৯. বালপণ্ডিতসুত্তং

২৪৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, বালস্স বাললক্খণানি বালনিমিত্তানি বালাপদানানি. কতমানি তীণি? ইধ, ভিক্খৱে, বালো দুচ্চিন্তিতচিন্তী চ হোতি দুব্ভাসিতভাসী চ দুক্কটকম্মকাৰী চ. নো চেতং [নো চেদং (সং. নি. ৩.২৭-২৮)], ভিক্খৱে, বালো দুচ্চিন্তিতচিন্তী চ অভৱিস্স দুব্ভাসিতভাসী চ দুক্কটকম্মকাৰী চ কেন নং [ন তেন নং (ক.), ন নং (?)] পণ্ডিতা জানেয্যুং – ‘বালো অযং ভৱং অসপ্পুৰিসো’তি? যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, বালো দুচ্চিন্তিতচিন্তী চ হোতি দুব্ভাসিতভাসী চ দুক্কটকম্মকাৰী চ তস্মা নং পণ্ডিতা জানন্তি – ‘বালো অযং ভৱং অসপ্পুৰিসো’তি. স খো সো, ভিক্খৱে, বালো তিৱিধং দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. সচে, ভিক্খৱে, বালো সভাযং ৱা নিসিন্নো হোতি, ৰথিকায [ৰথিযায (বহূসু)] ৱা নিসিন্নো হোতি, সিঙ্ঘাটকে ৱা নিসিন্নো হোতি; তত্ৰ চে জনো তজ্জং তস্সাৰুপ্পং কথং মন্তেতি. সচে, ভিক্খৱে, বালো পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি, মুসাৱাদী হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠাযী হোতি, তত্ৰ, ভিক্খৱে, বালস্স এৱং হোতি – ‘যং খো জনো তজ্জং তস্সাৰুপ্পং কথং মন্তেতি, সংৱিজ্জন্তেৱ তে [সংৱিজ্জন্তে তে চ (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মা মযি, অহঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সামী’তি. ইদং, ভিক্খৱে, বালো পঠমং দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি.

২৪৭. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, বালো পস্সতি ৰাজানো চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেন্তে – কসাহিপি তাড়েন্তে ৱেত্তেহিপি তাড়েন্তে অদ্ধদণ্ডকেহিপি তাড়েন্তে হত্থম্পি ছিন্দন্তে পাদম্পি ছিন্দন্তে হত্থপাদম্পি ছিন্দন্তে কণ্ণম্পি ছিন্দন্তে নাসম্পি ছিন্দন্তে কণ্ণনাসম্পি ছিন্দন্তে বিলঙ্গথালিকম্পি কৰোন্তে সঙ্খমুণ্ডিকম্পি কৰোন্তে ৰাহুমুখম্পি কৰোন্তে জোতিমালিকম্পি কৰোন্তে হত্থপজ্জোতিকম্পি কৰোন্তে এৰকৱত্তিকম্পি কৰোন্তে চীৰকৱাসিকম্পি কৰোন্তে এণেয্যকম্পি কৰোন্তে বড়িসমংসিকম্পি কৰোন্তে কহাপণিকম্পি কৰোন্তে খাৰাপতচ্ছিকম্পি [খাৰাপটিচ্ছকম্পি (ক.)] কৰোন্তে পলিঘপৰিৱত্তিকম্পি কৰোন্তে পলালপীঠকম্পি [পলালপিট্ঠকম্পি (পী.)] কৰোন্তে তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চন্তে সুনখেহিপি খাদাপেন্তে জীৱন্তম্পি সূলে উত্তাসেন্তে অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তে. তত্ৰ, ভিক্খৱে, বালস্স এৱং হোতি – ‘যথাৰূপানং খো পাপকানং কম্মানং হেতু ৰাজানো চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেন্তি – কসাহিপি তাড়েন্তি…পে… অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি; সংৱিজ্জন্তেৱ তে ধম্মা মযি, অহঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সামি. মং চেপি ৰাজানো [সচে মম্পি (ক.)] জানেয্যুং, মম্পি ৰাজানো গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেয্যুং – কসাহিপি তাড়েয্যুং…পে… জীৱন্তম্পি সূলে উত্তাসেয্যুং, অসিনাপি সীসং ছিন্দেয্যু’ন্তি. ইদম্পি, ভিক্খৱে, বালো দুতিযং দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি.

২৪৮. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, বালং পীঠসমাৰূড়্হং ৱা মঞ্চসমাৰূড়্হং ৱা ছমাযং [ছমায (সী. পী.)] ৱা সেমানং, যানিস্স পুব্বে পাপকানি কম্মানি কতানি কাযেন দুচ্চৰিতানি ৱাচায দুচ্চৰিতানি মনসা দুচ্চৰিতানি তানিস্স তম্হি সমযে ওলম্বন্তি অজ্ঝোলম্বন্তি অভিপ্পলম্বন্তি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহতং পব্বতকূটানং ছাযা সাযন্হসমযং পথৱিযা ওলম্বন্তি অজ্ঝোলম্বন্তি অভিপ্পলম্বন্তি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, বালং পীঠসমাৰূড়্হং ৱা মঞ্চসমাৰূড়্হং ৱা ছমাযং ৱা সেমানং, যানিস্স পুব্বে পাপকানি কম্মানি কতানি কাযেন দুচ্চৰিতানি ৱাচায দুচ্চৰিতানি মনসা দুচ্চৰিতানি তানিস্স তম্হি সমযে ওলম্বন্তি অজ্ঝোলম্বন্তি অভিপ্পলম্বন্তি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, বালস্স এৱং হোতি – ‘অকতং ৱত মে কল্যাণং, অকতং কুসলং, অকতং ভীৰুত্তাণং; কতং পাপং, কতং লুদ্দং, কতং কিব্বিসং. যাৱতা, ভো, অকতকল্যাণানং অকতকুসলানং অকতভীৰুত্তাণানং কতপাপানং কতলুদ্দানং কতকিব্বিসানং গতি তং গতিং পেচ্চ গচ্ছামী’তি. সো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি উৰত্তাড়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতি. ইদম্পি, ভিক্খৱে, বালো ততিযং দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, বালো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. যং খো তং, ভিক্খৱে, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘একন্তং অনিট্ঠং একন্তং অকন্তং একন্তং অমনাপ’ন্তি, নিৰযমেৱ তং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘একন্তং অনিট্ঠং একন্তং অকন্তং একন্তং অমনাপ’ন্তি. যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, উপমাপি [উপমাহিপি (সী.)] ন সুকৰা যাৱ দুক্খা নিৰযা’’তি.

