৩. সুঞ্ঞতৱগ্গো

১. চূড়সুঞ্ঞতসুত্তং

১৭৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. অথ খো আযস্মা আনন্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘একমিদং, ভন্তে, সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি নগৰকং নাম সক্যানং নিগমো. তত্থ মে, ভন্তে, ভগৱতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সুঞ্ঞতাৱিহাৰেনাহং, আনন্দ, এতৰহি বহুলং ৱিহৰামী’তি. কচ্চি মেতং, ভন্তে, সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিত’’ন্তি? ‘‘তগ্ঘ তে এতং, আনন্দ, সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিতং. পুব্বেপাহং [পুব্বেচাহং (সী. স্যা. কং. পী.)], আনন্দ, এতৰহিপি [এতৰহি চ (সব্বত্থ)] সুঞ্ঞতাৱিহাৰেন বহুলং ৱিহৰামি. সেয্যথাপি, আনন্দ, অযং মিগাৰমাতুপাসাদো সুঞ্ঞো হত্থিগৱস্সৱড়ৱেন, সুঞ্ঞো জাতৰূপৰজতেন, সুঞ্ঞো ইত্থিপুৰিসসন্নিপাতেন অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ভিক্খুসঙ্ঘং পটিচ্চ একত্তং; এৱমেৱ খো, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা গামসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা মনুস্সসঞ্ঞং, অৰঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স অৰঞ্ঞসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা গামসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা মনুস্সসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – অৰঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং গামসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং মনুস্সসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – অৰঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’’’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৭৭. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা মনুস্সসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা অৰঞ্ঞসঞ্ঞং, পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স পথৱীসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সেয্যথাপি, আনন্দ, আসভচম্মং সঙ্কুসতেন সুৱিহতং ৱিগতৱলিকং; এৱমেৱ খো, আনন্দ, ভিক্খু যং ইমিস্সা পথৱিযা উক্কূলৱিক্কূলং নদীৱিদুগ্গং খাণুকণ্টকট্ঠানং পব্বতৱিসমং তং সব্বং [সব্বং (ক.)] অমনসিকৰিত্ৱা পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স পথৱীসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা মনুস্সসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা অৰঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং মনুস্সসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং অৰঞ্ঞসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৭৮. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা অৰঞ্ঞসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা পথৱীসঞ্ঞং, আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা অৰঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং অৰঞ্ঞসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং পথৱীসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৭৯. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা পথৱীসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং পথৱীসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৮০. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৮১. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৮২. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অনিমিত্তং চেতোসমাধিং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স অনিমিত্তে চেতোসমাধিম্হি চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – ইমমেৱ কাযং পটিচ্চ সড়াযতনিকং জীৱিতপচ্চযা’তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ইমমেৱ কাযং পটিচ্চ সড়াযতনিকং জীৱিতপচ্চযা’তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৮৩. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অনিমিত্তং চেতোসমাধিং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স অনিমিত্তে চেতোসমাধিম্হি চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘অযম্পি খো অনিমিত্তো চেতোসমাধি অভিসঙ্খতো অভিসঞ্চেতযিতো’. ‘যং খো পন কিঞ্চি অভিসঙ্খতং অভিসঞ্চেতযিতং তদনিচ্চং নিৰোধধম্ম’ন্তি পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা কামাসৱং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা ভৱাসৱং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা অৱিজ্জাসৱং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – ইমমেৱ কাযং পটিচ্চ সড়াযতনিকং জীৱিতপচ্চযা’তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং কামাসৱেনা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং ভৱাসৱেনা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং অৱিজ্জাসৱেনা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ইমমেৱ কাযং পটিচ্চ সড়াযতনিকং জীৱিতপচ্চযা’তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা পৰমানুত্তৰা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৮৪. ‘‘যেপি হি কেচি, আনন্দ, অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিংসু, সব্বে তে ইমংযেৱ পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিংসু. যেপি [যে (সী. পী.)] হি কেচি, আনন্দ, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সন্তি, সব্বে তে ইমংযেৱ পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সন্তি. যেপি [যে (সী. পী.)] হি কেচি, আনন্দ, এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি, সব্বে তে ইমংযেৱ পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি. তস্মাতিহ, আনন্দ, ‘পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামা’তি [ৱিহৰিস্সামীতি (পী. ক.)] – এৱঞ্হি ৱো [তে (ক.)], আনন্দ, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

চূড়সুঞ্ঞতসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.

২. মহাসুঞ্ঞতসুত্তং

১৮৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায কপিলৱত্থুং পিণ্ডায পাৱিসি. কপিলৱত্থুস্মিং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰো তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায. তেন খো পন সমযেন কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰে সম্বহুলানি সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি হোন্তি. অদ্দসা খো ভগৱা কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰে সম্বহুলানি সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. দিস্ৱান ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘সম্বহুলানি খো কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা নু খো ইধ ভিক্খূ ৱিহৰন্তী’’তি.

১৮৬. তেন খো পন সমযেন আযস্মা আনন্দো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ঘটায সক্কস্স ৱিহাৰে চীৱৰকম্মং কৰোতি. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ঘটায সক্কস্স ৱিহাৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সম্বহুলানি খো, আনন্দ, কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা নু খো এত্থ ভিক্খূ ৱিহৰন্তী’’তি? ‘‘সম্বহুলানি, ভন্তে, কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা ভিক্খূ এত্থ ৱিহৰন্তি. চীৱৰকাৰসমযো নো, ভন্তে, ৱত্ততী’’তি.

‘‘ন খো, আনন্দ, ভিক্খু সোভতি সঙ্গণিকাৰামো সঙ্গণিকৰতো সঙ্গণিকাৰামতং অনুযুত্তো গণাৰামো গণৰতো গণসম্মুদিতো. সো ৱতানন্দ, ভিক্খু সঙ্গণিকাৰামো সঙ্গণিকৰতো সঙ্গণিকাৰামতং অনুযুত্তো গণাৰামো গণৰতো গণসম্মুদিতো যং তং নেক্খম্মসুখং পৱিৱেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধিসুখং [সম্বোধসুখং (সী. পী.), সম্বোধসুখং চিত্তেকগ্গতাসুখং (ক.) উপৰি অৰণৱিভঙ্গসুত্তে পন সম্বোধিসুখন্ত্ৱেৱ দিস্সতি] তস্স সুখস্স নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো চ খো সো, আনন্দ, ভিক্খু একো গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰতি তস্সেতং ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং যং তং নেক্খম্মসুখং পৱিৱেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধিসুখং তস্স সুখস্স নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভীতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু সঙ্গণিকাৰামো সঙ্গণিকৰতো সঙ্গণিকাৰামতং অনুযুত্তো গণাৰামো গণৰতো গণসম্মুদিতো সামাযিকং ৱা কন্তং চেতোৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি অসামাযিকং ৱা অকুপ্পন্তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো চ খো সো, আনন্দ, ভিক্খু একো গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰতি তস্সেতং ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং সামাযিকং ৱা কন্তং চেতোৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি অসামাযিকং ৱা অকুপ্পন্তি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘নাহং, আনন্দ, একং ৰূপম্পি [একৰূপম্পি (সী.)] সমনুপস্সামি যত্থ ৰত্তস্স যথাভিৰতস্স ৰূপস্স ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সূপাযাসা.

১৮৭. ‘‘অযং খো পনানন্দ, ৱিহাৰো তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো যদিদং – সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুং [ৱিহৰতং (ক. সী.), ৱিহৰতি (স্যা. কং. ক.)]. তত্ৰ চে, আনন্দ, তথাগতং ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰন্তং ভৱন্তি [ভগৱন্তং (সী. স্যা. কং. ক.)] উপসঙ্কমিতাৰো ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো ৰাজানো ৰাজমহামত্তা তিত্থিযা তিত্থিযসাৱকা. তত্ৰানন্দ, তথাগতো ৱিৱেকনিন্নেনেৱ চিত্তেন ৱিৱেকপোণেন ৱিৱেকপব্ভাৰেন ৱূপকট্ঠেন নেক্খম্মাভিৰতেন ব্যন্তীভূতেন সব্বসো আসৱট্ঠানীযেহি ধম্মেহি অঞ্ঞদত্থু উয্যোজনিকপটিসংযুত্তংযেৱ কথং কত্তা হোতি. তস্মাতিহানন্দ, ভিক্খু চেপি আকঙ্খেয্য – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি, তেনানন্দ, ভিক্খুনা অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেতব্বং সন্নিসাদেতব্বং একোদি কাতব্বং সমাদহাতব্বং.

১৮৮. ‘‘কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেতি সন্নিসাদেতি একোদিং কৰোতি [একোদিকৰোতি (সী. স্যা. কং. পী.)] সমাদহতি? ইধানন্দ, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং খো, আনন্দ, ভিক্খু অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেতি সন্নিসাদেতি একোদিং কৰোতি সমাদহতি. সো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি. তস্স অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসিকৰোতো সুঞ্ঞতায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি. এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং খো মে মনসিকৰোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সো বহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি…পে… সো অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি …পে… সো আনেঞ্জং মনসি কৰোতি. তস্স আনেঞ্জং মনসিকৰোতো আনেঞ্জায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি. এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘আনেঞ্জং খো মে মনসিকৰোতো আনেঞ্জায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘তেনানন্দ, ভিক্খুনা তস্মিংযেৱ পুৰিমস্মিং সমাধিনিমিত্তে অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেতব্বং সন্নিসাদেতব্বং একোদি কাতব্বং সমাদহাতব্বং. সো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি. তস্স অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসিকৰোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি. এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং খো মে মনসিকৰোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সো বহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি…পে… সো অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি…পে… সো আনেঞ্জং মনসি কৰোতি. তস্স আনেঞ্জং মনসিকৰোতো আনেঞ্জায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি. এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘আনেঞ্জং খো মে মনসিকৰোতো আনেঞ্জায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

