১০. ধাতুৱিভঙ্গসুত্তং

৩৪২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা মগধেসু চাৰিকং চৰমানো যেন ৰাজগহং তদৱসৰি; যেন ভগ্গৱো কুম্ভকাৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগ্গৱং কুম্ভকাৰং এতদৱোচ – ‘‘সচে তে, ভগ্গৱ, অগৰু ৱিহৰেমু আৱেসনে [ৱিহৰামাৱেসনে (সী. পী.), ৱিহৰাম নিৱেসনে (স্যা. কং.), ৱিহৰেমু নিৱেসনে (ক.)] একৰত্ত’’ন্তি. ‘‘ন খো মে, ভন্তে, গৰু. অত্থি চেত্থ পব্বজিতো পঠমং ৱাসূপগতো. সচে সো অনুজানাতি, ৱিহৰথ [ৱিহৰ (সী. পী.)], ভন্তে, যথাসুখ’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন পুক্কুসাতি নাম কুলপুত্তো ভগৱন্তং উদ্দিস্স সদ্ধায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. সো তস্মিং কুম্ভকাৰাৱেসনে [কুম্ভকাৰনিৱেসনে (স্যা. কং. ক.)] পঠমং ৱাসূপগতো হোতি. অথ খো ভগৱা যেনাযস্মা পুক্কুসাতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং পুক্কুসাতিং এতদৱোচ – ‘‘সচে তে, ভিক্খু, অগৰু ৱিহৰেমু আৱেসনে একৰত্ত’’ন্তি. ‘‘উৰুন্দং, আৱুসো [ঊৰূন্দং (সী. স্যা. কং. পী.), উৰূদ্ধং (ক.) দী. নি. ২ সক্কপঞ্হসুত্তটীকা ওলোকেতব্বা], কুম্ভকাৰাৱেসনং. ৱিহৰতাযস্মা যথাসুখ’’ন্তি.

অথ খো ভগৱা কুম্ভকাৰাৱেসনং পৱিসিত্ৱা একমন্তং তিণসন্থাৰকং [তিণসন্থৰিকং (সী.), তিণসন্থৰকং (স্যা. কং.)] পঞ্ঞাপেত্ৱা নিসীদি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. অথ খো ভগৱা বহুদেৱ ৰত্তিং নিসজ্জায ৱীতিনামেসি. আযস্মাপি খো পুক্কুসাতি বহুদেৱ ৰত্তিং নিসজ্জায ৱীতিনামেসি.

অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘পাসাদিকং খো অযং কুলপুত্তো ইৰিযতি. যংনূনাহং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং পুক্কুসাতিং এতদৱোচ – ‘‘কংসি ত্ৱং, ভিক্খু, উদ্দিস্স পব্বজিতো? কো ৱা তে সত্থা? কস্স ৱা ত্ৱং ধম্মং ৰোচেসী’’তি? ‘‘অত্থাৱুসো, সমণো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো. তং খো পন ভগৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. তাহং ভগৱন্তং উদ্দিস্স পব্বজিতো. সো চ মে ভগৱা সত্থা. তস্স চাহং ভগৱতো ধম্মং ৰোচেমী’’তি. ‘‘কহং পন, ভিক্খু, এতৰহি সো ভগৱা ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি. ‘‘অত্থাৱুসো, উত্তৰেসু জনপদেসু সাৱত্থি নাম নগৰং. তত্থ সো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি. ‘‘দিট্ঠপুব্বো পন তে, ভিক্খু, সো ভগৱা; দিস্ৱা চ পন জানেয্যাসী’’তি? ‘‘ন খো মে, আৱুসো, দিট্ঠপুব্বো সো ভগৱা; দিস্ৱা চাহং ন জানেয্য’’ন্তি.

অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘মমঞ্চ খ্ৱাযং [মং ত্ৱাযং (সী.), মমং খ্ৱাযং (স্যা. কং.), মং খ্ৱাযং (পী.)] কুলপুত্তো উদ্দিস্স পব্বজিতো. যংনূনস্সাহং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং পুক্কুসাতিং আমন্তেসি – ‘‘ধম্মং তে, ভিক্খু, দেসেস্সামি. তং সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা পুক্কুসাতি ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

৩৪৩. ‘‘‘ছধাতুৰো [ছদ্ধাতুৰো (সী.)] অযং, ভিক্খু, পুৰিসো ছফস্সাযতনো অট্ঠাৰসমনোপৱিচাৰো চতুৰাধিট্ঠানো; যত্থ ঠিতং মঞ্ঞস্সৱা নপ্পৱত্তন্তি, মঞ্ঞস্সৱে খো পন নপ্পৱত্তমানে মুনি সন্তোতি ৱুচ্চতি. পঞ্ঞং নপ্পমজ্জেয্য, সচ্চমনুৰক্খেয্য, চাগমনুব্ৰূহেয্য, সন্তিমেৱ সো সিক্খেয্যা’তি – অযমুদ্দেসো ধাতুৱিভঙ্গস্স [ছধাতুৱিভঙ্গস্স (সী. স্যা. কং. পী.)].

৩৪৪. ‘‘‘ছধাতুৰো অযং, ভিক্খু, পুৰিসো’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? (ছযিমা, ভিক্খু, ধাতুযো) [( ) নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু] – পথৱীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৱাযোধাতু, আকাসধাতু, ৱিঞ্ঞাণধাতু. ‘ছধাতুৰো অযং, ভিক্খু, পুৰিসো’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

৩৪৫. ‘‘‘ছফস্সাযতনো অযং, ভিক্খু, পুৰিসো’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? চক্খুসম্ফস্সাযতনং, সোতসম্ফস্সাযতনং, ঘানসম্ফস্সাযতনং, জিৱ্হাসম্ফস্সাযতনং, কাযসম্ফস্সাযতনং, মনোসম্ফস্সাযতনং. ‘ছফস্সাযতনো অযং, ভিক্খু, পুৰিসো’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

৩৪৬. ‘‘‘অট্ঠাৰসমনোপৱিচাৰো অযং, ভিক্খু, পুৰিসো’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা সোমনস্সট্ঠানীযং ৰূপং উপৱিচৰতি, দোমনস্সট্ঠানীযং ৰূপং উপৱিচৰতি, উপেক্খাট্ঠানীযং ৰূপং উপৱিচৰতি; সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায সোমনস্সট্ঠানীযং ধম্মং উপৱিচৰতি, দোমনস্সট্ঠানীযং ধম্মং উপৱিচৰতি, উপেক্খাট্ঠানীযং ধম্মং উপৱিচৰতি – ইতি ছ সোমনস্সুপৱিচাৰা, ছ দোমনস্সুপৱিচাৰা, ছ উপেক্খুপৱিচাৰা. ‘অট্ঠাৰসমনোপৱিচাৰো অযং, ভিক্খু, পুৰিসো’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

৩৪৭. ‘‘‘চতুৰাধিট্ঠানো অযং, ভিক্খু, পুৰিসো’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? পঞ্ঞাধিট্ঠানো, সচ্চাধিট্ঠানো, চাগাধিট্ঠানো, উপসমাধিট্ঠানো. ‘চতুৰাধিট্ঠানো অযং, ভিক্খু, পুৰিসো’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

৩৪৮. ‘‘‘পঞ্ঞং নপ্পমজ্জেয্য, সচ্চমনুৰক্খেয্য, চাগমনুব্ৰূহেয্য, সন্তিমেৱ সো সিক্খেয্যা’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? কথঞ্চ, ভিক্খু, পঞ্ঞং নপ্পমজ্জতি? ছযিমা, ভিক্খু, ধাতুযো – পথৱীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৱাযোধাতু, আকাসধাতু, ৱিঞ্ঞাণধাতু.

৩৪৯. ‘‘কতমা চ, ভিক্খু, পথৱীধাতু? পথৱীধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খড়ং খৰিগতং উপাদিন্নং [উপাদিণ্ণং (পী. ক.)], সেয্যথিদং – কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হাৰু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং [অট্ঠিমিঞ্জা (সী. পী.)] ৱক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খড়ং খৰিগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু যা চ বাহিৰা পথৱীধাতু পথৱীধাতুৰেৱেসা. ‘তং নেতং মম নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা পথৱীধাতুযা নিব্বিন্দতি, পথৱীধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

