১. দেৱদহসুত্তং

১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি দেৱদহং নাম সক্যানং নিগমো. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুৰাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৱা, নৱানং কম্মানং অকৰণা, আযতিং অনৱস্সৱো; আযতিং অনৱস্সৱা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৱেদনাক্খযো; ৱেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতী’তি. এৱংৱাদিনো, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠা.

‘‘এৱংৱাদাহং, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠে উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সচ্চং কিৰ তুম্হে, আৱুসো নিগণ্ঠা, এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুৰাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৱা, নৱানং কম্মানং অকৰণা, আযতিং অনৱস্সৱো; আযতিং অনৱস্সৱা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৱেদনাক্খযো; ৱেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতী’তি? তে চ মে, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠা এৱং পুট্ঠা ‘আমা’তি পটিজানন্তি.

‘‘ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘কিং পন তুম্হে, আৱুসো নিগণ্ঠা, জানাথ – অহুৱম্হেৱ মযং পুব্বে, ন নাহুৱম্হা’তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’.

‘‘‘কিং পন তুম্হে, আৱুসো নিগণ্ঠা, জানাথ – অকৰম্হেৱ মযং পুব্বে পাপকম্মং, ন নাকৰম্হা’তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’.

‘‘‘কিং পন তুম্হে, আৱুসো নিগণ্ঠা, জানাথ – এৱৰূপং ৱা এৱৰূপং ৱা পাপকম্মং অকৰম্হা’তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’.

‘‘‘কিং পন তুম্হে, আৱুসো নিগণ্ঠা, জানাথ – এত্তকং ৱা দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকং ৱা দুক্খং নিজ্জীৰেতব্বং, এত্তকম্হি ৱা দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতী’তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’.

‘‘‘কিং পন তুম্হে, আৱুসো নিগণ্ঠা, জানাথ – দিট্ঠেৱ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানং, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদ’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’.

২. ‘‘ইতি কিৰ তুম্হে, আৱুসো নিগণ্ঠা, ন জানাথ – অহুৱম্হেৱ মযং পুব্বে, ন নাহুৱম্হাতি, ন জানাথ – অকৰম্হেৱ মযং পুব্বে পাপকম্মং, ন নাকৰম্হাতি, ন জানাথ – এৱৰূপং ৱা এৱৰূপং ৱা পাপকম্মং অকৰম্হাতি, ন জানাথ – এত্তকং ৱা দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকং ৱা দুক্খং নিজ্জীৰেতব্বং, এত্তকম্হি ৱা দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতীতি, ন জানাথ – দিট্ঠেৱ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানং, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদং; এৱং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং ন কল্লমস্স ৱেয্যাকৰণায – যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুৰাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৱা, নৱানং কম্মানং অকৰণা, আযতিং অনৱস্সৱো; আযতিং অনৱস্সৱা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৱেদনাক্খযো; ৱেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘সচে পন তুম্হে, আৱুসো নিগণ্ঠা, জানেয্যাথ – অহুৱম্হেৱ মযং পুব্বে, ন নাহুৱম্হাতি, জানেয্যাথ – অকৰম্হেৱ মযং পুব্বে পাপকম্মং, ন নাকৰম্হাতি, জানেয্যাথ – এৱৰূপং ৱা এৱৰূপং ৱা পাপকম্মং অকৰম্হাতি, জানেয্যাথ – এত্তকং ৱা দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকং ৱা দুক্খং নিজ্জীৰেতব্বং, এত্তকম্হি ৱা দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতীতি, জানেয্যাথ – দিট্ঠেৱ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানং, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদং; এৱং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং কল্লমস্স ৱেয্যাকৰণায – যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুৰাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৱা, নৱানং কম্মানং অকৰণা, আযতিং অনৱস্সৱো; আযতিং অনৱস্সৱা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৱেদনাক্খযো; ৱেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতী’’তি.

