৬. ব্ৰহ্মসংযুত্তং

১. পঠমৱগ্গো

১. ব্ৰহ্মাযাচনসুত্তং

১৭২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা উৰুৱেলাযং ৱিহৰতি নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰে অজপালনিগ্ৰোধমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. অথ খো ভগৱতো ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘অধিগতো খো ম্যাযং ধম্মো গম্ভীৰো দুদ্দসো দুৰনুবোধো সন্তো পণীতো অতক্কাৱচৰো নিপুণো পণ্ডিতৱেদনীযো. আলযৰামা খো পনাযং পজা আলযৰতা আলযসম্মুদিতা. আলযৰামায খো পন পজায আলযৰতায আলযসম্মুদিতায দুদ্দসং ইদং ঠানং যদিদং ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পাদো. ইদম্পি খো ঠানং দুদ্দসং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. অহঞ্চেৱ খো পন ধম্মং দেসেয্যং; পৰে চ মে ন আজানেয্যুং; সো মমস্স কিলমথো, সা মমস্স ৱিহেসা’’তি. অপিস্সু ভগৱন্তং ইমা অনচ্ছৰিযা গাথাযো পটিভংসু পুব্বে অস্সুতপুব্বা –

‘‘কিচ্ছেন মে অধিগতং, হলং দানি পকাসিতুং;

ৰাগদোসপৰেতেহি, নাযং ধম্মো সুসম্বুধো.

‘‘পটিসোতগামিং নিপুণং, গম্ভীৰং দুদ্দসং অণুং;

ৰাগৰত্তা ন দক্খন্তি, তমোখন্ধেন আৱুটা’’তি [তমোক্খন্ধেন আৱুতাতি (সী. স্যা. কং. পী.)].

ইতিহ ভগৱতো পটিসঞ্চিক্খতো অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমতি, নো ধম্মদেসনায.

অথ খো ব্ৰহ্মুনো সহম্পতিস্স ভগৱতো চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায এতদহোসি – ‘‘নস্সতি ৱত ভো লোকো, ৱিনস্সতি ৱত ভো লোকো, যত্ৰ হি নাম তথাগতস্স অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমতি [নমিস্সতি (?)], নো ধম্মদেসনাযা’’তি. অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং [সম্মিঞ্জিতং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য এৱমেৱ – ব্ৰহ্মলোকে অন্তৰহিতো ভগৱতো পুৰতো পাতুৰহোসি. অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা দক্খিণজাণুমণ্ডলং পথৱিযং নিহন্ত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দেসেতু, ভন্তে, ভগৱা ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্মং. সন্তি সত্তা অপ্পৰজক্খজাতিকা, অস্সৱনতা ধম্মস্স পৰিহাযন্তি. ভৱিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতাৰো’’তি. ইদমৱোচ ব্ৰহ্মা সহম্পতি, ইদং ৱত্ৱা অথাপৰং এতদৱোচ –

‘‘পাতুৰহোসি মগধেসু পুব্বে,

ধম্মো অসুদ্ধো সমলেহি চিন্তিতো;

অপাপুৰেতং [অৱাপুৰেতং (সী.)] অমতস্স দ্ৱাৰং,

সুণন্তু ধম্মং ৱিমলেনানুবুদ্ধং.

‘‘সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতো,

যথাপি পস্সে জনতং সমন্ততো;

তথূপমং ধম্মমযং সুমেধ,

পাসাদমাৰুয্হ সমন্তচক্খু;

সোকাৱতিণ্ণং [সোকাৱকিণ্ণং (সী.)] জনতমপেতসোকো,

অৱেক্খস্সু জাতিজৰাভিভূতং.

‘‘উট্ঠেহি ৱীৰ ৱিজিতসঙ্গাম,

সত্থৱাহ অনণ [অণণ (ৰূপসিদ্ধিটীকা)] ৱিচৰ লোকে;

দেসস্সু [দেসেতু (স্যা. কং. পী. ক.)] ভগৱা ধম্মং,

অঞ্ঞাতাৰো ভৱিস্সন্তী’’তি.

