৭. গণকমোগ্গল্লানসুত্তং

৭৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. অথ খো গণকমোগ্গল্লানো [গণকমোগ্গলানো (ক.)] ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো গণকমোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘সেয্যথাপি, ভো গোতম, ইমস্স মিগাৰমাতুপাসাদস্স দিস্সতি অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা যদিদং – যাৱ পচ্ছিমসোপানকড়েৱৰাः ইমেসম্পি হি, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণানং দিস্সতি অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা যদিদং – অজ্ঝেনেः ইমেসম্পি হি, ভো গোতম, ইস্সাসানং দিস্সতি অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা যদিদং – ইস্সত্থে [ইস্সত্তে (ক.)]. অম্হাকম্পি হি, ভো গোতম, গণকানং গণনাজীৱানং দিস্সতি অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা যদিদং – সঙ্খানে. মযঞ্হি, ভো গোতম, অন্তেৱাসিং লভিত্ৱা পঠমং এৱং গণাপেম – ‘একং এককং, দ্ৱে দুকা, তীণি তিকা, চত্তাৰি চতুক্কা, পঞ্চ পঞ্চকা, ছ ছক্কা, সত্ত সত্তকা, অট্ঠ অট্ঠকা, নৱ নৱকা, দস দসকা’তি; সতম্পি মযং, ভো গোতম, গণাপেম, ভিয্যোপি গণাপেম. সক্কা নু খো, ভো গোতম, ইমস্মিম্পি ধম্মৱিনযে এৱমেৱ অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা পঞ্ঞপেতু’’ন্তি?

৭৫. ‘‘সক্কা, ব্ৰাহ্মণ, ইমস্মিম্পি ধম্মৱিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা পঞ্ঞপেতুং. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, দক্খো অস্সদম্মকো ভদ্দং অস্সাজানীযং লভিত্ৱা পঠমেনেৱ মুখাধানে কাৰণং কাৰেতি, অথ উত্তৰিং কাৰণং কাৰেতি; এৱমেৱ খো, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতো পুৰিসদম্মং লভিত্ৱা পঠমং এৱং ৱিনেতি – ‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, সীলৱা হোহি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰাহি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খস্সু সিক্খাপদেসূ’’’তি.

‘‘যতো খো, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, তমেনং তথাগতো উত্তৰিং ৱিনেতি – ‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোহি, চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা মা নিমিত্তগ্গাহী হোহি মানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জাহি; ৰক্খাহি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জাহি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায মা নিমিত্তগ্গাহী হোহি মানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জাহি; ৰক্খাহি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জাহী’’’তি.

‘‘যতো খো, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি, তমেনং তথাগতো উত্তৰিং ৱিনেতি – ‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোহি. পটিসঙ্খা যোনিসো আহাৰং আহাৰেয্যাসি – নেৱ দৱায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায, যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায ৱিহিংসূপৰতিযা ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায – ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি, নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চা’’’তি.

‘‘যতো খো, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি, তমেনং তথাগতো উত্তৰিং ৱিনেতি – ‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, জাগৰিযং অনুযুত্তো ৱিহৰাহি, দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেহি, ৰত্তিযা পঠমং যামং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেহি, ৰত্তিযা মজ্ঝিমং যামং দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেয্যাসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসিকৰিত্ৱা, ৰত্তিযা পচ্ছিমং যামং পচ্চুট্ঠায চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেহী’’’তি.

‘‘যতো খো, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু জাগৰিযং অনুযুত্তো হোতি, তমেনং তথাগতো উত্তৰিং ৱিনেতি – ‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো হোহি, অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী’’’তি.

‘‘যতো খো, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো হোতি, তমেনং তথাগতো উত্তৰিং ৱিনেতি – ‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজাহি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জ’ন্তি. সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপ্পত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা, উজুং কাযং পণিধায, পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি; ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি; থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (সী. স্যা. কং. পী.)] পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি; উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি; ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি.

৭৬. ‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. পীতিযা চ ৱিৰাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সুখস্স চ পহানা… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি.

