১. চূড়সুঞ্ঞতসুত্তং

১৭৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. অথ খো আযস্মা আনন্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘একমিদং, ভন্তে, সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি নগৰকং নাম সক্যানং নিগমো. তত্থ মে, ভন্তে, ভগৱতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সুঞ্ঞতাৱিহাৰেনাহং, আনন্দ, এতৰহি বহুলং ৱিহৰামী’তি. কচ্চি মেতং, ভন্তে, সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিত’’ন্তি? ‘‘তগ্ঘ তে এতং, আনন্দ, সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিতং. পুব্বেপাহং [পুব্বেচাহং (সী. স্যা. কং. পী.)], আনন্দ, এতৰহিপি [এতৰহি চ (সব্বত্থ)] সুঞ্ঞতাৱিহাৰেন বহুলং ৱিহৰামি. সেয্যথাপি, আনন্দ, অযং মিগাৰমাতুপাসাদো সুঞ্ঞো হত্থিগৱস্সৱড়ৱেন, সুঞ্ঞো জাতৰূপৰজতেন, সুঞ্ঞো ইত্থিপুৰিসসন্নিপাতেন অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ভিক্খুসঙ্ঘং পটিচ্চ একত্তং; এৱমেৱ খো, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা গামসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা মনুস্সসঞ্ঞং, অৰঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স অৰঞ্ঞসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা গামসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা মনুস্সসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – অৰঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং গামসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং মনুস্সসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – অৰঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’’’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৭৭. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা মনুস্সসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা অৰঞ্ঞসঞ্ঞং, পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স পথৱীসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সেয্যথাপি, আনন্দ, আসভচম্মং সঙ্কুসতেন সুৱিহতং ৱিগতৱলিকং; এৱমেৱ খো, আনন্দ, ভিক্খু যং ইমিস্সা পথৱিযা উক্কূলৱিক্কূলং নদীৱিদুগ্গং খাণুকণ্টকট্ঠানং পব্বতৱিসমং তং সব্বং [সব্বং (ক.)] অমনসিকৰিত্ৱা পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স পথৱীসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা মনুস্সসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা অৰঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং মনুস্সসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং অৰঞ্ঞসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৭৮. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা অৰঞ্ঞসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা পথৱীসঞ্ঞং, আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা অৰঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং অৰঞ্ঞসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং পথৱীসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৭৯. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা পথৱীসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা পথৱীসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং পথৱীসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৮০. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৮১. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৮২. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অনিমিত্তং চেতোসমাধিং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স অনিমিত্তে চেতোসমাধিম্হি চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – ইমমেৱ কাযং পটিচ্চ সড়াযতনিকং জীৱিতপচ্চযা’তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ইমমেৱ কাযং পটিচ্চ সড়াযতনিকং জীৱিতপচ্চযা’তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৮৩. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকৰিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকৰিত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অনিমিত্তং চেতোসমাধিং পটিচ্চ মনসি কৰোতি একত্তং. তস্স অনিমিত্তে চেতোসমাধিম্হি চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৱং পজানাতি – ‘অযম্পি খো অনিমিত্তো চেতোসমাধি অভিসঙ্খতো অভিসঞ্চেতযিতো’. ‘যং খো পন কিঞ্চি অভিসঙ্খতং অভিসঞ্চেতযিতং তদনিচ্চং নিৰোধধম্ম’ন্তি পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যে অস্সু দৰথা কামাসৱং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা ভৱাসৱং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দৰথা অৱিজ্জাসৱং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৱাযং দৰথমত্তা যদিদং – ইমমেৱ কাযং পটিচ্চ সড়াযতনিকং জীৱিতপচ্চযা’তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং কামাসৱেনা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং ভৱাসৱেনা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং অৱিজ্জাসৱেনা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৱিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ইমমেৱ কাযং পটিচ্চ সড়াযতনিকং জীৱিতপচ্চযা’তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৱসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৱম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৱিপল্লত্থা পৰিসুদ্ধা পৰমানুত্তৰা সুঞ্ঞতাৱক্কন্তি ভৱতি.

১৮৪. ‘‘যেপি হি কেচি, আনন্দ, অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিংসু, সব্বে তে ইমংযেৱ পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিংসু. যেপি [যে (সী. পী.)] হি কেচি, আনন্দ, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সন্তি, সব্বে তে ইমংযেৱ পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সন্তি. যেপি [যে (সী. পী.)] হি কেচি, আনন্দ, এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি, সব্বে তে ইমংযেৱ পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি. তস্মাতিহ, আনন্দ, ‘পৰিসুদ্ধং পৰমানুত্তৰং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামা’তি [ৱিহৰিস্সামীতি (পী. ক.)] – এৱঞ্হি ৱো [তে (ক.)], আনন্দ, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

চূড়সুঞ্ঞতসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.