অথ খো ভগৱা ব্ৰহ্মুনো চ অজ্ঝেসনং ৱিদিত্ৱা সত্তেসু চ কাৰুঞ্ঞতং পটিচ্চ বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেসি. অদ্দসা খো ভগৱা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো সত্তে অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে স্ৱাকাৰে দ্ৱাকাৰে সুৱিঞ্ঞাপযে দুৱিঞ্ঞাপযে, অপ্পেকচ্চে পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনে ৱিহৰন্তে, অপ্পেকচ্চে ন পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনে [দস্সাৱিনো (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱিহৰন্তে. সেয্যথাপি নাম উপ্পলিনিযং ৱা পদুমিনিযং ৱা পুণ্ডৰীকিনিযং ৱা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তো নিমুগ্গপোসীনি, অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি সমোদকং ঠিতানি, অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি উদকা অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানি [তিট্ঠন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] অনুপলিত্তানি উদকেন; এৱমেৱ ভগৱা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো অদ্দস সত্তে অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে স্ৱাকাৰে দ্ৱাকাৰে সুৱিঞ্ঞাপযে দুৱিঞ্ঞাপযে, অপ্পেকচ্চে পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনে ৱিহৰন্তে, অপ্পেকচ্চে ন পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনে ৱিহৰন্তে. দিস্ৱান ব্ৰহ্মানং সহম্পতিং গাথায পচ্চভাসি –

‘‘অপাৰুতা তেসং অমতস্স দ্ৱাৰা,

যে সোতৱন্তো পমুঞ্চন্তু সদ্ধং;

ৱিহিংসসঞ্ঞী পগুণং ন ভাসিং,

ধম্মং পণীতং মনুজেসু ব্ৰহ্মে’’তি.

অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি ‘‘কতাৱকাসো খোম্হি ভগৱতা ধম্মদেসনাযা’’তি ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযীতি.

২. গাৰৱসুত্তং

১৭৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা উৰুৱেলাযং ৱিহৰতি নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰে অজপালনিগ্ৰোধমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. অথ খো ভগৱতো ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘দুক্খং খো অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, কং নু খ্ৱাহং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা [গৰুকত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.)] উপনিস্সায ৱিহৰেয্য’’ন্তি?

অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘অপৰিপুণ্ণস্স খো সীলক্খন্ধস্স পাৰিপূৰিযা অঞ্ঞং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যং. ন খো পনাহং পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অত্তনা সীলসম্পন্নতৰং অঞ্ঞং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা, যমহং সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যং.

‘‘অপৰিপুণ্ণস্স খো সমাধিক্খন্ধস্স পাৰিপূৰিযা অঞ্ঞং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যং. ন খো পনাহং পস্সামি সদেৱকে লোকে…পে… অত্তনা সমাধিসম্পন্নতৰং অঞ্ঞং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা, যমহং সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যং.

‘‘অপৰিপুণ্ণস্স পঞ্ঞাক্খন্ধস্স পাৰিপূৰিযা অঞ্ঞং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যং. ন খো পনাহং পস্সামি সদেৱকে…পে… অত্তনা পঞ্ঞাসম্পন্নতৰং অঞ্ঞং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা, যমহং সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যং.

‘‘অপৰিপুণ্ণস্স খো ৱিমুত্তিক্খন্ধস্স পাৰিপূৰিযা অঞ্ঞং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যং. ন খো পনাহং পস্সামি সদেৱকে…পে… অত্তনা ৱিমুত্তিসম্পন্নতৰং অঞ্ঞং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা, যমহং সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যং.

‘‘অপৰিপুণ্ণস্স খো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধস্স পাৰিপূৰিযা অঞ্ঞং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যং. ন খো পনাহং পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অত্তনা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নতৰং অঞ্ঞং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা, যমহং সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যং. যংনূনাহং য্ৱাযং ধম্মো মযা অভিসম্বুদ্ধো তমেৱ ধম্মং সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্য’’ন্তি.

অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি ভগৱতো চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য এৱমেৱ – ব্ৰহ্মলোকে অন্তৰহিতো ভগৱতো পুৰতো পাতুৰহোসি. অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এৱমেতং, ভগৱা, এৱমেতং, সুগত! যেপি তে, ভন্তে, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তেপি ভগৱন্তো ধম্মঞ্ঞেৱ সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰিংসু; যেপি তে, ভন্তে, ভৱিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা তেপি ভগৱন্তো ধম্মঞ্ঞেৱ সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰিস্সন্তি. ভগৱাপি, ভন্তে, এতৰহি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মঞ্ঞেৱ সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতূ’’তি. ইদমৱোচ ব্ৰহ্মা সহম্পতি, ইদং ৱত্ৱা অথাপৰং এতদৱোচ –

‘‘যে চ অতীতা সম্বুদ্ধা, যে চ বুদ্ধা অনাগতা;

যো চেতৰহি সম্বুদ্ধো, বহূনং [বহুন্নং (সী. স্যা. কং. পী.)] সোকনাসনো.

‘‘সব্বে সদ্ধম্মগৰুনো, ৱিহংসু [ৱিহৰিংসু (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱিহৰন্তি চ;

তথাপি ৱিহৰিস্সন্তি, এসা বুদ্ধান ধম্মতা.

‘‘তস্মা হি অত্তকামেন [অত্থকামেন (সী. পী. ক.)], মহত্তমভিকঙ্খতা;

সদ্ধম্মো গৰুকাতব্বো, সৰং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি.

৩. ব্ৰহ্মদেৱসুত্তং

১৭৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰিস্সা ব্ৰাহ্মণিযা ব্ৰহ্মদেৱো নাম পুত্তো ভগৱতো সন্তিকে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি.

অথ খো আযস্মা ব্ৰহ্মদেৱো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা ব্ৰহ্মদেৱো অৰহতং অহোসি.

অথ খো আযস্মা ব্ৰহ্মদেৱো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. সাৱত্থিযং সপদানং পিণ্ডায চৰমানো যেন সকমাতু নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো ব্ৰহ্মদেৱস্স মাতা ব্ৰাহ্মণী ব্ৰহ্মুনো আহুতিং নিচ্চং পগ্গণ্হাতি. অথ খো ব্ৰহ্মুনো সহম্পতিস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মতো ব্ৰহ্মদেৱস্স মাতা ব্ৰাহ্মণী ব্ৰহ্মুনো আহুতিং নিচ্চং পগ্গণ্হাতি. যংনূনাহং তং উপসঙ্কমিত্ৱা সংৱেজেয্য’’ন্তি. অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য এৱমেৱ – ব্ৰহ্মলোকে অন্তৰহিতো আযস্মতো ব্ৰহ্মদেৱস্স মাতু নিৱেসনে পাতুৰহোসি. অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি ৱেহাসং ঠিতো আযস্মতো ব্ৰহ্মদেৱস্স মাতৰং ব্ৰাহ্মণিং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘দূৰে ইতো ব্ৰাহ্মণি ব্ৰহ্মলোকো,

যস্সাহুতিং পগ্গণ্হাসি নিচ্চং;

নেতাদিসো ব্ৰাহ্মণি ব্ৰহ্মভক্খো,

কিং জপ্পসি ব্ৰহ্মপথং অজানং [অজানন্তী (সী. পী. ক.)].

‘‘এসো হি তে ব্ৰাহ্মণি ব্ৰহ্মদেৱো,

নিৰূপধিকো অতিদেৱপত্তো;

অকিঞ্চনো ভিক্খু অনঞ্ঞপোসী,

যো তে সো [তে সো (সী. পী.), যো তে স (?)] পিণ্ডায ঘৰং পৱিট্ঠো.

‘‘আহুনেয্যো ৱেদগু ভাৱিতত্তো,

নৰানং দেৱানঞ্চ দক্খিণেয্যো;

বাহিত্ৱা পাপানি অনূপলিত্তো,

ঘাসেসনং ইৰিযতি সীতিভূতো.

‘‘ন তস্স পচ্ছা ন পুৰত্থমত্থি,

সন্তো ৱিধূমো অনিঘো নিৰাসো;

নিক্খিত্তদণ্ডো তসথাৱৰেসু,

সো ত্যাহুতিং ভুঞ্জতু অগ্গপিণ্ডং.

‘‘ৱিসেনিভূতো উপসন্তচিত্তো,

নাগোৱ দন্তো চৰতি অনেজো;

ভিক্খু সুসীলো সুৱিমুত্তচিত্তো,

সো ত্যাহুতিং ভুঞ্জতু অগ্গপিণ্ডং.

‘‘তস্মিং পসন্না অৱিকম্পমানা,

পতিট্ঠপেহি দক্খিণং দক্খিণেয্যে;

কৰোহি পুঞ্ঞং সুখমাযতিকং,

দিস্ৱা মুনিং ব্ৰাহ্মণি ওঘতিণ্ণ’’ন্তি.

‘‘তস্মিং পসন্না অৱিকম্পমানা,

পতিট্ঠপেসি দক্খিণং দক্খিণেয্যে;

অকাসি পুঞ্ঞং সুখমাযতিকং,

দিস্ৱা মুনিং ব্ৰাহ্মণী ওঘতিণ্ণ’’ন্তি.

৪. বকব্ৰহ্মসুত্তং

১৭৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন বকস্স ব্ৰহ্মুনো এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘‘ইদং নিচ্চং, ইদং ধুৱং, ইদং সস্সতং, ইদং কেৱলং, ইদং অচৱনধম্মং, ইদঞ্হি ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, ইতো চ পনঞ্ঞং উত্তৰিং [উত্তৰিং (সী. স্যা. কং. পী.)] নিস্সৰণং নত্থী’’তি.

অথ খো ভগৱা বকস্স ব্ৰহ্মুনো চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য এৱমেৱ – জেতৱনে অন্তৰহিতো তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অদ্দসা খো বকো ব্ৰহ্মা ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এহি খো মাৰিস, স্ৱাগতং তে, মাৰিস! চিৰস্সং খো মাৰিস! ইমং পৰিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনায. ইদঞ্হি, মাৰিস, নিচ্চং, ইদং ধুৱং, ইদং সস্সতং, ইদং কেৱলং, ইদং অচৱনধম্মং, ইদঞ্হি ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি. ইতো চ পনঞ্ঞং উত্তৰি নিস্সৰণং নত্থী’’তি.

এৱং ৱুত্তে, ভগৱা বকং ব্ৰহ্মানং এতদৱোচ – ‘‘অৱিজ্জাগতো ৱত, ভো, বকো ব্ৰহ্মা; অৱিজ্জাগতো ৱত, ভো, বকো ব্ৰহ্মা. যত্ৰ হি নাম অনিচ্চংযেৱ সমানং নিচ্চন্তি ৱক্খতি, অধুৱংযেৱ সমানং ধুৱন্তি ৱক্খতি, অসস্সতংযেৱ সমানং সস্সতন্তি ৱক্খতি, অকেৱলংযেৱ সমানং কেৱলন্তি ৱক্খতি, চৱনধম্মংযেৱ সমানং অচৱনধম্মন্তি ৱক্খতি. যত্থ চ পন জাযতি চ জীযতি চ মীযতি চ চৱতি চ উপপজ্জতি চ, তঞ্চ তথা ৱক্খতি – ‘ইদঞ্হি ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি’. সন্তঞ্চ পনঞ্ঞং উত্তৰি নিস্সৰণং, ‘নত্থঞ্ঞং উত্তৰি নিস্সৰণ’ন্তি ৱক্খতী’’তি.

‘‘দ্ৱাসত্ততি গোতম পুঞ্ঞকম্মা,

ৱসৱত্তিনো জাতিজৰং অতীতা;

অযমন্তিমা ৱেদগূ ব্ৰহ্মুপপত্তি,

অস্মাভিজপ্পন্তি জনা অনেকা’’তি.

‘‘অপ্পঞ্হি এতং ন হি দীঘমাযু,

যং ত্ৱং বক মঞ্ঞসি দীঘমাযুং;

সতং সহস্সানং [সহস্সান (স্যা. কং.)] নিৰব্বুদানং,

আযুং পজানামি তৱাহং ব্ৰহ্মে’’তি.

‘‘অনন্তদস্সী ভগৱাহমস্মি,

জাতিজৰং সোকমুপাতিৱত্তো;

কিং মে পুৰাণং ৱতসীলৱত্তং,

আচিক্খ মে তং যমহং ৱিজঞ্ঞা’’তি.