‘‘যে খো তে, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খূ সেক্খা [সেখা (সব্বত্থ)] অপত্তমানসা অনুত্তৰং যোগক্খেমং পত্থযমানা ৱিহৰন্তি তেসু মে অযং এৱৰূপী অনুসাসনী হোতি. যে পন তে ভিক্খূ অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তা তেসং ইমে ধম্মা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰায চেৱ সংৱত্তন্তি, সতিসম্পজঞ্ঞায চা’’তি.

এৱং ৱুত্তে, গণকমোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো ভোতো গোতমস্স সাৱকা ভোতা গোতমেন এৱং ওৱদীযমানা এৱং অনুসাসীযমানা সব্বে অচ্চন্তং নিট্ঠং নিব্বানং আৰাধেন্তি উদাহু একচ্চে নাৰাধেন্তী’’তি? ‘‘অপ্পেকচ্চে খো, ব্ৰাহ্মণ, মম সাৱকা মযা এৱং ওৱদীযমানা এৱং অনুসাসীযমানা অচ্চন্তং নিট্ঠং নিব্বানং আৰাধেন্তি, একচ্চে নাৰাধেন্তী’’তি.

‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো যং তিট্ঠতেৱ নিব্বানং, তিট্ঠতি নিব্বানগামী মগ্গো, তিট্ঠতি ভৱং গোতমো সমাদপেতা; অথ চ পন ভোতো গোতমস্স সাৱকা ভোতা গোতমেন এৱং ওৱদীযমানা এৱং অনুসাসীযমানা অপ্পেকচ্চে অচ্চন্তং নিট্ঠং নিব্বানং আৰাধেন্তি, একচ্চে নাৰাধেন্তী’’তি?

৭৭. ‘‘তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, তংযেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি. যথা তে খমেয্য তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, ব্ৰাহ্মণ, কুসলো ত্ৱং ৰাজগহগামিস্স মগ্গস্সা’’তি? ‘‘এৱং, ভো, কুসলো অহং ৰাজগহগামিস্স মগ্গস্সা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ব্ৰাহ্মণ, ইধ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ৰাজগহং গন্তুকামো. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, ৰাজগহং গন্তুং; তস্স মে ৰাজগহস্স মগ্গং উপদিসা’তি. তমেনং ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘এহম্ভো [এৱং ভো (সী. পী.)] পুৰিস, অযং মগ্গো ৰাজগহং গচ্ছতি. তেন মুহুত্তং গচ্ছ, তেন মুহুত্তং গন্ত্ৱা দক্খিস্সসি অমুকং নাম গামং, তেন মুহুত্তং গচ্ছ, তেন মুহুত্তং গন্ত্ৱা দক্খিস্সসি অমুকং নাম নিগমং; তেন মুহুত্তং গচ্ছ, তেন মুহুত্তং গন্ত্ৱা দক্খিস্সসি ৰাজগহস্স আৰামৰামণেয্যকং ৱনৰামণেয্যকং ভূমিৰামণেয্যকং পোক্খৰণীৰামণেয্যক’ন্তি. সো তযা এৱং ওৱদীযমানো এৱং অনুসাসীযমানো উম্মগ্গং গহেত্ৱা পচ্ছামুখো গচ্ছেয্য. অথ দুতিযো পুৰিসো আগচ্ছেয্য ৰাজগহং গন্তুকামো. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, ৰাজগহং গন্তুং; তস্স মে ৰাজগহস্স মগ্গং উপদিসা’তি. তমেনং ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘এহম্ভো পুৰিস, অযং মগ্গো ৰাজগহং গচ্ছতি. তেন মুহুত্তং গচ্ছ, তেন মুহুত্তং গন্ত্ৱা দক্খিস্সসি অমুকং নাম গামং; তেন মুহুত্তং গচ্ছ, তেন মুহুত্তং গন্ত্ৱা দক্খিস্সসি অমুকং নাম নিগমং; তেন মুহুত্তং গচ্ছ, তেন মুহুত্তং গন্ত্ৱা দক্খিস্সসি ৰাজগহস্স আৰামৰামণেয্যকং ৱনৰামণেয্যকং ভূমিৰামণেয্যকং পোক্খৰণীৰামণেয্যক’ন্তি. সো তযা এৱং ওৱদীযমানো এৱং অনুসাসীযমানো সোত্থিনা ৰাজগহং গচ্ছেয্য. কো নু খো, ব্ৰাহ্মণ, হেতু কো পচ্চযো যং তিট্ঠতেৱ ৰাজগহং, তিট্ঠতি ৰাজগহগামী মগ্গো, তিট্ঠসি ত্ৱং সমাদপেতা; অথ চ পন তযা এৱং ওৱদীযমানো এৱং অনুসাসীযমানো একো পুৰিসো উম্মগ্গং গহেত্ৱা পচ্ছামুখো গচ্ছেয্য, একো সোত্থিনা ৰাজগহং গচ্ছেয্যা’’তি? ‘‘এত্থ ক্যাহং, ভো গোতম, কৰোমি? মগ্গক্খাযীহং, ভো গোতমা’’তি.