৩. ‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো নিগণ্ঠা, পুৰিসো সল্লেন ৱিদ্ধো অস্স সৱিসেন গাড়্হূপলেপনেন [গাড়্হপলেপনেন (ক.)]; সো সল্লস্সপি ৱেধনহেতু [ৱেদনাহেতু (সী. পী. ক.)] দুক্খা তিব্বা [তিপ্পা (সী. স্যা. কং. পী.)] কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেয্য. তস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ভিসক্কং সল্লকত্তং উপট্ঠাপেয্যুং. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো সত্থেন ৱণমুখং পৰিকন্তেয্য; সো সত্থেনপি ৱণমুখস্স পৰিকন্তনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেয্য. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো এসনিযা সল্লং এসেয্য; সো এসনিযাপি সল্লস্স এসনাহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেয্য. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো সল্লং অব্বুহেয্য [অব্বুয্হেয্য (সী.), অব্ভূণ্হেয্য (স্যা. কং.)]; সো সল্লস্সপি অব্বুহনহেতু [অব্বুয্হনহেতু (সী.), অব্ভূণ্হনহেতু (স্যা. কং.)] দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেয্য. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো অগদঙ্গাৰং ৱণমুখে ওদহেয্য; সো অগদঙ্গাৰস্সপি ৱণমুখে ওদহনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেয্য. সো অপৰেন সমযেন ৰূড়্হেন ৱণেন সঞ্ছৱিনা অৰোগো অস্স সুখী সেৰী সযংৱসী যেন কামঙ্গমো. তস্স এৱমস্স – অহং খো পুব্বে সল্লেন ৱিদ্ধো অহোসিং সৱিসেন গাড়্হূপলেপনেন. সোহং সল্লস্সপি ৱেধনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযিং. তস্স মে মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ভিসক্কং সল্লকত্তং উপট্ঠপেসুং. তস্স মে সো ভিসক্কো সল্লকত্তো সত্থেন ৱণমুখং পৰিকন্তি; সোহং সত্থেনপি ৱণমুখস্স পৰিকন্তনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযিং. তস্স মে সো ভিসক্কো সল্লকত্তো এসনিযা সল্লং এসি; সো অহং এসনিযাপি সল্লস্স এসনাহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযিং. তস্স মে সো ভিসক্কো সল্লকত্তো সল্লং অব্বুহি [অব্বুয্হি (সী.), অব্ভূণ্হি (স্যা. কং.)]; সোহং সল্লস্সপি অব্বুহনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযিং. তস্স মে সো ভিসক্কো সল্লকত্তো অগদঙ্গাৰং ৱণমুখে ওদহি; সোহং অগদঙ্গাৰস্সপি ৱণমুখে ওদহনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযিং. সোম্হি এতৰহি ৰূড়্হেন ৱণেন সঞ্ছৱিনা অৰোগো সুখী সেৰী সযংৱসী যেন কামঙ্গমো’’তি.

‘‘এৱমেৱ খো, আৱুসো নিগণ্ঠা, সচে তুম্হে জানেয্যাথ – অহুৱম্হেৱ মযং পুব্বে, ন নাহুৱম্হাতি, জানেয্যাথ – অকৰম্হেৱ মযং পুব্বে পাপকম্মং, ন নাকৰম্হাতি, জানেয্যাথ – এৱৰূপং ৱা এৱৰূপং ৱা পাপকম্মং অকৰম্হাতি, জানেয্যাথ – এত্তকং ৱা দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকং ৱা দুক্খং নিজ্জীৰেতব্বং, এত্তকম্হি ৱা দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতীতি, জানেয্যাথ – দিট্ঠেৱ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানং, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদং; এৱং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং কল্লমস্স ৱেয্যাকৰণায – যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুৰাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৱা, নৱানং কম্মানং অকৰণা, আযতিং অনৱস্সৱো; আযতিং অনৱস্সৱা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৱেদনাক্খযো; ৱেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘যস্মা চ খো তুম্হে, আৱুসো নিগণ্ঠা, ন জানাথ – অহুৱম্হেৱ মযং পুব্বে, ন নাহুৱম্হাতি, ন জানাথ – অকৰম্হেৱ মযং পুব্বে পাপকম্মং, ন নাকৰম্হাতি, ন জানাথ – এৱৰূপং ৱা এৱৰূপং ৱা পাপকম্মং অকৰম্হাতি, ন জানাথ – এত্তকং ৱা দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকং ৱা দুক্খং নিজ্জীৰেতব্বং, এত্তকম্হি ৱা দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতীতি, ন জানাথ – দিট্ঠেৱ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানং, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদং; তস্মা আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং ন কল্লমস্স ৱেয্যাকৰণায – যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুৰাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৱা, নৱানং কম্মানং অকৰণা, আযতিং অনৱস্সৱো; আযতিং অনৱস্সৱা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৱেদনাক্খযো; ৱেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতী’’তি.

