৮. গোপকমোগ্গল্লানসুত্তং
৭৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা আনন্দো ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে অচিৰপৰিনিব্বুতে ভগৱতি. তেন খো পন সমযেন ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৰাজগহং পটিসঙ্খাৰাপেতি ৰঞ্ঞো পজ্জোতস্স আসঙ্কমানো. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৱ ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিতুং. যংনূনাহং যেন গোপকমোগ্গল্লানস্স ব্ৰাহ্মণস্স কম্মন্তো, যেন গোপকমোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন গোপকমোগ্গল্লানস্স ব্ৰাহ্মণস্স কম্মন্তো, যেন গোপকমোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো গোপকমোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো আযস্মন্তং আনন্দং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘এতু খো ভৱং আনন্দো. স্ৱাগতং ভোতো আনন্দস্স. চিৰস্সং খো ভৱং আনন্দো ইমং পৰিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনায. নিসীদতু ভৱং আনন্দো, ইদমাসনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. নিসীদি খো আযস্মা আনন্দো পঞ্ঞত্তে আসনে. গোপকমোগ্গল্লানোপি খো ব্ৰাহ্মণো অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো গোপকমোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘অত্থি নু খো, ভো আনন্দ, একভিক্খুপি তেহি ধম্মেহি সব্বেনসব্বং সব্বথাসব্বং সমন্নাগতো যেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সো ভৱং গোতমো অহোসি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি? ‘‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি তেহি ধম্মেহি সব্বেনসব্বং সব্বথাসব্বং সমন্নাগতো যেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সো ভগৱা অহোসি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো. সো হি, ব্ৰাহ্মণ, ভগৱা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ, মগ্গৱিদূ, মগ্গকোৱিদো; মগ্গানুগা চ পন এতৰহি সাৱকা ৱিহৰন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা’’তি. অযঞ্চ হিদং আযস্মতো আনন্দস্স গোপকমোগ্গল্লানেন ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা অহোসি.
অথ খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো ৰাজগহে কম্মন্তে অনুসঞ্ঞাযমানো যেন গোপকমোগ্গল্লানস্স ব্ৰাহ্মণস্স কম্মন্তো, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘কাযনুত্থ, ভো আনন্দ, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি? ‘‘ইধ মং, ব্ৰাহ্মণ, গোপকমোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘অত্থি নু খো, ভো আনন্দ, একভিক্খুপি তেহি ধম্মেহি সব্বেনসব্বং সব্বথাসব্বং সমন্নাগতো যেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সো ভৱং গোতমো অহোসি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’তি. এৱং ৱুত্তে অহং, ব্ৰাহ্মণ, গোপকমোগ্গল্লানং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচং – ‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি তেহি ধম্মেহি সব্বেনসব্বং সব্বথাসব্বং সমন্নাগতো যেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সো ভগৱা অহোসি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো. সো হি, ব্ৰাহ্মণ, ভগৱা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ, মগ্গৱিদূ, মগ্গকোৱিদো; মগ্গানুগা চ পন এতৰহি সাৱকা ৱিহৰন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা’তি. অযং খো নো, ব্ৰাহ্মণ, গোপকমোগ্গল্লানেন ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা. অথ ত্ৱং অনুপ্পত্তো’’তি.
৮০. ‘‘অত্থি নু খো, ভো আনন্দ, একভিক্খুপি তেন ভোতা গোতমেন ঠপিতো – ‘অযং ৱো মমচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতী’তি, যং তুম্হে এতৰহি পটিপাদেয্যাথা’’তি [পটিধাৱেয্যাথাতি (সী. স্যা. কং. পী.)]? ‘‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ঠপিতো – ‘অযং ৱো মমচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতী’তি, যং মযং এতৰহি পটিপাদেয্যামা’’তি. ‘‘অত্থি পন, ভো আনন্দ, একভিক্খুপি সঙ্ঘেন সম্মতো, সম্বহুলেহি থেৰেহি ভিক্খূহি ঠপিতো – ‘অযং নো ভগৱতো অচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতী’তি, যং তুম্হে এতৰহি পটিপাদেয্যাথা’’তি? ‘‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি সঙ্ঘেন সম্মতো, সম্বহুলেহি থেৰেহি ভিক্খূহি ঠপিতো – ‘অযং নো ভগৱতো অচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতী’তি, যং মযং এতৰহি পটিপাদেয্যামা’’তি. ‘‘এৱং অপ্পটিসৰণে চ পন, ভো আনন্দ, কো হেতু সামগ্গিযা’’তি? ‘‘ন খো মযং, ব্ৰাহ্মণ, অপ্পটিসৰণা; সপ্পটিসৰণা মযং, ব্ৰাহ্মণ; ধম্মপ্পটিসৰণা’’তি.
