২. পঞ্চত্তযসুত্তং [পঞ্চাযতনসুত্ত (ক.)]

২১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা অপৰন্তকপ্পিকা অপৰন্তানুদিট্ঠিনো অপৰন্তং আৰব্ভ অনেকৱিহিতানি অধিৱুত্তিপদানি [অধিমুত্তিপদানি (স্যা. কং. ক.)] অভিৱদন্তি. ‘সঞ্ঞী অত্তা হোতি অৰোগো পৰং মৰণা’তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি; ‘অসঞ্ঞী অত্তা হোতি অৰোগো পৰং মৰণা’তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি; ‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী অত্তা হোতি অৰোগো পৰং মৰণা’তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি; সতো ৱা পন সত্তস্স উচ্ছেদং ৱিনাসং ৱিভৱং পঞ্ঞপেন্তি [পঞ্ঞাপেন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)], দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৱা পনেকে অভিৱদন্তি. ইতি সন্তং ৱা অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং [পৰং মৰণা. ইতি ইমানি (ক.)] পৰং মৰণা, সতো ৱা পন সত্তস্স উচ্ছেদং ৱিনাসং ৱিভৱং পঞ্ঞপেন্তি, দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৱা পনেকে অভিৱদন্তি. ইতি ইমানি পঞ্চ [পৰং মৰণা. ইতি ইমানি (ক.)] হুত্ৱা তীণি হোন্তি, তীণি হুত্ৱা পঞ্চ হোন্তি – অযমুদ্দেসো পঞ্চত্তযস্স.

২২. ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, অৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিঞ্চ অৰূপিঞ্চ ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, নেৱৰূপিং নাৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, একত্তসঞ্ঞিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, নানত্তসঞ্ঞিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, পৰিত্তসঞ্ঞিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, অপ্পমাণসঞ্ঞিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, এতং [এৱং (ক.)] ৱা পনেকেসং [পনেতেসং (স্যা. কং.)] উপাতিৱত্ততং ৱিঞ্ঞাণকসিণমেকে অভিৱদন্তি অপ্পমাণং আনেঞ্জং. তযিদং, ভিক্খৱে, তথাগতো অভিজানাতি [পজানাতি (সী. স্যা. কং. পী.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা]. যে খো তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, অৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিঞ্চ অৰূপিঞ্চ ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, নেৱৰূপিং নাৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, একত্তসঞ্ঞিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, নানত্তসঞ্ঞিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, পৰিত্তসঞ্ঞিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, অপ্পমাণসঞ্ঞিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা [মৰণাতি (ক.)], যা ৱা পনেতাসং সঞ্ঞানং পৰিসুদ্ধা পৰমা অগ্গা অনুত্তৰিযা অক্খাযতি – যদি ৰূপসঞ্ঞানং যদি অৰূপসঞ্ঞানং যদি একত্তসঞ্ঞানং যদি নানত্তসঞ্ঞানং. ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনমেকে অভিৱদন্তি অপ্পমাণং আনেঞ্জং. ‘তযিদং সঙ্খতং ওড়াৰিকং অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্স নিস্সৰণদস্সাৱী তথাগতো তদুপাতিৱত্তো.

২৩. ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, অৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিঞ্চ অৰূপিঞ্চ ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, নেৱৰূপিং নাৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা. তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি. তং কিস্স হেতু? সঞ্ঞা ৰোগো সঞ্ঞা গণ্ডো সঞ্ঞা সল্লং, এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং – ‘অসঞ্ঞ’ন্তি. তযিদং, ভিক্খৱে, তথাগতো অভিজানাতি যে খো তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, অৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিঞ্চ অৰূপিঞ্চ ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, নেৱৰূপিং নাৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা. যো হি কোচি, ভিক্খৱে, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘অহমঞ্ঞত্ৰ ৰূপা, অঞ্ঞত্ৰ ৱেদনায, অঞ্ঞত্ৰ সঞ্ঞায, অঞ্ঞত্ৰ সঙ্খাৰেহি, ৱিঞ্ঞাণস্স [অঞ্ঞত্ৰ ৱিঞ্ঞাণা (স্যা. কং.), অঞ্ঞত্ৰ ৱিঞ্ঞাণেন (ক.)] আগতিং ৱা গতিং ৱা চুতিং ৱা উপপত্তিং ৱা ৱুদ্ধিং ৱা ৱিৰূড়্হিং ৱা ৱেপুল্লং ৱা পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওড়াৰিকং অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্স নিস্সৰণদস্সাৱী তথাগতো তদুপাতিৱত্তো.

