১২. দক্খিণাৱিভঙ্গসুত্তং
৩৭৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো মহাপজাপতি [মহাপজাপতী (সী. স্যা. কং. পী.)] গোতমী নৱং দুস্সযুগং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদং মে, ভন্তে, নৱং দুস্সযুগং ভগৱন্তং উদ্দিস্স সামং কন্তং সামং ৱাযিতং. তং মে, ভন্তে, ভগৱা পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৱোচ – ‘‘সঙ্ঘে, গোতমি, দেহি. সঙ্ঘে তে দিন্নে অহঞ্চেৱ পূজিতো ভৱিস্সামি সঙ্ঘো চা’’তি. দুতিযম্পি খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদং মে, ভন্তে, নৱং দুস্সযুগং ভগৱন্তং উদ্দিস্স সামং কন্তং সামং ৱাযিতং. তং মে, ভন্তে, ভগৱা পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৱোচ – ‘‘সঙ্ঘে, গোতমি, দেহি. সঙ্ঘে তে দিন্নে অহঞ্চেৱ পূজিতো ভৱিস্সামি সঙ্ঘো চা’’তি. ততিযম্পি খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদং মে, ভন্তে, নৱং দুস্সযুগং ভগৱন্তং উদ্দিস্স সামং কন্তং সামং ৱাযিতং. তং মে, ভন্তে, ভগৱা পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. ততিযম্পি খো ভগৱা মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৱোচ – ‘‘সঙ্ঘে, গোতমি, দেহি. সঙ্ঘে তে দিন্নে অহঞ্চেৱ পূজিতো ভৱিস্সামি সঙ্ঘো চা’’তি.
৩৭৭. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিগ্গণ্হাতু, ভন্তে, ভগৱা মহাপজাপতিযা গোতমিযা নৱং দুস্সযুগং. বহূপকাৰা [বহুকাৰা (স্যা. কং.)], ভন্তে, মহাপজাপতি গোতমী ভগৱতো মাতুচ্ছা আপাদিকা পোসিকা খীৰস্স দাযিকা; ভগৱন্তং জনেত্তিযা কালঙ্কতায থঞ্ঞং পাযেসি. ভগৱাপি, ভন্তে, বহূপকাৰো মহাপজাপতিযা গোতমিযা. ভগৱন্তং, ভন্তে, আগম্ম মহাপজাপতি গোতমী বুদ্ধং সৰণং গতা, ধম্মং সৰণং গতা, সঙ্ঘং সৰণং গতা. ভগৱন্তং, ভন্তে, আগম্ম মহাপজাপতি গোতমী পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা মুসাৱাদা পটিৱিৰতা সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতা. ভগৱন্তং, ভন্তে, আগম্ম মহাপজাপতি গোতমী বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা, সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতা. ভগৱন্তং, ভন্তে, আগম্ম মহাপজাপতি গোতমী দুক্খে নিক্কঙ্খা, দুক্খসমুদযে নিক্কঙ্খা, দুক্খনিৰোধে নিক্কঙ্খা, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায নিক্কঙ্খা. ভগৱাপি, ভন্তে, বহূপকাৰো মহাপজাপতিযা গোতমিযা’’তি.
৩৭৮. ‘‘এৱমেতং, আনন্দ. যং হানন্দ, পুগ্গলো পুগ্গলং আগম্ম বুদ্ধং সৰণং গতো হোতি, ধম্মং সৰণং গতো হোতি, সঙ্ঘং সৰণং গতো হোতি, ইমস্সানন্দ, পুগ্গলস্স ইমিনা পুগ্গলেন ন সুপ্পতিকাৰং ৱদামি, যদিদং – অভিৱাদন-পচ্চুট্ঠান-অঞ্জলিকম্ম সামীচিকম্মচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলা- নপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানুপ্পদানেন.
‘‘যং হানন্দ, পুগ্গলো পুগ্গলং আগম্ম পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি, ইমস্সানন্দ, পুগ্গলস্স ইমিনা পুগ্গলেন ন সুপ্পতিকাৰং ৱদামি, যদিদং – অভিৱাদন-পচ্চুট্ঠান-অঞ্জলিকম্ম-সামীচিকম্মচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলা- নপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানুপ্পদানেন.
‘‘যং হানন্দ, পুগ্গলো পুগ্গলং আগম্ম বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি, ধম্মে… সঙ্ঘে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি, ইমস্সানন্দ, পুগ্গলস্স ইমিনা পুগ্গলেন ন সুপ্পতিকাৰং ৱদামি, যদিদং – অভিৱাদন-পচ্চুট্ঠান-অঞ্জলিকম্ম-সামীচিকম্মচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলা- নপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানুপ্পদানেন.