২৪৯. এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সক্কা পন, ভন্তে, উপমং কাতু’’ন্তি? ‘‘সক্কা ভিক্খূ’’তি ভগৱা অৱোচ. সেয্যথাপি, ভিক্খু, চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেয্যুং – ‘অযং খো, দেৱ, চোৰো আগুচাৰী, ইমস্স যং ইচ্ছসি তং দণ্ডং পণেহী’তি. তমেনং ৰাজা এৱং ৱদেয্য – ‘গচ্ছথ, ভো, ইমং পুৰিসং পুব্বণ্হসমযং সত্তিসতেন হনথা’তি. তমেনং পুব্বণ্হসমযং সত্তিসতেন হনেয্যুং. অথ ৰাজা মজ্ঝন্হিকসমযং [মজ্ঝন্তিকসমযং (সী. স্যা. কং. ক.), মজ্ঝন্তিকং সমযং (পী.)] এৱং ৱদেয্য – ‘অম্ভো, কথং সো পুৰিসো’তি? ‘‘‘তথেৱ, দেৱ, জীৱতী’তি. তমেনং ৰাজা এৱং ৱদেয্য – ‘গচ্ছথ, ভো, তং পুৰিসং মজ্ঝন্হিকসমযং সত্তিসতেন হনথা’তি. তমেনং মজ্ঝন্হিকসমযং সত্তিসতেন হনেয্যুং. অথ ৰাজা সাযন্হসমযং এৱং ৱদেয্য – ‘অম্ভো, কথং সো পুৰিসো’তি? ‘তথেৱ, দেৱ, জীৱতী’তি. তমেনং ৰাজা এৱং ৱদেয্য – ‘গচ্ছথ, ভো, তং পুৰিসং সাযন্হসমযং সত্তিসতেন হনথা’তি. তমেনং সাযন্হসমযং সত্তিসতেন হনেয্যুং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো তীহি সত্তিসতেহি হঞ্ঞমানো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদিযেথা’’তি? ‘‘একিস্সাপি, ভন্তে, সত্তিযা হঞ্ঞমানো সো পুৰিসো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদিযেথ, কো পন ৱাদো তীহি সত্তিসতেহী’’তি?

২৫০. অথ খো ভগৱা পৰিত্তং পাণিমত্তং পাসাণং গহেত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমো নু খো মহন্ততৰো – যো চাযং মযা পৰিত্তো পাণিমত্তো পাসাণো গহিতো, যো চ হিমৱা পব্বতৰাজা’’তি? ‘‘অপ্পমত্তকো অযং, ভন্তে, ভগৱতা পৰিত্তো পাণিমত্তো পাসাণো গহিতো, হিমৱন্তং পব্বতৰাজানং উপনিধায সঙ্খম্পি ন উপেতি, কলভাগম্পি ন উপেতি, উপনিধম্পি [উপনিধিম্পি (সী. পী.)] ন উপেতি’’. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যং সো পুৰিসো তীহি সত্তিসতেহি হঞ্ঞমানো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি তং নিৰযকস্স দুক্খস্স উপনিধায সঙ্খম্পি ন উপেতি, কলভাগম্পি ন উপেতি, উপনিধম্পি ন উপেতি’’.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা পঞ্চৱিধবন্ধনং নাম কম্মকাৰণং কৰোন্তি – তত্তং অযোখিলং [অযোখীলং (সী. স্যা. কং. পী.)] হত্থে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং দুতিযে হত্থে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং পাদে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং দুতিযে পাদে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং মজ্ঝে উৰস্মিং গমেন্তি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদেতি, ন চ তাৱ কালং কৰোতি যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি [ব্যন্তিহোতি (পী. ক.)]. তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা সংৱেসেত্ৱা কুঠাৰীহি [কুধাৰীহি (ক.)] তচ্ছন্তি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা…পে… ব্যন্তীহোতি. তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং গহেত্ৱা ৱাসীহি তচ্ছন্তি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা…পে… ব্যন্তীহোতি. তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা ৰথে যোজেত্ৱা আদিত্তায পথৱিযা সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায [সঞ্জোতিভূতায (স্যা. কং. পী.)] সাৰেন্তিপি পচ্চাসাৰেন্তিপি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা…পে… ব্যন্তীহোতি. তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা মহন্তং অঙ্গাৰপব্বতং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আৰোপেন্তিপি ওৰোপেন্তিপি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদেতি, ন চ তাৱ কালং কৰোতি যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি. তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং গহেত্ৱা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপন্তি আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায. সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চতি. সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছতি, সকিম্পি অধো গচ্ছতি, সকিম্পি তিৰিযং গচ্ছতি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদেতি, ন চ তাৱ কালঙ্কৰোতি যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি. তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা [নিৰযপালা পুনপ্পুনং (ক.)] মহানিৰযে পক্খিপন্তি. সো খো পন, ভিক্খৱে, মহানিৰযো –

‘‘চতুক্কণ্ণো চতুদ্ৱাৰো, ৱিভত্তো ভাগসো মিতো;

অযোপাকাৰপৰিযন্তো, অযসা পটিকুজ্জিতো.

