২. মহাসুঞ্ঞতসুত্তং

১৮৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায কপিলৱত্থুং পিণ্ডায পাৱিসি. কপিলৱত্থুস্মিং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰো তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায. তেন খো পন সমযেন কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰে সম্বহুলানি সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি হোন্তি. অদ্দসা খো ভগৱা কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰে সম্বহুলানি সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. দিস্ৱান ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘সম্বহুলানি খো কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা নু খো ইধ ভিক্খূ ৱিহৰন্তী’’তি.

১৮৬. তেন খো পন সমযেন আযস্মা আনন্দো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ঘটায সক্কস্স ৱিহাৰে চীৱৰকম্মং কৰোতি. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ঘটায সক্কস্স ৱিহাৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সম্বহুলানি খো, আনন্দ, কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা নু খো এত্থ ভিক্খূ ৱিহৰন্তী’’তি? ‘‘সম্বহুলানি, ভন্তে, কাড়খেমকস্স সক্কস্স ৱিহাৰে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা ভিক্খূ এত্থ ৱিহৰন্তি. চীৱৰকাৰসমযো নো, ভন্তে, ৱত্ততী’’তি.

‘‘ন খো, আনন্দ, ভিক্খু সোভতি সঙ্গণিকাৰামো সঙ্গণিকৰতো সঙ্গণিকাৰামতং অনুযুত্তো গণাৰামো গণৰতো গণসম্মুদিতো. সো ৱতানন্দ, ভিক্খু সঙ্গণিকাৰামো সঙ্গণিকৰতো সঙ্গণিকাৰামতং অনুযুত্তো গণাৰামো গণৰতো গণসম্মুদিতো যং তং নেক্খম্মসুখং পৱিৱেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধিসুখং [সম্বোধসুখং (সী. পী.), সম্বোধসুখং চিত্তেকগ্গতাসুখং (ক.) উপৰি অৰণৱিভঙ্গসুত্তে পন সম্বোধিসুখন্ত্ৱেৱ দিস্সতি] তস্স সুখস্স নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো চ খো সো, আনন্দ, ভিক্খু একো গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰতি তস্সেতং ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং যং তং নেক্খম্মসুখং পৱিৱেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধিসুখং তস্স সুখস্স নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভীতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু সঙ্গণিকাৰামো সঙ্গণিকৰতো সঙ্গণিকাৰামতং অনুযুত্তো গণাৰামো গণৰতো গণসম্মুদিতো সামাযিকং ৱা কন্তং চেতোৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি অসামাযিকং ৱা অকুপ্পন্তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো চ খো সো, আনন্দ, ভিক্খু একো গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰতি তস্সেতং ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং সামাযিকং ৱা কন্তং চেতোৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি অসামাযিকং ৱা অকুপ্পন্তি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘নাহং, আনন্দ, একং ৰূপম্পি [একৰূপম্পি (সী.)] সমনুপস্সামি যত্থ ৰত্তস্স যথাভিৰতস্স ৰূপস্স ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সূপাযাসা.

১৮৭. ‘‘অযং খো পনানন্দ, ৱিহাৰো তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো যদিদং – সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুং [ৱিহৰতং (ক. সী.), ৱিহৰতি (স্যা. কং. ক.)]. তত্ৰ চে, আনন্দ, তথাগতং ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰন্তং ভৱন্তি [ভগৱন্তং (সী. স্যা. কং. ক.)] উপসঙ্কমিতাৰো ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো ৰাজানো ৰাজমহামত্তা তিত্থিযা তিত্থিযসাৱকা. তত্ৰানন্দ, তথাগতো ৱিৱেকনিন্নেনেৱ চিত্তেন ৱিৱেকপোণেন ৱিৱেকপব্ভাৰেন ৱূপকট্ঠেন নেক্খম্মাভিৰতেন ব্যন্তীভূতেন সব্বসো আসৱট্ঠানীযেহি ধম্মেহি অঞ্ঞদত্থু উয্যোজনিকপটিসংযুত্তংযেৱ কথং কত্তা হোতি. তস্মাতিহানন্দ, ভিক্খু চেপি আকঙ্খেয্য – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি, তেনানন্দ, ভিক্খুনা অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেতব্বং সন্নিসাদেতব্বং একোদি কাতব্বং সমাদহাতব্বং.