৩৫০. ‘‘কতমা চ, ভিক্খু, আপোধাতু? আপোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং সেয্যথিদং – পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু যা চ বাহিৰা আপোধাতু আপোধাতুৰেৱেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা আপোধাতুযা নিব্বিন্দতি, আপোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

৩৫১. ‘‘কতমা চ, ভিক্খু, তেজোধাতু? তেজোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – যেন চ সন্তপ্পতি, যেন চ জীৰীযতি, যেন চ পৰিডয্হতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু যা চ বাহিৰা তেজোধাতু তেজোধাতুৰেৱেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা তেজোধাতুযা নিব্বিন্দতি, তেজোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

৩৫২. ‘‘কতমা চ, ভিক্খু, ৱাযোধাতু? ৱাযোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৱাযো ৱাযোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – উদ্ধঙ্গমা ৱাতা অধোগমা ৱাতা কুচ্ছিসযা ৱাতা কোট্ঠাসযা [কোট্ঠসযা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱাতা অঙ্গমঙ্গানুসাৰিনো ৱাতা অস্সাসো পস্সাসো ইতি, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৱাযো ৱাযোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু যা চ বাহিৰা ৱাযোধাতু ৱাযোধাতুৰেৱেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা ৱাযোধাতুযা নিব্বিন্দতি, ৱাযোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

৩৫৩. ‘‘কতমা চ, ভিক্খু, আকাসধাতু? আকাসধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আকাসং আকাসগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – কণ্ণচ্ছিদ্দং নাসচ্ছিদ্দং মুখদ্ৱাৰং যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং অজ্ঝোহৰতি, যত্থ চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সন্তিট্ঠতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং অধোভাগং [অধোভাগা (সী. স্যা. কং. পী.) দেৱদূতসুত্তেন সমেতি] নিক্খমতি, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আকাসং আকাসগতং অঘং অঘগতং ৱিৱৰং ৱিৱৰগতং অসম্ফুট্ঠং মংসলোহিতেহি উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি ভিক্খু অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু যা চ বাহিৰা আকাসধাতু আকাসধাতুৰেৱেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা আকাসধাতুযা নিব্বিন্দতি, আকাসধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

