৪. ৱিভঙ্গৱগ্গো

১. ভদ্দেকৰত্তসুত্তং

২৭২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ভদ্দেকৰত্তস্স ৱো, ভিক্খৱে, উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;

যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.

‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো [যং (নেত্তিপাড়ি)] ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;

অসংহীৰং [অসংহিৰং (স্যা. কং. ক.)] অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.

‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং [কিচ্চং আতপ্পং (সী. ক.)], কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা.

‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনি’’ [মুনীতি (সী. স্যা. কং. পী.)].

২৭৩. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অতীতং অন্ৱাগমেতি? ‘এৱংৰূপো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি, ‘এৱংৱেদনো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি, ‘এৱংসঞ্ঞো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি, ‘এৱংসঙ্খাৰো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি, ‘এৱংৱিঞ্ঞাণো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি – এৱং খো, ভিক্খৱে, অতীতং অন্ৱাগমেতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অতীতং নান্ৱাগমেতি? ‘এৱংৰূপো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি, ‘এৱংৱেদনো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি, ‘এৱংসঞ্ঞো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি, ‘এৱংসঙ্খাৰো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি, ‘এৱংৱিঞ্ঞাণো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি – এৱং খো, ভিক্খৱে, অতীতং নান্ৱাগমেতি.

২৭৪. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অনাগতং পটিকঙ্খতি? ‘এৱংৰূপো সিযং অনাগতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি, এৱংৱেদনো সিযং…পে… এৱংসঞ্ঞো সিযং… এৱংসঙ্খাৰো সিযং… এৱংৱিঞ্ঞাণো সিযং অনাগতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি – এৱং খো, ভিক্খৱে, অনাগতং পটিকঙ্খতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি? ‘এৱংৰূপো সিযং অনাগতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি, এৱংৱেদনো সিযং … এৱংসঞ্ঞো সিযং… এৱংসঙ্খাৰো সিযং… ‘এৱংৱিঞ্ঞাণো সিযং অনাগতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি – এৱং খো, ভিক্খৱে, অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি.

২৭৫. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি? ইধ, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো অৰিযধম্মে অৱিনীতো সপ্পুৰিসানং অদস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স অকোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং; ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং – এৱং খো, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি? ইধ, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অৰিযানং দস্সাৱী অৰিযধম্মস্স কোৱিদো অৰিযধম্মে সুৱিনীতো সপ্পুৰিসানং দস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স কোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে সুৱিনীতো ন ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৰূপং, ন ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং; ন ৱেদনং… ন সঞ্ঞং… ন সঙ্খাৰে… ন ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ন ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং – এৱং খো, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি.

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;

যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.

‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;

অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.

‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা.

‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

‘‘‘ভদ্দেকৰত্তস্স ৱো, ভিক্খৱে, উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ দেসেস্সামী’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ভদ্দেকৰত্তসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.

২. আনন্দভদ্দেকৰত্তসুত্তং

২৭৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা আনন্দো উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ ভাসতি.

অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কো নু খো, ভিক্খৱে, উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ অভাসী’’তি? ‘‘আযস্মা, ভন্তে, আনন্দো উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ অভাসী’’তি.

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, আনন্দ, ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ অভাসী’’তি? ‘‘এৱং খো অহং, ভন্তে, ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসিং সমাদপেসিং সমুত্তেজেসিং সম্পহংসেসিং, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ অভাসিং –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;

যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.

‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;

অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.

‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা.

‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনি’’.

২৭৭. ‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, অতীতং অন্ৱাগমেতি? এৱংৰূপো অহোসিং অতীতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি, এৱংৱেদনো অহোসিং অতীতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি, এৱংসঞ্ঞো অহোসিং অতীতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি, এৱংসঙ্খাৰো অহোসিং অতীতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি, এৱংৱিঞ্ঞাণো অহোসিং অতীতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি – এৱং খো, আৱুসো, অতীতং অন্ৱাগমেতি.

‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, অতীতং নান্ৱাগমেতি? এৱংৰূপো অহোসিং অতীতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি, এৱংৱেদনো অহোসিং অতীতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি, এৱংসঞ্ঞো অহোসিং অতীতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি, এৱংসঙ্খাৰো অহোসিং অতীতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি, এৱংৱিঞ্ঞাণো অহোসিং অতীতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি – এৱং খো, আৱুসো, অতীতং নান্ৱাগমেতি.

‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, অনাগতং পটিকঙ্খতি? এৱংৰূপো সিযং অনাগতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি, এৱংৱেদনো সিযং…পে… এৱংসঞ্ঞো সিযং… এৱংসঙ্খাৰো সিযং… এৱংৱিঞ্ঞাণো সিযং অনাগতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং সমন্ৱানেতি – এৱং খো, আৱুসো, অনাগতং পটিকঙ্খতি.

‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি? এৱংৰূপো সিযং অনাগতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি, এৱংৱেদনো সিযং…পে… এৱংসঞ্ঞো সিযং… এৱংসঙ্খাৰো সিযং… এৱংৱিঞ্ঞাণো সিযং অনাগতমদ্ধানন্তি তত্থ নন্দিং ন সমন্ৱানেতি – এৱং খো, আৱুসো, অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি.

‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি? ইধ, আৱুসো, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো অৰিযধম্মে অৱিনীতো সপ্পুৰিসানং অদস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স অকোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং; ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং – এৱং খো, আৱুসো, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি.

‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি? ইধ, আৱুসো, সুতৱা অৰিযসাৱকো অৰিযানং দস্সাৱী অৰিযধম্মস্স কোৱিদো অৰিযধম্মে সুৱিনীতো সপ্পুৰিসানং দস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স কোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে সুৱিনীতো ন ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৰূপং, ন ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং; ন ৱেদনং… ন সঞ্ঞং… ন সঙ্খাৰে… ন ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ন ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং – এৱং খো, আৱুসো, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি.

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;

যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.

‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;

অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.

‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা.

‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

‘‘এৱং খো অহং, ভন্তে, ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসিং সমাদপেসিং সমুত্তেজেসিং সম্পহংসেসিং, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ অভাসি’’ন্তি.

২৭৮. ‘‘সাধু, সাধু, আনন্দ! সাধু খো ত্ৱং, আনন্দ, ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ অভাসি –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য…পে…

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

‘‘কথঞ্চ, আনন্দ, অতীতং অন্ৱাগমেতি…পে… এৱং খো, আনন্দ, অতীতং অন্ৱাগমেতি. কথঞ্চ, আনন্দ, অতীতং নান্ৱাগমেতি…পে… এৱং খো, আনন্দ, অতীতং নান্ৱাগমেতি. কথঞ্চ, আনন্দ, অনাগতং পটিকঙ্খতি…পে… এৱং খো, আনন্দ, অনাগতং পটিকঙ্খতি. কথঞ্চ, আনন্দ, অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি…পে… এৱং খো, আনন্দ, অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি. কথঞ্চ, আনন্দ, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি…পে… এৱং খো, আনন্দ, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি. কথঞ্চ, আনন্দ, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি…পে… এৱং খো, আনন্দ, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি.

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য…পে…

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

আনন্দভদ্দেকৰত্তসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.

৩. মহাকচ্চানভদ্দেকৰত্তসুত্তং

২৭৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি তপোদাৰামে. অথ খো আযস্মা সমিদ্ধি ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায যেন তপোদো [তপোদা (সী.)] তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পৰিসিঞ্চিতুং. তপোদে গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা একচীৱৰো অট্ঠাসি গত্তানি পুব্বাপযমানো [সুক্খাপযমানো (ক.)]. অথ খো অঞ্ঞতৰা দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং তপোদং ওভাসেত্ৱা যেনাযস্মা সমিদ্ধি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা আযস্মন্তং সমিদ্ধিং এতদৱোচ – ‘‘ধাৰেসি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’’তি? ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’’তি? ‘‘অহম্পি খো, ভিক্খু, ন ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ধাৰেসি পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’’তি? ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথাতি. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’’তি? ‘‘অহম্পি খো, ভিক্খু ন ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথাতি. উগ্গণ্হাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; পৰিযাপুণাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; ধাৰেহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. অত্থসংহিতো, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসো চ ৱিভঙ্গো চ আদিব্ৰহ্মচৰিযকো’’তি. ইদমৱোচ সা দেৱতা; ইদং ৱত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি.

২৮০. অথ খো আযস্মা সমিদ্ধি তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সমিদ্ধি ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায যেন তপোদো তেনুপসঙ্কমিং গত্তানি পৰিসিঞ্চিতুং. তপোদে গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা একচীৱৰো অট্ঠাসিং গত্তানি পুব্বাপযমানো. অথ খো ভন্তে, অঞ্ঞতৰা দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং তপোদং ওভাসেত্ৱা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা মং এতদৱোচ – ‘ধাৰেসি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’’’তি?