‘‘তস্স অযোমযা ভূমি, জলিতা তেজসা যুতা;

সমন্তা যোজনসতং, ফৰিত্ৱা তিট্ঠতি সব্বদা’’.

‘‘অনেকপৰিযাযেনপি খো অহং, ভিক্খৱে, নিৰযকথং কথেয্যং; যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, ন সুকৰা অক্খানেন পাপুণিতুং যাৱ দুক্খা নিৰযা.

২৫১. ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা তিণভক্খা. তে অল্লানিপি তিণানি সুক্খানিপি তিণানি দন্তুল্লেহকং খাদন্তি. কতমে চ, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা তিণভক্খা? হত্থী অস্সা গোণা গদ্ৰভা অজা মিগা, যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি তিৰচ্ছানগতা পাণা তিণভক্খা. স খো সো, ভিক্খৱে, বালো ইধ পুব্বে ৰসাদো ইধ পাপানি কম্মানি কৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তেসং সত্তানং সহব্যতং উপপজ্জতি যে তে সত্তা তিণভক্খা.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা গূথভক্খা. তে দূৰতোৱ গূথগন্ধং ঘাযিত্ৱা ধাৱন্তি – ‘এত্থ ভুঞ্জিস্সাম, এত্থ ভুঞ্জিস্সামা’তি. সেয্যথাপি নাম ব্ৰাহ্মণা আহুতিগন্ধেন ধাৱন্তি – ‘এত্থ ভুঞ্জিস্সাম, এত্থ ভুঞ্জিস্সামা’তি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, সন্তি তিৰচ্ছানগতা পাণা গূথভক্খা, তে দূৰতোৱ গূথগন্ধং ঘাযিত্ৱা ধাৱন্তি – ‘এত্থ ভুঞ্জিস্সাম, এত্থ ভুঞ্জিস্সামা’তি. কতমে চ, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা গূথভক্খা? কুক্কুটা সূকৰা সোণা সিঙ্গালা, যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি তিৰচ্ছানগতা পাণা গূথভক্খা. স খো সো, ভিক্খৱে, বালো ইধ পুব্বে ৰসাদো ইধ পাপানি কম্মানি কৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তেসং সত্তানং সহব্যতং উপপজ্জতি যে তে সত্তা গূথভক্খা.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা অন্ধকাৰে জাযন্তি অন্ধকাৰে জীযন্তি [জিয্যন্তি (ক.)] অন্ধকাৰে মীযন্তি [মিয্যন্তি (ক.)]. কতমে চ, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা অন্ধকাৰে জাযন্তি অন্ধকাৰে জীযন্তি অন্ধকাৰে মীযন্তি? কীটা পুড়ৱা [পটঙ্গা (স্যা. কং. ক.)] গণ্ডুপ্পাদা, যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি তিৰচ্ছানগতা পাণা অন্ধকাৰে জাযন্তি অন্ধকাৰে জীযন্তি অন্ধকাৰে মীযন্তি. স খো সো, ভিক্খৱে, বালো ইধ পুব্বে ৰসাদো, ইধ পাপানি কম্মানি কৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তেসং সত্তানং সহব্যতং উপপজ্জতি যে তে সত্তা অন্ধকাৰে জাযন্তি অন্ধকাৰে জীযন্তি অন্ধকাৰে মীযন্তি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা উদকস্মিং জাযন্তি উদকস্মিং জীযন্তি উদকস্মিং মীযন্তি. কতমে চ, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা উদকস্মিং জাযন্তি উদকস্মিং জীযন্তি উদকস্মিং মীযন্তি? মচ্ছা কচ্ছপা সুসুমাৰা, যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি তিৰচ্ছানগতা পাণা উদকস্মিং জাযন্তি উদকস্মিং জীযন্তি উদকস্মিং মীযন্তি. স খো সো, ভিক্খৱে, বালো ইধ পুব্বে ৰসাদো ইধ পাপানি কম্মানি কৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তেসং সত্তানং সহব্যতং উপপজ্জতি যে তে সত্তা উদকস্মিং জাযন্তি উদকস্মিং জীযন্তি উদকস্মিং মীযন্তি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা অসুচিস্মিং জাযন্তি অসুচিস্মিং জীযন্তি অসুচিস্মিং মীযন্তি. কতমে চ, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা অসুচিস্মিং জাযন্তি অসুচিস্মিং জীযন্তি অসুচিস্মিং মীযন্তি? যে তে, ভিক্খৱে, সত্তা পূতিমচ্ছে ৱা জাযন্তি পূতিমচ্ছে ৱা জীযন্তি পূতিমচ্ছে ৱা মীযন্তি পূতিকুণপে ৱা…পে… পূতিকুম্মাসে ৱা… চন্দনিকায ৱা… ওলিগল্লে ৱা জাযন্তি, (যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি তিৰচ্ছানগতা পাণা অসুচিস্মিং জাযন্তি অসুচিস্মিং জীযন্তি অসুচিস্মিং মীযন্তি.) [( ) নত্থি সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু] স খো সো, ভিক্খৱে, বালো ইধ পুব্বে ৰসাদো ইধ পাপানি কম্মানি কৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তেসং সত্তানং সহব্যতং উপপজ্জতি যে তে সত্তা অসুচিস্মিং জাযন্তি অসুচিস্মিং জীযন্তি অসুচিস্মিং মীযন্তি.