১৮৯. ‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো চঙ্কমায চিত্তং নমতি, সো চঙ্কমতি – ‘এৱং মং চঙ্কমন্তং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো ঠানায চিত্তং নমতি, সো তিট্ঠতি – ‘এৱং মং ঠিতং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো নিসজ্জায চিত্তং নমতি, সো নিসীদতি – ‘এৱং মং নিসিন্নং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো সযনায চিত্তং নমতি, সো সযতি – ‘এৱং মং সযন্তং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো কথায [ভস্সায (সী.), ভাসায (স্যা. কং. পী.)] চিত্তং নমতি, সো – ‘যাযং কথা হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনৰিযা অনত্থসংহিতা ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি, সেয্যথিদং – ৰাজকথা চোৰকথা মহামত্তকথা সেনাকথা ভযকথা যুদ্ধকথা অন্নকথা পানকথা ৱত্থকথা সযনকথা মালাকথা গন্ধকথা ঞাতিকথা যানকথা গামকথা নিগমকথা নগৰকথা জনপদকথা ইত্থিকথা সুৰাকথা ৱিসিখাকথা কুম্ভট্ঠানকথা পুব্বপেতকথা নানত্তকথা লোকক্খাযিকা সমুদ্দক্খাযিকা ইতিভৱাভৱকথা ইতি ৱা ইতি – এৱৰূপিং কথং ন কথেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. যা চ খো অযং, আনন্দ, কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিনীৱৰণসপ্পাযা [চেতোৱিচাৰণসপ্পাযা (সী. স্যা. কং.), চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা (পী.)] একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা ইতি – ‘এৱৰূপিং কথং কথেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো ৱিতক্কায চিত্তং নমতি, সো – ‘যে তে ৱিতক্কা হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনৰিযা অনত্থসংহিতা ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্তন্তি, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কো ব্যাপাদৱিতক্কো ৱিহিংসাৱিতক্কো ইতি এৱৰূপে ৱিতক্কে [এৱৰূপেন ৱিতক্কেন (সী. স্যা. কং. ক.)] ন ৱিতক্কেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. যে চ খো ইমে, আনন্দ, ৱিতক্কা অৰিযা নিয্যানিকা নিয্যন্তি তক্কৰস্স সম্মাদুক্খক্খযায, সেয্যথিদং – নেক্খম্মৱিতক্কো অব্যাপাদৱিতক্কো অৱিহিংসাৱিতক্কো ইতি – ‘এৱৰূপে ৱিতক্কে [এৱৰূপেন ৱিতক্কেন (ক.)] ৱিতক্কেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

১৯০. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা – ইমে খো, আনন্দ, পঞ্চ কামগুণা যত্থ ভিক্খুনা অভিক্খণং সকং চিত্তং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘অত্থি নু খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচাৰো’তি? সচে, আনন্দ, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং পজানাতি – ‘অত্থি খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচাৰো’তি, এৱং সন্তমেতং [এৱং সন্তং (অট্ঠ.)], আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দৰাগো সো মে নপ্পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পনানন্দ, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং পজানাতি – ‘নত্থি খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচাৰো’তি, এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দৰাগো সো মে পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

১৯১. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, উপাদানক্খন্ধা যত্থ ভিক্খুনা উদযব্বযানুপস্সিনা ৱিহাতব্বং – ‘ইতি ৰূপং ইতি ৰূপস্স সমুদযো ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো, ইতি ৱেদনা… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খাৰা… ইতি ৱিঞ্ঞাণং ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি. তস্স ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সিনো ৱিহৰতো যো পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অস্মিমানো সো পহীযতি. এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অস্মিমানো সো মে পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ইমে খো তে, আনন্দ, ধম্মা একন্তকুসলা কুসলাযাতিকা [ধম্মা একন্তকুসলাযতিকা (সব্বত্থ) অট্ঠকথাটীকা ওলোকেতব্বা] অৰিযা লোকুত্তৰা অনৱক্কন্তা পাপিমতা. তং কিং মঞ্ঞসি, আনন্দ, কং অত্থৱসং সম্পস্সমানো অৰহতি সাৱকো সত্থাৰং অনুবন্ধিতুং অপি পণুজ্জমানো’’তি [অপি পনুজ্জমানোপীতি (ক. সী.), অপি পযুজ্জমানোতি (স্যা. কং. পী.)]? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা ভগৱংপটিসৰণা. সাধু ৱত, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.

১৯২. ‘‘ন খো, আনন্দ, অৰহতি সাৱকো সত্থাৰং অনুবন্ধিতুং, যদিদং সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং তস্স হেতু [ৱেয্যাকৰণস্স হেতু (ক.)]. তং কিস্স হেতু? দীঘৰত্তস্স [দীঘৰত্তং + অস্সাতি পদচ্ছেদো] হি তে, আনন্দ, ধম্মা সুতা ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. যা চ খো অযং, আনন্দ, কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিনীৱৰণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমা অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা – এৱৰূপিযা খো, আনন্দ, কথায হেতু অৰহতি সাৱকো সত্থাৰং অনুবন্ধিতুং অপি পণুজ্জমানো.

‘‘এৱং সন্তে খো, আনন্দ, আচৰিযূপদ্দৱো হোতি, এৱং সন্তে অন্তেৱাসূপদ্দৱো হোতি, এৱং সন্তে ব্ৰহ্মচাৰূপদ্দৱো হোতি.

১৯৩. ‘‘কথঞ্চানন্দ, আচৰিযূপদ্দৱো হোতি? ইধানন্দ, একচ্চো সত্থা ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৱূপকট্ঠস্স ৱিহৰতো অন্ৱাৱত্তন্তি [অন্ৱাৱট্টন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্ৰাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৱ জানপদা চ. সো অন্ৱাৱত্তন্তেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি [মুচ্ছতি কামযতি (সী. পী.) অট্ঠকথাযং পন ন তথা দিস্সতি], গেধং আপজ্জতি, আৱত্ততি বাহুল্লায. অযং ৱুচ্চতানন্দ, উপদ্দৱো [উপদ্দুতো (সী. পী.)] আচৰিযো. আচৰিযূপদ্দৱেন অৱধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা [পোনোভৱিকা (সী. পী.)] সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা. এৱং খো, আনন্দ, আচৰিযূপদ্দৱো হোতি.

১৯৪. ‘‘কথঞ্চানন্দ, অন্তেৱাসূপদ্দৱো হোতি? তস্সেৱ খো পনানন্দ, সত্থু সাৱকো তস্স সত্থু ৱিৱেকমনুব্ৰূহযমানো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৱূপকট্ঠস্স ৱিহৰতো অন্ৱাৱত্তন্তি ব্ৰাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৱ জানপদা চ. সো অন্ৱাৱত্তন্তেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি, গেধং আপজ্জতি, আৱত্ততি বাহুল্লায. অযং ৱুচ্চতানন্দ, উপদ্দৱো অন্তেৱাসী. অন্তেৱাসূপদ্দৱেন অৱধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা. এৱং খো, আনন্দ, অন্তেৱাসূপদ্দৱো হোতি.

১৯৫. ‘‘কথঞ্চানন্দ, ব্ৰহ্মচাৰূপদ্দৱো হোতি? ইধানন্দ, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৱূপকট্ঠস্স ৱিহৰতো অন্ৱাৱত্তন্তি ব্ৰাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৱ জানপদা চ. সো অন্ৱাৱত্তন্তেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ ন মুচ্ছং নিকামযতি, ন গেধং আপজ্জতি, ন আৱত্ততি বাহুল্লায. তস্সেৱ খো পনানন্দ, সত্থু সাৱকো তস্স সত্থু ৱিৱেকমনুব্ৰূহযমানো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৱূপকট্ঠস্স ৱিহৰতো অন্ৱাৱত্তন্তি ব্ৰাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৱ জানপদা চ. সো অন্ৱাৱত্তন্তেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি, গেধং আপজ্জতি, আৱত্ততি বাহুল্লায. অযং ৱুচ্চতানন্দ, উপদ্দৱো ব্ৰহ্মচাৰী. ব্ৰহ্মচাৰূপদ্দৱেন অৱধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা. এৱং খো, আনন্দ, ব্ৰহ্মচাৰূপদ্দৱো হোতি.

‘‘তত্ৰানন্দ, যো চেৱাযং আচৰিযূপদ্দৱো, যো চ অন্তেৱাসূপদ্দৱো অযং তেহি ব্ৰহ্মচাৰূপদ্দৱো দুক্খৱিপাকতৰো চেৱ কটুকৱিপাকতৰো চ, অপি চ ৱিনিপাতায সংৱত্ততি.

১৯৬. ‘‘তস্মাতিহ মং, আনন্দ, মিত্তৱতায সমুদাচৰথ, মা সপত্তৱতায. তং ৱো ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং হিতায সুখায.

‘‘কথঞ্চানন্দ, সত্থাৰং সাৱকা সপত্তৱতায সমুদাচৰন্তি, নো মিত্তৱতায? ইধানন্দ, সত্থা সাৱকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায – ‘ইদং ৱো হিতায, ইদং ৱো সুখাযা’তি. তস্স সাৱকা ন সুস্সূসন্তি, ন সোতং ওদহন্তি, ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ৱোক্কম্ম চ সত্থুসাসনা ৱত্তন্তি. এৱং খো, আনন্দ, সত্থাৰং সাৱকা সপত্তৱতায সমুদাচৰন্তি, নো মিত্তৱতায.

‘‘কথঞ্চানন্দ, সত্থাৰং সাৱকা মিত্তৱতায সমুদাচৰন্তি, নো সপত্তৱতায? ইধানন্দ, সত্থা সাৱকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায – ‘ইদং ৱো হিতায, ইদং ৱো সুখাযা’তি. তস্স সাৱকা সুস্সূসন্তি, সোতং ওদহন্তি, অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ন চ ৱোক্কম সত্থুসাসনা ৱত্তন্তি. এৱং খো, আনন্দ, সত্থাৰং সাৱকা মিত্তৱতায সমুদাচৰন্তি, নো সপত্তৱতায.

‘‘তস্মাতিহ মং, আনন্দ, মিত্তৱতায সমুদাচৰথ, মা সপত্তৱতায. তং ৱো ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং হিতায সুখায. ন ৱো অহং, আনন্দ, তথা পৰক্কমিস্সামি যথা কুম্ভকাৰো আমকে আমকমত্তে. নিগ্গয্হ নিগ্গয্হাহং, আনন্দ, ৱক্খামি; পৱয্হ পৱয্হ, আনন্দ, ৱক্খামি [পৱয্হ পৱয্হ (সী. পী.), পগ্গয্হ পগ্গয্হ আনন্দ ৱক্খামি (ক.)]. যো সাৰো সো ঠস্সতী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মহাসুঞ্ঞতসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.

৩. অচ্ছৰিযঅব্ভুতসুত্তং

১৯৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো, অব্ভুতং, আৱুসো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা, যত্ৰ হি নাম তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৱটুমে পৰিযাদিন্নৱট্টে সব্বদুক্খৱীতিৱত্তে জানিস্সতি [অনুস্সৰিস্সতি জানিস্সতি (ক.)] – ‘এৱংজচ্চা তে ভগৱন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৱংনামা তে ভগৱন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৱংগোত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৱংসীলা তে ভগৱন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৱংধম্মা তে ভগৱন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৱংপঞ্ঞা তে ভগৱন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৱংৱিহাৰী তে ভগৱন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং’ ইতিপী’’তি! এৱং ৱুত্তে, আযস্মা আনন্দো তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযা চেৱ, আৱুসো, তথাগতা অচ্ছৰিযধম্মসমন্নাগতা চ; অব্ভুতা চেৱ, আৱুসো, তথাগতা অব্ভুতধম্মসমন্নাগতা চা’’তি. অযঞ্চ হিদং তেসং ভিক্খূনং অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা হোতি.