‘‘এৱমেৱ খো, ব্ৰাহ্মণ, তিট্ঠতেৱ নিব্বানং, তিট্ঠতি নিব্বানগামী মগ্গো, তিট্ঠামহং সমাদপেতা; অথ চ পন মম সাৱকা মযা এৱং ওৱদীযমানা এৱং অনুসাসীযমানা অপ্পেকচ্চে অচ্চন্তং নিট্ঠং নিব্বানং আৰাধেন্তি, একচ্চে নাৰাধেন্তি. এত্থ ক্যাহং, ব্ৰাহ্মণ, কৰোমি? মগ্গক্খাযীহং, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতো’’তি.

৭৮. এৱং ৱুত্তে, গণকমোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যেমে, ভো গোতম, পুগ্গলা অস্সদ্ধা জীৱিকত্থা ন সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা সঠা মাযাৱিনো কেতবিনো [কেটুভিনো (সী. স্যা. কং. পী.)] উদ্ধতা উন্নড়া চপলা মুখৰা ৱিকিণ্ণৱাচা ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰা ভোজনে অমত্তঞ্ঞুনো জাগৰিযং অননুযুত্তা সামঞ্ঞে অনপেক্খৱন্তো সিক্খায ন তিব্বগাৰৱা বাহুলিকা [বাহুল্লিকা (স্যা. কং.)] সাথলিকা ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা পৱিৱেকে নিক্খিত্তধুৰা কুসীতা হীনৱীৰিযা মুট্ঠস্সতিনো অসম্পজানা অসমাহিতা ৱিব্ভন্তচিত্তা দুপ্পঞ্ঞা এড়মূগা, ন তেহি ভৱং গোতমো সদ্ধিং সংৱসতি’’.

‘‘যে পন তে কুলপুত্তা সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা অসঠা অমাযাৱিনো অকেতবিনো অনুদ্ধতা অনুন্নড়া অচপলা অমুখৰা অৱিকিণ্ণৱাচা ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰা ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো জাগৰিযং অনুযুত্তা সামঞ্ঞে অপেক্খৱন্তো সিক্খায তিব্বগাৰৱা নবাহুলিকা নসাথলিকা ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা আৰদ্ধৱীৰিযা পহিতত্তা উপট্ঠিতস্সতিনো সম্পজানা সমাহিতা একগ্গচিত্তা পঞ্ঞৱন্তো অনেড়মূগা, তেহি ভৱং গোতমো সদ্ধিং সংৱসতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভো গোতম, যে কেচি মূলগন্ধা, কালানুসাৰি তেসং অগ্গমক্খাযতি; যে কেচি সাৰগন্ধা, লোহিতচন্দনং তেসং অগ্গমক্খাযতি; যে কেচি পুপ্ফগন্ধা, ৱস্সিকং তেসং অগ্গমক্খাযতি; এৱমেৱ ভোতো গোতমস্স ওৱাদো পৰমজ্জধম্মেসু.

‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – ‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’তি; এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

গণকমোগ্গল্লানসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.