‘‘অনেকপৰিযাযেনপি খো অহং, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানযোনিকথং কথেয্যং; যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, ন সুকৰং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৱ দুক্খা তিৰচ্ছানযোনি.

২৫২. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো একচ্ছিগ্গলং যুগং মহাসমুদ্দে পক্খিপেয্য. তমেনং পুৰত্থিমো ৱাতো পচ্ছিমেন সংহৰেয্য, পচ্ছিমো ৱাতো পুৰত্থিমেন সংহৰেয্য, উত্তৰো ৱাতো দক্খিণেন সংহৰেয্য, দক্খিণো ৱাতো উত্তৰেন সংহৰেয্য. তত্ৰাস্স কাণো কচ্ছপো, সো ৱস্সসতস্স ৱস্সসতস্স [ৱস্সসতস্স ৱস্সসহস্সস্স ৱস্সসতসহস্সস্স (সী.), ৱস্সসতস্স (স্যা. কং. পী.)] অচ্চযেন সকিং উম্মুজ্জেয্য. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো কাণো কচ্ছপো অমুস্মিং একচ্ছিগ্গলে যুগে গীৱং পৱেসেয্যা’’তি? (‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.) [( ) নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু] ‘‘যদি পন [যদি নূন (সী. স্যা. কং. পী.)], ভন্তে, কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেনা’’তি. ‘‘খিপ্পতৰং খো সো, ভিক্খৱে, কাণো কচ্ছপো অমুস্মিং একচ্ছিগ্গলে যুগে গীৱং পৱেসেয্য, অতো দুল্লভতৰাহং, ভিক্খৱে, মনুস্সত্তং ৱদামি সকিং ৱিনিপাতগতেন বালেন. তং কিস্স হেতু? ন হেত্থ, ভিক্খৱে, অত্থি ধম্মচৰিযা সমচৰিযা কুসলকিৰিযা পুঞ্ঞকিৰিযা. অঞ্ঞমঞ্ঞখাদিকা এত্থ, ভিক্খৱে, ৱত্ততি দুব্বলখাদিকা’’.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, বালো সচে কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন মনুস্সত্তং আগচ্ছতি, যানি তানি নীচকুলানি – চণ্ডালকুলং ৱা নেসাদকুলং ৱা ৱেনকুলং [ৱেণকুলং (সী. পী.)] ৱা ৰথকাৰকুলং ৱা পুক্কুসকুলং ৱা. তথাৰূপে কুলে পচ্চাজাযতি দলিদ্দে অপ্পন্নপানভোজনে কসিৰৱুত্তিকে, যত্থ কসিৰেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতি. সো চ হোতি দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো বৱ্হাবাধো [বহ্ৱাবাধো (ক.)] কাণো ৱা কুণী ৱা খুজ্জো ৱা পক্খহতো ৱা ন লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অক্খধুত্তো পঠমেনেৱ কলিগ্গহেন পুত্তম্পি জীযেথ, দাৰম্পি জীযেথ, সব্বং সাপতেয্যম্পি জীযেথ, উত্তৰিপি অধিবন্ধং [অনুবন্ধং (সী. পী.), অদ্ধুবন্ধং (স্যা. কং.)] নিগচ্ছেয্য. অপ্পমত্তকো সো, ভিক্খৱে, কলিগ্গহো যং সো অক্খধুত্তো পঠমেনেৱ কলিগ্গহেন পুত্তম্পি জীযেথ, দাৰম্পি জীযেথ, সব্বং সাপতেয্যম্পি জীযেথ, উত্তৰিপি অধিবন্ধং নিগচ্ছেয্য. অথ খো অযমেৱ ততো মহন্ততৰো কলিগ্গহো যং সো বালো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. অযং, ভিক্খৱে, কেৱলা পৰিপূৰা [কেৱলপৰিপূৰা (সী. পী.) ম. নি. ১.২৪৪ পাড়িযা সংসন্দেতব্বা] বালভূমী’’তি.

২৫৩. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, পণ্ডিতস্স পণ্ডিতলক্খণানি পণ্ডিতনিমিত্তানি পণ্ডিতাপদানানি. কতমানি তীণি? ইধ, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো সুচিন্তিতচিন্তী চ হোতি সুভাসিতভাসী চ সুকতকম্মকাৰী চ. নো চেতং, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো সুচিন্তিতচিন্তী চ অভৱিস্স সুভাসিতভাসী চ সুকতকম্মকাৰী চ, কেন নং [ন তেন নং (ক.), ন নং (?)] পণ্ডিতা জানেয্যুং – ‘পণ্ডিতো অযং ভৱং সপ্পুৰিসো’তি? যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো সুচিন্তিতচিন্তী চ হোতি সুভাসিতভাসী চ সুকতকম্মকাৰী চ তস্মা নং পণ্ডিতা জানন্তি – ‘পণ্ডিতো অযং ভৱং সপ্পুৰিসো’তি. স খো সো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো তিৱিধং দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. সচে, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো সভাযং ৱা নিসিন্নো হোতি, ৰথিকায ৱা নিসিন্নো হোতি, সিঙ্ঘাটকে ৱা নিসিন্নো হোতি; তত্ৰ চে জনো তজ্জং তস্সাৰুপ্পং কথং মন্তেতি. সচে, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি; তত্ৰ, ভিক্খৱে, পণ্ডিতস্স এৱং হোতি – ‘যং খো জনো তজ্জং তস্সাৰুপ্পং কথং মন্তেতি; সংৱিজ্জন্তেৱ তে ধম্মা মযি, অহঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সামী’তি. ইদং, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো পঠমং দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেতি.