‘‘যং হানন্দ, পুগ্গলো পুগ্গলং আগম্ম দুক্খে নিক্কঙ্খো হোতি, দুক্খসমুদযে নিক্কঙ্খো হোতি, দুক্খনিৰোধে নিক্কঙ্খো হোতি, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায নিক্কঙ্খো হোতি, ইমস্সানন্দ, পুগ্গলস্স ইমিনা পুগ্গলেন ন সুপ্পতিকাৰং ৱদামি, যদিদং – অভিৱাদন-পচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্ম-সামীচিকম্ম-চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলা- নপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানুপ্পদানেন.
৩৭৯. ‘‘চুদ্দস খো পনিমানন্দ, পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. কতমা চুদ্দস? তথাগতে অৰহন্তে সম্মাসম্বুদ্ধে দানং দেতি – অযং পঠমা পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. পচ্চেকসম্বুদ্ধে [পচ্চেকবুদ্ধে (সী. পী.)] দানং দেতি – অযং দুতিযা পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. তথাগতসাৱকে অৰহন্তে দানং দেতি – অযং ততিযা পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নে দানং দেতি – অযং চতুত্থী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. অনাগামিস্স দানং দেতি – অযং পঞ্চমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নে দানং দেতি – অযং ছট্ঠী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. সকদাগামিস্স দানং দেতি – অযং সত্তমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নে দানং দেতি – অযং অট্ঠমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. সোতাপন্নে দানং দেতি – অযং নৱমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নে দানং দেতি – অযং দসমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. বাহিৰকে কামেসু ৱীতৰাগে দানং দেতি – অযং একাদসমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. পুথুজ্জনসীলৱন্তে দানং দেতি – অযং দ্ৱাদসমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. পুথুজ্জনদুস্সীলে দানং দেতি – অযং তেৰসমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. তিৰচ্ছানগতে দানং দেতি – অযং চুদ্দসমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণাতি.
‘‘তত্ৰানন্দ, তিৰচ্ছানগতে দানং দত্ৱা সতগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, পুথুজ্জনদুস্সীলে দানং দত্ৱা সহস্সগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, পুথুজ্জনসীলৱন্তে দানং দত্ৱা সতসহস্সগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, বাহিৰকে কামেসু ৱীতৰাগে দানং দত্ৱা কোটিসতসহস্সগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নে দানং দত্ৱা অসঙ্খেয্যা অপ্পমেয্যা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, কো পন ৱাদো সোতাপন্নে, কো পন ৱাদো সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নে, কো পন ৱাদো সকদাগামিস্স, কো পন ৱাদো অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নে, কো পন ৱাদো অনাগামিস্স, কো পন ৱাদো অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নে, কো পন ৱাদো অৰহন্তে, কো পন ৱাদো পচ্চেকসম্বুদ্ধে, কো পন ৱাদো তথাগতে অৰহন্তে সম্মাসম্বুদ্ধে!
৩৮০. ‘‘সত্ত খো পনিমানন্দ, সঙ্ঘগতা দক্খিণা. কতমা সত্ত? বুদ্ধপ্পমুখে উভতোসঙ্ঘে দানং দেতি – অযং পঠমা সঙ্ঘগতা দক্খিণা. তথাগতে পৰিনিব্বুতে উভতোসঙ্ঘে দানং দেতি – অযং দুতিযা সঙ্ঘগতা দক্খিণা. ভিক্খুসঙ্ঘে দানং দেতি – অযং ততিযা সঙ্ঘগতা দক্খিণা. ভিক্খুনিসঙ্ঘে দানং দেতি – অযং চতুত্থী সঙ্ঘগতা দক্খিণা. ‘এত্তকা মে ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ সঙ্ঘতো উদ্দিস্সথা’তি দানং দেতি – অযং পঞ্চমী সঙ্ঘগতা দক্খিণা. ‘এত্তকা মে ভিক্খূ সঙ্ঘতো উদ্দিস্সথা’তি দানং দেতি – অযং ছট্ঠী সঙ্ঘগতা দক্খিণা. ‘এত্তকা মে ভিক্খুনিযো সঙ্ঘতো উদ্দিস্সথা’তি দানং দেতি – অযং সত্তমী সঙ্ঘগতা দক্খিণা.