৩৫৪. ‘‘অথাপৰং ৱিঞ্ঞাণংযেৱ অৱসিস্সতি পৰিসুদ্ধং পৰিযোদাতং. তেন চ ৱিঞ্ঞাণেন কিং [তেন ৱিঞ্ঞাণেন কিঞ্চ (সী.)] ৱিজানাতি? ‘সুখ’ন্তিপি ৱিজানাতি, ‘দুক্খ’ন্তিপি ৱিজানাতি, ‘অদুক্খমসুখ’ন্তিপি ৱিজানাতি. সুখৱেদনিযং, ভিক্খু, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখা ৱেদনা. সো সুখং ৱেদনং ৱেদযমানো ‘সুখং ৱেদনং ৱেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৱ সুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না সুখা ৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি, সা ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৫৫. ‘‘দুক্খৱেদনিযং, ভিক্খু, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খা ৱেদনা. সো দুক্খং ৱেদনং ৱেদযমানো ‘দুক্খং ৱেদনং ৱেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৱ দুক্খৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং দুক্খৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না দুক্খা ৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি, সা ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৫৬. ‘‘অদুক্খমসুখৱেদনিযং, ভিক্খু, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৱেদনা. সো অদুক্খমসুখং ৱেদনং ৱেদযমানো ‘অদুক্খমসুখং ৱেদনং ৱেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৱ অদুক্খমসুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং অদুক্খমসুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না অদুক্খমসুখা ৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি, সা ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৫৭. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খু, দ্ৱিন্নং কট্ঠানং সঙ্ঘট্টা [সম্ফস্স (সী. পী.), সঙ্ঘটা (স্যা. কং.)] সমোধানা উস্মা জাযতি, তেজো অভিনিব্বত্ততি, তেসংযেৱ দ্ৱিন্নং কট্ঠানং নানাভাৱা ৱিক্খেপা যা তজ্জা উস্মা সা নিৰুজ্ঝতি, সা ৱূপসম্মতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খু, সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখা ৱেদনা. সো সুখং ৱেদনং ৱেদযমানো ‘সুখং ৱেদনং ৱেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৱ সুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না সুখা ৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি, সা ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৫৮. ‘‘দুক্খৱেদনিযং, ভিক্খু, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খা ৱেদনা. সো দুক্খং ৱেদনং ৱেদযমানো ‘দুক্খং ৱেদনং ৱেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৱ দুক্খৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং দুক্খৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না দুক্খা ৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি, সা ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৫৯. ‘‘অদুক্খমসুখৱেদনিযং, ভিক্খু, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৱেদনা. সো অদুক্খমসুখং ৱেদনং ৱেদযমানো ‘অদুক্খমসুখং ৱেদনং ৱেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৱ অদুক্খমসুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং অদুক্খমসুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না অদুক্খমসুখা ৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি, সা ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৬০. ‘‘অথাপৰং উপেক্খাযেৱ অৱসিস্সতি পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা মুদু চ কম্মঞ্ঞা চ পভস্সৰা চ. সেয্যথাপি, ভিক্খু, দক্খো সুৱণ্ণকাৰো ৱা সুৱণ্ণকাৰন্তেৱাসী ৱা উক্কং বন্ধেয্য, উক্কং বন্ধিত্ৱা উক্কামুখং আলিম্পেয্য, উক্কামুখং আলিম্পেত্ৱা সণ্ডাসেন জাতৰূপং গহেত্ৱা উক্কামুখে পক্খিপেয্য, তমেনং কালেন কালং অভিধমেয্য, কালেন কালং উদকেন পৰিপ্ফোসেয্য, কালেন কালং অজ্ঝুপেক্খেয্য, তং হোতি জাতৰূপং [জাতৰূপং ধন্তং (সী. পী.)] সুধন্তং নিদ্ধন্তং নীহটং [নিহতং (স্যা. কং. ক.)] নিন্নীতকসাৱং [নিহতকসাৱং (ক.)] মুদু চ কম্মঞ্ঞঞ্চ পভস্সৰঞ্চ, যস্সা যস্সা চ পিড়ন্ধনৱিকতিযা আকঙ্খতি – যদি পট্টিকায [পৱট্টিকায (সী. স্যা.)] যদি কুণ্ডলায যদি গীৱেয্যকায যদি সুৱণ্ণমালায তঞ্চস্স অত্থং অনুভোতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খু, অথাপৰং উপেক্খাযেৱ অৱসিস্সতি পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা মুদু চ কম্মঞ্ঞা চ পভস্সৰা চ.

৩৬১. ‘‘সো এৱং পজানাতি – ‘ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতং আকাসানঞ্চাযতনং উপসংহৰেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৱেয্যং. এৱং মে অযং উপেক্খা তংনিস্সিতা তদুপাদানা চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্য. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসংহৰেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৱেয্যং. এৱং মে অযং উপেক্খা তংনিস্সিতা তদুপাদানা চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্য. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসংহৰেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৱেয্যং. এৱং মে অযং উপেক্খা তংনিস্সিতা তদুপাদানা চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্য. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসংহৰেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৱেয্যং. এৱং মে অযং উপেক্খা তংনিস্সিতা তদুপাদানা চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্যা’’’তি.

৩৬২. ‘‘সো এৱং পজানাতি – ‘ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতং আকাসানঞ্চাযতনং উপসংহৰেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৱেয্যং; সঙ্খতমেতং. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসংহৰেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৱেয্যং; সঙ্খতমেতং. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসংহৰেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৱেয্যং; সঙ্খতমেতং. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসংহৰেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৱেয্যং; সঙ্খতমেত’’’ন্তি.

‘‘সো নেৱ তং অভিসঙ্খৰোতি, ন অভিসঞ্চেতযতি ভৱায ৱা ৱিভৱায ৱা. সো অনভিসঙ্খৰোন্তো অনভিসঞ্চেতযন্তো ভৱায ৱা ৱিভৱায ৱা ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি, অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি, অপৰিতস্সং পচ্চত্তংযেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি.