২৫৪. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো পস্সতি ৰাজানো চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেন্তে – কসাহিপি তাড়েন্তে ৱেত্তেহিপি তাড়েন্তে অদ্ধদণ্ডকেহিপি তাড়েন্তে হত্থম্পি ছিন্দন্তে পাদম্পি ছিন্দন্তে হত্থপাদম্পি ছিন্দন্তে কণ্ণম্পি ছিন্দন্তে নাসম্পি ছিন্দন্তে কণ্ণনাসম্পি ছিন্দন্তে বিলঙ্গথালিকম্পি কৰোন্তে সঙ্খমুণ্ডিকম্পি কৰোন্তে ৰাহুমুখম্পি কৰোন্তে জোতিমালিকম্পি কৰোন্তে হত্থপজ্জোতিকম্পি কৰোন্তে এৰকৱত্তিকম্পি কৰোন্তে চীৰকৱাসিকম্পি কৰোন্তে এণেয্যকম্পি কৰোন্তে বলিসমংসিকম্পি কৰোন্তে কহাপণিকম্পি কৰোন্তে খাৰাপতচ্ছিকম্পি কৰোন্তে পলিঘপৰিৱত্তিকম্পি কৰোন্তে পলালপীঠকম্পি কৰোন্তে তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চন্তে সুনখেহিপি খাদাপেন্তে জীৱন্তম্পি সূলে উত্তাসেন্তে অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তে. তত্ৰ, ভিক্খৱে, পণ্ডিতস্স এৱং হোতি – ‘যথাৰূপানং খো পাপকানং কম্মানং হেতু ৰাজানো চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেন্তি কসাহিপি তাড়েন্তি, ৱেত্তেহিপি তাড়েন্তি, অদ্ধদণ্ডকেহিপি তাড়েন্তি, হত্থম্পি ছিন্দন্তি, পাদম্পি ছিন্দন্তি, হত্থপাদম্পি ছিন্দন্তি, কণ্ণম্পি ছিন্দন্তি, নাসম্পি ছিন্দন্তি, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দন্তি, বিলঙ্গথালিকম্পি কৰোন্তি, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি কৰোন্তি, ৰাহুমুখম্পি কৰোন্তি, জোতিমালিকম্পি কৰোন্তি, হত্থপজ্জোতিকম্পি কৰোন্তি, এৰকৱত্তিকম্পি কৰোন্তি, চীৰকৱাসিকম্পি কৰোন্তি, এণেয্যকম্পি কৰোন্তি, বলিসমংসিকম্পি কৰোন্তি, কহাপণিকম্পি কৰোন্তি, খাৰাপতচ্ছিকম্পি কৰোন্তি, পলিঘপৰিৱত্তিকম্পি কৰোন্তি, পলালপীঠকম্পি কৰোন্তি, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চন্তি, সুনখেহিপি খাদাপেন্তি, জীৱন্তম্পি সূলে উত্তাসেন্তি, অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি, ন তে ধম্মা মযি সংৱিজ্জন্তি, অহঞ্চ ন তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সামী’তি. ইদম্পি, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো দুতিযং দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেতি.

২৫৫. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, পণ্ডিতং পীঠসমাৰূড়্হং ৱা মঞ্চসমাৰূড়্হং ৱা ছমাযং ৱা সেমানং, যানিস্স পুব্বে কল্যাণানি কম্মানি কতানি কাযেন সুচৰিতানি ৱাচায সুচৰিতানি মনসা সুচৰিতানি তানিস্স তম্হি সমযে ওলম্বন্তি…পে… সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহতং পব্বতকূটানং ছাযা সাযন্হসমযং পথৱিযা ওলম্বন্তি অজ্ঝোলম্বন্তি অভিপ্পলম্বন্তি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতং পীঠসমাৰূড়্হং ৱা মঞ্চসমাৰূড়্হং ৱা ছমাযং ৱা সেমানং যানিস্স পুব্বে কল্যাণানি কম্মানি কতানি কাযেন সুচৰিতানি ৱাচায সুচৰিতানি মনসা সুচৰিতানি তানিস্স তম্হি সমযে ওলম্বন্তি অজ্ঝোলম্বন্তি অভিপ্পলম্বন্তি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, পণ্ডিতস্স এৱং হোতি – ‘অকতং ৱত মে পাপং, অকতং লুদ্দং, অকতং কিব্বিসং; কতং কল্যাণং, কতং কুসলং, কতং ভীৰুত্তাণং. যাৱতা, ভো, অকতপাপানং অকতলুদ্দানং অকতকিব্বিসানং কতকল্যাণানং কতকুসলানং কতভীৰুত্তাণানং গতি তং গতিং পেচ্চ গচ্ছামী’তি. সো ন সোচতি, ন কিলমতি, ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. ইদম্পি, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো ততিযং দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেতি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যং খো তং, ভিক্খৱে, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘একন্তং ইট্ঠং একন্তং কন্তং একন্তং মনাপ’ন্তি, সগ্গমেৱ তং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘একন্তং ইট্ঠং একন্তং কন্তং একন্তং মনাপ’ন্তি. যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, উপমাপি ন সুকৰা যাৱ সুখা সগ্গা’’তি.