১৯৮. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো, অব্ভুতং, আৱুসো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা, যত্ৰ হি নাম তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৱটুমে পৰিযাদিন্নৱট্টে সব্বদুক্খৱীতিৱত্তে জানিস্সতি – এৱংজচ্চা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপি, এৱংনামা… এৱংগোত্তা… এৱংসীলা… এৱংধম্মা.. এৱংপঞ্ঞা… এৱংৱিহাৰী… এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপী’তি! এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো অম্হে এতদৱোচ – ‘অচ্ছৰিযা চেৱ, আৱুসো, তথাগতা অচ্ছৰিযধম্মসমন্নাগতা চ, অব্ভুতা চেৱ, আৱুসো, তথাগতা অব্ভুতধম্মসমন্নাগতা চা’তি. অযং খো নো, ভন্তে, অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা; অথ ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি.

১৯৯. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘তস্মাতিহ তং, আনন্দ, ভিয্যোসোমত্তায পটিভন্তু তথাগতস্স অচ্ছৰিযা অব্ভুতধম্মা’’তি [অব্ভুতা ধম্মাতি (?)].

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সতো সম্পজানো, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতং কাযং উপপজ্জী’তি. যম্পি, ভন্তে, সতো সম্পজানো বোধিসত্তো তুসিতং কাযং উপপজ্জি ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সতো সম্পজানো, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতে কাযে অট্ঠাসী’তি. যম্পি, ভন্তে, সতো সম্পজানো বোধিসত্তো তুসিতে কাযে অট্ঠাসি ইদংপাহং [ইদংপহং (সী. স্যা. কং. পী.)], ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

২০০. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যাৱতাযুকং, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতে কাযে অট্ঠাসী’তি. যম্পি, ভন্তে, যাৱতাযুকং বোধিসত্তো তুসিতে কাযে অট্ঠাসি ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সতো সম্পজানো, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতা, কাযা চৱিত্ৱা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমী’তি. যম্পি, ভন্তে, সতো সম্পজানো বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৱিত্ৱা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমি ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

২০১. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৱিত্ৱা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, অথ সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যাপি তা লোকন্তৰিকা অঘা অসংৱুতা অন্ধকাৰা অন্ধকাৰতিমিসা, যত্থপিমে চন্দিমসূৰিযা এৱংমহিদ্ধিকা এৱংমহানুভাৱা আভায নানুভোন্তি তত্থপি অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – অঞ্ঞেপি কিৰ, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্নাতি. অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতু সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি অপ্পমাণো চ উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱ’ন্তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

২০২. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, চত্তাৰো দেৱপুত্তা চতুদ্দিসং আৰক্খায উপগচ্ছন্তি – মা নং বোধিসত্তং ৱা বোধিসত্তমাতৰং ৱা মনুস্সো ৱা অমনুস্সো ৱা কোচি ৱা ৱিহেঠেসী’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

২০৩. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, পকতিযা সীলৱতী বোধিসত্তমাতা হোতি ৱিৰতা পাণাতিপাতা ৱিৰতা অদিন্নাদানা ৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱিৰতা মুসাৱাদা ৱিৰতা সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু পুৰিসেসু মানসং উপ্পজ্জতি কামগুণূপসংহিতং, অনতিক্কমনীযা চ বোধিসত্তমাতা হোতি কেনচি পুৰিসেন ৰত্তচিত্তেনা’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, লাভিনী বোধিসত্তমাতা হোতি পঞ্চন্নং কামগুণানং. সা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পৰিচাৰেতী’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

২০৪. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু কোচিদেৱ আবাধো উপ্পজ্জতি; সুখিনী বোধিসত্তমাতা হোতি অকিলন্তকাযা; বোধিসত্তঞ্চ বোধিসত্তমাতা তিৰোকুচ্ছিগতং পস্সতি সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং অহীনিন্দ্ৰিযং. সেয্যথাপি, আনন্দ, মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো. তত্ৰাস্স সুত্তং আৱুতং নীলং ৱা পীতং ৱা লোহিতং ৱা ওদাতং ৱা পণ্ডুসুত্তং ৱা. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো হত্থে কৰিত্ৱা পচ্চৱেক্খেয্য – অযং খো মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো, তত্ৰিদং সুত্তং আৱুতং নীলং ৱা পীতং ৱা লোহিতং ৱা ওদাতং ৱা পণ্ডুসুত্তং ৱাতি. এৱমেৱ খো, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু কোচিদেৱ আবাধো উপ্পজ্জতি; সুখিনী বোধিসত্তমাতা হোতি অকিলন্তকাযা; বোধিসত্তঞ্চ বোধিসত্তমাতা তিৰোকুচ্ছিগতং পস্সতি সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং অহীনিন্দ্ৰিয’ন্তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

২০৫. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সত্তাহজাতে, আনন্দ, বোধিসত্তে বোধিসত্তমাতা কালং কৰোতি, তুসিতং কাযং উপপজ্জতী’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যথা খো পনানন্দ, অঞ্ঞা ইত্থিকা নৱ ৱা দস ৱা মাসে গব্ভং কুচ্ছিনা পৰিহৰিত্ৱা ৱিজাযন্তি, ন হেৱং বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৱিজাযতি. দসেৱ মাসানি বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা কুচ্ছিনা পৰিহৰিত্ৱা ৱিজাযতী’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যথা খো পনানন্দ, অঞ্ঞা ইত্থিকা নিসিন্না ৱা নিপন্না ৱা ৱিজাযন্তি, ন হেৱং বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৱিজাযতি. ঠিতাৱ বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৱিজাযতী’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, দেৱা নং পঠমং পটিগ্গণ্হন্তি পচ্ছা মনুস্সা’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

২০৬. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অপ্পত্তোৱ বোধিসত্তো পথৱিং হোতি, চত্তাৰো নং দেৱপুত্তা পটিগ্গহেত্ৱা মাতু পুৰতো ঠপেন্তি – অত্তমনা, দেৱি, হোহি; মহেসক্খো তে পুত্তো উপ্পন্নো’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, ৱিসদোৱ নিক্খমতি অমক্খিতো উদেন [উদ্দেন (সী. স্যা. কং. পী.)] অমক্খিতো সেম্হেন অমক্খিতো ৰুহিৰেন অমক্খিতো কেনচি অসুচিনা সুদ্ধো ৱিসদো [ৱিসুদ্ধো (স্যা.)]. সেয্যথাপি, আনন্দ, মণিৰতনং কাসিকে ৱত্থে নিক্খিত্তং নেৱ মণিৰতনং কাসিকং ৱত্থং মক্খেতি নাপি কাসিকং ৱত্থং মণিৰতনং মক্খেতি. তং কিস্স হেতু? উভিন্নং সুদ্ধত্তা. এৱমেৱ খো, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, ৱিসদোৱ নিক্খমতি অমক্খিতো উদেন অমক্খিতো সেম্হেন অমক্খিতো ৰুহিৰেন অমক্খিতো কেনচি অসুচিনা সুদ্ধো ৱিসদো’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, দ্ৱে উদকস্স ধাৰা অন্তলিক্খা পাতুভৱন্তি – একা সীতস্স, একা উণ্হস্স; যেন বোধিসত্তস্স উদককিচ্চং কৰোন্তি মাতু চা’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

২০৭. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সম্পতিজাতো, আনন্দ, বোধিসত্তো সমেহি পাদেহি পথৱিযং পতিট্ঠহিত্ৱা উত্তৰাভিমুখো সত্তপদৱীতিহাৰেন গচ্ছতি, সেতম্হি ছত্তে অনুধাৰিযমানে, সব্বা চ দিসা ৱিলোকেতি, আসভিঞ্চ ৱাচং ভাসতি – অগ্গোহমস্মি লোকস্স, জেট্ঠোহমস্মি লোকস্স, সেট্ঠোহমস্মি লোকস্স. অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অথ সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যাপি তা লোকন্তৰিকা অঘা অসংৱুতা অন্ধকাৰা অন্ধকাৰতিমিসা যত্থপিমে চন্দিমসূৰিযা এৱংমহিদ্ধিকা এৱংমহানুভাৱা আভায নানুভোন্তি তত্থপি অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – অঞ্ঞেপি কিৰ, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্নাতি. অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতু সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি, অপ্পমাণো চ উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱ’ন্তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমী’’তি.

২০৮. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, আনন্দ, ইদম্পি তথাগতস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেহি. ইধানন্দ, তথাগতস্স ৱিদিতা ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি; ৱিদিতা সঞ্ঞা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি; ৱিদিতা ৱিতক্কা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. ইদম্পি খো, ত্ৱং, আনন্দ, তথাগতস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেহী’’তি. ‘‘যম্পি, ভন্তে, ভগৱতো ৱিদিতা ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি; ৱিদিতা সঞ্ঞা… ৱিদিতা ৱিতক্কা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমী’’তি.

ইদমৱোচ আযস্মা আনন্দো. সমনুঞ্ঞো সত্থা অহোসি; অত্তমনা চ তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

অচ্ছৰিযঅব্ভুতসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.

৪. বাকুলসুত্তং

২০৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা বাকুলো [বক্কুলো (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো অচেলকস্সপো আযস্মতো বাকুলস্স পুৰাণগিহিসহাযো যেনাযস্মা বাকুলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা বাকুলেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অচেলকস্সপো আযস্মন্তং বাকুলং এতদৱোচ –

‘‘কীৱচিৰং পব্বজিতোসি, আৱুসো বাকুলা’’তি? ‘‘অসীতি মে, আৱুসো, ৱস্সানি পব্বজিতস্সা’’তি. ‘‘ইমেহি পন তে, আৱুসো বাকুল, অসীতিযা ৱস্সেহি কতিক্খত্তুং মেথুনো ধম্মো পটিসেৱিতো’’তি? ‘‘ন খো মং, আৱুসো কস্সপ, এৱং পুচ্ছিতব্বং – ‘ইমেহি পন তে, আৱুসো বাকুল, অসীতিযা ৱস্সেহি কতিক্খত্তুং মেথুনো ধম্মো পটিসেৱিতো’তি. এৱঞ্চ খো মং, আৱুসো কস্সপ, পুচ্ছিতব্বং – ‘ইমেহি পন তে, আৱুসো বাকুল, অসীতিযা ৱস্সেহি কতিক্খত্তুং কামসঞ্ঞা উপ্পন্নপুব্বা’’’তি? ( ) [(ইমেহি পন তে আৱুসো বক্কুল অসীতিযো ৱস্সেহি কতিক্খত্তুং কামসঞ্ঞা উপ্পন্নপুব্বাতি.) (সী. পী.)]

২১০. ‘‘অসীতি মে, আৱুসো, ৱস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি কামসঞ্ঞং উপ্পন্নপুব্বং. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৱস্সেহি নাভিজানাতি কামসঞ্ঞং উপ্পন্নপুব্বং ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেম.

‘‘অসীতি মে, আৱুসো, ৱস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি ব্যাপাদসঞ্ঞং…পে… ৱিহিংসাসঞ্ঞং উপ্পন্নপুব্বং. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৱস্সেহি নাভিজানাতি ৱিহিংসাসঞ্ঞং উপ্পন্নপুব্বং, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেম.