৩৬৩. ‘‘সো সুখঞ্চে ৱেদনং ৱেদেতি, ‘সা অনিচ্চা’তি পজানাতি, ‘অনজ্ঝোসিতা’তি পজানাতি, ‘অনভিনন্দিতা’তি পজানাতি. দুক্খঞ্চে ৱেদনং ৱেদেতি, ‘সা অনিচ্চা’তি পজানাতি, ‘অনজ্ঝোসিতা’তি পজানাতি, ‘অনভিনন্দিতা’তি পজানাতি. অদুক্খমসুখঞ্চে ৱেদনং ৱেদেতি, ‘সা অনিচ্চা’তি পজানাতি, ‘অনজ্ঝোসিতা’তি পজানাতি, ‘অনভিনন্দিতা’তি পজানাতি.

৩৬৪. ‘‘সো সুখঞ্চে ৱেদনং ৱেদেতি, ৱিসংযুত্তো নং ৱেদেতি; দুক্খঞ্চে ৱেদনং ৱেদেতি, ৱিসংযুত্তো নং ৱেদেতি; অদুক্খমসুখঞ্চে ৱেদনং ৱেদেতি, ৱিসংযুত্তো নং ৱেদেতি. সো কাযপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযমানো ‘কাযপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযামী’তি পজানাতি, জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযমানো ‘জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযামী’তি পজানাতি, ‘কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানা ইধেৱ সব্বৱেদযিতানি অনভিনন্দিতানি সীতীভৱিস্সন্তী’তি পজানাতি.

৩৬৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খু, তেলঞ্চ পটিচ্চ ৱট্টিঞ্চ পটিচ্চ তেলপ্পদীপো ঝাযতি; তস্সেৱ তেলস্স চ ৱট্টিযা চ পৰিযাদানা অঞ্ঞস্স চ অনুপহাৰা [অনুপাহাৰা (সী. পী.), অনুপাদানা (ক.)] অনাহাৰো নিব্বাযতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খু, কাযপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযমানো ‘কাযপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযামী’তি পজানাতি, জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযমানো ‘জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযামী’তি পজানাতি, ‘কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানা ইধেৱ সব্বৱেদযিতানি অনভিনন্দিতানি সীতীভৱিস্সন্তী’তি পজানাতি. তস্মা এৱং সমন্নাগতো ভিক্খু ইমিনা পৰমেন পঞ্ঞাধিট্ঠানেন সমন্নাগতো হোতি. এসা হি, ভিক্খু, পৰমা অৰিযা পঞ্ঞা যদিদং – সব্বদুক্খক্খযে ঞাণং.

৩৬৬. ‘‘তস্স সা ৱিমুত্তি সচ্চে ঠিতা অকুপ্পা হোতি. তঞ্হি, ভিক্খু, মুসা যং মোসধম্মং, তং সচ্চং যং অমোসধম্মং নিব্বানং. তস্মা এৱং সমন্নাগতো ভিক্খু ইমিনা পৰমেন সচ্চাধিট্ঠানেন সমন্নাগতো হোতি. এতঞ্হি, ভিক্খু, পৰমং অৰিযসচ্চং যদিদং – অমোসধম্মং নিব্বানং.

৩৬৭. ‘‘তস্সেৱ খো পন পুব্বে অৱিদ্দসুনো উপধী হোন্তি সমত্তা সমাদিন্না. ত্যাস্স পহীনা হোন্তি উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা এৱং সমন্নাগতো ভিক্খু ইমিনা পৰমেন চাগাধিট্ঠানেন সমন্নাগতো হোতি. এসো হি, ভিক্খু, পৰমো অৰিযো চাগো যদিদং – সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো.

৩৬৮. ‘‘তস্সেৱ খো পন পুব্বে অৱিদ্দসুনো অভিজ্ঝা হোতি ছন্দো সাৰাগো. স্ৱাস্স পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. তস্সেৱ খো পন পুব্বে অৱিদ্দসুনো আঘাতো হোতি ব্যাপাদো সম্পদোসো. স্ৱাস্স পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. তস্সেৱ খো পন পুব্বে অৱিদ্দসুনো অৱিজ্জা হোতি সম্মোহো. স্ৱাস্স পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. তস্মা এৱং সমন্নাগতো ভিক্খু ইমিনা পৰমেন উপসমাধিট্ঠানেন সমন্নাগতো হোতি. এসো হি, ভিক্খু, পৰমো অৰিযো উপসমো যদিদং – ৰাগদোসমোহানং উপসমো. ‘পঞ্ঞং নপ্পমজ্জেয্য, সচ্চমনুৰক্খেয্য, চাগমনুব্ৰূহেয্য, সন্তিমেৱ সো সিক্খেয্যা’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

