৬. মহাকম্মৱিভঙ্গসুত্তং
২৯৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সমিদ্ধি অৰঞ্ঞকুটিকাযং ৱিহৰতি. অথ খো পোতলিপুত্তো পৰিব্বাজকো জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো যেনাযস্মা সমিদ্ধি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সমিদ্ধিনা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো পোতলিপুত্তো পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং সমিদ্ধিং এতদৱোচ – ‘‘সম্মুখা মেতং, আৱুসো সমিদ্ধি, সমণস্স গোতমস্স সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘মোঘং কাযকম্মং মোঘং ৱচীকম্মং, মনোকম্মমেৱ সচ্চ’ন্তি. অত্থি চ সা [অত্থি চেসা (সী. ক.)] সমাপত্তি যং সমাপত্তিং সমাপন্নো ন কিঞ্চি ৱেদিযতী’’তি? ‘‘মা হেৱং, আৱুসো পোতলিপুত্ত, অৱচ; (মা হেৱং, আৱুসো পোতলিপুত্ত, অৱচ;) [( ) স্যা. কং. পোত্থকেসু নত্থি] মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি. ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং. ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য – ‘মোঘং কাযকম্মং মোঘং ৱচীকম্মং, মনোকম্মমেৱ সচ্চ’ন্তি. অত্থি চ খো [অত্থি চেৱ খো (সী. ক.)] সা, আৱুসো, সমাপত্তি যং সমাপত্তিং সমাপন্নো ন কিঞ্চি ৱেদিযতী’’তি. ‘‘কীৱচিৰং পব্বজিতোসি, আৱুসো সমিদ্ধী’’তি? ‘‘ন চিৰং, আৱুসো! তীণি ৱস্সানী’’তি. ‘‘এত্থ দানি মযং থেৰে ভিক্খূ কিং ৱক্খাম, যত্ৰ হি নাম এৱংনৱো ভিক্খু [নৱকেন ভিক্খুনা (ক.)] সত্থাৰং পৰিৰক্খিতব্বং মঞ্ঞিস্সতি. সঞ্চেতনিকং, আৱুসো সমিদ্ধি, কম্মং কত্ৱা কাযেন ৱাচায মনসা কিং সো ৱেদিযতী’’তি? ‘‘সঞ্চেতনিকং, আৱুসো পোতলিপুত্ত, কম্মং কত্ৱা কাযেন ৱাচায মনসা দুক্খং সো ৱেদিযতী’’তি. অথ খো পোতলিপুত্তো পৰিব্বাজকো আযস্মতো সমিদ্ধিস্স ভাসিতং নেৱ অভিনন্দি নপ্পটিক্কোসি; অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
২৯৯. অথ খো আযস্মা সমিদ্ধি অচিৰপক্কন্তে পোতলিপুত্তে পৰিব্বাজকে যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সমিদ্ধি যাৱতকো অহোসি পোতলিপুত্তেন পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং আযস্মতো আনন্দস্স আৰোচেসি.
এৱং ৱুত্তে, আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং সমিদ্ধিং এতদৱোচ – ‘‘অত্থি খো ইদং, আৱুসো সমিদ্ধি, কথাপাভতং ভগৱন্তং দস্সনায. আযামাৱুসো সমিদ্ধি, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং ভগৱতো আৰোচেস্সাম. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা সমিদ্ধি আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসি.
অথ খো আযস্মা চ আনন্দো আযস্মা চ সমিদ্ধি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো যাৱতকো অহোসি আযস্মতো সমিদ্ধিস্স পোতলিপুত্তেন পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘দস্সনম্পি খো অহং, আনন্দ, পোতলিপুত্তস্স পৰিব্বাজকস্স নাভিজানামি, কুতো পনেৱৰূপং কথাসল্লাপং? ইমিনা চ, আনন্দ, সমিদ্ধিনা মোঘপুৰিসেন পোতলিপুত্তস্স পৰিব্বাজকস্স ৱিভজ্জব্যাকৰণীযো পঞ্হো একংসেন ব্যাকতো’’তি. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা উদাযী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সচে পন [কিং পন (ক.)], ভন্তে, আযস্মতা সমিদ্ধিনা ইদং সন্ধায ভাসিতং – যং কিঞ্চি ৱেদযিতং তং দুক্খস্মি’’ন্তি.