৪. ‘‘এৱং ৱুত্তে, ভিক্খৱে, তে নিগণ্ঠা মং এতদৱোচুং – ‘নিগণ্ঠো, আৱুসো, নাটপুত্তো [নাথপুত্তো (সী.)] সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী, অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানাতি. চৰতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি. সো এৱমাহ – ‘অত্থি খো ৱো, আৱুসো নিগণ্ঠা, পুব্বেৱ পাপকম্মং কতং, তং ইমায কটুকায দুক্কৰকাৰিকায নিজ্জীৰেথ, যং পনেত্থ এতৰহি কাযেন সংৱুতা ৱাচায সংৱুতা মনসা সংৱুতা তং আযতিং পাপকম্মস্স অকৰণং. ইতি পুৰাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৱা, নৱানং কম্মানং অকৰণা, আযতিং অনৱস্সৱো; আযতিং অনৱস্সৱা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৱেদনাক্খযো; ৱেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতী’তি. তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ, তেন চম্হা অত্তমনা’’তি.

৫. ‘‘এৱং ৱুত্তে অহং, ভিক্খৱে, তে নিগণ্ঠে এতদৱোচং – ‘পঞ্চ খো ইমে, আৱুসো নিগণ্ঠা, ধম্মা দিট্ঠেৱ ধম্মে দ্ৱিধাৱিপাকা. কতমে পঞ্চ? সদ্ধা, ৰুচি, অনুস্সৱো, আকাৰপৰিৱিতক্কো, দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তি – ইমে খো, আৱুসো নিগণ্ঠা, পঞ্চ ধম্মা দিট্ঠেৱ ধম্মে দ্ৱিধাৱিপাকা. তত্ৰাযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং কা অতীতংসে সত্থৰি সদ্ধা, কা ৰুচি, কো অনুস্সৱো, কো আকাৰপৰিৱিতক্কো, কা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তী’তি. এৱংৱাদী [এৱংৱাদীসু (ক.)] খো অহং, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠেসু ন কঞ্চি [কিঞ্চি (সী. পী. ক.)] সহধম্মিকং ৱাদপটিহাৰং সমনুপস্সামি.

‘‘পুন চপৰাহং [পুন চ পনাহং (সী. পী. ক.)], ভিক্খৱে, তে নিগণ্ঠে এৱং ৱদামি – ‘তং কিং মঞ্ঞথ, আৱুসো নিগণ্ঠা. যস্মিং ৱো সমযে তিব্বো [তিপ্পো (পী.)] উপক্কমো হোতি তিব্বং পধানং, তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেথ; যস্মিং পন ৱো সমযে ন তিব্বো উপক্কমো হোতি ন তিব্বং পধানং, ন তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেথা’তি? ‘যস্মিং নো, আৱুসো গোতম, সমযে তিব্বো উপক্কমো হোতি তিব্বং পধানং, তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযাম; যস্মিং পন নো সমযে ন তিব্বো উপক্কমো হোতি ন তিব্বং পধানং, ন তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযামা’’’তি.