৩৬৯. ‘‘‘যত্থ ঠিতং মঞ্ঞস্সৱা নপ্পৱত্তন্তি, মঞ্ঞস্সৱে খো পন নপ্পৱত্তমানে মুনি সন্তোতি ৱুচ্চতী’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ‘অস্মী’তি, ভিক্খু, মঞ্ঞিতমেতং, ‘অযমহমস্মী’তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘ন ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘ৰূপী ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘অৰূপী ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘সঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘অসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং. মঞ্ঞিতং, ভিক্খু, ৰোগো মঞ্ঞিতং গণ্ডো মঞ্ঞিতং সল্লং. সব্বমঞ্ঞিতানং ত্ৱেৱ, ভিক্খু, সমতিক্কমা মুনি সন্তোতি ৱুচ্চতি. মুনি খো পন, ভিক্খু, সন্তো ন জাযতি, ন জীযতি, ন মীযতি, ন কুপ্পতি, ন পিহেতি. তঞ্হিস্স, ভিক্খু, নত্থি যেন জাযেথ, অজাযমানো কিং জীযিস্সতি, অজীযমানো কিং মীযিস্সতি, অমীযমানো কিং কুপ্পিস্সতি, অকুপ্পমানো কিস্স [কিং (ক.)] পিহেস্সতি? ‘যত্থ ঠিতং মঞ্ঞস্সৱা নপ্পৱত্তন্তি, মঞ্ঞস্সৱে খো পন নপ্পৱত্তমানে মুনি সন্তোতি ৱুচ্চতী’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং. ইমং খো মে ত্ৱং, ভিক্খু, সংখিত্তেন ছধাতুৱিভঙ্গং ধাৰেহী’’তি.

৩৭০. অথ খো আযস্মা পুক্কুসাতি – ‘‘সত্থা কিৰ মে অনুপ্পত্তো, সুগতো কিৰ মে অনুপ্পত্তো সম্মাসম্বুদ্ধো কিৰ মে অনুপ্পত্তো’’তি উট্ঠাযাসনা একংসং চীৱৰং কত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যোহং ভগৱন্তং আৱুসোৱাদেন সমুদাচৰিতব্বং অমঞ্ঞিস্সং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ ত্ৱং, ভিক্খু, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যং মং ত্ৱং আৱুসোৱাদেন সমুদাচৰিতব্বং অমঞ্ঞিত্থ. যতো চ খো ত্ৱং, ভিক্খু, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুদ্ধিহেসা, ভিক্খু, অৰিযস্স ৱিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি, আযতিং সংৱৰং আপজ্জতী’’তি. ‘‘লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে উপসম্পদ’’ন্তি. ‘‘পৰিপুণ্ণং পন তে, ভিক্খু, পত্তচীৱৰ’’ন্তি? ‘‘ন খো মে, ভন্তে, পৰিপুণ্ণং পত্তচীৱৰ’’ন্তি. ‘‘ন খো, ভিক্খু, তথাগতা অপৰিপুণ্ণপত্তচীৱৰং উপসম্পাদেন্তী’’তি.

অথ খো আযস্মা পুক্কুসাতি ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পত্তচীৱৰপৰিযেসনং পক্কামি. অথ খো আযস্মন্তং পুক্কুসাতিং পত্তচীৱৰপৰিযেসনং চৰন্তং ৱিব্ভন্তা গাৱী [ভন্তগাৱী (সী. পী.), গাৱী (স্যা. কং.)] জীৱিতা ৱোৰোপেসি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘যো সো, ভন্তে, পুক্কুসাতি নাম কুলপুত্তো ভগৱতা সংখিত্তেন ওৱাদেন ওৱদিতো সো কালঙ্কতো. তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি? ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, পুক্কুসাতি কুলপুত্তো পচ্চপাদি ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেসেসি [ৱিহেঠেসি (সী. স্যা. কং.) ৱিহেসেতি (ক.)]. পুক্কুসাতি, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ধাতুৱিভঙ্গসুত্তং নিট্ঠিতং দসমং.