২৪. ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, অৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিঞ্চ অৰূপিঞ্চ ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, নেৱৰূপিং নাৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা. তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি, যেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি. তং কিস্স হেতু? সঞ্ঞা ৰোগো সঞ্ঞা গণ্ডো সঞ্ঞা সল্লং, অসঞ্ঞা সম্মোহো, এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং – ‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞ’ন্তি. [নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাতি (স্যা. কং. পী. ক.) এতন্তিপদং মনসিকাতব্বং] তযিদং, ভিক্খৱে, তথাগতো অভিজানাতি. যে খো তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, অৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, ৰূপিঞ্চ অৰূপিঞ্চ ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা, নেৱৰূপিং নাৰূপিং ৱা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা [সমণব্ৰাহ্মণা (সী. পী.)] দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বসঙ্খাৰমত্তেন এতস্স আযতনস্স উপসম্পদং পঞ্ঞপেন্তি, ব্যসনঞ্হেতং, ভিক্খৱে, অক্খাযতি [আযতনমক্খাযতি (ক.)] এতস্স আযতনস্স উপসম্পদায. ন হেতং, ভিক্খৱে, আযতনং সঙ্খাৰসমাপত্তিপত্তব্বমক্খাযতি; সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিপত্তব্বমেতং, ভিক্খৱে, আযতনমক্খাযতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওড়াৰিকং অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্স নিস্সৰণদস্সাৱী তথাগতো তদুপাতিৱত্তো.

২৫. ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৱিনাসং ৱিভৱং পঞ্ঞপেন্তি, তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি, যেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি, যেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অৰোগং পৰং মৰণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি. তং কিস্স হেতু? সব্বেপিমে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা উদ্ধং সৰং [উদ্ধংসৰা (সী. পী.), উদ্ধং পৰামসন্তি (স্যা. কং.)] আসত্তিংযেৱ অভিৱদন্তি – ‘ইতি পেচ্চ ভৱিস্সাম, ইতি পেচ্চ ভৱিস্সামা’তি. সেয্যথাপি নাম ৱাণিজস্স ৱাণিজ্জায গচ্ছতো এৱং হোতি – ‘ইতো মে ইদং ভৱিস্সতি, ইমিনা ইদং লচ্ছামী’তি, এৱমেৱিমে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা ৱাণিজূপমা মঞ্ঞে পটিভন্তি – ‘ইতি পেচ্চ ভৱিস্সাম, ইতি পেচ্চ ভৱিস্সামা’তি. তযিদং, ভিক্খৱে, তথাগতো অভিজানাতি. যে খো তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৱিনাসং ৱিভৱং পঞ্ঞপেন্তি তে সক্কাযভযা সক্কাযপৰিজেগুচ্ছা সক্কাযঞ্ঞেৱ অনুপৰিধাৱন্তি অনুপৰিৱত্তন্তি. সেয্যথাপি নাম সা গদ্দুলবদ্ধো দড়্হে থম্ভে ৱা খিলে [খীলে (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা উপনিবদ্ধো, তমেৱ থম্ভং ৱা খিলং ৱা অনুপৰিধাৱতি অনুপৰিৱত্ততি; এৱমেৱিমে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সক্কাযভযা সক্কাযপৰিজেগুচ্ছা সক্কাযঞ্ঞেৱ অনুপৰিধাৱন্তি অনুপৰিৱত্তন্তি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওড়াৰিকং অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্স নিস্সৰণদস্সাৱী তথাগতো তদুপাতিৱত্তো.

২৬. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা অপৰন্তকপ্পিকা অপৰন্তানুদিট্ঠিনো অপৰন্তং আৰব্ভ অনেকৱিহিতানি অধিৱুত্তিপদানি অভিৱদন্তি, সব্বে তে ইমানেৱ পঞ্চাযতনানি অভিৱদন্তি এতেসং ৱা অঞ্ঞতৰং.

২৭. ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা পুব্বন্তকপ্পিকা পুব্বন্তানুদিট্ঠিনো পুব্বন্তং আৰব্ভ অনেকৱিহিতানি অধিৱুত্তিপদানি অভিৱদন্তি. ‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘অসস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘সস্সতো চ অসস্সতো চ অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘নেৱসস্সতো নাসস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘অন্তৱা অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘অনন্তৱা অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘অন্তৱা চ অনন্তৱা চ অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘নেৱন্তৱা নানন্তৱা অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘একত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘নানত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘পৰিত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘অপ্পমাণসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘একন্তসুখী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘একন্তদুক্খী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘সুখদুক্খী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘অদুক্খমসুখী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৱদন্তি.