‘‘‘অত্থি নু খো, ভো আনন্দ, একভিক্খুপি তেন ভোতা গোতমেন ঠপিতো – অযং ৱো মমচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতীতি, যং তুম্হে এতৰহি পটিপাদেয্যাথা’তি – ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ঠপিতো – অযং ৱো মমচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতীতি, যং মযং এতৰহি পটিপাদেয্যামা’তি ৱদেসি; ‘অত্থি পন, ভো আনন্দ, একভিক্খুপি সঙ্ঘেন সম্মতো, সম্বহুলেহি থেৰেহি ভিক্খূহি ঠপিতো – অযং নো ভগৱতো অচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতীতি, যং তুম্হে এতৰহি পটিপাদেয্যাথা’তি – ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি সঙ্ঘেন সম্মতো, সম্বহুলেহি থেৰেহি ভিক্খূহি ঠপিতো – অযং নো ভগৱতো অচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতীতি, যং মযং এতৰহি পটিপাদেয্যামা’তি – ৱদেসি; ‘এৱং অপ্পটিসৰণে চ পন, ভো আনন্দ, কো হেতু সামগ্গিযা’তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ন খো মযং, ব্ৰাহ্মণ, অপ্পটিসৰণা; সপ্পটিসৰণা মযং, ব্ৰাহ্মণ; ধম্মপ্পটিসৰণা’তি ৱদেসি. ইমস্স পন, ভো আনন্দ, ভাসিতস্স কথং অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?
৮১. ‘‘অত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ভিক্খূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, পাতিমোক্খং উদ্দিট্ঠং. তে মযং তদহুপোসথে যাৱতিকা একং গামখেত্তং উপনিস্সায ৱিহৰাম তে সব্বে একজ্ঝং সন্নিপতাম; সন্নিপতিত্ৱা যস্স তং পৱত্ততি তং অজ্ঝেসাম. তস্মিং চে ভঞ্ঞমানে হোতি ভিক্খুস্স আপত্তি হোতি ৱীতিক্কমো তং মযং যথাধম্মং যথানুসিট্ঠং কাৰেমাতি.
‘‘ন কিৰ নো ভৱন্তো কাৰেন্তি; ধম্মো নো কাৰেতি’’. ‘‘অত্থি নু খো, ভো আনন্দ, একভিক্খুপি যং তুম্হে এতৰহি সক্কৰোথ গৰুং কৰোথ [গৰুকৰোথ (সী. স্যা. কং. পী.)] মানেথ পূজেথ; সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা [গৰুকত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.)] উপনিস্সায ৱিহৰথা’’তি? ‘‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি যং মযং এতৰহি সক্কৰোম গৰুং কৰোম মানেম পূজেম; সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰামা’’তি.
‘‘‘অত্থি নু খো, ভো আনন্দ, একভিক্খুপি তেন ভোতা গোতমেন ঠপিতো – অযং ৱো মমচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতীতি যং তুম্হে এতৰহি পটিপাদেয্যাথা’তি – ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ঠপিতো – অযং ৱো মমচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতীতি যং মযং এতৰহি পটিপাদেয্যামা’তি ৱদেসি; ‘অত্থি পন, ভো আনন্দ, একভিক্খুপি সঙ্ঘেন সম্মতো, সম্বহুলেহি থেৰেহি ভিক্খূহি ঠপিতো – অযং নো ভগৱতো অচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতীতি যং তুম্হে এতৰহি পটিপাদেয্যাথা’তি – ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি সঙ্ঘেন সম্মতো, সম্বহুলেহি থেৰেহি ভিক্খূহি ঠপিতো – অযং নো ভগৱতো অচ্চযেন পটিসৰণং ভৱিস্সতীতি যং মযং এতৰহি পটিপাদেয্যামা’তি ৱদেসি; ‘অত্থি নু খো, ভো আনন্দ, একভিক্খুপি যং তুম্হে এতৰহি সক্কৰোথ গৰুং কৰোথ মানেথ পূজেথ; সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰথা’তি – ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি যং মযং এতৰহি সক্কৰোম গৰুং কৰোম মানেম পূজেম; সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰামা’তি ৱদেসি. ইমস্স পন, ভো আনন্দ, ভাসিতস্স কথং অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?