‘‘অসীতি মে, আৱুসো, ৱস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি কামৱিতক্কং উপ্পন্নপুব্বং. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৱস্সেহি নাভিজানাতি কামৱিতক্কং উপ্পন্নপুব্বং, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেম.

‘‘অসীতি মে, আৱুসো, ৱস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি ব্যাপাদৱিতক্কং…পে… ৱিহিংসাৱিতক্কং উপ্পন্নপুব্বং. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৱস্সেহি নাভিজানাতি ৱিহিংসাৱিতক্কং উপ্পন্নপুব্বং, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেম.

২১১. ‘‘অসীতি মে, আৱুসো, ৱস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি গহপতিচীৱৰং সাদিতা. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৱস্সেহি নাভিজানাতি গহপতিচীৱৰং সাদিতা, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেম.

‘‘অসীতি মে, আৱুসো, ৱস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি সত্থেন চীৱৰং ছিন্দিতা. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৱস্সেহি নাভিজানাতি সত্থেন চীৱৰং ছিন্দিতা…পে… ধাৰেম.

‘‘অসীতি মে, আৱুসো, ৱস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি সূচিযা চীৱৰং সিব্বিতা…পে… নাভিজানামি ৰজনেন চীৱৰং ৰজিতা… নাভিজানামি কথিনে [কঠিনে (সী. স্যা. কং. পী.)] চীৱৰং সিব্বিতা… নাভিজানামি সব্ৰহ্মচাৰীনং চীৱৰকম্মে ৱিচাৰিতা [সব্ৰহ্মচাৰী চীৱৰকম্মে ব্যাপাৰিতা (সী. পী.)] … নাভিজানামি নিমন্তনং সাদিতা… নাভিজানামি এৱৰূপং চিত্তং উপ্পন্নপুব্বং – ‘অহো ৱত মং কোচি নিমন্তেয্যা’তি… নাভিজানামি অন্তৰঘৰে নিসীদিতা… নাভিজানামি অন্তৰঘৰে ভুঞ্জিতা… নাভিজানামি মাতুগামস্স অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তং গহেতা… নাভিজানামি মাতুগামস্স ধম্মং দেসিতা অন্তমসো চতুপ্পদম্পি গাথং… নাভিজানামি ভিক্খুনুপস্সযং উপসঙ্কমিতা… নাভিজানামি ভিক্খুনিযা ধম্মং দেসিতা… নাভিজানামি সিক্খমানায ধম্মং দেসিতা… নাভিজানামি সামণেৰিযা ধম্মং দেসিতা… নাভিজানামি পব্বাজেতা… নাভিজানামি উপসম্পাদেতা… নাভিজানামি নিস্সযং দাতা… নাভিজানামি সামণেৰং উপট্ঠাপেতা… নাভিজানামি জন্তাঘৰে ন্হাযিতা… নাভিজানামি চুণ্ণেন ন্হাযিতা… নাভিজানামি সব্ৰহ্মচাৰীগত্তপৰিকম্মে ৱিচাৰিতা [ব্যাপাৰিতা (সী. পী.)] … নাভিজানামি আবাধং উপ্পন্নপুব্বং, অন্তমসো গদ্দূহনমত্তম্পি… নাভিজানামি ভেসজ্জং উপহৰিতা, অন্তমসো হৰিতকিখণ্ডম্পি… নাভিজানামি অপস্সেনকং অপস্সযিতা… নাভিজানামি সেয্যং কপ্পেতা. যংপাযস্মা…পে… ধাৰেম.

‘‘অসীতি মে, আৱুসো, ৱস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি গামন্তসেনাসনে ৱস্সং উপগন্তা. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৱস্সেহি নাভিজানাতি গামন্তসেনাসনে ৱস্সং উপগন্তা, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেম.

‘‘সত্তাহমেৱ খো অহং, আৱুসো, সৰণো ৰট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জিং; অথ অট্ঠমিযং অঞ্ঞা উদপাদি. যংপাযস্মা বাকুলো সত্তাহমেৱ সৰণো ৰট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জি; অথ অট্ঠমিযং অঞ্ঞা উদপাদি ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেম.

২১২. ‘‘লভেয্যাহং, আৱুসো বাকুল, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি. অলত্থ খো অচেলকস্সপো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অচিৰূপসম্পন্নো পনাযস্মা কস্সপো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো খো পনাযস্মা কস্সপো অৰহতং অহোসি.

অথ খো আযস্মা বাকুলো অপৰেন সমযেন অৱাপুৰণং [অপাপুৰণং (সী. স্যা. কং. পী.)] আদায ৱিহাৰেন ৱিহাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘অভিক্কমথাযস্মন্তো, অভিক্কমথাযস্মন্তো. অজ্জ মে পৰিনিব্বানং ভৱিস্সতী’’তি. ‘‘যংপাযস্মা বাকুলো অৱাপুৰণং আদায ৱিহাৰেন ৱিহাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘অভিক্কমথাযস্মন্তো, অভিক্কমথাযস্মন্তো; অজ্জ মে পৰিনিব্বানং ভৱিস্সতী’তি, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেম’’.

আযস্মা বাকুলো মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নকোৱ পৰিনিব্বাযি. ‘‘যংপাযস্মা বাকুলো মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নকোৱ পৰিনিব্বাযি, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং ধাৰেমা’’তি.

বাকুলসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.

৫. দন্তভূমিসুত্তং

২১৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন অচিৰৱতো সমণুদ্দেসো অৰঞ্ঞকুটিকাযং ৱিহৰতি. অথ খো জযসেনো ৰাজকুমাৰো জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো যেন অচিৰৱতো সমণুদ্দেসো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অচিৰৱতেন সমণুদ্দেসেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জযসেনো ৰাজকুমাৰো অচিৰৱতং সমণুদ্দেসং এতদৱোচ –

‘‘সুতং মেতং, ভো অগ্গিৱেস্সন – ‘ইধ ভিক্খু অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ফুসেয্য চিত্তস্স একগ্গত’ন্তি. ‘এৱমেতং, ৰাজকুমাৰ, এৱমেতং, ৰাজকুমাৰ. ইধ ভিক্খু অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ফুসেয্য চিত্তস্স একগ্গত’ন্তি. ‘সাধু মে ভৱং অগ্গিৱেস্সনো যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং দেসেতূ’তি. ‘ন খো তে অহং, ৰাজকুমাৰ, সক্কোমি যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং দেসেতুং. অহঞ্চ হি তে, ৰাজকুমাৰ, যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং দেসেয্যং, ত্ৱঞ্চ মে ভাসিতস্স অত্থং ন আজানেয্যাসি; সো মমস্স কিলমথো, সা মমস্স ৱিহেসা’তি. ‘দেসেতু মে ভৱং অগ্গিৱেস্সনো যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং. অপ্পেৱনামাহং ভোতো অগ্গিৱেস্সনস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্য’ন্তি. ‘দেসেয্যং খো তে অহং, ৰাজকুমাৰ, যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং. সচে মে ত্ৱং ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যাসি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে মে ত্ৱং ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যাসি, যথাসকে তিট্ঠেয্যাসি, ন মং তত্থ উত্তৰিং পটিপুচ্ছেয্যাসী’তি. ‘দেসেতু মে ভৱং অগ্গিৱেস্সনো যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং. সচে অহং ভোতো অগ্গিৱেস্সনস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামি [আজানেয্যামি (ক.)], ইচ্চেতং কুসলং; নো চে অহং ভোতো অগ্গিৱেস্সনস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামি, যথাসকে তিট্ঠিস্সামি [তিট্ঠেয্যামি (ক.)], নাহং তত্থ ভৱন্তং অগ্গিৱেস্সনং উত্তৰিং পটিপুচ্ছিস্সামী’’’তি.

২১৪. অথ খো অচিৰৱতো সমণুদ্দেসো জযসেনস্স ৰাজকুমাৰস্স যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং দেসেসি. এৱং ৱুত্তে, জযসেনো ৰাজকুমাৰো অচিৰৱতং সমণুদ্দেসং এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠানমেতং, ভো অগ্গিৱেস্সন, অনৱকাসো যং ভিক্খু অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ফুসেয্য চিত্তস্স একগ্গত’’ন্তি. অথ খো জযসেনো ৰাজকুমাৰো অচিৰৱতস্স সমণুদ্দেসস্স অট্ঠানতঞ্চ অনৱকাসতঞ্চ পৱেদেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

অথ খো অচিৰৱতো সমণুদ্দেসো অচিৰপক্কন্তে জযসেনে ৰাজকুমাৰে যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অচিৰৱতো সমণুদ্দেসো যাৱতকো অহোসি জযসেনেন ৰাজকুমাৰেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.

এৱং ৱুত্তে, ভগৱা অচিৰৱতং সমণুদ্দেসং এতদৱোচ – ‘‘তং কুতেত্থ, অগ্গিৱেস্সন, লব্ভা. যং তং নেক্খম্মেন ঞাতব্বং নেক্খম্মেন দট্ঠব্বং নেক্খম্মেন পত্তব্বং নেক্খম্মেন সচ্ছিকাতব্বং তং ৱত জযসেনো ৰাজকুমাৰো কামমজ্ঝে ৱসন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো কামৱিতক্কেহি খজ্জমানো কামপৰিড়াহেন পৰিডয্হমানো কামপৰিযেসনায উস্সুকো [উস্সুক্কো (সব্বত্থ)] ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা সচ্ছি ৱা কৰিস্সতী’’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

২১৫. ‘‘সেয্যথাপিস্সু, অগ্গিৱেস্সন, দ্ৱে হত্থিদম্মা ৱা অস্সদম্মা ৱা গোদম্মা ৱা সুদন্তা সুৱিনীতা, দ্ৱে হত্থিদম্মা ৱা অস্সদম্মা ৱা গোদম্মা ৱা অদন্তা অৱিনীতা. তং কিং মঞ্ঞসি, অগ্গিৱেস্সন, যে তে দ্ৱে হত্থিদম্মা ৱা অস্সদম্মা ৱা গোদম্মা ৱা সুদন্তা সুৱিনীতা, অপি নু তে দন্তাৱ দন্তকাৰণং গচ্ছেয্যুং, দন্তাৱ দন্তভূমিং সম্পাপুণেয্যু’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে দ্ৱে হত্থিদম্মা ৱা অস্সদম্মা ৱা গোদম্মা ৱা অদন্তা অৱিনীতা, অপি নু তে অদন্তাৱ দন্তকাৰণং গচ্ছেয্যুং, অদন্তাৱ দন্তভূমিং সম্পাপুণেয্যুং, সেয্যথাপি তে দ্ৱে হত্থিদম্মা ৱা অস্সদম্মা ৱা গোদম্মা ৱা সুদন্তা সুৱিনীতা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱ খো, অগ্গিৱেস্সন, যং তং নেক্খম্মেন ঞাতব্বং নেক্খম্মেন দট্ঠব্বং নেক্খম্মেন পত্তব্বং নেক্খম্মেন সচ্ছিকাতব্বং তং ৱত জযসেনো ৰাজকুমাৰো কামমজ্ঝে ৱসন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো কামৱিতক্কেহি খজ্জমানো কামপৰিড়াহেন পৰিডয্হমানো কামপৰিযেসনায উস্সুকো ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা সচ্ছি ৱা কৰিস্সতী’’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

২১৬. ‘‘সেয্যথাপি, অগ্গিৱেস্সন, গামস্স ৱা নিগমস্স ৱা অৱিদূৰে মহাপব্বতো. তমেনং দ্ৱে সহাযকা তম্হা গামা ৱা নিগমা ৱা নিক্খমিত্ৱা হত্থৱিলঙ্ঘকেন যেন সো পব্বতো তেনুপসঙ্কমেয্যুং; উপসঙ্কমিত্ৱা একো সহাযকো হেট্ঠা পব্বতপাদে তিট্ঠেয্য, একো সহাযকো উপৰিপব্বতং আৰোহেয্য. তমেনং হেট্ঠা পব্বতপাদে ঠিতো সহাযকো উপৰিপব্বতে ঠিতং সহাযকং এৱং ৱেদয্য – ‘যং, সম্ম, কিং ত্ৱং পস্সসি উপৰিপব্বতে ঠিতো’তি? সো এৱং ৱদেয্য – ‘পস্সামি খো অহং, সম্ম, উপৰিপব্বতে ঠিতো আৰামৰামণেয্যকং ৱনৰামণেয্যকং ভূমিৰামণেয্যকং পোক্খৰণীৰামণেয্যক’’’ন্তি.