‘‘এৱং ৱুত্তে অহং, ভন্তে, তং দেৱতং এতদৱোচং – ‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’তি? ‘অহম্পি খো, ভিক্খু, ন ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ধাৰেসি পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’তি? ‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথাতি. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’তি? ‘অহম্পি খো, ভিক্খু, ন ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথাতি. উগ্গণ্হাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; পৰিযাপুণাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; ধাৰেহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. অত্থসংহিতো, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসো চ ৱিভঙ্গো চ আদিব্ৰহ্মচৰিযকো’তি. ইদমৱোচ, ভন্তে, সা দেৱতা; ইদং ৱত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি. সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ দেসেতূ’’তি. ‘‘তেন হি, ভিক্খু, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সমিদ্ধি ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;

যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.

‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;

অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.

‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা.

‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা; ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি. অথ খো তেসং ভিক্খূনং, অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো, এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;

যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.

‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;

অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.

‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা.

‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

‘‘কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’’তি?

অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং; পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’’তি.

২৮১. অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা মহাকচ্চানেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচুং – ‘‘ইদং খো নো, আৱুসো কচ্চান, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য…পে…

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

‘‘তেসং নো, আৱুসো কচ্চান, অম্হাকং, অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো, এতদহোসি – ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য…পে…

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

‘‘কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যাতি? তেসং নো, আৱুসো কচ্চান, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. ৱিভজতাযস্মা মহাকচ্চানো’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, পুৰিসো সাৰত্থিকো সাৰগৱেসী সাৰপৰিযেসনং চৰমানো মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো অতিক্কম্মেৱ মূলং অতিক্কম্ম খন্ধং সাখাপলাসে সাৰং পৰিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য; এৱং সম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থৰি সম্মুখীভূতে তং ভগৱন্তং অতিসিত্ৱা অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ [মঞ্ঞেথ (পী.)]. সো হাৱুসো, ভগৱা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৱ পনেতস্স কালো অহোসি যং ভগৱন্তংযেৱ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, যথা ৱো ভগৱা ব্যাকৰেয্য তথা নং ধাৰেয্যাথা’’তি.

‘‘অদ্ধাৱুসো কচ্চান, ভগৱা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৱ পনেতস্স কালো অহোসি যং ভগৱন্তংযেৱ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম; যথা নো ভগৱা ব্যাকৰেয্য তথা নং ধাৰেয্যাম. অপি চাযস্মা মহাকচ্চানো সত্থুচেৱ সংৱণ্ণিতো সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং; পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. ৱিভজতাযস্মা মহাকচ্চানো অগৰুং কৰিত্ৱা’’তি [অগৰুকৰিত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.)].

‘‘তেন হাৱুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা মহাকচ্চানো এতদৱোচ –

‘‘যং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য…পে…

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

ইমস্স খো অহং, আৱুসো, ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি –

২৮২. ‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, অতীতং অন্ৱাগমেতি? ইতি মে চক্খু অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি ৰূপাতি – তত্থ ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধং [ছন্দৰাগপ্পটিবন্ধং (ক.)] হোতি ৱিঞ্ঞাণং, ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধত্তা ৱিঞ্ঞাণস্স তদভিনন্দতি, তদভিনন্দন্তো অতীতং অন্ৱাগমেতি. ইতি মে সোতং অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি সদ্দাতি…পে… ইতি মে ঘানং অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি গন্ধাতি… ইতি মে জিৱ্হা অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি ৰসাতি… ইতি মে কাযো অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি ফোট্ঠব্বাতি… ইতি মে মনো অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি ধম্মাতি – তত্থ ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধং হোতি ৱিঞ্ঞাণং, ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধত্তা ৱিঞ্ঞাণস্স তদভিনন্দতি, তদভিনন্দন্তো অতীতং অন্ৱাগমেতি – এৱং খো, আৱুসো, অতীতং অন্ৱাগমেতি.

‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, অতীতং নান্ৱাগমেতি? ইতি মে চক্খু অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি ৰূপাতি – তত্থ ন ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধং হোতি ৱিঞ্ঞাণং, ন ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধত্তা ৱিঞ্ঞাণস্স ন তদভিনন্দতি, ন তদভিনন্দন্তো অতীতং নান্ৱাগমেতি. ইতি মে সোতং অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি সদ্দাতি…পে… ইতি মে ঘানং অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি গন্ধাতি… ইতি মে জিৱ্হা অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি ৰসাতি… ইতি মে কাযো অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি ফোট্ঠব্বাতি… ইতি মে মনো অহোসি অতীতমদ্ধানং ইতি ধম্মাতি – তত্থ ন ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধং হোতি ৱিঞ্ঞাণং, ন ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধত্তা ৱিঞ্ঞাণস্স, ন তদভিনন্দতি, ন তদভিনন্দন্তো অতীতং নান্ৱাগমেতি – এৱং খো, আৱুসো, অতীতং নান্ৱাগমেতি.

