৮. উপক্কিলেসসুত্তং
২৩৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তেন খো পন সমযেন কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি. সাধু, ভন্তে, ভগৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ভগৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৱে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’’ন্তি.
এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে! ভগৱা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৱে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’’ন্তি. দুতিযম্পি খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে! ভগৱা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. ততিযম্পি খো ভগৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৱে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’’ন্তি. ততিযম্পি খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে, ভগৱা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি.
অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায কোসম্বিং পিণ্ডায পাৱিসি. কোসম্বিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ঠিতকোৱ ইমা গাথা অভাসি –
২৩৭. ‘‘পুথুসদ্দো সমজনো, ন বালো কোচি মঞ্ঞথ;
সঙ্ঘস্মিং ভিজ্জমানস্মিং, নাঞ্ঞং ভিয্যো অমঞ্ঞৰুং.
‘‘পৰিমুট্ঠা পণ্ডিতাভাসা, ৱাচাগোচৰভাণিনো;
যাৱিচ্ছন্তি মুখাযামং, যেন নীতা ন তং ৱিদূ.
‘‘অক্কোচ্ছি মং অৱধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;
যে চ তং উপনয্হন্তি, ৱেৰং তেসং ন সম্মতি.
‘‘অক্কোচ্ছি মং অৱধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;
যে চ তং নুপনয্হন্তি, ৱেৰং তেসূপসম্মতি.
‘‘ন হি ৱেৰেন ৱেৰানি, সম্মন্তীধ কুদাচনং;
অৱেৰেন চ সম্মন্তি, এস ধম্মো সনন্তনো.
‘‘পৰে চ ন ৱিজানন্তি, মযমেত্থ যমামসে;
যে চ তত্থ ৱিজানন্তি, ততো সম্মন্তি মেধগা.
‘‘অট্ঠিচ্ছিন্না পাণহৰা, গৱস্সধনহাৰিনো;
ৰট্ঠং ৱিলুম্পমানানং, তেসম্পি হোতি সঙ্গতি;
কস্মা তুম্হাকং নো সিযা.
‘‘সচে লভেথ নিপকং সহাযং,
সদ্ধিং চৰং সাধুৱিহাৰি ধীৰং;
অভিভুয্য সব্বানি পৰিস্সযানি,
চৰেয্য তেনত্তমনো সতীমা.
‘‘নো চে লভেথ নিপকং সহাযং,
সদ্ধিং চৰং সাধুৱিহাৰি ধীৰং;
ৰাজাৱ ৰট্ঠং ৱিজিতং পহায,
একো চৰে মাতঙ্গৰঞ্ঞেৱ নাগো.
‘‘একস্স চৰিতং সেয্যো, নত্থি বালে সহাযতা;
একো চৰে ন চ পাপানি কযিৰা,
অপ্পোস্সুক্কো মাতঙ্গৰঞ্ঞেৱ নাগো’’তি.
২৩৮. অথ খো ভগৱা ঠিতকোৱ ইমা গাথা ভাসিত্ৱা যেন বালকলোণকাৰগামো [বালকলোণকগামো (ক.), তথা ৱিনযেপি] তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ভগু বালকলোণকাৰগামে ৱিহৰতি. অদ্দসা খো আযস্মা ভগু ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান আসনং পঞ্ঞপেসি উদকঞ্চ পাদানং ধোৱনং [উদকঞ্চ পাদানং (সী. স্যা. কং. পী.)]. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ পাদে পক্খালেসি. আযস্মাপি খো ভগু ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ভগুং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি, ভিক্খু, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি পিণ্ডকেন ন কিলমসী’’তি? ‘‘খমনীযং ভগৱা, যাপনীযং ভগৱা, ন চাহং, ভন্তে, পিণ্ডকেন কিলমামী’’তি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ভগুং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন পাচীনৱংসদাযো তেনুপসঙ্কমি.
তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ অনুৰুদ্ধো আযস্মা চ নন্দিযো [ভদ্দিযো (ম. নি. ২.১৬৬ নড়কপানে] আযস্মা চ কিমিলো [কিম্বিলো (সী. স্যা. কং. পী.)] পাচীনৱংসদাযে ৱিহৰন্তি. অদ্দসা খো দাযপালো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মা, মহাসমণ, এতং দাযং পাৱিসি. সন্তেত্থ তযো কুলপুত্তা অত্তকামৰূপা ৱিহৰন্তি. মা তেসং অফাসুমকাসী’’তি. অস্সোসি খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো দাযপালস্স ভগৱতা সদ্ধিং মন্তযমানস্স. সুত্ৱান দাযপালং এতদৱোচ – ‘‘মা, আৱুসো দাযপাল, ভগৱন্তং ৱাৰেসি. সত্থা নো ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি.
২৩৯. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো যেনাযস্মা চ নন্দিযো যেনাযস্মা চ কিমিলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তঞ্চ নন্দিযং আযস্মন্তঞ্চ কিমিলং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কমথাযস্মন্তো, অভিক্কমথাযস্মন্তো, সত্থা নো ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো আযস্মা চ অনুৰুদ্ধো আযস্মা চ নন্দিযো আযস্মা চ কিমিলো ভগৱন্তং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা একো ভগৱতো পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেসি, একো আসনং পঞ্ঞপেসি, একো পাদোদকং উপট্ঠপেসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ পাদে পক্খালেসি. তেপি খো আযস্মন্তো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি ৱো, অনুৰুদ্ধা, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি পিণ্ডকেন ন কিলমথা’’তি? ‘‘খমনীযং ভগৱা, যাপনীযং ভগৱা, ন চ মযং, ভন্তে, পিণ্ডকেন কিলমামা’’তি. ‘‘কচ্চি পন ৱো, অনুৰুদ্ধা, সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰথা’’তি? ‘‘তগ্ঘ মযং, ভন্তে, সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰামা’’তি. ‘‘যথা কথং পন তুম্হে, অনুৰুদ্ধা, সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰথা’’তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে যোহং এৱৰূপেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সদ্ধিং ৱিহৰামী’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, ইমেসু আযস্মন্তেসু মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৱি চেৱ ৰহো চ, মেত্তং ৱচীকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৱি চেৱ ৰহো চ, মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৱি চেৱ ৰহো চ. তস্স, ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৱা ইমেসংযেৱ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৱসেন ৱত্তেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৱা ইমেসংযেৱ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৱসেন ৱত্তামি. নানা হি খো নো, ভন্তে, কাযা, একঞ্চ পন মঞ্ঞে চিত্ত’’ন্তি.
আযস্মাপি খো নন্দিযো…পে… আযস্মাপি খো কিমিলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ময্হম্পি খো, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে যোহং এৱৰূপেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সদ্ধিং ৱিহৰামী’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, ইমেসু আযস্মন্তেসু মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৱি চেৱ ৰহো চ, মেত্তং ৱচীকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৱি চেৱ ৰহো চ, মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৱি চেৱ ৰহো চ. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৱা ইমেসংযেৱ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৱসেন ৱত্তেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৱা ইমেসংযেৱ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৱসেন ৱত্তামি. নানা হি খো নো, ভন্তে, কাযা, একঞ্চ পন মঞ্ঞে চিত্তন্তি. এৱং খো মযং, ভন্তে, সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰামা’’তি.
২৪০. ‘‘সাধু, সাধু, অনুৰুদ্ধা! কচ্চি পন ৱো, অনুৰুদ্ধা, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰথা’’তি? ‘‘তগ্ঘ মযং, ভন্তে, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰামা’’তি. ‘‘যথা কথং পন তুম্হে, অনুৰুদ্ধা, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰথা’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং যো পঠমং গামতো পিণ্ডায পটিক্কমতি, সো আসনানি পঞ্ঞপেতি, পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতি, অৱক্কাৰপাতিং উপট্ঠাপেতি. যো পচ্ছা গামতো পিণ্ডায পটিক্কমতি – সচে হোতি ভুত্তাৱসেসো, সচে আকঙ্খতি, ভুঞ্জতি; নো চে আকঙ্খতি, অপ্পহৰিতে ৱা ছড্ডেতি অপাণকে ৱা উদকে ওপিলাপেতি – সো আসনানি পটিসামেতি, পানীযং পৰিভোজনীযং পটিসামেতি, অৱক্কাৰপাতিং ধোৱিত্ৱা পটিসামেতি, ভত্তগ্গং সম্মজ্জতি. যো পস্সতি পানীযঘটং ৱা পৰিভোজনীযঘটং ৱা ৱচ্চঘটং ৱা ৰিত্তং তুচ্ছং সো উপট্ঠাপেতি. সচস্স হোতি অৱিসয্হং, হত্থৱিকাৰেন দুতিযং আমন্তেত্ৱা হত্থৱিলঙ্ঘকেন উপট্ঠাপেম [উপট্ঠপেতি (সী.)], ন ত্ৱেৱ মযং, ভন্তে, তপ্পচ্চযা ৱাচং ভিন্দাম. পঞ্চাহিকং খো পন মযং, ভন্তে, সব্বৰত্তিং ধম্মিযা কথায সন্নিসীদাম. এৱং খো মযং, ভন্তে, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰামা’’তি.