‘‘সো এৱং ৱদেয্য – ‘অট্ঠানং খো এতং, সম্ম, অনৱকাসো যং ত্ৱং উপৰিপব্বতে ঠিতো পস্সেয্যাসি আৰামৰামণেয্যকং ৱনৰামণেয্যকং ভূমিৰামণেয্যকং পোক্খৰণীৰামণেয্যক’ন্তি. তমেনং উপৰিপব্বতে ঠিতো সহাযকো হেট্ঠিমপব্বতপাদং ওৰোহিত্ৱা তং সহাযকং বাহাযং গহেত্ৱা উপৰিপব্বতং আৰোপেত্ৱা মুহুত্তং অস্সাসেত্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘যং, সম্ম, কিং ত্ৱং পস্সসি উপৰিপব্বতে ঠিতো’তি? সো এৱং ৱদেয্য – ‘পস্সামি খো অহং, সম্ম, উপৰিপব্বতে ঠিতো আৰামৰামণেয্যকং ৱনৰামণেয্যকং ভূমিৰামণেয্যকং পোক্খৰণীৰামণেয্যক’’’ন্তি.

‘‘সো এৱং ৱদেয্য – ‘ইদানেৱ খো তে, সম্ম, ভাসিতং – মযং এৱং আজানাম – অট্ঠানং খো এতং সম্ম, অনৱকাসো যং ত্ৱং উপৰিপব্বতে ঠিতো পস্সেয্যাসি আৰামৰামণেয্যকং ৱনৰামণেয্যকং ভূমিৰামণেয্যকং পোক্খৰণীৰামণেয্যক’ন্তি. ইদানেৱ চ পন তে ভাসিতং মযং এৱং আজানাম – ‘পস্সামি খো অহং, সম্ম, উপৰিপব্বতে ঠিতো আৰামৰামণেয্যকং ৱনৰামণেয্যকং ভূমিৰামণেয্যকং পোক্খৰণীৰামণেয্যক’ন্তি. সো এৱং ৱদেয্য – ‘তথা হি পনাহং, সম্ম, ইমিনা মহতা পব্বতেন আৱুতো [আৱটো (সী. অট্ঠ. পী.), আৱুটো (স্যা. কং. ক.)] দট্ঠেয্যং নাদ্দস’’’ন্তি.

‘‘অতো মহন্ততৰেন, অগ্গিৱেস্সন, অৱিজ্জাখন্ধেন জযসেনো ৰাজকুমাৰো আৱুতো নিৱুতো [নিৱুটো (স্যা. কং. পী. ক.)] ওফুটো [ওৱুতো (সী.), ওৱুটো (স্যা. কং. পী.)] পৰিযোনদ্ধো. সো ৱত যং তং নেক্খম্মেন ঞাতব্বং নেক্খম্মেন দট্ঠব্বং নেক্খম্মেন পত্তব্বং নেক্খম্মেন সচ্ছিকাতব্বং তং ৱত জযসেনো ৰাজকুমাৰো কামমজ্ঝে ৱসন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো কামৱিতক্কেহি খজ্জমানো কামপৰিড়াহেন পৰিডয্হমানো কামপৰিযেসনায উস্সুকো ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা সচ্ছি ৱা কৰিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সচে খো তং, অগ্গিৱেস্সন, জযসেনস্স ৰাজকুমাৰস্স ইমা দ্ৱে উপমা পটিভাযেয্যুং [পটিভাসেয্যুং (সী. স্যা. কং. পী.)], অনচ্ছৰিযং তে জযসেনো ৰাজকুমাৰো পসীদেয্য, পসন্নো চ তে পসন্নাকাৰং কৰেয্যা’’তি. ‘‘কুতো পন মং, ভন্তে, জযসেনস্স ৰাজকুমাৰস্স ইমা দ্ৱে উপমা পটিভাযিস্সন্তি [পটিভাসিস্সন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা, সেয্যথাপি ভগৱন্ত’’ন্তি?

২১৭. ‘‘সেয্যথাপি, অগ্গিৱেস্সন, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো নাগৱনিকং আমন্তেতি – ‘এহি ত্ৱং, সম্ম নাগৱনিক, ৰঞ্ঞো নাগং অভিৰুহিত্ৱা নাগৱনং পৱিসিত্ৱা আৰঞ্ঞকং নাগং অতিপস্সিত্ৱা ৰঞ্ঞো নাগস্স গীৱাযং উপনিবন্ধাহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, অগ্গিৱেস্সন, নাগৱনিকো ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স পটিস্সুত্ৱা ৰঞ্ঞো নাগং অভিৰুহিত্ৱা নাগৱনং পৱিসিত্ৱা আৰঞ্ঞকং নাগং অতিপস্সিত্ৱা ৰঞ্ঞো নাগস্স গীৱাযং উপনিবন্ধতি. তমেনং ৰঞ্ঞো নাগো অব্ভোকাসং নীহৰতি. এত্তাৱতা খো, অগ্গিৱেস্সন, আৰঞ্ঞকো নাগো অব্ভোকাসং গতো হোতি. এত্থগেধা [এতগেধা (সী. পী.)] হি, অগ্গিৱেস্সন, আৰঞ্ঞকা নাগা যদিদং – নাগৱনং. তমেনং নাগৱনিকো ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স আৰোচেসি – ‘অব্ভোকাসগতো খো [খো তে (স্যা. কং. ক.)], দেৱ, আৰঞ্ঞকো নাগো’তি. অথ খো অগ্গিৱেস্সন, তমেনং ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো হত্থিদমকং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৱং, সম্ম হত্থিদমক, আৰঞ্ঞকং নাগং দমযাহি আৰঞ্ঞকানঞ্চেৱ সীলানং অভিনিম্মদনায আৰঞ্ঞকানঞ্চেৱ সৰসঙ্কপ্পানং অভিনিম্মদনায আৰঞ্ঞকানঞ্চেৱ দৰথকিলমথপৰিড়াহানং অভিনিম্মদনায গামন্তে অভিৰমাপনায মনুস্সকন্তেসু সীলেসু সমাদপনাযা’’’তি [সমাদাপনাযাতি (?)].

‘‘‘এৱং, দেৱা’তি খো, অগ্গিৱেস্সন, হত্থিদমকো ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স পটিস্সুত্ৱা মহন্তং থম্ভং পথৱিযং নিখণিত্ৱা আৰঞ্ঞকস্স নাগস্স গীৱাযং উপনিবন্ধতি আৰঞ্ঞকানঞ্চেৱ সীলানং অভিনিম্মদনায আৰঞ্ঞকানঞ্চেৱ সৰসঙ্কপ্পানং অভিনিম্মদনায আৰঞ্ঞকানঞ্চেৱ দৰথকিলমথপৰিড়াহানং অভিনিম্মদনায গামন্তে অভিৰমাপনায মনুস্সকন্তেসু সীলেসু সমাদপনায. তমেনং হত্থিদমকো যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপাহি ৱাচাহি সমুদাচৰতি. যতো খো, অগ্গিৱেস্সন, আৰঞ্ঞকো নাগো হত্থিদমকস্স যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপাহি ৱাচাহি সমুদাচৰিযমানো সুস্সূসতি, সোতং ওদহতি, অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠাপেতি; তমেনং হত্থিদমকো উত্তৰি তিণঘাসোদকং অনুপ্পৱেচ্ছতি.

‘‘যতো খো, অগ্গিৱেস্সন, আৰঞ্ঞকো নাগো হত্থিদমকস্স তিণঘাসোদকং পটিগ্গণ্হাতি, তত্ৰ হত্থিদমকস্স এৱং হোতি – ‘জীৱিস্সতি খো [নু খো (সী. ক.)] দানি আৰঞ্ঞকো [ৰঞ্ঞো (সী. পী.)] নাগো’তি. তমেনং হত্থিদমকো উত্তৰি কাৰণং কাৰেতি – ‘আদিয, ভো, নিক্খিপ, ভো’তি. যতো খো, অগ্গিৱেস্সন, আৰঞ্ঞকো নাগো হত্থিদমকস্স আদাননিক্খেপে ৱচনকৰো হোতি ওৱাদপ্পটিকৰো, তমেনং হত্থিদমকো উত্তৰি কাৰণং কাৰেতি – ‘অভিক্কম, ভো, পটিক্কম, ভো’তি. যতো খো, অগ্গিৱেস্সন, আৰঞ্ঞকো নাগো হত্থিদমকস্স অভিক্কমপটিক্কমৱচনকৰো হোতি ওৱাদপ্পটিকৰো, তমেনং হত্থিদমকো উত্তৰি কাৰণং কাৰেতি – ‘উট্ঠহ, ভো, নিসীদ, ভো’তি. যতো খো, অগ্গিৱেস্সন, আৰঞ্ঞকো নাগো হত্থিদমকস্স উট্ঠাননিসজ্জায ৱচনকৰো হোতি ওৱাদপ্পটিকৰো, তমেনং হত্থিদমকো উত্তৰি আনেঞ্জং নাম কাৰণং কাৰেতি, মহন্তস্স ফলকং সোণ্ডায উপনিবন্ধতি, তোমৰহত্থো চ পুৰিসো উপৰিগীৱায নিসিন্নো হোতি, সমন্ততো চ তোমৰহত্থা পুৰিসা পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা হোন্তি, হত্থিদমকো চ দীঘতোমৰযট্ঠিং গহেত্ৱা পুৰতো ঠিতো হোতি. সো আনেঞ্জং কাৰণং কাৰিযমানো নেৱ পুৰিমে পাদে চোপেতি ন পচ্ছিমে পাদে চোপেতি, ন পুৰিমকাযং চোপেতি ন পচ্ছিমকাযং চোপেতি, ন সীসং চোপেতি, ন কণ্ণে চোপেতি, ন দন্তে চোপেতি, ন নঙ্গুট্ঠং চোপেতি, ন সোণ্ডং চোপেতি. সো হোতি আৰঞ্ঞকো নাগো খমো সত্তিপ্পহাৰানং অসিপ্পহাৰানং উসুপ্পহাৰানং সৰপত্তপ্পহাৰানং [পৰসত্থপ্পহাৰানং (সী.), পৰসত্তুপ্পহাৰানং (স্যা. কং. পী.)] ভেৰিপণৱৱংসসঙ্খডিণ্ডিমনিন্নাদসদ্দানং [ভেৰিপণৱসঙ্খতিণৱনিন্নাদসদ্দানং (পী.)] সব্বৱঙ্কদোসনিহিতনিন্নীতকসাৱো ৰাজাৰহো ৰাজভোগ্গো ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

২১৮. ‘‘এৱমেৱ খো, অগ্গিৱেস্সন, ইধ তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি.