২৮৩. ‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, অনাগতং পটিকঙ্খতি? ইতি মে চক্খু সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি ৰূপাতি – অপ্পটিলদ্ধস্স পটিলাভায চিত্তং পণিদহতি, চেতসো পণিধানপচ্চযা তদভিনন্দতি, তদভিনন্দন্তো অনাগতং পটিকঙ্খতি. ইতি মে সোতং সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি সদ্দাতি…পে… ইতি মে ঘানং সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি গন্ধাতি… ইতি মে জিৱ্হা সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি ৰসাতি… ইতি মে কাযো সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি ফোট্ঠব্বাতি… ইতি মে মনো সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি ধম্মাতি – অপ্পটিলদ্ধস্স পটিলাভায চিত্তং পণিদহতি, চেতসো পণিধানপচ্চযা তদভিনন্দতি, তদভিনন্দন্তো অনাগতং পটিকঙ্খতি – এৱং খো, আৱুসো, অনাগতং পটিকঙ্খতি.

‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি? ইতি মে চক্খু সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি ৰূপাতি – অপ্পটিলদ্ধস্স পটিলাভায চিত্তং নপ্পণিদহতি, চেতসো অপ্পণিধানপচ্চযা ন তদভিনন্দতি, ন তদভিনন্দন্তো অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি. ইতি মে সোতং সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি সদ্দাতি…পে… ইতি মে ঘানং সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি গন্ধাতি… ইতি মে জিৱ্হা সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি ৰসাতি… ইতি মে কাযো সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি ফোট্ঠব্বাতি… ইতি মে মনো সিযা অনাগতমদ্ধানং ইতি ধম্মাতি – অপ্পটিলদ্ধস্স পটিলাভায চিত্তং নপ্পণিদহতি, চেতসো অপ্পণিধানপচ্চযা ন তদভিনন্দতি, ন তদভিনন্দন্তো অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি – এৱং খো, আৱুসো, অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি.

২৮৪. ‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি? যঞ্চাৱুসো, চক্খু যে চ ৰূপা – উভযমেতং পচ্চুপ্পন্নং. তস্মিং চে পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধং হোতি ৱিঞ্ঞাণং, ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধত্তা ৱিঞ্ঞাণস্স তদভিনন্দতি, তদভিনন্দন্তো পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি. যঞ্চাৱুসো, সোতং যে চ সদ্দা…পে… যঞ্চাৱুসো, ঘানং যে চ গন্ধা… যা চাৱুসো, জিৱ্হা যে চ ৰসা… যো চাৱুসো, কাযো যে চ ফোট্ঠব্বা… যো চাৱুসো, মনো যে চ ধম্মা – উভযমেতং পচ্চুপ্পন্নং. তস্মিং চে পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধং হোতি ৱিঞ্ঞাণং, ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধত্তা ৱিঞ্ঞাণস্স তদভিনন্দতি, তদভিনন্দন্তো পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি – এৱং খো, আৱুসো, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি.

‘‘কথঞ্চ, আৱুসো, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি? যঞ্চাৱুসো, চক্খু যে চ ৰূপা – উভযমেতং পচ্চুপ্পন্নং. তস্মিং চে পচ্চুপ্পন্নে ন ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধং হোতি ৱিঞ্ঞাণং, ন ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধত্তা ৱিঞ্ঞাণস্স ন তদভিনন্দতি, ন তদভিনন্দন্তো পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি. যঞ্চাৱুসো, সোতং যে চ সদ্দা…পে… যঞ্চাৱুসো, ঘানং যে চ গন্ধা… যা চাৱুসো, জিৱ্হা যে চ ৰসা… যো চাৱুসো, কাযো যে চ ফোট্ঠব্বা… যো চাৱুসো, মনো যে চ ধম্মা – উভযমেতং পচ্চুপ্পন্নং. তস্মিং চে পচ্চুপ্পন্নে ন ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধং হোতি ৱিঞ্ঞাণং, ন ছন্দৰাগপ্পটিবদ্ধত্তা ৱিঞ্ঞাণস্স ন তদভিনন্দতি, ন তদভিনন্দন্তো পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি – এৱং খো, আৱুসো, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি.