২৪১. ‘‘সাধু, সাধু, অনুৰুদ্ধা! অত্থি পন ৱো, অনুৰুদ্ধা, এৱং অপ্পমত্তানং আতাপীনং পহিতত্তানং ৱিহৰতং উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো অধিগতো ফাসুৱিহাৰো’’তি? ‘‘ইধ মযং, ভন্তে, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰন্তা ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানাম দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সো খো পন নো ওভাসো নচিৰস্সেৱ অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং; তঞ্চ নিমিত্তং নপ্পটিৱিজ্ঝামা’’তি.
‘‘তং খো পন ৱো, অনুৰুদ্ধা, নিমিত্তং পটিৱিজ্ঝিতব্বং. অহম্পি সুদং, অনুৰুদ্ধা, পুব্বেৱ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধো বোধিসত্তোৱ সমানো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সো খো পন মে ওভাসো নচিৰস্সেৱ অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো যেন মে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপান’ন্তি? তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘ৱিচিকিচ্ছা খো মে উদপাদি, ৱিচিকিচ্ছাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতী’’’তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা, অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সো খো পন মে ওভাসো নচিৰস্সেৱ অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো যেন মে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপান’ন্তি? তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘অমনসিকাৰো খো মে উদপাদি, অমনসিকাৰাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি ন অমনসিকাৰো’’’তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘থিনমিদ্ধং খো মে উদপাদি, থিনমিদ্ধাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি ন অমনসিকাৰো ন থিনমিদ্ধ’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘ছম্ভিতত্তং খো মে উদপাদি, ছম্ভিতত্তাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সেয্যথাপি, অনুৰুদ্ধা, পুৰিসো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো, তস্স উভতোপস্সে ৱট্টকা [ৱধকা (সী. স্যা. কং. পী.)] উপ্পতেয্যুং, তস্স ততোনিদানং ছম্ভিতত্তং উপ্পজ্জেয্য; এৱমেৱ খো মে, অনুৰুদ্ধা, ছম্ভিতত্তং উদপাদি, ছম্ভিতত্তাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি ন অমনসিকাৰো ন থিনমিদ্ধং ন ছম্ভিতত্ত’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘উপ্পিলং [উব্বিল্লং (সী. পী.), উব্বিলং (স্যা. কং.)] খো মে উদপাদি, উপ্পিলাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সেয্যথাপি, অনুৰুদ্ধা, পুৰিসো একং নিধিমুখং গৱেসন্তো সকিদেৱ পঞ্চনিধিমুখানি অধিগচ্ছেয্য, তস্স ততোনিদানং উপ্পিলং উপ্পজ্জেয্য; এৱমেৱ খো মে, অনুৰুদ্ধা, উপ্পিলং উদপাদি, উপ্পিলাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকাৰো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিল’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘দুট্ঠুল্লং খো মে উদপাদি, দুট্ঠুল্লাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকাৰো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্ল’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং খো মে উদপাদি, অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সেয্যথাপি, অনুৰুদ্ধা, পুৰিসো উভোহি হত্থেহি ৱট্টকং গাড়্হং গণ্হেয্য, সো তত্থেৱ পতমেয্য [মতমেয্য (বহূসু) প + তং + এয্য = পতমেয্য-ইতি পদৱিভাগো]; এৱমেৱ খো মে, অনুৰুদ্ধা, অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং উদপাদি, অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকাৰো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্লং, ন অচ্চাৰদ্ধৱীৰিয’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘অতিলীনৱীৰিযং খো মে উদপাদি, অতিলীনৱীৰিযাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সেয্যথাপি, অনুৰুদ্ধা, পুৰিসো