‘‘ভৱিস্সন্তি খো পনানন্দ, অনাগতমদ্ধানং গোত্ৰভুনো কাসাৱকণ্ঠা দুস্সীলা পাপধম্মা. তেসু দুস্সীলেসু সঙ্ঘং উদ্দিস্স দানং দস্সন্তি. তদাপাহং, আনন্দ, সঙ্ঘগতং দক্খিণং অসঙ্খেয্যং অপ্পমেয্যং ৱদামি. ন ত্ৱেৱাহং, আনন্দ, কেনচি পৰিযাযেন সঙ্ঘগতায দক্খিণায পাটিপুগ্গলিকং দানং মহপ্ফলতৰং ৱদামি.
৩৮১. ‘‘চতস্সো খো ইমা, আনন্দ, দক্খিণা ৱিসুদ্ধিযো. কতমা চতস্সো? অত্থানন্দ, দক্খিণা দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো. অত্থানন্দ, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৱিসুজ্ঝতি নো দাযকতো. অত্থানন্দ, দক্খিণা নেৱ দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো. অত্থানন্দ, দক্খিণা দাযকতো চেৱ ৱিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ.
‘‘কথঞ্চানন্দ, দক্খিণা দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো? ইধানন্দ, দাযকো হোতি সীলৱা কল্যাণধম্মো, পটিগ্গাহকা হোন্তি দুস্সীলা পাপধম্মা – এৱং খো, আনন্দ, দক্খিণা দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো.
‘‘কথঞ্চানন্দ, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৱিসুজ্ঝতি নো দাযকতো? ইধানন্দ, দাযকো হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো, পটিগ্গাহকা হোন্তি সীলৱন্তো [সীলৱন্তা (সী.)] কল্যাণধম্মা – এৱং খো, আনন্দ, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৱিসুজ্ঝতি নো দাযকতো.
‘‘কথঞ্চানন্দ, দক্খিণা নেৱ দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো? ইধানন্দ, দাযকো চ হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো, পটিগ্গাহকা চ হোন্তি দুস্সীলা পাপধম্মা – এৱং খো, আনন্দ, দক্খিণা নেৱ দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো.
‘‘কথঞ্চানন্দ, দক্খিণা দাযকতো চেৱ ৱিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ? ইধানন্দ, দাযকো চ হোতি সীলৱা কল্যাণধম্মো, পটিগ্গাহকা চ হোন্তি সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা – এৱং খো, আনন্দ, দক্খিণা দাযকতো চেৱ ৱিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ. ইমা খো, আনন্দ, চতস্সো দক্খিণা ৱিসুদ্ধিযো’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
৩৮২. ‘‘যো সীলৱা দুস্সীলেসু দদাতি দানং,
ধম্মেন লদ্ধং [লদ্ধা (সী. পী.)] সুপসন্নচিত্তো;
অভিসদ্দহং কম্মফলং উড়াৰং,
সা দক্খিণা দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি.
‘‘যো দুস্সীলো সীলৱন্তেসু দদাতি দানং,
অধম্মেন লদ্ধং অপ্পসন্নচিত্তো;
অনভিসদ্দহং কম্মফলং উড়াৰং,
সা দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৱিসুজ্ঝতি.
‘‘যো দুস্সীলো দুস্সীলেসু দদাতি দানং,
অধম্মেন লদ্ধং অপ্পসন্নচিত্তো;
অনভিসদ্দহং কম্মফলং উড়াৰং,
ন তং দানং ৱিপুলপ্ফলন্তি ব্ৰূমি.
‘‘যো সীলৱা সীলৱন্তেসু দদাতি দানং,
ধম্মেন লদ্ধং সুপসন্নচিত্তো;
অভিসদ্দহং কম্মফলং উড়াৰং,
তং ৱে দানং ৱিপুলপ্ফলন্তি ব্ৰূমি [সা দক্খিণা নেৱুভতো ৱিসুজ্ঝতি (সী. পী.)].
‘‘যো ৱীতৰাগো ৱীতৰাগেসু দদাতি দানং,
ধম্মেন লদ্ধং সুপসন্নচিত্তো;
অভিসদ্দহং কম্মফলং উড়াৰং,
তং ৱে দানং আমিসদানানমগ্গ’’ [তং ৱে দানং ৱিপুলন্তি ব্ৰূমি (সী.)] ন্তি.
দক্খিণাৱিভঙ্গসুত্তং নিট্ঠিতং দ্ৱাদসমং.
ৱিভঙ্গৱগ্গো নিট্ঠিতো চতুত্থো.