‘‘যং ত্ৱং অপাযেসি বহূ মনুস্সে,

পিপাসিতে ঘম্মনি সম্পৰেতে;

তং তে পুৰাণং ৱতসীলৱত্তং,

সুত্তপ্পবুদ্ধোৱ অনুস্সৰামি.

‘‘যং এণিকূলস্মিং জনং গহীতং,

অমোচযী গয্হকং নীযমানং;

তং তে পুৰাণং ৱতসীলৱত্তং,

সুত্তপ্পবুদ্ধোৱ অনুস্সৰামি.

‘‘গঙ্গায সোতস্মিং গহীতনাৱং,

লুদ্দেন নাগেন মনুস্সকম্যা;

পমোচযিত্থ বলসা পসয্হ,

তং তে পুৰাণং ৱতসীলৱত্তং,

সুত্তপ্পবুদ্ধোৱ অনুস্সৰামি.

‘‘কপ্পো চ তে বদ্ধচৰো অহোসিং,

সম্বুদ্ধিমন্তং [সম্বুদ্ধিৱন্তং (বহূসু)] ৱতিনং অমঞ্ঞি;

তং তে পুৰাণং ৱতসীলৱত্তং,

সুত্তপ্পবুদ্ধোৱ অনুস্সৰামী’’তি.

‘‘অদ্ধা পজানাসি মমেতমাযুং,

অঞ্ঞেপি [অঞ্ঞম্পি (সী. পী.)] জানাসি তথা হি বুদ্ধো;

তথা হি ত্যাযং জলিতানুভাৱো,

ওভাসযং তিট্ঠতি ব্ৰহ্মলোক’’ন্তি.

৫. অঞ্ঞতৰব্ৰহ্মসুত্তং

১৭৬. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰহ্মুনো এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘‘নত্থি সো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা যো ইধ আগচ্ছেয্যা’’তি. অথ খো ভগৱা তস্স ব্ৰহ্মুনো চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো…পে… তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অথ খো ভগৱা তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰি ৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা.

অথ খো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স এতদহোসি – ‘‘কহং নু খো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতী’’তি? অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো [মহামোগ্গলানো (ক.)] ভগৱন্তং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰি ৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৱান – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য এৱমেৱ – জেতৱনে অন্তৰহিতো তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো পুৰত্থিমং দিসং নিস্সায [উপনিস্সায (সী.)] তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰি ৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা নীচতৰং ভগৱতো.

অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স এতদহোসি – ‘‘কহং নু খো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতী’’তি? অদ্দসা খো আযস্মা মহাকস্সপো ভগৱন্তং দিব্বেন চক্খুনা…পে… দিস্ৱান – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো…পে… এৱমেৱ – জেতৱনে অন্তৰহিতো তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো দক্খিণং দিসং নিস্সায তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰি ৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা নীচতৰং ভগৱতো.

অথ খো আযস্মতো মহাকপ্পিনস্স এতদহোসি – ‘‘কহং নু খো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতী’’তি? অদ্দসা খো আযস্মা মহাকপ্পিনো ভগৱন্তং দিব্বেন চক্খুনা…পে… তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৱান – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো…পে… এৱমেৱ – জেতৱনে অন্তৰহিতো তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা মহাকপ্পিনো পচ্ছিমং দিসং নিস্সায তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰি ৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা নীচতৰং ভগৱতো.

অথ খো আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স এতদহোসি – ‘‘কহং নু খো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতী’’তি? অদ্দসা খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো…পে… তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৱান – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো…পে… তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো উত্তৰং দিসং নিস্সায তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰি ৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা নীচতৰং ভগৱতো.

অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং ব্ৰহ্মানং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘অজ্জাপি তে আৱুসো সা দিট্ঠি, যা তে দিট্ঠি পুৰে অহু;

পস্সসি ৱীতিৱত্তন্তং, ব্ৰহ্মলোকে পভস্সৰ’’ন্তি.