৩০০. অথ খো [এৱং ৱুত্তে (স্যা. কং.)] ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৱং, আনন্দ, ইমস্স উদাযিস্স মোঘপুৰিসস্স উম্মঙ্গং [উম্মগ্গং (সী. স্যা. কং. পী.), উমঙ্গং (ক.)]? অঞ্ঞাসিং খো অহং, আনন্দ – ‘ইদানেৱাযং উদাযী মোঘপুৰিসো উম্মুজ্জমানো অযোনিসো উম্মুজ্জিস্সতী’তি. আদিংযেৱ [আদিসোৱ (সী. পী.), আদিযেৱ (ক.)], আনন্দ, পোতলিপুত্তেন পৰিব্বাজকেন তিস্সো ৱেদনা পুচ্ছিতা. সচাযং, আনন্দ, সমিদ্ধি মোঘপুৰিসো পোতলিপুত্তস্স পৰিব্বাজকস্স এৱং পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰেয্য – ‘সঞ্চেতনিকং, আৱুসো পোতলিপুত্ত, কম্মং কত্ৱা কাযেন ৱাচায মনসা সুখৱেদনীযং সুখং সো ৱেদযতি; সঞ্চেতনিকং, আৱুসো পোতলিপুত্ত, কম্মং কত্ৱা কাযেন ৱাচায মনসা দুক্খৱেদনীযং দুক্খং সো ৱেদযতি; সঞ্চেতনিকং, আৱুসো পোতলিপুত্ত, কম্মং কত্ৱা কাযেন ৱাচায মনসা অদুক্খমসুখৱেদনীযং অদুক্খমসুখং সো ৱেদযতী’তি. এৱং ব্যাকৰমানো খো, আনন্দ, সমিদ্ধি মোঘপুৰিসো পোতলিপুত্তস্স পৰিব্বাজকস্স সম্মা (ব্যাকৰমানো) [( ) নত্থি (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্যাকৰেয্য. অপি চ, আনন্দ, কে চ [কেচি (ক.)] অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা বালা অব্যত্তা কে চ তথাগতস্স মহাকম্মৱিভঙ্গং জানিস্সন্তি? সচে তুম্হে, আনন্দ, সুণেয্যাথ তথাগতস্স মহাকম্মৱিভঙ্গং ৱিভজন্তস্সা’’তি.
‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো, এতস্স, সুগত, কালো যং ভগৱা মহাকম্মৱিভঙ্গং ৱিভজেয্য. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হানন্দ, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘চত্তাৰোমে, আনন্দ, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি, মুসাৱাদী হোতি, পিসুণৱাচো হোতি, ফৰুসৱাচো হোতি, সম্ফপ্পলাপী হোতি, অভিজ্ঝালু হোতি, ব্যাপন্নচিত্তো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.
‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি, মুসাৱাদী হোতি, পিসুণৱাচো হোতি, ফৰুসৱাচো হোতি, সম্ফপ্পলাপী হোতি, অভিজ্ঝালু হোতি, ব্যাপন্নচিত্তো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি.
‘‘ইধানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি, অনভিজ্ঝালু হোতি, অব্যাপন্নচিত্তো হোতি, সম্মাদিট্ঠি হোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি.
‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি, অনভিজ্ঝালু হোতি, অব্যাপন্নচিত্তো হোতি, সম্মাদিট্ঠি হোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.
৩০১. ‘‘ইধানন্দ, একচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা আতপ্পমন্ৱায পধানমন্ৱায অনুযোগমন্ৱায অপ্পমাদমন্ৱায সম্মামনসিকাৰমন্ৱায তথাৰূপং চেতোসমাধিং ফুসতি যথাসমাহিতে চিত্তে দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন অমুং পুগ্গলং পস্সতি – ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং কামেসুমিচ্ছাচাৰিং মুসাৱাদিং পিসুণৱাচং ফৰুসৱাচং সম্ফপ্পলাপিং অভিজ্ঝালুং ব্যাপন্নচিত্তং মিচ্ছাদিট্ঠিং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সতি অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্নং. সো এৱমাহ – ‘অত্থি কিৰ, ভো, পাপকানি কম্মানি, অত্থি দুচ্চৰিতস্স ৱিপাকো. অমাহং [অপাহং (সী. পী. ক.) অমুং + অহং = অমাহং-ইতি পদৱিভাগো] পুগ্গলং অদ্দসং ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সামি অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্ন’ন্তি. সো এৱমাহ – ‘যো কিৰ, ভো, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. যে এৱং জানন্তি, তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি [মিচ্ছা তে সঞ্জানন্তি (ক.)]. ইতি সো যদেৱ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং তদেৱ তত্থ থামসা পৰামাসা [পৰামস্স (সী. পী.)] অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা আতপ্পমন্ৱায পধানমন্ৱায অনুযোগমন্ৱায অপ্পমাদমন্ৱায সম্মামনসিকাৰমন্ৱায তথাৰূপং চেতোসমাধিং ফুসতি যথাসমাহিতে চিত্তে দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন অমুং পুগ্গলং পস্সতি – ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সতি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নং. সো এৱমাহ – ‘নত্থি কিৰ, ভো, পাপকানি কম্মানি, নত্থি দুচ্চৰিতস্স ৱিপাকো. অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সামি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্ন’ন্তি. সো এৱমাহ – ‘যো কিৰ, ভো, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যে