‘‘সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. এত্তাৱতা খো, অগ্গিৱেস্সন, অৰিযসাৱকো অব্ভোকাসগতো হোতি. এত্থগেধা হি, অগ্গিৱেস্সন, দেৱমনুস্সা যদিদং – পঞ্চ কামগুণা. তমেনং তথাগতো উত্তৰিং ৱিনেতি – ‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, সীলৱা হোহি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰাহি আচাৰগোচৰসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খস্সু সিক্খাপদেসূ’’’তি.

‘‘যতো খো, অগ্গিৱেস্সন, অৰিযসাৱকো সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, তমেনং তথাগতো উত্তৰিং ৱিনেতি – ‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোহি, চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা মা নিমিত্তগ্গাহী…পে… (যথা গণকমোগ্গল্লানসুত্তন্তে, এৱং ৱিত্থাৰেতব্বানি.)

২১৯. ‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. সেয্যথাপি, অগ্গিৱেস্সন, হত্থিদমকো মহন্তং থম্ভং পথৱিযং নিখণিত্ৱা আৰঞ্ঞকস্স নাগস্স গীৱাযং উপনিবন্ধতি আৰঞ্ঞকানঞ্চেৱ সীলানং অভিনিম্মদনায আৰঞ্ঞকানঞ্চেৱ সৰসঙ্কপ্পানং অভিনিম্মদনায আৰঞ্ঞকানঞ্চেৱ দৰথকিলমথপৰিড়াহানং অভিনিম্মদনায গামন্তে অভিৰমাপনায মনুস্সকন্তেসু সীলেসু সমাদপনায; এৱমেৱ খো, অগ্গিৱেস্সন, অৰিযসাৱকস্স ইমে চত্তাৰো সতিপট্ঠানা চেতসো উপনিবন্ধনা হোন্তি গেহসিতানঞ্চেৱ সীলানং অভিনিম্মদনায গেহসিতানঞ্চেৱ সৰসঙ্কপ্পানং অভিনিম্মদনায গেহসিতানঞ্চেৱ দৰথকিলমথপৰিড়াহানং অভিনিম্মদনায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযায.

২২০. ‘‘তমেনং তথাগতো উত্তৰিং ৱিনেতি – ‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰাহি, মা চ কামূপসংহিতং ৱিতক্কং ৱিতক্কেসি. ৱেদনাসু… চিত্তে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰাহি, মা চ কামূপসংহিতং ৱিতক্কং ৱিতক্কেসী’’’তি.

‘‘সো ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি.

২২১. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি; ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি.

‘‘সো হোতি ভিক্খু খমো সীতস্স উণ্হস্স জিঘচ্ছায পিপাসায ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সানং দুৰুত্তানং দুৰাগতানং ৱচনপথানং, উপ্পন্নানং সাৰীৰিকানং ৱেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খৰানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহৰানং অধিৱাসকজাতিকো হোতি সব্বৰাগদোসমোহনিহিতনিন্নীতকসাৱো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.

২২২. ‘‘মহল্লকো চেপি, অগ্গিৱেস্সন, ৰঞ্ঞো নাগো অদন্তো অৱিনীতো কালঙ্কৰোতি, ‘অদন্তমৰণং [অদন্তং মৰণং (ক.)] মহল্লকো ৰঞ্ঞো নাগো কালঙ্কতো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি; মজ্ঝিমো চেপি, অগ্গিৱেস্সন, ৰঞ্ঞো নাগো. দহৰো চেপি, অগ্গিৱেস্সন, ৰঞ্ঞো নাগো অদন্তো অৱিনীতো কালঙ্কৰোতি, ‘অদন্তমৰণং দহৰো ৰঞ্ঞো নাগো কালঙ্কতো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি; এৱমেৱ খো, অগ্গিৱেস্সন, থেৰো চেপি ভিক্খু অখীণাসৱো কালঙ্কৰোতি, ‘অদন্তমৰণং থেৰো ভিক্খু কালঙ্কতো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি; মজ্ঝিমো চেপি, অগ্গিৱেস্সন, ভিক্খু. নৱো চেপি, অগ্গিৱেস্সন, ভিক্খু অখীণাসৱো কালঙ্কৰোতি, ‘অদন্তমৰণং নৱো ভিক্খু কালঙ্কতো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘মহল্লকো চেপি, অগ্গিৱেস্সন, ৰঞ্ঞো নাগো সুদন্তো সুৱিনীতো কালঙ্কৰোতি, ‘দন্তমৰণং মহল্লকো ৰঞ্ঞো নাগো কালঙ্কতো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি; মজ্ঝিমো চেপি, অগ্গিৱেস্সন, ৰঞ্ঞো নাগো… দহৰো চেপি, অগ্গিৱেস্সন, ৰঞ্ঞো নাগো সুদন্তো সুৱিনীতো কালঙ্কৰোতি, ‘দন্তমৰণং দহৰো ৰঞ্ঞো নাগো কালঙ্কতো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি; এৱমেৱ খো, অগ্গিৱেস্সন, থেৰো চেপি ভিক্খু খীণাসৱো কালঙ্কৰোতি, ‘দন্তমৰণং থেৰো ভিক্খু কালঙ্কতো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি; মজ্ঝিমো চেপি, অগ্গিৱেস্সন, ভিক্খু. নৱো চেপি, অগ্গিৱেস্সন, ভিক্খু খীণাসৱো কালঙ্কৰোতি, ‘দন্তমৰণং নৱো ভিক্খু কালঙ্কতো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো অচিৰৱতো সমণুদ্দেসো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

দন্তভূমিসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.

৬. ভূমিজসুত্তং

২২৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো আযস্মা ভূমিজো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন জযসেনস্স ৰাজকুমাৰস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো জযসেনো ৰাজকুমাৰো যেনাযস্মা ভূমিজো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা ভূমিজেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জযসেনো ৰাজকুমাৰো আযস্মন্তং ভূমিজং এতদৱোচ – ‘‘সন্তি, ভো ভূমিজ, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা [চৰতি, অভব্বো (সী. পী.) এৱমুপৰিপি একৱচনেনেৱ দিস্সতি] ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি [আসঞ্চ অনাসঞ্চ চেপি (অট্ঠ.)] কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমাযা’তি. ইধ ভোতো ভূমিজস্স সত্থা কিংৱাদী [কিংৱাদী কিংদিট্ঠী (স্যা. কং. ক.)] কিমক্খাযী’’তি? ‘‘ন খো মেতং, ৰাজকুমাৰ, ভগৱতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং. ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ভগৱা এৱং ব্যাকৰেয্য – ‘আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অযোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অযোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অযোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অযোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা যোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা যোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা যোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা যোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমাযা’তি. ন খো মে তং, ৰাজকুমাৰ, ভগৱতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং. ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ভগৱা এৱং ব্যাকৰেয্যা’’তি. ‘‘সচে খো ভোতো ভূমিজস্স সত্থা এৱংৱাদী [এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠী (স্যা. কং. ক.)] এৱমক্খাযী, অদ্ধা ভোতো ভূমিজস্স সত্থা সব্বেসংযেৱ পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং মুদ্ধানং [বুদ্ধানং (ক.) মুদ্ধানন্তিমুদ্ধং, মত্থকন্তি অত্থো] মঞ্ঞে আহচ্চ তিট্ঠতী’’তি. অথ খো জযসেনো ৰাজকুমাৰো আযস্মন্তং ভূমিজং সকেনেৱ থালিপাকেন পৰিৱিসি.

২২৪. অথ খো আযস্মা ভূমিজো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ভূমিজো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন জযসেনস্স ৰাজকুমাৰস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিং. অথ খো, ভন্তে, জযসেনো ৰাজকুমাৰো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মযা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো, ভন্তে, জযসেনো ৰাজকুমাৰো মং এতদৱোচ – ‘সন্তি, ভো ভূমিজ, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমাযা’তি. ‘ইধ ভোতো ভূমিজস্স সত্থা কিংৱাদী কিমক্খাযী’তি? এৱং ৱুত্তে অহং, ভন্তে, জযসেনং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচং – ‘ন খো মে তং, ৰাজকুমাৰ, ভগৱতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং. ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ভগৱা এৱং ব্যাকৰেয্য – আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অযোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অযোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অযোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অযোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা যোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা যোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমাযাতি. ন খো মে তং, ৰাজকুমাৰ, ভগৱতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং. ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ভগৱা এৱং ব্যাকৰেয্যা’তি. ‘সচে ভোতো ভূমিজস্স সত্থা এৱংৱাদী এৱমক্খাযী, অদ্ধা ভোতো ভূমিজস্স সত্থা সব্বেসংযেৱ পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং মুদ্ধানং মঞ্ঞে আহচ্চ তিট্ঠতী’তি. ‘কচ্চাহং, ভন্তে, এৱং পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰমানো ৱুত্তৱাদী চেৱ ভগৱতো হোমি, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খামি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোমি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছতী’’’তি?