২৫৬. এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সক্কা পন, ভন্তে, উপমং কাতু’’ন্তি? ‘‘সক্কা ভিক্খূ’’তি ভগৱা অৱোচ. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী সত্তহি ৰতনেহি সমন্নাগতো চতূহি চ ইদ্ধীহি ততোনিদানং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স তদহুপোসথে পন্নৰসে সীসংন্হাতস্স উপোসথিকস্স উপৰিপাসাদৱৰগতস্স দিব্বং চক্কৰতনং পাতুভৱতি সহস্সাৰং সনেমিকং সনাভিকং সব্বাকাৰপৰিপূৰং. তং দিস্ৱান ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স এৱং হোতি [এতদহোসি (স্যা. কং. ক.)] – ‘সুতং খো পন মেতং যস্স ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স তদহুপোসথে পন্নৰসে সীসংন্হাতস্স উপোসথিকস্স উপৰিপাসাদৱৰগতস্স দিব্বং চক্কৰতনং পাতুভৱতি সহস্সাৰং সনেমিকং সনাভিকং সব্বাকাৰপৰিপূৰং, সো হোতি ৰাজা চক্কৱত্তীতি. অস্সং নু খো অহং ৰাজা চক্কৱত্তী’’’তি?

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো ৱামেন হত্থেন ভিঙ্কাৰং গহেত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন চক্কৰতনং অব্ভুক্কিৰতি – ‘পৱত্ততু ভৱং চক্কৰতনং, অভিৱিজিনাতু ভৱং চক্কৰতন’ন্তি. অথ খো তং, ভিক্খৱে, চক্কৰতনং পুৰত্থিমং দিসং পৱত্ততি. অন্ৱদেৱ ৰাজা চক্কৱত্তী সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যস্মিং খো পন, ভিক্খৱে, পদেসে চক্কৰতনং পতিট্ঠাতি তত্থ ৰাজা চক্কৱত্তী ৱাসং উপেতি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যে খো পন, ভিক্খৱে, পুৰত্থিমায দিসায পটিৰাজানো তে ৰাজানং চক্কৱত্তিং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘এহি খো, মহাৰাজ! স্ৱাগতং তে, মহাৰাজ [স্ৱাগতং মহাৰাজ (সী. স্যা. কং. পী.)]! সকং তে, মহাৰাজ! অনুসাস, মহাৰাজা’তি. ৰাজা চক্কৱত্তী এৱমাহ – ‘পাণো ন হন্তব্বো, অদিন্নং নাদাতব্বং, কামেসুমিচ্ছা ন চৰিতব্বা, মুসা ন ভাসিতব্বা, মজ্জং ন পাতব্বং, যথাভুত্তঞ্চ ভুঞ্জথা’তি. যে খো পন, ভিক্খৱে, পুৰত্থিমায দিসায পটিৰাজানো তে ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অনুযন্তা [অনুযুত্তা (সী. স্যা. কং. পী.)] ভৱন্তি [অহেসুং (স্যা. কং. ক.)].

২৫৭. ‘‘অথ খো তং, ভিক্খৱে, চক্কৰতনং পুৰত্থিমং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা [অজ্ঝোগহেত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.)] পচ্চুত্তৰিত্ৱা দক্খিণং দিসং পৱত্ততি…পে… দক্খিণং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা পচ্ছিমং দিসং পৱত্ততি… পচ্ছিমং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা উত্তৰং দিসং পৱত্ততি অন্ৱদেৱ ৰাজা চক্কৱত্তী সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যস্মিং খো পন, ভিক্খৱে, পদেসে চক্কৰতনং পতিট্ঠাতি তত্থ ৰাজা চক্কৱত্তী ৱাসং উপেতি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায.

‘‘যে খো পন, ভিক্খৱে, উত্তৰায দিসায পটিৰাজানো তে ৰাজানং চক্কৱত্তিং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘এহি খো, মহাৰাজ! স্ৱাগতং তে, মহাৰাজ! সকং তে, মহাৰাজ! অনুসাস, মহাৰাজা’তি. ৰাজা চক্কৱত্তী এৱমাহ – ‘পাণো ন হন্তব্বো, অদিন্নং নাদাতব্বং, কামেসুমিচ্ছা ন চৰিতব্বা, মুসা ন ভাসিতব্বা, মজ্জং ন পাতব্বং; যথাভুত্তঞ্চ ভুঞ্জথা’তি. যে খো পন, ভিক্খৱে, উত্তৰায দিসায পটিৰাজানো তে ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অনুযন্তা ভৱন্তি.

‘‘অথ খো তং, ভিক্খৱে, চক্কৰতনং সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং অভিৱিজিনিত্ৱা তমেৱ ৰাজধানিং পচ্চাগন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অন্তেপুৰদ্ৱাৰে অক্খাহতং মঞ্ঞে তিট্ঠতি ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অন্তেপুৰদ্ৱাৰং উপসোভযমানং. ৰঞ্ঞো, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তিস্স এৱৰূপং চক্কৰতনং পাতুভৱতি.