১৮৮. ‘‘কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেতি সন্নিসাদেতি একোদিং কৰোতি [একোদিকৰোতি (সী. স্যা. কং. পী.)] সমাদহতি? ইধানন্দ, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং খো, আনন্দ, ভিক্খু অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেতি সন্নিসাদেতি একোদিং কৰোতি সমাদহতি. সো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি. তস্স অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসিকৰোতো সুঞ্ঞতায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি. এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং খো মে মনসিকৰোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সো বহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি…পে… সো অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি …পে… সো আনেঞ্জং মনসি কৰোতি. তস্স আনেঞ্জং মনসিকৰোতো আনেঞ্জায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি. এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘আনেঞ্জং খো মে মনসিকৰোতো আনেঞ্জায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘তেনানন্দ, ভিক্খুনা তস্মিংযেৱ পুৰিমস্মিং সমাধিনিমিত্তে অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেতব্বং সন্নিসাদেতব্বং একোদি কাতব্বং সমাদহাতব্বং. সো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি. তস্স অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসিকৰোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি. এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং খো মে মনসিকৰোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সো বহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি…পে… সো অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি কৰোতি…পে… সো আনেঞ্জং মনসি কৰোতি. তস্স আনেঞ্জং মনসিকৰোতো আনেঞ্জায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি. এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘আনেঞ্জং খো মে মনসিকৰোতো আনেঞ্জায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

১৮৯. ‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো চঙ্কমায চিত্তং নমতি, সো চঙ্কমতি – ‘এৱং মং চঙ্কমন্তং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো ঠানায চিত্তং নমতি, সো তিট্ঠতি – ‘এৱং মং ঠিতং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো নিসজ্জায চিত্তং নমতি, সো নিসীদতি – ‘এৱং মং নিসিন্নং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো সযনায চিত্তং নমতি, সো সযতি – ‘এৱং মং সযন্তং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো কথায [ভস্সায (সী.), ভাসায (স্যা. কং. পী.)] চিত্তং নমতি, সো – ‘যাযং কথা হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনৰিযা অনত্থসংহিতা ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি, সেয্যথিদং – ৰাজকথা চোৰকথা মহামত্তকথা সেনাকথা ভযকথা যুদ্ধকথা অন্নকথা পানকথা ৱত্থকথা সযনকথা মালাকথা গন্ধকথা ঞাতিকথা যানকথা গামকথা নিগমকথা নগৰকথা জনপদকথা ইত্থিকথা সুৰাকথা ৱিসিখাকথা কুম্ভট্ঠানকথা পুব্বপেতকথা নানত্তকথা লোকক্খাযিকা সমুদ্দক্খাযিকা ইতিভৱাভৱকথা ইতি ৱা ইতি – এৱৰূপিং কথং ন কথেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. যা চ খো অযং, আনন্দ, কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিনীৱৰণসপ্পাযা [চেতোৱিচাৰণসপ্পাযা (সী. স্যা. কং.), চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা (পী.)] একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা ইতি – ‘এৱৰূপিং কথং কথেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো ৱিতক্কায চিত্তং নমতি, সো – ‘যে তে ৱিতক্কা হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনৰিযা অনত্থসংহিতা ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্তন্তি, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কো ব্যাপাদৱিতক্কো ৱিহিংসাৱিতক্কো ইতি এৱৰূপে ৱিতক্কে [এৱৰূপেন ৱিতক্কেন (সী. স্যা. কং. ক.)] ন ৱিতক্কেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. যে চ খো ইমে, আনন্দ, ৱিতক্কা অৰিযা নিয্যানিকা নিয্যন্তি তক্কৰস্স সম্মাদুক্খক্খযায, সেয্যথিদং – নেক্খম্মৱিতক্কো অব্যাপাদৱিতক্কো অৱিহিংসাৱিতক্কো ইতি – ‘এৱৰূপে ৱিতক্কে [এৱৰূপেন ৱিতক্কেন (ক.)] ৱিতক্কেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