‘‘তগ্ঘ ত্ৱং, ভূমিজ, এৱং পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰমানো ৱুত্তৱাদী চেৱ মে হোসি, ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খসি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোসি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছতি. যে হি কেচি, ভূমিজ, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিনো মিচ্ছাসঙ্কপ্পা মিচ্ছাৱাচা মিচ্ছাকম্মন্তা মিচ্ছাআজীৱা মিচ্ছাৱাযামা মিচ্ছাসতী মিচ্ছাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

২২৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুৰিসো তেলত্থিকো তেলগৱেসী তেলপৰিযেসনং চৰমানো ৱালিকং দোণিযা আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং পীড়েয্য. আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ৱালিকং দোণিযা আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং পীড়েয্য, অভব্বো তেলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ৱালিকং দোণিযা আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং পীড়েয্য, অভব্বো তেলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ৱালিকং দোণিযা আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং পীড়েয্য, অভব্বো তেলস্স অধিগমায; নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ৱালিকং দোণিযা আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং পীড়েয্য, অভব্বো তেলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, তেলস্স অধিগমায. এৱমেৱ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিনো মিচ্ছাসঙ্কপ্পা মিচ্ছাৱাচা মিচ্ছাকম্মন্তা মিচ্ছাআজীৱা মিচ্ছাৱাযামা মিচ্ছাসতী মিচ্ছাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুৰিসো খীৰত্থিকো খীৰগৱেসী খীৰপৰিযেসনং চৰমানো গাৱিং তৰুণৱচ্ছং ৱিসাণতো আৱিঞ্ছেয্য [আৱিঞ্জেয্য (সী. স্যা. কং. পী.)]. আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা গাৱিং তৰুণৱচ্ছং ৱিসাণতো আৱিঞ্ছেয্য, অভব্বো খীৰস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা গাৱিং তৰুণৱচ্ছং ৱিসাণতো আৱিঞ্ছেয্য, অভব্বো খীৰস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, খীৰস্স অধিগমায. এৱমেৱ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিনো…পে… মিচ্ছাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

২২৬. ‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুৰিসো নৱনীতত্থিকো নৱনীতগৱেসী নৱনীতপৰিযেসনং চৰমানো উদকং কলসে আসিঞ্চিত্ৱা মত্থেন [মন্থেন (সী.), মত্তেন (ক.)] আৱিঞ্ছেয্য. আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা উদকং কলসে আসিঞ্চিত্ৱা মত্থেন আৱিঞ্ছেয্য, অভব্বো নৱনীতস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা উদকং কলসে আসিঞ্চিত্ৱা মত্থেন আৱিঞ্ছেয্য, অভব্বো নৱনীতস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, নৱনীতস্স অধিগমায. এৱমেৱ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিনো…পে… মিচ্ছাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুৰিসো অগ্গিত্থিকো [অগ্গত্থিকো (সী.)] অগ্গিগৱেসী অগ্গিপৰিযেসনং চৰমানো অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেয্য [অভিমত্থেয্য (স্যা. কং. পী. ক.)]. আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেয্য, অভব্বো অগ্গিস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেয্য, অভব্বো অগ্গিস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, অগ্গিস্স অধিগমায. এৱমেৱ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিনো…পে… মিচ্ছাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে…আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায. যে হি কেচি, ভূমিজ, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সম্মাদিট্ঠিনো সম্মাসঙ্কপ্পা সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তা সম্মাআজীৱা সম্মাৱাযামা সম্মাসতী সম্মাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

২২৭. ‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুৰিসো তেলত্থিকো তেলগৱেসী তেলপৰিযেসনং চৰমানো তিলপিট্ঠং দোণিযা আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং পীড়েয্য. আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা তিলপিট্ঠং দোণিযা আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং পীড়েয্য, ভব্বো তেলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা তিলপিট্ঠং দোণিযা আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং পীড়েয্য, ভব্বো তেলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, তেলস্স অধিগমায. এৱমেৱ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সম্মাদিট্ঠিনো…পে… সম্মাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুৰিসো খীৰত্থিকো খীৰগৱেসী খীৰপৰিযেসনং চৰমানো গাৱিং তৰুণৱচ্ছং থনতো আৱিঞ্ছেয্য. আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা গাৱিং তৰুণৱচ্ছং থনতো আৱিঞ্ছেয্য, ভব্বো খীৰস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা গাৱিং তৰুণৱচ্ছং থনতো আৱিঞ্ছেয্য, ভব্বো খীৰস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, খীৰস্স অধিগমায. এৱমেৱ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সম্মাদিট্ঠিনো…পে… সম্মাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা…পে… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

২২৮. ‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুৰিসো নৱনীতত্থিকো নৱনীতগৱেসী নৱনীতপৰিযেসনং চৰমানো দধিং কলসে আসিঞ্চিত্ৱা মত্থেন আৱিঞ্ছেয্য. আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা দধিং কলসে আসিঞ্চিত্ৱা মত্থেন আৱিঞ্ছেয্য, ভব্বো নৱনীতস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা দধিং কলসে আসিঞ্চিত্ৱা মত্থেন আৱিঞ্ছেয্য, ভব্বো নৱনীতস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, নৱনীতস্স অধিগমায. এৱমেৱ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সম্মাদিট্ঠিনো…পে… সম্মাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা … নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুৰিসো অগ্গিত্থিকো অগ্গিগৱেসী অগ্গিপৰিযেসনং চৰমানো সুক্খং কট্ঠং কোড়াপং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেয্য; ( ) [(ভব্বো অগ্গিস্স অধিগমায) (সব্বত্থ)] আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা… অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা.. আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা… নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা সুক্খ কট্ঠং কোড়াপং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেয্য, ভব্বো অগ্গিস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, অগ্গিস্স অধিগমায. এৱমেৱ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সম্মাদিট্ঠিনো…পে… সম্মাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৱাসং নানাসঞ্চেপি কৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

‘‘সচে খো তং, ভূমিজ, জযসেনস্স ৰাজকুমাৰস্স ইমা চতস্সো উপমা পটিভাযেয্যুং অনচ্ছৰিযং তে জযসেনো ৰাজকুমাৰো পসীদেয্য, পসন্নো চ তে পসন্নাকাৰং কৰেয্যা’’তি. ‘‘কুতো পন মং, ভন্তে, জযসেনস্স ৰাজকুমাৰস্স ইমা চতস্সো উপমা পটিভাযিস্সন্তি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা, সেয্যথাপি ভগৱন্ত’’ন্তি?

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা ভূমিজো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

ভূমিজসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.

৭. অনুৰুদ্ধসুত্তং

২২৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, যেনাযস্মা অনুৰুদ্ধো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স পাদে সিৰসা ৱন্দাহি [ৱন্দাহি, এৱঞ্চ ৱদেহি (সী. পী.)] – ‘পঞ্চকঙ্গো, ভন্তে, থপতি আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি; এৱঞ্চ ৱদেহি [এৱঞ্চ ৱদেতি (সী. পী.)] – ‘অধিৱাসেতু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা অনুৰুদ্ধো পঞ্চকঙ্গস্স থপতিস্স স্ৱাতনায অত্তচতুত্থো ভত্তং; যেন চ কিৰ, ভন্তে, আযস্মা অনুৰুদ্ধো পগেৱতৰং আগচ্ছেয্য; পঞ্চকঙ্গো, ভন্তে, থপতি [পঞ্চকঙ্গো থপতি (সী. পী.)] বহুকিচ্চো বহুকৰণীযো ৰাজকৰণীযেনা’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো পুৰিসো পঞ্চকঙ্গস্স থপতিস্স পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা অনুৰুদ্ধো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো পুৰিসো আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং এতদৱোচ – ‘‘পঞ্চকঙ্গো, ভন্তে, থপতি আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘অধিৱাসেতু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা অনুৰুদ্ধো পঞ্চকঙ্গস্স থপতিস্স স্ৱাতনায অত্তচতুত্থো ভত্তং; যেন চ কিৰ, ভন্তে, আযস্মা অনুৰুদ্ধো পগেৱতৰং আগচ্ছেয্য; পঞ্চকঙ্গো, ভন্তে, থপতি বহুকিচ্চো বহুকৰণীযো ৰাজকৰণীযেনা’’’তি. অধিৱাসেসি খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো তুণ্হীভাৱেন.

২৩০. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন পঞ্চকঙ্গস্স থপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং এতদৱোচ –

‘‘ইধ মং, ভন্তে, থেৰা ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘অপ্পমাণং, গহপতি, চেতোৱিমুত্তিং ভাৱেহী’তি [অপ্পমাণা গহপতি চেতোৱিমুত্তি ভাৱেতব্বাতি (ক.)]. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘মহগ্গতং, গহপতি, চেতোৱিমুত্তিং ভাৱেহী’তি. যা চাযং, ভন্তে, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তি যা চ মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি – ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ, উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি? ‘‘তেন হি, গহপতি, তং যেৱেত্থ পটিভাতু. অপণ্ণকন্তে ইতো ভৱিস্সতী’’তি. ‘‘ময্হং খো, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘যা চাযং অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তি যা চ মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’’ন্তি. ‘‘যা চাযং, গহপতি, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তি যা চ মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ. তদমিনাপেতং, গহপতি, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ’’.

‘‘কতমা চ, গহপতি, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তি? ইধ, গহপতি, ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. কৰুণাসহগতেন চেতসা… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তি.

২৩১. ‘‘কতমা চ, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি? ইধ, গহপতি, ভিক্খু যাৱতা একং ৰুক্খমূলং মহগ্গতন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা ৰুক্খমূলানি মহগ্গতন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. অযম্পি [অযং (স্যা. কং. ক.)] ৱুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৱতা একং গামক্খেত্তং মহগ্গতন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. অযম্পি ৱুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা গামক্খেত্তানি মহগ্গতন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. অযম্পি ৱুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৱতা একং মহাৰজ্জং মহগ্গতন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. অযম্পি ৱুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা মহাৰজ্জানি মহগ্গতন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. অযম্পি ৱুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৱতা সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং মহগ্গতন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. অযম্পি ৱুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৱিমুত্তি. ইমিনা খো এতং, গহপতি, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ.

২৩২. ‘‘চতস্সো খো ইমা গহপতি, ভৱূপপত্তিযো. কতমা চতস্সো? ইধ, গহপতি, একচ্চো ‘পৰিত্তাভা’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰিত্তাভানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ইধ পন, গহপতি, একচ্চো ‘অপ্পমাণাভা’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপ্পমাণাভানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ইধ পন, গহপতি, একচ্চো ‘সংকিলিট্ঠাভা’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সংকিলিট্ঠাভানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ইধ পন, গহপতি, একচ্চো ‘পৰিসুদ্ধাভা’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰিসুদ্ধাভানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ইমা খো, গহপতি, চতস্সো ভৱূপপত্তিযো.

‘‘হোতি খো সো, গহপতি, সমযো, যা তা দেৱতা একজ্ঝং সন্নিপতন্তি, তাসং একজ্ঝং সন্নিপতিতানং ৱণ্ণনানত্তঞ্হি খো পঞ্ঞাযতি নো চ আভানানত্তং. সেয্যথাপি, গহপতি, পুৰিসো সম্বহুলানি তেলপ্পদীপানি একং ঘৰং পৱেসেয্য. তেসং একং ঘৰং পৱেসিতানং অচ্চিনানত্তঞ্হি খো পঞ্ঞাযেথ, নো চ আভানানত্তং; এৱমেৱ খো, গহপতি, হোতি খো সো সমযো, যা তা দেৱতা একজ্ঝং সন্নিপতন্তি তাসং একজ্ঝং সন্নিপতিতানং ৱণ্ণনানত্তঞ্হি খো পঞ্ঞাযতি, নো চ আভানানত্তং.

‘‘হোতি খো সো, গহপতি, সমযো, যা তা দেৱতা ততো ৱিপক্কমন্তি, তাসং ততো ৱিপক্কমন্তীনং ৱণ্ণনানত্তঞ্চেৱ পঞ্ঞাযতি আভানানত্তঞ্চ. সেয্যথাপি, গহপতি, পুৰিসো তানি সম্বহুলানি তেলপ্পদীপানি তম্হা ঘৰা নীহৰেয্য. তেসং ততো নীহতানং [নীহৰন্তানং (সী. স্যা. কং. পী.)] অচ্চিনানত্তঞ্চেৱ পঞ্ঞাযেথ আভানানত্তঞ্চ; এৱমেৱ খো, গহপতি, হোতি খো সো সমযো, যা তা দেৱতা ততো ৱিপক্কমন্তি, তাসং ততো ৱিপক্কমন্তীনং ৱণ্ণনানত্তঞ্চেৱ পঞ্ঞাযতি আভানানত্তঞ্চ.

