰুকা’তি ভগৱা অৱোচ. ‘কিং নু খো, ভো গোতম, সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ সুখদুক্খ’ন্তি? ‘মা হেৱং, তিম্বৰুকা’তি ভগৱা অৱোচ. ‘কিং পন, ভো গোতম, অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খ’ন্তি? ‘মা হেৱং, তিম্বৰুকা’তি ভগৱা অৱোচ. ‘কিং নু খো, ভো গোতম, নত্থি সুখদুক্খ’ন্তি? ‘ন খো, তিম্বৰুক, নত্থি সুখদুক্খং; অত্থি খো, তিম্বৰুক, সুখদুক্খ’ন্তি. ‘তেন হি ভৱং গোতমো সুখদুক্খং ন জানাতি, ন পস্সতী’তি? ‘ন খ্ৱাহং, তিম্বৰুক, সুখদুক্খং ন জানামি, ন পস্সামি. জানামি খ্ৱাহং, তিম্বৰুক, সুখদুক্খং; পস্সামি খ্ৱাহং, তিম্বৰুক, সুখদুক্খ’’’ন্তি.

‘‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, সযংকতং সুখদুক্খ’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘মা হেৱং, তিম্বৰুকা’তি ৱদেসি. ‘কিং পন, ভো গোতম, পৰংকতং সুখদুক্খ’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘মা হেৱং, তিম্বৰুকা’তি ৱদেসি. ‘কিং নু খো, ভো গোতম, সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ সুখদুক্খ’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘মা হেৱং, তিম্বৰুকা’তি ৱদেসি. ‘কিং পন, ভো গোতম, অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খ’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘মা হেৱং, তিম্বৰুকা’তি ৱদেসি. ‘কিং নু খো, ভো গোতম, নত্থি সুখদুক্খ’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ন খো, তিম্বৰুক, নত্থি সুখদুক্খং; অত্থি খো, তিম্বৰুক, সুখদুক্খ’ন্তি ৱদেসি. ‘তেন হি ভৱং গোতমো সুখদুক্খং ন জানাতি, ন পস্সতী’তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ন খ্ৱাহং, তিম্বৰুক, সুখদুক্খং ন জানামি, ন পস্সামি. জানামি খ্ৱাহং, তিম্বৰুক, সুখদুক্খং; পস্সামি খ্ৱাহং, তিম্বৰুক, সুখদুক্খ’ন্তি ৱদেসি. আচিক্খতু চ মে ভৱং গোতমো সুখদুক্খং. দেসেতু চ মে ভৱং গোতমো সুখদুক্খ’’ন্তি.

‘‘‘সা ৱেদনা, সো ৱেদযতী’তি খো, তিম্বৰুক, আদিতো সতো ‘সযংকতং সুখদুক্খ’ন্তি এৱম্পাহং ন ৱদামি. ‘অঞ্ঞা ৱেদনা, অঞ্ঞো ৱেদযতী’তি খো, তিম্বৰুক, ৱেদনাভিতুন্নস্স সতো ‘পৰংকতং সুখদুক্খ’ন্তি এৱম্পাহং ন ৱদামি. এতে তে, তিম্বৰুক, উভো অন্তে অনুপগম্ম মজ্ঝেন তথাগতো ধম্মং দেসেতি – ‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো; সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’’তি.

এৱং ৱুত্তে, তিম্বৰুকো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. অট্ঠমং.

৯. বালপণ্ডিতসুত্তং

১৯. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘অৱিজ্জানীৱৰণস্স, ভিক্খৱে, বালস্স তণ্হায সম্পযুত্তস্স এৱমযং কাযো সমুদাগতো. ইতি অযঞ্চেৱ কাযো বহিদ্ধা চ নামৰূপং, ইত্থেতং দ্ৱযং, দ্ৱযং পটিচ্চ ফস্সো সড়েৱাযতনানি [সড়াযতনানি (ক.)], যেহি ফুট্ঠো বালো সুখদুক্খং পটিসংৱেদযতি এতেসং ৱা অঞ্ঞতৰেন’’.

‘‘অৱিজ্জানীৱৰণস্স, ভিক্খৱে, পণ্ডিতস্স তণ্হায সম্পযুত্তস্স এৱমযং কাযো সমুদাগতো. ইতি অযঞ্চেৱ কাযো বহিদ্ধা চ নামৰূপং, ইত্থেতং দ্ৱযং, দ্ৱযং পটিচ্চ ফস্সো সড়েৱাযতনানি, যেহি ফুট্ঠো পণ্ডিতো সুখদুক্খং পটিসংৱেদযতি এতেসং ৱা অঞ্ঞতৰেন’’.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, কো ৱিসেসো কো অধিপ্পযাসো [অধিপ্পাযো (সী. পী. ক.), অধিপ্পাযসো (স্যা. কং.) অধি + প + যসু + ণ + সী = অধিপ্পযাসো] কিং নানাকৰণং পণ্ডিতস্স বালেনা’’তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা, ভগৱংনেত্তিকা, ভগৱংপটিসৰণা. সাধু ৱত, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.

‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘যায চ, ভিক্খৱে, অৱিজ্জায নিৱুতস্স বালস্স যায চ তণ্হায সম্পযুত্তস্স অযং কাযো সমুদাগতো, সা চেৱ অৱিজ্জা বালস্স অপ্পহীনা সা চ তণ্হা অপৰিক্খীণা. তং কিস্স হেতু? ন, ভিক্খৱে, বালো অচৰি ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খক্খযায. তস্মা বালো কাযস্স ভেদা কাযূপগো হোতি, সো কাযূপগো সমানো ন পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰামৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি. ন পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৱদামি.

‘‘যায চ, ভিক্খৱে, অৱিজ্জায নিৱুতস্স পণ্ডিতস্স যায চ তণ্হায সম্পযুত্তস্স অযং কাযো সমুদাগতো, সা চেৱ অৱিজ্জা পণ্ডিতস্স পহীনা, সা চ তণ্হা পৰিক্খীণা. তং কিস্স হেতু? অচৰি, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খক্খযায. তস্মা পণ্ডিতো কাযস্স ভেদা ন কাযূপগো হোতি. সো অকাযূপগো সমানো পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰামৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি. পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৱদামি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো, অযং অধিপ্পযাসো, ইদং নানাকৰণং পণ্ডিতস্স বালেন যদিদং ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো’’তি. নৱমং.

১০. পচ্চযসুত্তং

২০. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘পটিচ্চসমুপ্পাদঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি পটিচ্চসমুপ্পন্নে চ ধম্মে. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পটিচ্চসমুপ্পাদো? জাতিপচ্চযা, ভিক্খৱে, জৰামৰণং. উপ্পাদা ৱা তথাগতানং অনুপ্পাদা ৱা তথাগতানং, ঠিতাৱ সা ধাতু ধম্মট্ঠিততা ধম্মনিযামতা ইদপ্পচ্চযতা. তং তথাগতো অভিসম্বুজ্ঝতি অভিসমেতি. অভিসম্বুজ্ঝিত্ৱা অভিসমেত্ৱা আচিক্খতি দেসেতি পঞ্ঞাপেতি পট্ঠপেতি ৱিৱৰতি ৱিভজতি উত্তানীকৰোতি. ‘পস্সথা’তি চাহ – ‘জাতিপচ্চযা, ভিক্খৱে, জৰামৰণং’’’.