১৯০. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা – ইমে খো, আনন্দ, পঞ্চ কামগুণা যত্থ ভিক্খুনা অভিক্খণং সকং চিত্তং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘অত্থি নু খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচাৰো’তি? সচে, আনন্দ, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং পজানাতি – ‘অত্থি খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচাৰো’তি, এৱং সন্তমেতং [এৱং সন্তং (অট্ঠ.)], আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দৰাগো সো মে নপ্পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পনানন্দ, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং পজানাতি – ‘নত্থি খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচাৰো’তি, এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দৰাগো সো মে পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

১৯১. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, উপাদানক্খন্ধা যত্থ ভিক্খুনা উদযব্বযানুপস্সিনা ৱিহাতব্বং – ‘ইতি ৰূপং ইতি ৰূপস্স সমুদযো ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো, ইতি ৱেদনা… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খাৰা… ইতি ৱিঞ্ঞাণং ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি. তস্স ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সিনো ৱিহৰতো যো পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অস্মিমানো সো পহীযতি. এৱং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অস্মিমানো সো মে পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ইমে খো তে, আনন্দ, ধম্মা একন্তকুসলা কুসলাযাতিকা [ধম্মা একন্তকুসলাযতিকা (সব্বত্থ) অট্ঠকথাটীকা ওলোকেতব্বা] অৰিযা লোকুত্তৰা অনৱক্কন্তা পাপিমতা. তং কিং মঞ্ঞসি, আনন্দ, কং অত্থৱসং সম্পস্সমানো অৰহতি সাৱকো সত্থাৰং অনুবন্ধিতুং অপি পণুজ্জমানো’’তি [অপি পনুজ্জমানোপীতি (ক. সী.), অপি পযুজ্জমানোতি (স্যা. কং. পী.)]? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা ভগৱংপটিসৰণা. সাধু ৱত, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.

১৯২. ‘‘ন খো, আনন্দ, অৰহতি সাৱকো সত্থাৰং অনুবন্ধিতুং, যদিদং সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং তস্স হেতু [ৱেয্যাকৰণস্স হেতু (ক.)]. তং কিস্স হেতু? দীঘৰত্তস্স [দীঘৰত্তং + অস্সাতি পদচ্ছেদো] হি তে, আনন্দ, ধম্মা সুতা ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. যা চ খো অযং, আনন্দ, কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিনীৱৰণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমা অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা – এৱৰূপিযা খো, আনন্দ, কথায হেতু অৰহতি সাৱকো সত্থাৰং অনুবন্ধিতুং অপি পণুজ্জমানো.

‘‘এৱং সন্তে খো, আনন্দ, আচৰিযূপদ্দৱো হোতি, এৱং সন্তে অন্তেৱাসূপদ্দৱো হোতি, এৱং সন্তে ব্ৰহ্মচাৰূপদ্দৱো হোতি.

১৯৩. ‘‘কথঞ্চানন্দ, আচৰিযূপদ্দৱো হোতি? ইধানন্দ, একচ্চো সত্থা ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৱূপকট্ঠস্স ৱিহৰতো অন্ৱাৱত্তন্তি [অন্ৱাৱট্টন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্ৰাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৱ জানপদা চ. সো অন্ৱাৱত্তন্তেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি [মুচ্ছতি কামযতি (সী. পী.) অট্ঠকথাযং পন ন তথা দিস্সতি], গেধং আপজ্জতি, আৱত্ততি বাহুল্লায. অযং ৱুচ্চতানন্দ, উপদ্দৱো [উপদ্দুতো (সী. পী.)] আচৰিযো. আচৰিযূপদ্দৱেন অৱধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা [পোনোভৱিকা (সী. পী.)] সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা. এৱং খো, আনন্দ, আচৰিযূপদ্দৱো হোতি.

১৯৪. ‘‘কথঞ্চানন্দ, অন্তেৱাসূপদ্দৱো হোতি? তস্সেৱ খো পনানন্দ, সত্থু সাৱকো তস্স সত্থু ৱিৱেকমনুব্ৰূহযমানো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৱূপকট্ঠস্স ৱিহৰতো অন্ৱাৱত্তন্তি ব্ৰাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৱ জানপদা চ. সো অন্ৱাৱত্তন্তেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি, গেধং আপজ্জতি, আৱত্ততি বাহুল্লায. অযং ৱুচ্চতানন্দ, উপদ্দৱো অন্তেৱাসী. অন্তেৱাসূপদ্দৱেন অৱধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা. এৱং খো, আনন্দ, অন্তেৱাসূপদ্দৱো হোতি.