২৫৮. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স হত্থিৰতনং পাতুভৱতি – সব্বসেতো সত্তপ্পতিট্ঠো ইদ্ধিমা ৱেহাসঙ্গমো উপোসথো নাম নাগৰাজা. তং দিস্ৱান ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স চিত্তং পসীদতি – ‘ভদ্দকং ৱত, ভো, হত্থিযানং, সচে দমথং উপেয্যা’তি. অথ খো তং, ভিক্খৱে, হত্থিৰতনং সেয্যথাপি নাম ভদ্দো হত্থাজানীযো দীঘৰত্তং সুপৰিদন্তো এৱমেৱ দমথং উপেতি. ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী তমেৱ হত্থিৰতনং ৱীমংসমানো পুব্বণ্হসমযং অভিৰুহিত্ৱা সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং অনুসংযাযিত্ৱা তমেৱ ৰাজধানিং পচ্চাগন্ত্ৱা পাতৰাসমকাসি. ৰঞ্ঞো, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তিস্স এৱৰূপং হত্থিৰতনং পাতুভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অস্সৰতনং পাতুভৱতি – সব্বসেতো কাড়সীসো মুঞ্জকেসো ইদ্ধিমা ৱেহাসঙ্গমো ৱলাহকো নাম অস্সৰাজা. তং দিস্ৱান ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স চিত্তং পসীদতি – ‘ভদ্দকং ৱত, ভো, অস্সযানং, সচে দমথং উপেয্যা’তি. অথ খো তং, ভিক্খৱে, অস্সৰতনং সেয্যথাপি নাম ভদ্দো অস্সাজানীযো দীঘৰত্তং সুপৰিদন্তো এৱমেৱ দমথং উপেতি. ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী তমেৱ অস্সৰতনং ৱীমংসমানো পুব্বণ্হসমযং অভিৰুহিত্ৱা সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং অনুসংযাযিত্ৱা তমেৱ ৰাজধানিং পচ্চাগন্ত্ৱা পাতৰাসমকাসি. ৰঞ্ঞো, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তিস্স এৱৰূপং অস্সৰতনং পাতুভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স মণিৰতনং পাতুভৱতি. সো হোতি মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো. তস্স খো পন, ভিক্খৱে, মণিৰতনস্স আভা সমন্তা যোজনং ফুটা হোতি. ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী তমেৱ মণিৰতনং ৱীমংসমানো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা মণিং ধজগ্গং আৰোপেত্ৱা ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায পাযাসি. যে খো পন, ভিক্খৱে, সমন্তা গামা অহেসুং তে তেনোভাসেন কম্মন্তে পযোজেসুং ‘দিৱা’তি মঞ্ঞমানা. ৰঞ্ঞো, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তিস্স এৱৰূপং মণিৰতনং পাতুভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স ইত্থিৰতনং পাতুভৱতি. সা অভিৰূপা দস্সনীযা পাসাদিকা পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতা নাতিদীঘা নাতিৰস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাড়িকা [নাতিকাড়ী (সী. পী.)] নাচ্চোদাতা, অতিক্কন্তা মানুসং ৱণ্ণং, অপ্পত্তা দিব্বং ৱণ্ণং. তস্স খো পন, ভিক্খৱে, ইত্থিৰতনস্স এৱৰূপো কাযসম্ফস্সো হোতি সেয্যথাপি নাম তূলপিচুনো ৱা কপ্পাসপিচুনো ৱা. তস্স খো পন, ভিক্খৱে, ইত্থিৰতনস্স সীতে উণ্হানি গত্তানি হোন্তি, উণ্হে সীতানি গত্তানি হোন্তি. তস্স খো পন, ভিক্খৱে, ইত্থিৰতনস্স কাযতো চন্দনগন্ধো ৱাযতি, মুখতো উপ্পলগন্ধো ৱাযতি. তং খো পন, ভিক্খৱে, ইত্থিৰতনং ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স পুব্বুট্ঠাযিনী হোতি পচ্ছানিপাতিনী কিংকাৰপটিস্সাৱিনী মনাপচাৰিনী পিযৱাদিনী. তং খো পন, ভিক্খৱে, ইত্থিৰতনং ৰাজানং চক্কৱত্তিং মনসাপি নো অতিচৰতি, কুতো পন কাযেন? ৰঞ্ঞো, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তিস্স এৱৰূপং ইত্থিৰতনং পাতুভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স গহপতিৰতনং পাতুভৱতি. তস্স কম্মৱিপাকজং দিব্বচক্খু পাতুভৱতি, যেন নিধিং পস্সতি সস্সামিকম্পি অস্সামিকম্পি. সো ৰাজানং চক্কৱত্তিং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৱং, দেৱ, হোহি. অহং তে ধনেন ধনকৰণীযং [ধনেন কৰণীযং (ক.)] কৰিস্সামী’তি. ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী তমেৱ গহপতিৰতনং ৱীমংসমানো নাৱং অভিৰুহিত্ৱা মজ্ঝে গঙ্গায নদিযা সোতং ওগাহিত্ৱা [ওগহেত্ৱা (সী. পী.)] গহপতিৰতনং এতদৱোচ – ‘অত্থো মে, গহপতি, হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণেনা’তি. ‘তেন হি, মহাৰাজ, একং তীৰং নাৱা উপেতূ’তি. ‘ইধেৱ মে, গহপতি, অত্থো হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণেনা’তি. অথ খো তং, ভিক্খৱে, গহপতিৰতনং উভোহি হত্থেহি উদকে ওমসিত্ৱা পূৰং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণস্স কুম্ভিং উদ্ধৰিত্ৱা ৰাজানং চক্কৱত্তিং এতদৱোচ – ‘অলমেত্তাৱতা, মহাৰাজ! কতমেত্তাৱতা, মহাৰাজ! পূজিতমেত্তাৱতা, মহাৰাজা’তি. ৰাজা চক্কৱত্তী এৱমাহ – ‘অলমেত্তাৱতা, গহপতি! কতমেত্তাৱতা, গহপতি! পূজিতমেত্তাৱতা, গহপতী’তি. ৰঞ্ঞো, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তিস্স এৱৰূপং গহপতিৰতনং পাতুভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স পৰিণাযকৰতনং পাতুভৱতি – পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী পটিবলো ৰাজানং চক্কৱত্তিং উপযাপেতব্বং উপযাপেতুং [উপট্ঠপেতব্বং উপট্ঠপেতুং (সী. স্যা. কং. পী.)] অপযাপেতব্বং অপযাপেতুং ঠপেতব্বং ঠপেতুং. সো ৰাজানং চক্কৱত্তিং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৱং, দেৱ, হোহি. অহমনুসাসিস্সামী’তি. ৰঞ্ঞো, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তিস্স এৱৰূপং পৰিণাযকৰতনং পাতুভৱতি. ৰাজা, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তী ইমেহি সত্তহি ৰতনেহি সমন্নাগতো হোতি.