এৱং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি. ইতি সো যদেৱ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং তদেৱ তত্থ থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘ইধানন্দ, একচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা আতপ্পমন্ৱায পধানমন্ৱায অনুযোগমন্ৱায অপ্পমাদমন্ৱায সম্মামনসিকাৰমন্ৱায তথাৰূপং চেতোসমাধিং ফুসতি যথাসমাহিতে চিত্তে দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন অমুং পুগ্গলং পস্সতি – ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতং অদিন্নাদানা পটিৱিৰতং কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতং মুসাৱাদা পটিৱিৰতং পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতং ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতং সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতং অনভিজ্ঝালুং অব্যাপন্নচিত্তং সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সতি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নং. সো এৱমাহ – ‘অত্থি কিৰ, ভো, কল্যাণানি কম্মানি, অত্থি সুচৰিতস্স ৱিপাকো. অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতং অদিন্নাদানা পটিৱিৰতং…পে… সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সামি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্ন’ন্তি. সো এৱমাহ – ‘যো কিৰ, ভো, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো…পে… সম্মাদিট্ঠি সব্বো সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যে এৱং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি. ইতি সো যদেৱ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং তদেৱ তত্থ থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা আতপ্পমন্ৱায পধানমন্ৱায অনুযোগমন্ৱায অপ্পমাদমন্ৱায সম্মামনসিকাৰমন্ৱায তথাৰূপং চেতোসমাধিং ফুসতি যথাসমাহিতে চিত্তে দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন অমুং পুগ্গলং পস্সতি – ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতং…পে… সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সতি অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্নং. সো এৱমাহ – ‘নত্থি কিৰ, ভো কল্যাণানি কম্মানি, নত্থি সুচৰিতস্স ৱিপাকো. অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতং অদিন্নাদানা পটিৱিৰতং…পে… সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সামি অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্ন’ন্তি. সো এৱমাহ – ‘যো কিৰ, ভো, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো…পে… সম্মাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. যে এৱং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি. ইতি সো যদেৱ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং তদেৱ তত্থ থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
৩০২. ‘‘তত্ৰানন্দ, য্ৱাযং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱমাহ – ‘অত্থি কিৰ, ভো, পাপকানি কম্মানি, অত্থি দুচ্চৰিতস্স ৱিপাকো’তি ইদমস্স অনুজানামি; যম্পি সো এৱমাহ – ‘অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সামি অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্ন’ন্তি ইদম্পিস্স অনুজানামি; যঞ্চ খো সো এৱমাহ – ‘যো কিৰ, ভো, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’তি ইদমস্স নানুজানামি; যম্পি সো এৱমাহ – ‘যে এৱং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি; যম্পি সো যদেৱ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং তদেৱ তত্থ থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অঞ্ঞথা হি, আনন্দ, তথাগতস্স মহাকম্মৱিভঙ্গে ঞাণং হোতি.
‘‘তত্ৰানন্দ, য্ৱাযং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱমাহ – ‘নত্থি কিৰ, ভো, পাপকানি কম্মানি, নত্থি দুচ্চৰিতস্স ৱিপাকো’তি ইদমস্স নানুজানামি; যঞ্চ খো সো এৱমাহ – ‘অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সামি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্ন’ন্তি ইদমস্স অনুজানামি; যঞ্চ খো সো এৱমাহ – ‘যো কিৰ, ভো, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’তি ইদমস্স নানুজানামি; যম্পি সো এৱমাহ – ‘যে এৱং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি; যম্পি সো যদেৱ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং তদেৱ তত্থ থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অঞ্ঞথা হি, আনন্দ, তথাগতস্স মহাকম্মৱিভঙ্গে ঞাণং হোতি.