২৮. ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি, তেসং ৱত অঞ্ঞত্ৰেৱ সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা পচ্চত্তংযেৱ ঞাণং ভৱিস্সতি পৰিসুদ্ধং পৰিযোদাতন্তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. পচ্চত্তং খো পন, ভিক্খৱে, ঞাণে অসতি পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে যদপি [যদিপি (ক.)] তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা তত্থ ঞাণভাগমত্তমেৱ পৰিযোদপেন্তি তদপি তেসং ভৱতং সমণব্ৰাহ্মণানং উপাদানমক্খাযতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওড়াৰিকং অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্স নিস্সৰণদস্সাৱী তথাগতো তদুপাতিৱত্তো.

২৯. ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘অসস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি…পে… [যথা সস্সতৱাৰে, তথা ৱিত্থাৰেতব্বং] সস্সতো চ অসস্সতো চ অত্তা চ লোকো চ… নেৱসস্সতো নাসস্সতো অত্তা চ লোকো চ… অন্তৱা অত্তা চ লোকো চ… অনন্তৱা অত্তা চ লোকো চ… অন্তৱা চ অনন্তৱা চ অত্তা চ লোকো চ… নেৱন্তৱা নানন্তৱা অত্তা চ লোকো চ… একত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ… নানত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ… পৰিত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ… অপ্পমাণসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ… একন্তসুখী অত্তা চ লোকো চ… একন্তদুক্খী অত্তা চ লোকো চ… সুখদুক্খী অত্তা চ লোকো চ… অদুক্খমসুখী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি, তেসং ৱত অঞ্ঞত্ৰেৱ সদ্ধায অঞ্ঞত্ৰ ৰুচিযা অঞ্ঞত্ৰ অনুস্সৱা অঞ্ঞত্ৰ আকাৰপৰিৱিতক্কা অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা পচ্চত্তংযেৱ ঞাণং ভৱিস্সতি পৰিসুদ্ধং পৰিযোদাতন্তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. পচ্চত্তং খো পন, ভিক্খৱে, ঞাণে অসতি পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে যদপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা তত্থ ঞাণভাগমত্তমেৱ পৰিযোদপেন্তি তদপি তেসং ভৱতং সমণব্ৰাহ্মণানং উপাদানমক্খাযতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওড়াৰিকং অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্স নিস্সৰণদস্সাৱী তথাগতো তদুপাতিৱত্তো.

৩০. ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপৰন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৱিৱেকং পীতিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং পৱিৱেকং পীতিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. তস্স সা পৱিৱেকা পীতি নিৰুজ্ঝতি. পৱিৱেকায পীতিযা নিৰোধা উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, দোমনস্সস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি পৱিৱেকা পীতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যং ছাযা জহতি তং আতপো ফৰতি, যং আতপো জহতি তং ছাযা ফৰতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, পৱিৱেকায পীতিযা নিৰোধা উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, দোমনস্সস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি পৱিৱেকা পীতি. তযিদং, ভিক্খৱে, তথাগতো অভিজানাতি. অযং খো ভৱং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপৰন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৱিৱেকং পীতিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং পৱিৱেকং পীতিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. তস্স সা পৱিৱেকা পীতি নিৰুজ্ঝতি. পৱিৱেকায পীতিযা নিৰোধা উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, দোমনস্সস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি পৱিৱেকা পীতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওড়াৰিকং অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্স নিস্সৰণদস্সাৱী তথাগতো তদুপাতিৱত্তো.

৩১. ‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপৰন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৱিৱেকায পীতিযা সমতিক্কমা নিৰামিসং সুখং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং নিৰামিসং সুখং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. তস্স তং নিৰামিসং সুখং নিৰুজ্ঝতি. নিৰামিসস্স সুখস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি পৱিৱেকা পীতি, পৱিৱেকায পীতিযা নিৰোধা উপ্পজ্জতি নিৰামিসং সুখং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যং ছাযা জহতি তং আতপো ফৰতি, যং আতপো জহতি তং ছাযা ফৰতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, নিৰামিসস্স সুখস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি পৱিৱেকা পীতি, পৱিৱেকায পীতিযা নিৰোধা উপ্পজ্জতি নিৰামিসং সুখং. তযিদং, ভিক্খৱে, তথাগতো অভিজানাতি. অযং খো ভৱং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপৰন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৱিৱেকায পীতিযা সমতিক্কমা, নিৰামিসং সুখং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং নিৰামিসং সুখং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. তস্স তং নিৰামিসং সুখং নিৰুজ্ঝতি. নিৰামিসস্স সুখস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি পৱিৱেকা পীতি, পৱিৱেকায পীতিযা নিৰোধা উপ্পজ্জতি নিৰামিসং সুখং. ‘তযিদং সঙ্খতং ওড়াৰিকং অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্স নিস্সৰণদস্সাৱী তথাগতো তদুপাতিৱত্তো.