‘‘ন মে মাৰিস সা দিট্ঠি, যা মে দিট্ঠি পুৰে অহু;

পস্সামি ৱীতিৱত্তন্তং, ব্ৰহ্মলোকে পভস্সৰং;

স্ৱাহং অজ্জ কথং ৱজ্জং, অহং নিচ্চোম্হি সস্সতো’’তি.

অথ খো ভগৱা তং ব্ৰহ্মানং সংৱেজেত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য এৱমেৱ – তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে অন্তৰহিতো জেতৱনে পাতুৰহোসি. অথ খো সো ব্ৰহ্মা অঞ্ঞতৰং ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, মাৰিস, যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এৱং ৱদেহি – ‘অত্থি নু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, অঞ্ঞেপি তস্স ভগৱতো সাৱকা এৱংমহিদ্ধিকা এৱংমহানুভাৱা; সেয্যথাপি ভৱং মোগ্গল্লানো কস্সপো কপ্পিনো অনুৰুদ্ধো’’’তি? ‘‘এৱং, মাৰিসা’’তি খো সো ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জো তস্স ব্ৰহ্মুনো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ – ‘‘অত্থি নু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, অঞ্ঞেপি তস্স ভগৱতো সাৱকা এৱংমহিদ্ধিকা এৱংমহানুভাৱা; সেয্যথাপি ভৱং মোগ্গল্লানো কস্সপো কপ্পিনো অনুৰুদ্ধো’’তি? অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘তেৱিজ্জা ইদ্ধিপত্তা চ, চেতোপৰিযাযকোৱিদা;

খীণাসৱা অৰহন্তো, বহূ বুদ্ধস্স সাৱকা’’তি.

অথ খো সো ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা যেন সো ব্ৰহ্মা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ব্ৰহ্মানং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা মাৰিস, মহামোগ্গল্লানো এৱমাহ –

‘‘তেৱিজ্জা ইদ্ধিপত্তা চ, চেতোপৰিযাযকোৱিদা;

খীণাসৱা অৰহন্তো, বহূ বুদ্ধস্স সাৱকা’’তি.

ইদমৱোচ সো ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জো. অত্তমনো চ সো ব্ৰহ্মা তস্স ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জস্স ভাসিতং অভিনন্দীতি.

৬. ব্ৰহ্মলোকসুত্তং

১৭৭. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন ভগৱা দিৱাৱিহাৰগতো হোতি পটিসল্লীনো. অথ খো সুব্ৰহ্মা চ পচ্চেকব্ৰহ্মা সুদ্ধাৱাসো চ পচ্চেকব্ৰহ্মা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা পচ্চেকং দ্ৱাৰবাহং [পচ্চেকদ্ৱাৰবাহং (পী. ক.)] উপনিস্সায অট্ঠংসু. অথ খো সুব্ৰহ্মা পচ্চেকব্ৰহ্মা সুদ্ধাৱাসং পচ্চেকব্ৰহ্মানং এতদৱোচ – ‘‘অকালো খো তাৱ, মাৰিস, ভগৱন্তং পযিৰুপাসিতুং; দিৱাৱিহাৰগতো ভগৱা পটিসল্লীনো চ. অসুকো চ ব্ৰহ্মলোকো ইদ্ধো চেৱ ফীতো চ, ব্ৰহ্মা চ তত্ৰ পমাদৱিহাৰং ৱিহৰতি. আযাম, মাৰিস, যেন সো ব্ৰহ্মলোকো তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ব্ৰহ্মানং সংৱেজেয্যামা’’তি. ‘‘এৱং, মাৰিসা’’তি খো সুদ্ধাৱাসো পচ্চেকব্ৰহ্মা সুব্ৰহ্মুনো পচ্চেকব্ৰহ্মুনো পচ্চস্সোসি.