২৫৯. ‘‘কতমাহি চতূহি ইদ্ধীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী অভিৰূপো হোতি দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো অতিৱিয অঞ্ঞেহি মনুস্সেহি. ৰাজা, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তী ইমায পঠমায ইদ্ধিযা সমন্নাগতো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী দীঘাযুকো হোতি চিৰট্ঠিতিকো অতিৱিয অঞ্ঞেহি মনুস্সেহি. ৰাজা, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তী ইমায দুতিযায ইদ্ধিযা সমন্নাগতো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায অতিৱিয অঞ্ঞেহি মনুস্সেহি. ৰাজা, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তী ইমায ততিযায ইদ্ধিযা সমন্নাগতো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং পিযো হোতি মনাপো. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পিতা পুত্তানং পিযো হোতি মনাপো, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং পিযো হোতি মনাপো. ৰঞ্ঞোপি, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তিস্স ব্ৰাহ্মণগহপতিকা পিযা হোন্তি মনাপা. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পিতু পুত্তা পিযা হোন্তি মনাপা, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞোপি চক্কৱত্তিস্স ব্ৰাহ্মণগহপতিকা পিযা হোন্তি মনাপা.

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী চতুৰঙ্গিনিযা সেনায উয্যানভূমিং নিয্যাসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ৰাজানং চক্কৱত্তিং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘অতৰমানো, দেৱ, যাহি যথা তং মযং চিৰতৰং পস্সেয্যামা’তি. ৰাজাপি, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তী সাৰথিং আমন্তেসি – ‘অতৰমানো, সাৰথি, পেসেহি যথা মং ব্ৰাহ্মণগহপতিকা চিৰতৰং পস্সেয্যু’ন্তি. ৰাজা, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তী ইমায চতুত্থায ইদ্ধিযা সমন্নাগতো হোতি. ৰাজা, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তী ইমাহি চতূহি ইদ্ধীহি সমন্নাগতো হোতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু খো ৰাজা চক্কৱত্তী ইমেহি সত্তহি ৰতনেহি সমন্নাগতো ইমাহি চতূহি চ ইদ্ধীহি ততোনিদানং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদিযেথা’’তি? ‘‘একমেকেনপি, ভন্তে, ৰতনেন [তেন ৰতনেন (সী.)] সমন্নাগতো ৰাজা চক্কৱত্তী ততোনিদানং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদিযেথ, কো পন ৱাদো সত্তহি ৰতনেহি চতূহি চ ইদ্ধীহী’’তি?

২৬০. অথ খো ভগৱা পৰিত্তং পাণিমত্তং পাসাণং গহেত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমো নু খো মহন্ততৰো – যো চাযং মযা পৰিত্তো পাণিমত্তো পাসাণো গহিতো যো চ হিমৱা পব্বতৰাজা’’তি? ‘‘অপ্পমত্তকো অযং, ভন্তে, ভগৱতা পৰিত্তো পাণিমত্তো পাসাণো গহিতো; হিমৱন্তং পব্বতৰাজানং উপনিধায সঙ্খম্পি ন উপেতি; কলভাগম্পি ন উপেতি; উপনিধম্পি ন উপেতী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যং ৰাজা চক্কৱত্তী সত্তহি ৰতনেহি সমন্নাগতো চতূহি চ ইদ্ধীহি ততোনিদানং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেতি তং দিব্বস্স সুখস্স উপনিধায সঙ্খম্পি ন উপেতি; কলভাগম্পি ন উপেতি; উপনিধম্পি ন উপেতি’’.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো সচে কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন মনুস্সত্তং আগচ্ছতি, যানি তানি উচ্চাকুলানি – খত্তিযমহাসালকুলং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলং ৱা গহপতিমহাসালকুলং ৱা তথাৰূপে কুলে পচ্চাজাযতি অড্ঢে মহদ্ধনে মহাভোগে পহূতজাতৰূপৰজতে পহূতৱিত্তূপকৰণে পহূতধনধঞ্ঞে. সো চ হোতি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো, লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন সুচৰিতং চৰতি, ৱাচায সুচৰিতং চৰতি, মনসা সুচৰিতং চৰতি. সো কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অক্খধুত্তো পঠমেনেৱ কটগ্গহেন মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছেয্য; অপ্পমত্তকো সো, ভিক্খৱে, কটগ্গহো যং সো অক্খধুত্তো পঠমেনেৱ কটগ্গহেন মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছেয্য. অথ খো অযমেৱ ততো মহন্ততৰো কটগ্গহো যং সো পণ্ডিতো কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. অযং, ভিক্খৱে, কেৱলা পৰিপূৰা পণ্ডিতভূমী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

বালপণ্ডিতসুত্তং নিট্ঠিতং নৱমং.