‘‘ন খো, গহপতি, তাসং দেৱতানং এৱং হোতি – ‘ইদং অম্হাকং নিচ্চন্তি ৱা ধুৱন্তি ৱা সস্সত’ন্তি ৱা, অপি চ যত্থ যত্থেৱ তা [যা (ক.)] দেৱতা অভিনিৱিসন্তি তত্থ তত্থেৱ তা দেৱতা অভিৰমন্তি. সেয্যথাপি, গহপতি, মক্খিকানং কাজেন ৱা পিটকেন ৱা হৰীযমানানং ন এৱং হোতি – ‘ইদং অম্হাকং নিচ্চন্তি ৱা ধুৱন্তি ৱা সস্সত’ন্তি ৱা, অপি চ যত্থ যত্থেৱ তা [যা (ক.)] মক্খিকা অভিনিৱিসন্তি তত্থ তত্থেৱ তা মক্খিকা অভিৰমন্তি; এৱমেৱ খো, গহপতি, তাসং দেৱতানং ন এৱং হোতি – ‘ইদং অম্হাকং নিচ্চন্তি ৱা ধুৱন্তি ৱা সস্সত’ন্তি ৱা, অপি চ যত্থ যত্থেৱ তা দেৱতা অভিনিৱিসন্তি তত্থ তত্থেৱ তা দেৱতা অভিৰমন্তী’’তি.

২৩৩. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা সভিযো কচ্চানো [কচ্চাযনো (সী.)] আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং এতদৱোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে অনুৰুদ্ধ! অত্থি চ মে এত্থ উত্তৰিং পটিপুচ্ছিতব্বং. যা তা, ভন্তে, দেৱতা আভা সব্বা তা পৰিত্তাভা উদাহু সন্তেত্থ একচ্চা দেৱতা অপ্পমাণাভা’’তি? ‘‘তদঙ্গেন খো, আৱুসো কচ্চান, সন্তেত্থ একচ্চা দেৱতা পৰিত্তাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৱতা অপ্পমাণাভা’’তি. ‘‘কো নু খো, ভন্তে অনুৰুদ্ধ, হেতু কো পচ্চযো যেন তাসং দেৱতানং একং দেৱনিকাযং উপপন্নানং সন্তেত্থ একচ্চা দেৱতা পৰিত্তাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৱতা অপ্পমাণাভা’’তি?

‘‘তেন হাৱুসো কচ্চান, তংযেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি. যথা তে খমেয্য তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, আৱুসো কচ্চান, য্ৱাযং ভিক্খু যাৱতা একং ৰুক্খমূলং ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি, যোচাযং [যোপাযং (ক.)] ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা ৰুক্খমূলানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং কতমা চিত্তভাৱনা মহগ্গততৰা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা ৰুক্খমূলানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং মহগ্গততৰা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৱুসো কচ্চান, য্ৱাযং ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা ৰুক্খমূলানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি, যোচাযং ভিক্খু যাৱতা একং গামক্খেত্তং ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং কতমা চিত্তভাৱনা মহগ্গততৰা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৱতা একং গামক্খেত্তং ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং মহগ্গততৰা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৱুসো কচ্চান, য্ৱাযং ভিক্খু যাৱতা একং গামক্খেত্তং ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি, যোচাযং ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা গামক্খেত্তানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং কতমা চিত্তভাৱনা মহগ্গততৰা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা গামক্খেত্তানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং মহগ্গততৰা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৱুসো কচ্চান, য্ৱাযং ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা গামক্খেত্তানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি, যোচাযং ভিক্খু যাৱতা একং মহাৰজ্জং ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং কতমা চিত্তভাৱনা মহগ্গততৰা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৱতা একং মহাৰজ্জং ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং মহগ্গততৰা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৱুসো কচ্চান, য্ৱাযং ভিক্খু যাৱতা একং মহাৰজ্জং ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি, যোচাযং ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা মহাৰজ্জানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং কতমা চিত্তভাৱনা মহগ্গততৰা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা মহাৰজ্জানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং মহগ্গততৰা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৱুসো কচ্চান, য্ৱাযং ভিক্খু যাৱতা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা মহাৰজ্জানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি, যোচাযং ভিক্খু যাৱতা সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং কতমা চিত্তভাৱনা মহগ্গততৰা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৱতা সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং ‘মহগ্গত’ন্তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৱনানং মহগ্গততৰা’’তি? ‘‘অযং খো, আৱুসো কচ্চান, হেতু অযং পচ্চযো, যেন তাসং দেৱতানং একং দেৱনিকাযং উপপন্নানং সন্তেত্থ একচ্চা দেৱতা পৰিত্তাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৱতা অপ্পমাণাভা’’তি.

২৩৪. ‘‘সাধু, ভন্তে অনুৰুদ্ধ! অত্থি চ মে এত্থ উত্তৰিং পটিপুচ্ছিতব্বং. যাৱতা [যা তা (ক.)], ভন্তে, দেৱতা আভা সব্বা তা সংকিলিট্ঠাভা উদাহু সন্তেত্থ একচ্চা দেৱতা পৰিসুদ্ধাভা’’তি? ‘‘তদঙ্গেন খো, আৱুসো কচ্চান, সন্তেত্থ একচ্চা দেৱতা সংকিলিট্ঠাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৱতা পৰিসুদ্ধাভা’’তি. ‘‘কো নু খো, ভন্তে, অনুৰুদ্ধ, হেতু কো পচ্চযো, যেন তাসং দেৱতানং একং দেৱনিকাযং উপপন্নানং সন্তেত্থ একচ্চা দেৱতা সংকিলিট্ঠাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৱতা পৰিসুদ্ধাভা’’তি?

‘‘তেন, হাৱুসো কচ্চান, উপমং তে কৰিস্সামি. উপমাযপিধেকচ্চে [উপমাযমিধেকচ্চে (ক.)] ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, আৱুসো কচ্চান, তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো তেলম্পি অপৰিসুদ্ধং ৱট্টিপি অপৰিসুদ্ধা. সো তেলস্সপি অপৰিসুদ্ধত্তা ৱট্টিযাপি অপৰিসুদ্ধত্তা অন্ধন্ধং ৱিয ঝাযতি; এৱমেৱ খো, আৱুসো কচ্চান, ইধেকচ্চো ভিক্খু ‘সংকিলিট্ঠাভা’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি, তস্স কাযদুট্ঠুল্লম্পি ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধং হোতি, থিনমিদ্ধম্পি ন সুসমূহতং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চম্পি ন সুপ্পটিৱিনীতং হোতি. সো কাযদুট্ঠুল্লস্সপি ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধত্তা থিনমিদ্ধস্সপি ন সুসমূহতত্তা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্সপি ন সুপ্পটিৱিনীতত্তা অন্ধন্ধং ৱিয ঝাযতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সংকিলিট্ঠাভানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. সেয্যথাপি, আৱুসো কচ্চান, তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো তেলম্পি পৰিসুদ্ধং ৱট্টিপি পৰিসুদ্ধা. সো তেলস্সপি পৰিসুদ্ধত্তা ৱট্টিযাপি পৰিসুদ্ধত্তা ন অন্ধন্ধং ৱিয ঝাযতি; এৱমেৱ খো, আৱুসো কচ্চান, ইধেকচ্চো ভিক্খু ‘পৰিসুদ্ধাভা’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতি. তস্স কাযদুট্ঠুল্লম্পি সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধং হোতি, থিনমিদ্ধম্পি সুসমূহতং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চম্পি সুপ্পটিৱিনীতং হোতি. সো কাযদুট্ঠুল্লস্সপি সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধত্তা থিনমিদ্ধস্সপি সুসমূহতত্তা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্সপি সুপ্পটিৱিনীতত্তা ন অন্ধন্ধং ৱিয ঝাযতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰিসুদ্ধাভানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. অযং খো, আৱুসো কচ্চান, হেতু অযং পচ্চযো যেন তাসং দেৱতানং একং দেৱনিকাযং উপপন্নানং সন্তেত্থ একচ্চা দেৱতা সংকিলিট্ঠাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৱতা পৰিসুদ্ধাভা’’তি.

২৩৫. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা সভিযো কচ্চানো আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং এতদৱোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে অনুৰুদ্ধ! ন, ভন্তে, আযস্মা অনুৰুদ্ধো এৱমাহ – ‘এৱং মে সুত’ন্তি ৱা ‘এৱং অৰহতি ভৱিতু’ন্তি ৱা; অথ চ পন, ভন্তে, আযস্মা অনুৰুদ্ধো ‘এৱম্পি তা দেৱতা, ইতিপি তা দেৱতা’ত্ৱেৱ ভাসতি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অদ্ধা আযস্মতা অনুৰুদ্ধেন তাহি দেৱতাহি সদ্ধিং সন্নিৱুত্থপুব্বঞ্চেৱ সল্লপিতপুব্বঞ্চ সাকচ্ছা চ সমাপজ্জিতপুব্বা’’’তি. ‘‘অদ্ধা খো অযং, আৱুসো কচ্চান, আসজ্জ উপনীয ৱাচা ভাসিতা, অপি চ তে অহং ব্যাকৰিস্সামি – ‘দীঘৰত্তং খো মে, আৱুসো কচ্চান, তাহি দেৱতাহি সদ্ধিং সন্নিৱুত্থপুব্বঞ্চেৱ সল্লপিতপুব্বঞ্চ সাকচ্ছা চ সমাপজ্জিতপুব্বা’’’তি.

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা সভিযো কচ্চানো পঞ্চকঙ্গং থপতিং এতদৱোচ – ‘‘লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি, যং ত্ৱঞ্চেৱ তং কঙ্খাধম্মং পহাসি [পজহসি (ক.)], মযঞ্চিমং [যম্পিমং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মপৰিযাযং অলত্থম্হা সৱনাযা’’তি.

অনুৰুদ্ধসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.

৮. উপক্কিলেসসুত্তং

২৩৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তেন খো পন সমযেন কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি. সাধু, ভন্তে, ভগৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ভগৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৱে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’’ন্তি.

এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে! ভগৱা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৱে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’’ন্তি. দুতিযম্পি খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে! ভগৱা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. ততিযম্পি খো ভগৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৱে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’’ন্তি. ততিযম্পি খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে, ভগৱা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি.

অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায কোসম্বিং পিণ্ডায পাৱিসি. কোসম্বিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ঠিতকোৱ ইমা গাথা অভাসি –

২৩৭. ‘‘পুথুসদ্দো সমজনো, ন বালো কোচি মঞ্ঞথ;