৮২. ‘‘অত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন দস পসাদনীযা ধম্মা অক্খাতা. যস্মিং নো ইমে ধম্মা সংৱিজ্জন্তি তং মযং এতৰহি সক্কৰোম গৰুং কৰোম মানেম পূজেম; সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰাম. কতমে দস?
‘‘ইধ, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু.
‘‘বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো. যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা, মজ্ঝেকল্যাণা, পৰিযোসানকল্যাণা, সাত্থং, সব্যঞ্জনং [সাত্থা সব্যঞ্জনা (সী. স্যা. কং.)], কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা [ধতা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা.
‘‘সন্তুট্ঠো হোতি ( ) [(ইতৰীতৰেহি) দী. নি. ৩.৩৪৫] চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি.
‘‘চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী.
‘‘অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি; আৱিভাৱং তিৰোভাৱং; তিৰোকুট্টং [তিৰোকুড্ডং (সী. স্যা. কং. পী.)] তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসে; পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৱিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰিমসতি [পৰামসতি (ক.)] পৰিমজ্জতি, যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি.
‘‘দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি – দিব্বে চ মানুসে চ, যে দূৰে সন্তিকে চ.
‘‘পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি. সৰাগং ৱা চিত্তং ‘সৰাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ‘ৱীতৰাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সদোসং ৱা চিত্তং ‘সদোসং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱীতদোসং ৱা চিত্তং ‘ৱীতদোসং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সমোহং ৱা চিত্তং ‘সমোহং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱীতমোহং ৱা চিত্তং ‘ৱীতমোহং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সংখিত্তং ৱা চিত্তং ‘সংখিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং ‘ৱিক্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, মহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘মহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘অমহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সউত্তৰং ৱা চিত্তং ‘সউত্তৰং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অনুত্তৰং ৱা চিত্তং ‘অনুত্তৰং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সমাহিতং ৱা চিত্তং ‘সমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৱা চিত্তং ‘অসমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘ৱিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘অৱিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি.
‘‘অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তাৰীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি.
‘‘দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.
‘‘আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি.
‘‘ইমে খো, ব্ৰাহ্মণ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন দস পসাদনীযা ধম্মা অক্খাতা. যস্মিং নো ইমে ধম্মা সংৱিজ্জন্তি তং মযং এতৰহি সক্কৰোম গৰুং কৰোম মানেম পূজেম; সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰামা’’তি.
৮৩. এৱং ৱুত্তে ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো উপনন্দং সেনাপতিং আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞতি ভৱং সেনাপতি [মঞ্ঞসি এৱং সেনাপতি (স্যা. কং. পী.), মঞ্ঞসি সেনাপতি (সী.), মঞ্ঞসি ভৱং সেনাপতি (ক.)] যদিমে ভোন্তো সক্কাতব্বং সক্কৰোন্তি, গৰুং কাতব্বং গৰুং কৰোন্তি, মানেতব্বং মানেন্তি, পূজেতব্বং পূজেন্তি’’? ‘‘তগ্ঘিমে [তগ্ঘ মে (ক.)] ভোন্তো সক্কাতব্বং সক্কৰোন্তি, গৰুং কাতব্বং গৰুং কৰোন্তি, মানেতব্বং মানেন্তি, পূজেতব্বং পূজেন্তি. ইমঞ্চ হি তে ভোন্তো ন সক্কৰেয্যুং ন গৰুং কৰেয্যুং ন মানেয্যুং ন পূজেয্যুং; অথ কিঞ্চৰহি তে ভোন্তো সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰেয্যু’’ন্তি? অথ খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘কহং পন ভৱং আনন্দো এতৰহি ৱিহৰতী’’তি? ‘‘ৱেড়ুৱনে খোহং, ব্ৰাহ্মণ, এতৰহি ৱিহৰামী’’তি. ‘‘কচ্চি পন, ভো আনন্দ, ৱেড়ুৱনং ৰমণীযঞ্চেৱ অপ্পসদ্দঞ্চ অপ্পনিগ্ঘোসঞ্চ ৱিজনৱাতং মনুস্সৰাহস্সেয্যকং [মনুস্সৰাহসেয্যকং (সী. স্যা. কং. পী.)] পটিসল্লানসাৰুপ্প’’ন্তি? ‘‘তগ্ঘ, ব্ৰাহ্মণ, ৱেড়ুৱনং ৰমণীযঞ্চেৱ অপ্পসদ্দঞ্চ অপ্পনিগ্ঘোসঞ্চ ৱিজনৱাতং মনুস্সৰাহস্সেয্যকং পটিসল্লানসাৰুপ্পং, যথা তং তুম্হাদিসেহি ৰক্খকেহি গোপকেহী’’তি. ‘‘তগ্ঘ, ভো আনন্দ, ৱেড়ুৱনং ৰমণীযঞ্চেৱ অপ্পসদ্দঞ্চ অপ্পনিগ্ঘোসঞ্চ ৱিজনৱাতং মনুস্সৰাহস্সেয্যকং পটিসল্লানসাৰুপ্পং, যথা তং ভৱন্তেহি ঝাযীহি ঝানসীলীহি. ঝাযিনো চেৱ ভৱন্তো ঝানসীলিনো চ’’.