ৱট্টকং সিথিলং গণ্হেয্য, সো তস্স হত্থতো উপ্পতেয্য; এৱমেৱ খো মে, অনুৰুদ্ধা, অতিলীনৱীৰিযং উদপাদি, অতিলীনৱীৰিযাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকাৰো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্লং, ন অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং, ন অতিলীনৱীৰিয’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘অভিজপ্পা খো মে উদপাদি, অভিজপ্পাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকাৰো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্লং, ন অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং, ন অতিলীনৱীৰিযং, ন অভিজপ্পা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘নানত্তসঞ্ঞা খো মে উদপাদি, নানত্তসঞ্ঞাধিকৰণঞ্চ পন মে সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকাৰো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্লং, ন অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং, ন অতিলীনৱীৰিযং, ন অভিজপ্পা, ন নানত্তসঞ্ঞা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা, অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সো খো পন মে ওভাসো নচিৰস্সেৱ অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. তস্স ময্হং অনুৰুদ্ধা এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো যেন মে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপান’ন্তি. তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘অতিনিজ্ঝাযিতত্তং খো মে ৰূপানং উদপাদি, অতিনিজ্ঝাযিতত্তাধিকৰণঞ্চ পন মে ৰূপানং সমাধি চৱি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং. সোহং তথা কৰিস্সামি যথা মে পুন ন ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকাৰো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্লং, ন অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং, ন অতিলীনৱীৰিযং, ন অভিজপ্পা, ন নানত্তসঞ্ঞা, ন অতিনিজ্ঝাযিতত্তং ৰূপান’’’ন্তি.
২৪২. ‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা, ‘ৱিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা ৱিচিকিচ্ছং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘অমনসিকাৰো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অমনসিকাৰং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘উপ্পিলং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা উপ্পিলং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘দুট্ঠুল্লং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা দুট্ঠুল্লং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘অতিলীনৱীৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অতিলীনৱীৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘অভিজপ্পা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অভিজপ্পং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘নানত্তসঞ্ঞা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা নানত্তসঞ্ঞং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘অতিনিজ্ঝাযিতত্তং ৰূপানং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অতিনিজ্ঝাযিতত্তং ৰূপানং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং.