‘‘তত্ৰানন্দ, য্ৱাযং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱমাহ – ‘অত্থি কিৰ, ভো, কল্যাণানি কম্মানি, অত্থি সুচৰিতস্স ৱিপাকো’তি ইদমস্স অনুজানামি; যম্পি সো এৱমাহ – ‘অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতং অদিন্নাদানা পটিৱিৰতং…পে… সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সামি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্ন’ন্তি ইদম্পিস্স অনুজানামি; যঞ্চ খো সো এৱমাহ – ‘যো কিৰ, ভো, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো…পে… সম্মাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’তি ইদমস্স নানুজানামি; যম্পি সো এৱমাহ – ‘যে এৱং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি; যম্পি সো যদেৱ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং তদেৱ তত্থ থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অঞ্ঞথা হি, আনন্দ, তথাগতস্স মহাকম্মৱিভঙ্গে ঞাণং হোতি.
‘‘তত্ৰানন্দ, য্ৱাযং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱমাহ – ‘নত্থি কিৰ, ভো, কল্যাণানি কম্মানি, নত্থি সুচৰিতস্স ৱিপাকো’তি ইদমস্স নানুজানামি; যঞ্চ খো সো এৱমাহ – ‘অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতং অদিন্নাদানা পটিৱিৰতং…পে… সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পস্সামি অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্ন’ন্তি ইদমস্স অনুজানামি; যঞ্চ খো সো এৱমাহ – ‘যো কিৰ, ভো, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো…পে… সম্মাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’তি ইদমস্স নানুজানামি; যঞ্চ খো সো এৱমাহ – ‘যে এৱং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি; যম্পি সো যদেৱ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং তদেৱ তত্থ থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অঞ্ঞথা হি, আনন্দ, তথাগতস্স মহাকম্মৱিভঙ্গে ঞাণং হোতি.
৩০৩. ‘‘তত্ৰানন্দ, য্ৱাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, পুব্বে ৱাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৱেদনীযং, পচ্ছা ৱাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৱেদনীযং, মৰণকালে ৱাস্স হোতি মিচ্ছাদিট্ঠি সমত্তা সমাদিন্না. তেন সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. যঞ্চ খো সো ইধ পাণাতিপাতী হোতি অদিন্নাদাযী হোতি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি তস্স দিট্ঠেৱ ধম্মে ৱিপাকং পটিসংৱেদেতি উপপজ্জ ৱা [উপপজ্জং ৱা (সী. পী.), উপপজ্জ ৱা (স্যা. কং. ক.) উপপজ্জিত্ৱাতি সংৱণ্ণনায সংসন্দেতব্বা] অপৰে ৱা পৰিযাযে.
‘‘তত্ৰানন্দ, য্ৱাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি, পুব্বে ৱাস্স তং কতং হোতি কল্যাণকম্মং সুখৱেদনীযং, পচ্ছা ৱাস্স তং কতং হোতি কল্যাণকম্মং সুখৱেদনীযং, মৰণকালে ৱাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি সমত্তা সমাদিন্না. তেন সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যঞ্চ খো সো ইধ পাণাতিপাতী হোতি অদিন্নাদাযী হোতি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি তস্স দিট্ঠেৱ ধম্মে ৱিপাকং পটিসংৱেদেতি উপপজ্জ ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে.
‘‘তত্ৰানন্দ, য্ৱাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো…পে… সম্মাদিট্ঠি, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি, পুব্বে ৱাস্স তং কতং হোতি কল্যাণকম্মং সুখৱেদনীযং, পচ্ছা ৱাস্স তং কতং হোতি কল্যাণকম্মং সুখৱেদনীযং, মৰণকালে ৱাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি সমত্তা সমাদিন্না. তেন সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যঞ্চ খো সো ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সম্মাদিট্ঠি হোতি, তস্স দিট্ঠেৱ ধম্মে ৱিপাকং পটিসংৱেদেতি উপপজ্জ ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে.
‘‘তত্ৰানন্দ, য্ৱাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো…পে… সম্মাদিট্ঠি, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, পুব্বে ৱাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৱেদনীযং, পচ্ছা ৱাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৱেদনীযং, মৰণকালে ৱাস্স হোতি মিচ্ছাদিট্ঠি সমত্তা সমাদিন্না. তেন সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. যঞ্চ খো সো ইধ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সম্মাদিট্ঠি হোতি, তস্স দিট্ঠেৱ ধম্মে ৱিপাকং পটিসংৱেদেতি উপপজ্জ ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে.
‘‘ইতি খো, আনন্দ, অত্থি কম্মং অভব্বং অভব্বাভাসং, অত্থি কম্মং অভব্বং ভব্বাভাসং, অত্থি কম্মং ভব্বঞ্চেৱ ভব্বাভাসঞ্চ, অত্থি কম্মং ভব্বং অভব্বাভাস’’ন্তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
মহাকম্মৱিভঙ্গসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.