‘‘ভৱপচ্চযা, ভিক্খৱে, জাতি…পে… উপাদানপচ্চযা, ভিক্খৱে, ভৱো… তণ্হাপচ্চযা, ভিক্খৱে, উপাদানং… ৱেদনাপচ্চযা, ভিক্খৱে, তণ্হা… ফস্সপচ্চযা, ভিক্খৱে, ৱেদনা… সড়াযতনপচ্চযা, ভিক্খৱে, ফস্সো… নামৰূপপচ্চযা, ভিক্খৱে, সড়াযতনং… ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা, ভিক্খৱে, নামৰূপং… সঙ্খাৰপচ্চযা, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং… অৱিজ্জাপচ্চযা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা উপ্পাদা ৱা তথাগতানং অনুপ্পাদা ৱা তথাগতানং, ঠিতাৱ সা ধাতু ধম্মট্ঠিততা ধম্মনিযামতা ইদপ্পচ্চযতা. তং তথাগতো অভিসম্বুজ্ঝতি অভিসমেতি. অভিসম্বুজ্ঝিত্ৱা অভিসমেত্ৱা আচিক্খতি দেসেতি পঞ্ঞাপেতি পট্ঠপেতি ৱিৱৰতি ৱিভজতি উত্তানীকৰোতি. ‘পস্সথা’তি চাহ ‘অৱিজ্জাপচ্চযা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা’. ইতি খো, ভিক্খৱে, যা তত্ৰ তথতা অৱিতথতা অনঞ্ঞথতা ইদপ্পচ্চযতা – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পটিচ্চসমুপ্পাদো.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, পটিচ্চসমুপ্পন্না ধম্মা? জৰামৰণং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৱযধম্মং ৱিৰাগধম্মং নিৰোধধম্মং. জাতি, ভিক্খৱে, অনিচ্চা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মা নিৰোধধম্মা. ভৱো, ভিক্খৱে, অনিচ্চো সঙ্খতো পটিচ্চসমুপ্পন্নো খযধম্মো ৱযধম্মো ৱিৰাগধম্মো নিৰোধধম্মো. উপাদানং ভিক্খৱে…পে… তণ্হা, ভিক্খৱে… ৱেদনা, ভিক্খৱে… ফস্সো, ভিক্খৱে… সড়াযতনং, ভিক্খৱে… নামৰূপং, ভিক্খৱে… ৱিঞ্ঞাণং, ভিক্খৱে… সঙ্খাৰা, ভিক্খৱে… অৱিজ্জা, ভিক্খৱে, অনিচ্চা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মা নিৰোধধম্মা. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, পটিচ্চসমুপ্পন্না ধম্মা.

‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকস্স ‘অযঞ্চ পটিচ্চসমুপ্পাদো, ইমে চ পটিচ্চসমুপ্পন্না ধম্মা’ যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি, সো ৱত পুব্বন্তং ৱা পটিধাৱিস্সতি – ‘অহোসিং নু খো অহং [নু খ্ৱাহং (স্যা. কং. পী. ক.)] অতীতমদ্ধানং, ননু খো অহোসিং অতীতমদ্ধানং, কিং নু খো অহোসিং অতীতমদ্ধানং, কথং নু খো অহোসিং অতীতমদ্ধানং, কিং হুত্ৱা কিং অহোসিং নু খো অহং অতীতমদ্ধান’ন্তি; অপৰন্তং ৱা উপধাৱিস্সতি [অপধাৱিস্সতি (ক.)] – ‘ভৱিস্সামি নু খো অহং অনাগতমদ্ধানং, ননু খো ভৱিস্সামি অনাগতমদ্ধানং, কিং নু খো ভৱিস্সামি অনাগতমদ্ধানং, কথং নু খো ভৱিস্সামি অনাগতমদ্ধানং, কিং হুত্ৱা কিং ভৱিস্সামি নু খো অহং অনাগতমদ্ধান’ন্তি; এতৰহি ৱা পচ্চুপ্পন্নং অদ্ধানং অজ্ঝত্তং কথংকথী ভৱিস্সতি – ‘অহং নু খোস্মি, নো নু খোস্মি, কিং নু খোস্মি, কথং নু খোস্মি, অযং নু খো সত্তো কুতো আগতো, সো কুহিং গমিস্সতী’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? তথাহি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকস্স অযঞ্চ পটিচ্চসমুপ্পাদো ইমে চ পটিচ্চসমুপ্পন্না ধম্মা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা’’তি. দসমং.

আহাৰৱগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

আহাৰং ফগ্গুনো চেৱ, দ্ৱে চ সমণব্ৰাহ্মণা;

কচ্চানগোত্তো ধম্মকথিকং, অচেলং তিম্বৰুকেন চ;

বালপণ্ডিততো চেৱ, দসমো পচ্চযেন চাতি.