২৪৩. ‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা, অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্হি খো সঞ্জানামি, ন চ ৰূপানি পস্সামি; ৰূপানি হি খো পস্সামি, ন চ ওভাসং সঞ্জানামি – ‘কেৱলম্পি ৰত্তিং, কেৱলম্পি দিৱং [দিৱসং (সী. স্যা. কং. পী.)], কেৱলম্পি ৰত্তিন্দিৱং’ [ৰত্তিদিৱং (ক.)]. তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো য্ৱাহং ওভাসঞ্হি খো সঞ্জানামি ন চ ৰূপানি পস্সামি; ৰূপানি হি খো [খো তস্মিং সমযে (সী. ক.)] পস্সামি ন চ ওভাসং সঞ্জানামি – কেৱলম্পি ৰত্তিং, কেৱলম্পি দিৱং, কেৱলম্পি ৰত্তিন্দিৱ’ন্তি. তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘যস্মিঞ্হি খো অহং সমযে ৰূপনিমিত্তং অমনসিকৰিত্ৱা ওভাসনিমিত্তং মনসি কৰোমি, ওভাসঞ্হি খো তস্মিং সমযে সঞ্জানামি, ন চ ৰূপানি পস্সামি. যস্মিং পনাহং সমযে ওভাসনিমিত্তং অমনসিকৰিত্ৱা ৰূপনিমিত্তং মনসি কৰোমি, ৰূপানি হি খো তস্মিং সমযে পস্সামি ন চ ওভাসং সঞ্জানামি – কেৱলম্পি ৰত্তিং, কেৱলম্পি দিৱং, কেৱলম্পি ৰত্তিন্দিৱ’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা, অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো পৰিত্তঞ্চেৱ ওভাসং সঞ্জানামি, পৰিত্তানি চ ৰূপানি পস্সামি; অপ্পমাণঞ্চেৱ ওভাসং সঞ্জানামি, অপ্পমাণানি চ ৰূপানি পস্সামি – কেৱলম্পি ৰত্তিং, কেৱলম্পি দিৱং, কেৱলম্পি ৰত্তিন্দিৱং. তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো য্ৱাহং পৰিত্তঞ্চেৱ ওভাসং সঞ্জানামি, পৰিত্তানি চ ৰূপানি পস্সামি; অপ্পমাণঞ্চেৱ ওভাসং সঞ্জানামি, অপ্পমাণানি চ ৰূপানি পস্সামি – কেৱলম্পি ৰত্তিং, কেৱলম্পি দিৱং, কেৱলম্পি ৰত্তিন্দিৱ’ন্তি. তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘যস্মিং খো মে সমযে পৰিত্তো সমাধি হোতি, পৰিত্তং মে তস্মিং সমযে চক্খু হোতি. সোহং পৰিত্তেন চক্খুনা পৰিত্তঞ্চেৱ ওভাসং সঞ্জানামি, পৰিত্তানি চ ৰূপানি পস্সামি. যস্মিং পন মে সমযে অপ্পমাণো সমাধি হোতি, অপ্পমাণং মে তস্মিং সমযে চক্খু হোতি. সোহং অপ্পমাণেন চক্খুনা অপ্পমাণঞ্চেৱ ওভাসং সঞ্জানামি, অপ্পমাণানি চ ৰূপানি পস্সামি – কেৱলম্পি ৰত্তিং, কেৱলম্পি দিৱং, কেৱলম্পি ৰত্তিন্দিৱ’’’ন্তি.
২৪৪. যতো খো মে, অনুৰুদ্ধা, ‘ৱিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা ৱিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘অমনসিকাৰো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অমনসিকাৰো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘উপ্পিলং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা উপ্পিলং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘দুট্ঠুল্লং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা দুট্ঠুল্লং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘অতিলীনৱীৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অতিলীনৱীৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘অভিজপ্পা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অভিজপ্পা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘নানত্তসঞ্ঞা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা নানত্তসঞ্ঞা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘অতিনিজ্ঝাযিতত্তং ৰূপানং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অতিনিজ্ঝাযিতত্তং ৰূপানং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি.
২৪৫. ‘‘তস্স ময্হং, অনুৰুদ্ধা, এতদহোসি – ‘যে খো মে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে মে পহীনা. হন্দ, দানাহং তিৱিধেন সমাধিং ভাৱেমী’তি [ভাৱেসিন্তি (সী. স্যা. কং.)]. সো খো অহং, অনুৰুদ্ধা, সৱিতক্কম্পি সৱিচাৰং সমাধিং ভাৱেসিং [ভাৱেমি (ক.)], অৱিতক্কম্পি ৱিচাৰমত্তং সমাধিং ভাৱেসিং, অৱিতক্কম্পি অৱিচাৰং সমাধিং ভাৱেসিং, সপ্পীতিকম্পি সমাধিং ভাৱেসিং, নিপ্পীতিকম্পি সমাধিং ভাৱেসিং, সাতসহগতম্পি সমাধিং ভাৱেসিং, উপেক্খাসহগতম্পি সমাধিং ভাৱেসিং. যতো খো মে, অনুৰুদ্ধা, সৱিতক্কোপি সৱিচাৰো সমাধি ভাৱিতো অহোসি, অৱিতক্কোপি ৱিচাৰমত্তো সমাধি ভাৱিতো অহোসি, অৱিতক্কোপি অৱিচাৰো সমাধি ভাৱিতো অহোসি, সপ্পীতিকোপি সমাধি ভাৱিতো অহোসি, নিপ্পীতিকোপি সমাধি ভাৱিতো অহোসি, সাতসহগতোপি সমাধি ভাৱিতো অহোসি, উপেক্খাসহগতোপি সমাধি ভাৱিতো অহোসি. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি, অকুপ্পা মে চেতোৱিমুত্তি. অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
উপক্কিলেসসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.