অথ খো সুব্ৰহ্মা চ পচ্চেকব্ৰহ্মা সুদ্ধাৱাসো চ পচ্চেকব্ৰহ্মা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো…পে… এৱমেৱ – ভগৱতো পুৰতো অন্তৰহিতা তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহেসুং. অদ্দসা খো সো ব্ৰহ্মা তে ব্ৰহ্মানো দূৰতোৱ আগচ্ছন্তে. দিস্ৱান তে ব্ৰহ্মানো এতদৱোচ – ‘‘হন্দ কুতো নু তুম্হে, মাৰিসা, আগচ্ছথা’’তি? ‘‘আগতা খো মযং, মাৰিস, অম্হ তস্স ভগৱতো সন্তিকা অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. গচ্ছেয্যাসি পন ত্ৱং, মাৰিস, তস্স ভগৱতো উপট্ঠানং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি?

এৱং ৱুত্তো [এৱং ৱুত্তে (সী. স্যা. কং.)] খো সো ব্ৰহ্মা তং ৱচনং অনধিৱাসেন্তো সহস্সক্খত্তুং অত্তানং অভিনিম্মিনিত্ৱা সুব্ৰহ্মানং পচ্চেকব্ৰহ্মানং এতদৱোচ – ‘‘পস্সসি মে নো ত্ৱং, মাৰিস, এৱৰূপং ইদ্ধানুভাৱ’’ন্তি? ‘‘পস্সামি খো ত্যাহং, মাৰিস, এৱৰূপং ইদ্ধানুভাৱ’’ন্তি. ‘‘সো খ্ৱাহং, মাৰিস, এৱংমহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো কস্স অঞ্ঞস্স সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা উপট্ঠানং গমিস্সামী’’তি?

অথ খো সুব্ৰহ্মা পচ্চেকব্ৰহ্মা দ্ৱিসহস্সক্খত্তুং অত্তানং অভিনিম্মিনিত্ৱা তং ব্ৰহ্মানং এতদৱোচ – ‘‘পস্সসি মে নো ত্ৱং, মাৰিস, এৱৰূপং ইদ্ধানুভাৱ’’ন্তি? ‘‘পস্সামি খো ত্যাহং, মাৰিস, এৱৰূপং ইদ্ধানুভাৱ’’ন্তি. ‘‘তযা চ খো, মাৰিস, মযা চ স্ৱেৱ ভগৱা মহিদ্ধিকতৰো চেৱ মহানুভাৱতৰো চ. গচ্ছেয্যাসি ত্ৱং, মাৰিস, তস্স ভগৱতো উপট্ঠানং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি? অথ খো সো ব্ৰহ্মা সুব্ৰহ্মানং পচ্চেকব্ৰহ্মানং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘তযো সুপণ্ণা চতুৰো চ হংসা,

ব্যগ্ঘীনিসা পঞ্চসতা চ ঝাযিনো;

তযিদং ৱিমানং জলতে চ [জলতেৱ (পী. ক.)] ব্ৰহ্মে,

ওভাসযং উত্তৰস্সং দিসায’’ন্তি.

‘‘কিঞ্চাপি তে তং জলতে ৱিমানং,

ওভাসযং উত্তৰস্সং দিসাযং;

ৰূপে ৰণং দিস্ৱা সদা পৱেধিতং,

তস্মা ন ৰূপে ৰমতী সুমেধো’’তি.

অথ খো সুব্ৰহ্মা চ পচ্চেকব্ৰহ্মা সুদ্ধাৱাসো চ পচ্চেকব্ৰহ্মা তং ব্ৰহ্মানং সংৱেজেত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযিংসু. অগমাসি চ খো সো ব্ৰহ্মা অপৰেন সমযেন ভগৱতো উপট্ঠানং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সাতি.

৭. কোকালিকসুত্তং

১৭৮. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন ভগৱা দিৱাৱিহাৰগতো হোতি পটিসল্লীনো. অথ খো সুব্ৰহ্মা চ পচ্চেকব্ৰহ্মা সুদ্ধাৱাসো চ পচ্চেকব্ৰহ্মা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা পচ্চেকং দ্ৱাৰবাহং নিস্সায অট্ঠংসু. অথ খো সুব্ৰহ্মা পচ্চেকব্ৰহ্মা কোকালিকং ভিক্খুং আৰব্ভ ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘অপ্পমেয্যং পমিনন্তো, কোধ ৱিদ্ৱা ৱিকপ্পযে;

অপ্পমেয্যং পমাযিনং, নিৱুতং তং মঞ্ঞে পুথুজ্জন’’ন্তি.