৪. ৱিপস্সীসুত্তং
৪. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পুব্বেৱ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘কিচ্ছং ৱতাযং লোকো আপন্নো জাযতি চ জীযতি চ মীযতি চ চৱতি চ উপপজ্জতি চ. অথ চ পনিমস্স দুক্খস্স নিস্সৰণং নপ্পজানাতি জৰামৰণস্স. কুদাস্সু নাম ইমস্স দুক্খস্স নিস্সৰণং পঞ্ঞাযিস্সতি জৰামৰণস্সা’’’তি?
‘‘অথ খো ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি জৰামৰণং হোতি, কিংপচ্চযা জৰামৰণ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘জাতিযা খো সতি জৰামৰণং হোতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি জাতি হোতি, কিংপচ্চযা জাতী’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ভৱে খো সতি জাতি হোতি, ভৱপচ্চযা জাতী’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ভৱো হোতি, কিংপচ্চযা ভৱো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘উপাদানে খো সতি ভৱো হোতি, উপাদানপচ্চযা ভৱো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি উপাদানং হোতি, কিংপচ্চযা উপাদান’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘তণ্হায খো সতি উপাদানং হোতি, তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি তণ্হা হোতি, কিংপচ্চযা তণ্হা’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৱেদনায খো সতি তণ্হা হোতি, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ৱেদনা হোতি, কিংপচ্চযা ৱেদনা’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ফস্সে খো সতি ৱেদনা হোতি, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ফস্সো হোতি, কিংপচ্চযা ফস্সো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সড়াযতনে খো সতি ফস্সো হোতি, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি সড়াযতনং হোতি, কিংপচ্চযা সড়াযতন’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামৰূপে খো সতি সড়াযতনং হোতি, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতন’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি নামৰূপং হোতি, কিংপচ্চযা নামৰূপ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৱিঞ্ঞাণে খো সতি নামৰূপং হোতি, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ৱিঞ্ঞাণং হোতি, কিংপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সঙ্খাৰেসু খো সতি ৱিঞ্ঞাণং হোতি, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি সঙ্খাৰা হোন্তি, কিংপচ্চযা সঙ্খাৰা’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘অৱিজ্জায খো সতি সঙ্খাৰা হোন্তি, অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’’তি.
‘‘ইতি হিদং অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. ‘সমুদযো, সমুদযো’তি খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি জৰামৰণং ন হোতি, কিস্স নিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘জাতিযা খো অসতি জৰামৰণং ন হোতি, জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি জাতি ন হোতি, কিস্স নিৰোধা জাতিনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ভৱে খো অসতি জাতি ন হোতি, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ভৱো ন হোতি, কিস্স নিৰোধা ভৱনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘উপাদানে খো অসতি ভৱো ন হোতি, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি উপাদানং ন হোতি, কিস্স নিৰোধা উপাদাননিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘তণ্হায খো অসতি উপাদানং ন হোতি, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি তণ্হা ন হোতি, কিস্স নিৰোধা তণ্হানিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৱেদনায খো অসতি তণ্হা ন হোতি, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ৱেদনা ন হোতি, কিস্স নিৰোধা ৱেদনানিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ফস্সে খো অসতি ৱেদনা ন হোতি, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ফস্সো ন হোতি, কিস্স নিৰোধা ফস্সনিৰোধো’তি? অথ খো ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সড়াযতনে খো অসতি ফস্সো ন হোতি, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি সড়াযতনং ন হোতি, কিস্স নিৰোধা সড়াযতননিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামৰূপে খো অসতি সড়াযতনং ন হোতি, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি নামৰূপং ন হোতি, কিস্স নিৰোধা নামৰূপনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৱিঞ্ঞাণে খো অসতি নামৰূপং ন হোতি, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ৱিঞ্ঞাণং ন হোতি, কিস্স নিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সঙ্খাৰেসু খো অসতি ৱিঞ্ঞাণং ন হোতি, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি সঙ্খাৰা ন হোন্তি, কিস্স নিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘অৱিজ্জায খো অসতি সঙ্খাৰা ন হোন্তি, অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’’’তি.
‘‘ইতি হিদং অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো; সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতীতি. ‘নিৰোধো, নিৰোধো’তি খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি’’. চতুত্থং.
(সত্তন্নম্পি বুদ্ধানং এৱং ৱিত্থাৰেতব্বো).