‘‘একমিদাহং, ভো আনন্দ, সমযং সো ভৱং গোতমো ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খ্ৱাহং, ভো আনন্দ, যেন মহাৱনং কূটাগাৰসালা যেন সো ভৱং গোতমো তেনুপসঙ্কমিং. তত্ৰ চ পন সো [তত্ৰ চ সো (সী. পী.)] ভৱং গোতমো অনেকপৰিযাযেন ঝানকথং কথেসি. ঝাযী চেৱ সো ভৱং গোতমো অহোসি ঝানসীলী চ. সব্বঞ্চ পন সো ভৱং গোতমো ঝানং ৱণ্ণেসী’’তি.
৮৪. ‘‘ন চ খো, ব্ৰাহ্মণ, সো ভগৱা সব্বং ঝানং ৱণ্ণেসি, নপি সো ভগৱা সব্বং ঝানং ন ৱণ্ণেসীতি. কথং ৰূপঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, সো ভগৱা ঝানং ন ৱণ্ণেসি? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি কামৰাগপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ কামৰাগস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি; সো কামৰাগংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতি. ব্যাপাদপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ব্যাপাদপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ ব্যাপাদস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি; সো ব্যাপাদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতি. থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি থিনমিদ্ধপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ থিনমিদ্ধস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি; সো থিনমিদ্ধংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি; সো উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতি. ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ৱিচিকিচ্ছাপৰেতেন, উপ্পন্নায চ ৱিচিকিচ্ছায নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি; সো ৱিচিকিচ্ছংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতি. এৱৰূপং খো, ব্ৰাহ্মণ, সো ভগৱা ঝানং ন ৱণ্ণেসি.
‘‘কথং ৰূপঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, সো ভগৱা ঝানং ৱণ্ণেসি? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱৰূপং খো, ব্ৰাহ্মণ, সো ভগৱা ঝানং ৱণ্ণেসী’’তি.
‘‘গাৰয্হং কিৰ, ভো আনন্দ, সো ভৱং গোতমো ঝানং গৰহি, পাসংসং পসংসি. হন্দ, চ দানি মযং, ভো আনন্দ, গচ্ছাম; বহুকিচ্চা মযং বহুকৰণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো আযস্মতো আনন্দস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
অথ খো গোপকমোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো অচিৰপক্কন্তে ৱস্সকাৰে ব্ৰাহ্মণে মগধমহামত্তে আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘যং নো মযং ভৱন্তং আনন্দং অপুচ্ছিম্হা তং নো ভৱং আনন্দো ন ব্যাকাসী’’তি. ‘‘ননু তে, ব্ৰাহ্মণ, অৱোচুম্হা – ‘নত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, একভিক্খুপি তেহি ধম্মেহি সব্বেনসব্বং সব্বথাসব্বং সমন্নাগতো যেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সো ভগৱা অহোসি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো. সো হি, ব্ৰাহ্মণ, ভগৱা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ, মগ্গৱিদূ, মগ্গকোৱিদো. মগ্গানুগা চ পন এতৰহি সাৱকা ৱিহৰন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা’’’তি.
গোপকমোগ্গল্লানসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.