৩২. ‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপৰন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৱিৱেকায পীতিযা সমতিক্কমা, নিৰামিসস্স সুখস্স সমতিক্কমা, অদুক্খমসুখং ৱেদনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং অদুক্খমসুখং ৱেদনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. তস্স সা অদুক্খমসুখা ৱেদনা নিৰুজ্ঝতি. অদুক্খমসুখায ৱেদনায নিৰোধা উপ্পজ্জতি নিৰামিসং সুখং, নিৰামিসস্স সুখস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৱেদনা. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যং ছাযা জহতি তং আতপো ফৰতি, যং আতপো জহতি তং ছাযা ফৰতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অদুক্খমসুখায ৱেদনায নিৰোধা উপ্পজ্জতি নিৰামিসং সুখং, নিৰামিসস্স সুখস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৱেদনা. তযিদং, ভিক্খৱে, তথাগতো অভিজানাতি. অযং খো ভৱং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপৰন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৱিৱেকায পীতিযা সমতিক্কমা, নিৰামিসস্স সুখস্স সমতিক্কমা, অদুক্খমসুখং ৱেদনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং অদুক্খমসুখং ৱেদনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. তস্স সা অদুক্খমসুখা ৱেদনা নিৰুজ্ঝতি. অদুক্খমসুখায ৱেদনায নিৰোধা উপ্পজ্জতি নিৰামিসং সুখং, নিৰামিসস্স সুখস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৱেদনা. ‘তযিদং সঙ্খতং ওড়াৰিকং অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্স নিস্সৰণদস্সাৱী তথাগতো তদুপাতিৱত্তো.

৩৩. ‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপৰন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৱিৱেকায পীতিযা সমতিক্কমা, নিৰামিসস্স সুখস্স সমতিক্কমা, অদুক্খমসুখায ৱেদনায সমতিক্কমা – ‘সন্তোহমস্মি, নিব্বুতোহমস্মি, অনুপাদানোহমস্মী’তি সমনুপস্সতি. তযিদং, ভিক্খৱে, তথাগতো অভিজানাতি. অযং খো ভৱং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপৰন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৱিৱেকায পীতিযা সমতিক্কমা, নিৰামিসস্স সুখস্স সমতিক্কমা, অদুক্খমসুখায ৱেদনায সমতিক্কমা – ‘সন্তোহমস্মি, নিব্বুতোহমস্মি, অনুপাদানোহমস্মী’তি সমনুপস্সতি; অদ্ধা অযমাযস্মা নিব্বানসপ্পাযংযেৱ পটিপদং অভিৱদতি. অথ চ পনাযং ভৱং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা পুব্বন্তানুদিট্ঠিং ৱা উপাদিযমানো উপাদিযতি, অপৰন্তানুদিট্ঠিং ৱা উপাদিযমানো উপাদিযতি, কামসংযোজনং ৱা উপাদিযমানো উপাদিযতি, পৱিৱেকং ৱা পীতিং উপাদিযমানো উপাদিযতি, নিৰামিসং ৱা সুখং উপাদিযমানো উপাদিযতি, অদুক্খমসুখং ৱা ৱেদনং উপাদিযমানো উপাদিযতি. যঞ্চ খো অযমাযস্মা – ‘সন্তোহমস্মি, নিব্বুতোহমস্মি, অনুপাদানোহমস্মী’তি সমনুপস্সতি তদপি ইমস্স ভোতো সমণস্স ব্ৰাহ্মণস্স উপাদানমক্খাযতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওড়াৰিকং অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্স নিস্সৰণদস্সাৱী তথাগতো তদুপাতিৱত্তো.

‘‘ইদং খো পন, ভিক্খৱে, তথাগতেন অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং অভিসম্বুদ্ধং যদিদং – ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা [অনুপাদাৱিমোক্খো. তযিদং ভিক্খৱে তথাগতেন অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং অভিসম্বুদ্ধং, যদিদং ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমোক্খোতি (সী. স্যা. কং. পী.)] অনুপাদাৱিমোক্খো’’তি [অনুপাদাৱিমোক্খো. তযিদং ভিক্খৱে তথাগতেন অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং অভিসম্বুদ্ধং, যদিদং ছন্নং ফস্সাযতনং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ অদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমোক্খোতি (সী. স্যা. কং. পী.)].

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

পঞ্চত্তযসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.