২৮৫. ‘‘যং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য…পে…

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

‘‘ইমস্স খো অহং, আৱুসো, ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে আযস্মন্তো ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, যথা ৱো ভগৱা ব্যাকৰোতি তথা নং ধাৰেয্যাথা’’তি.

অথ খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য…পে…

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং, অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো, এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;

যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.

‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;

অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.

‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা.

‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

‘‘‘কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’তি? তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা মহাকচ্চানেন ইমেহি আকাৰেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো ৱিভত্তো’’তি.

‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, মহাকচ্চানো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৱে মহাকচ্চানো. মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৱে, এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি তং এৱমেৱং ব্যাকৰেয্যং যথা তং মহাকচ্চানেন ব্যাকতং. এসো, চেৱেতস্স অত্থো. এৱঞ্চ নং ধাৰেথা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

মহাকচ্চানভদ্দেকৰত্তসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.

৪. লোমসকঙ্গিযভদ্দেকৰত্তসুত্তং

২৮৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা লোমসকঙ্গিযো [লোমসককঙ্গিযো (টীকা)] সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো চন্দনো দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং নিগ্ৰোধাৰামং ওভাসেত্ৱা যেনাযস্মা লোমসকঙ্গিযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো চন্দনো দেৱপুত্তো আযস্মন্তং লোমসকঙ্গিযং এতদৱোচ – ‘‘ধাৰেসি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’’তি? ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’’তি? ‘‘অহম্পি খো, ভিক্খু, ন ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ধাৰেসি পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’’তি? ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’’তি? ‘‘ধাৰেমি খো অহং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’’তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, আৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’’তি? ‘‘একমিদং, ভিক্খু, সমযং ভগৱা দেৱেসু তাৱতিংসেসু ৱিহৰতি পাৰিচ্ছত্তকমূলে পণ্ডুকম্বলসিলাযং. তত্ৰ ভগৱা দেৱানং তাৱতিংসানং ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ অভাসি –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;

যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.

‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;

অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.

‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা.

‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

‘‘এৱং খো অহং, ভিক্খু, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা. উগ্গণ্হাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; পৰিযাপুণাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; ধাৰেহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. অত্থসংহিতো, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসো চ ৱিভঙ্গো চ আদিব্ৰহ্মচৰিযকো’’তি. ইদমৱোচ চন্দনো দেৱপুত্তো. ইদং ৱত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি.

২৮৭. অথ খো আযস্মা লোমসকঙ্গিযো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি জেতৱনং অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা লোমসকঙ্গিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং সক্কেসু ৱিহৰামি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো, ভন্তে, অঞ্ঞতৰো দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং নিগ্ৰোধাৰামং ওভাসেত্ৱা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভন্তে, সো দেৱপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘ধাৰেসি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’তি? এৱং ৱুত্তে অহং, ভন্তে, তং দেৱপুত্তং এতদৱোচং – ‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’তি? ‘অহম্পি খো, ভিক্খু, ন ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ধাৰেসি পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’তি? ‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’তি? ‘ধাৰেমি খো অহং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’তি. ‘যথা কথং পন ত্ৱং, আৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’তি? একমিদং, ভিক্খু, সমযং ভগৱা দেৱেসু তাৱতিংসেসু ৱিহৰতি পাৰিচ্ছত্তকমূলে পণ্ডুকম্বলসিলাযং. তত্ৰ খো ভগৱা দেৱানং তাৱতিংসানং ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ অভাসি –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য…পে…

তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.

‘‘এৱং খো অহং, ভিক্খু, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা. উগ্গণ্হাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; পৰিযাপুণাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; ধাৰেহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. অত্থসংহিতো, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসো চ ৱিভঙ্গো চ আদিব্ৰহ্মচৰিযকো’তি. ইদমৱোচ, ভন্তে, সো দেৱপুত্তো; ইদং ৱত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি. সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ দেসেতূ’’তি.

২৮৮. ‘‘জানাসি পন ত্ৱং, ভিক্খু, তং দেৱপুত্ত’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, ভন্তে, জানামি তং দেৱপুত্ত’’ন্তি. ‘‘চন্দনো নাম সো, ভিক্খু, দেৱপুত্তো. চন্দনো, ভিক্খু, দেৱপুত্তো অট্ঠিং কত্ৱা [অট্ঠিকত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.)] মনসিকত্ৱা সব্বচেতসা [সব্বং চেতসো (সী. স্যা. কং. পী.), সব্বং চেতসা (ক.)] সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. তেন হি, ভিক্খু, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা লোমসকঙ্গিযো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;

যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.

‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;

অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.

‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা;