২. ৱিভঙ্গসুত্তং

২. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘পটিচ্চসমুপ্পাদং ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি ৱিভজিস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পটিচ্চসমুপ্পাদো? অৱিজ্জাপচ্চযা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং; ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং; নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং; সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো; ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৱো; ভৱপচ্চযা জাতি; জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, জৰামৰণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জৰা জীৰণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৱলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো; অযং ৱুচ্চতি জৰা. যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৱনতা ভেদো অন্তৰধানং মচ্চু মৰণং কালকিৰিযা খন্ধানং ভেদো কড়েৱৰস্স নিক্খেপো ( ) [(জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স উপচ্ছেদো) (স্যা. কং.) এৱমুপৰিপি, অট্ঠকথাযং পন ন দিস্সতি], ইদং ৱুচ্চতি মৰণং. ইতি অযঞ্চ জৰা, ইদঞ্চ মৰণং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, জৰামৰণং.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, জাতি? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি নিব্বত্তি অভিনিব্বত্তি খন্ধানং পাতুভাৱো আযতনানং পটিলাভো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, জাতি.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ভৱো? তযো মে, ভিক্খৱে, ভৱা – কামভৱো, ৰূপভৱো, অৰূপভৱো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভৱো.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, উপাদানং? চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, উপাদানানি – কামুপাদানং, দিট্ঠুপাদানং, সীলব্বতুপাদানং, অত্তৱাদুপাদানং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উপাদানং.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, তণ্হা? ছযিমে, ভিক্খৱে, তণ্হাকাযা – ৰূপতণ্হা, সদ্দতণ্হা, গন্ধতণ্হা, ৰসতণ্হা, ফোট্ঠব্বতণ্হা, ধম্মতণ্হা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, তণ্হা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, ৱেদনা? ছযিমে, ভিক্খৱে, ৱেদনাকাযা – চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনা, সোতসম্ফস্সজা ৱেদনা, ঘানসম্ফস্সজা ৱেদনা, জিৱ্হাসম্ফস্সজা ৱেদনা, কাযসম্ফস্সজা ৱেদনা, মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱেদনা.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ফস্সো? ছযিমে, ভিক্খৱে, ফস্সকাযা – চক্খুসম্ফস্সো, সোতসম্ফস্সো, ঘানসম্ফস্সো, জিৱ্হাসম্ফস্সো, কাযসম্ফস্সো, মনোসম্ফস্সো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ফস্সো.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সড়াযতনং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৱ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সড়াযতনং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, নামৰূপং? ৱেদনা, সঞ্ঞা, চেতনা, ফস্সো, মনসিকাৰো – ইদং ৱুচ্চতি নামং. চত্তাৰো চ মহাভূতা, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, নামৰূপং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং? ছযিমে, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণকাযা – চক্খুৱিঞ্ঞাণং, সোতৱিঞ্ঞাণং, ঘানৱিঞ্ঞাণং, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, কাযৱিঞ্ঞাণং, মনোৱিঞ্ঞাণং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা? তযোমে, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা – কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঙ্খাৰো, চিত্তসঙ্খাৰো. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অৱিজ্জা? যং খো, ভিক্খৱে, দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৱিজ্জা.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো; সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’তি. দুতিযং.