১৯৫. ‘‘কথঞ্চানন্দ, ব্ৰহ্মচাৰূপদ্দৱো হোতি? ইধানন্দ, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৱূপকট্ঠস্স ৱিহৰতো অন্ৱাৱত্তন্তি ব্ৰাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৱ জানপদা চ. সো অন্ৱাৱত্তন্তেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ ন মুচ্ছং নিকামযতি, ন গেধং আপজ্জতি, ন আৱত্ততি বাহুল্লায. তস্সেৱ খো পনানন্দ, সত্থু সাৱকো তস্স সত্থু ৱিৱেকমনুব্ৰূহযমানো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৱূপকট্ঠস্স ৱিহৰতো অন্ৱাৱত্তন্তি ব্ৰাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৱ জানপদা চ. সো অন্ৱাৱত্তন্তেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি, গেধং আপজ্জতি, আৱত্ততি বাহুল্লায. অযং ৱুচ্চতানন্দ, উপদ্দৱো ব্ৰহ্মচাৰী. ব্ৰহ্মচাৰূপদ্দৱেন অৱধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা. এৱং খো, আনন্দ, ব্ৰহ্মচাৰূপদ্দৱো হোতি.

‘‘তত্ৰানন্দ, যো চেৱাযং আচৰিযূপদ্দৱো, যো চ অন্তেৱাসূপদ্দৱো অযং তেহি ব্ৰহ্মচাৰূপদ্দৱো দুক্খৱিপাকতৰো চেৱ কটুকৱিপাকতৰো চ, অপি চ ৱিনিপাতায সংৱত্ততি.

১৯৬. ‘‘তস্মাতিহ মং, আনন্দ, মিত্তৱতায সমুদাচৰথ, মা সপত্তৱতায. তং ৱো ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং হিতায সুখায.

‘‘কথঞ্চানন্দ, সত্থাৰং সাৱকা সপত্তৱতায সমুদাচৰন্তি, নো মিত্তৱতায? ইধানন্দ, সত্থা সাৱকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায – ‘ইদং ৱো হিতায, ইদং ৱো সুখাযা’তি. তস্স সাৱকা ন সুস্সূসন্তি, ন সোতং ওদহন্তি, ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ৱোক্কম্ম চ সত্থুসাসনা ৱত্তন্তি. এৱং খো, আনন্দ, সত্থাৰং সাৱকা সপত্তৱতায সমুদাচৰন্তি, নো মিত্তৱতায.

‘‘কথঞ্চানন্দ, সত্থাৰং সাৱকা মিত্তৱতায সমুদাচৰন্তি, নো সপত্তৱতায? ইধানন্দ, সত্থা সাৱকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায – ‘ইদং ৱো হিতায, ইদং ৱো সুখাযা’তি. তস্স সাৱকা সুস্সূসন্তি, সোতং ওদহন্তি, অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ন চ ৱোক্কম সত্থুসাসনা ৱত্তন্তি. এৱং খো, আনন্দ, সত্থাৰং সাৱকা মিত্তৱতায সমুদাচৰন্তি, নো সপত্তৱতায.

‘‘তস্মাতিহ মং, আনন্দ, মিত্তৱতায সমুদাচৰথ, মা সপত্তৱতায. তং ৱো ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং হিতায সুখায. ন ৱো অহং, আনন্দ, তথা পৰক্কমিস্সামি যথা কুম্ভকাৰো আমকে আমকমত্তে. নিগ্গয্হ নিগ্গয্হাহং, আনন্দ, ৱক্খামি; পৱয্হ পৱয্হ, আনন্দ, ৱক্খামি [পৱয্হ পৱয্হ (সী. পী.), পগ্গয্হ পগ্গয্হ আনন্দ ৱক্খামি (ক.)]. যো সাৰো সো ঠস্সতী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মহাসুঞ্ঞতসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.