৬. ‘‘ইতি কিৰ, আৱুসো নিগণ্ঠা, যস্মিং ৱো সমযে তিব্বো উপক্কমো হোতি তিব্বং পধানং, তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেথ; যস্মিং পন ৱো সমযে ন তিব্বো উপক্কমো হোতি ন তিব্বং পধানং, ন তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেথ. এৱং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং ন কল্লমস্স ৱেয্যাকৰণায – যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুৰাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৱা, নৱানং কম্মানং অকৰণা, আযতিং অনৱস্সৱো; আযতিং অনৱস্সৱা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৱেদনাক্খযো; ৱেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতীতি. সচে, আৱুসো নিগণ্ঠা, যস্মিং ৱো সমযে তিব্বো উপক্কমো হোতি তিব্বং পধানং, ন তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেথ; যস্মিং পন ৱো সমযে ন তিব্বো উপক্কমো হোতি ন তিব্বং পধানং, তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেথ [পধানং, তিট্ঠেয্যেৱ তস্মিং সমযে… ৱেদনা (সী. স্যা. কং. পী.)]; এৱং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং কল্লমস্স ৱেয্যাকৰণায – যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুৰাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৱা, নৱানং কম্মানং অকৰণা, আযতিং অনৱস্সৱো; আযতিং অনৱস্সৱা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৱেদনাক্খযো; ৱেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘‘যস্মা চ খো, আৱুসো নিগণ্ঠা, যস্মিং ৱো সমযে তিব্বো উপক্কমো হোতি তিব্বং পধানং, তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেথ; যস্মিং পন ৱো সমযে ন তিব্বো উপক্কমো হোতি ন তিব্বং পধানং, ন তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযেথ; তে তুম্হে সামংযেৱ ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদযমানা অৱিজ্জা অঞ্ঞাণা সম্মোহা ৱিপচ্চেথ – যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুৰাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৱা, নৱানং কম্মানং অকৰণা, আযতিং অনৱস্সৱো; আযতিং অনৱস্সৱা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৱেদনাক্খযো; ৱেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতী’তি. এৱংৱাদীপি [এৱংৱাদীসুপি (ক.)] খো অহং, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠেসু ন কঞ্চি সহধম্মিকং ৱাদপটিহাৰং সমনুপস্সামি.

৭. ‘‘পুন চপৰাহং, ভিক্খৱে, তে নিগণ্ঠে এৱং ৱদামি – ‘তং কিং মঞ্ঞথাৱুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা সম্পৰাযৱেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’. ‘যং পনিদং কম্মং সম্পৰাযৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা দিট্ঠধম্মৱেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’. ‘তং কিং মঞ্ঞথাৱুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং সুখৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা দুক্খৱেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’. ‘যং পনিদং কম্মং দুক্খৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা সুখৱেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’. ‘তং কিং মঞ্ঞথাৱুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং পৰিপক্কৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা অপৰিপক্কৱেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’. ‘যং পনিদং কম্মং অপৰিপক্কৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা পৰিপক্কৱেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’. ‘তং কিং মঞ্ঞথাৱুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং বহুৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা অপ্পৱেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’. ‘যং পনিদং কম্মং অপ্পৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা বহুৱেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’. ‘তং কিং মঞ্ঞথাৱুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং সৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা অৱেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’. ‘যং পনিদং কম্মং অৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা সৱেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৱুসো’.

৮. ‘‘ইতি কিৰ, আৱুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা সম্পৰাযৱেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যং পনিদং কম্মং সম্পৰাযৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা দিট্ঠধম্মৱেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং সুখৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা দুক্খৱেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং দুক্খৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা সুখৱেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং পৰিপক্কৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা অপৰিপক্কৱেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং অপৰিপক্কৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা পৰিপক্কৱেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং বহুৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা অপ্পৱেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং অপ্পৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা বহুৱেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং সৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা অৱেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং অৱেদনীযং তং উপক্কমেন ৱা পধানেন ৱা সৱেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং; এৱং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং অফলো উপক্কমো হোতি, অফলং পধানং’’.

‘‘এৱংৱাদী, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠা. এৱংৱাদীনং, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠানং দস সহধম্মিকা ৱাদানুৱাদা গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছন্তি.

৯. ‘‘সচে, ভিক্খৱে, সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠা পুব্বে দুক্কটকম্মকাৰিনো যং এতৰহি এৱৰূপা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযন্তি. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা ইস্সৰনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠা পাপকেন ইস্সৰেন নিম্মিতা যং এতৰহি এৱৰূপা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযন্তি. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা সঙ্গতিভাৱহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠা পাপসঙ্গতিকা যং এতৰহি এৱৰূপা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযন্তি. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠা পাপাভিজাতিকা যং এতৰহি এৱৰূপা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযন্তি. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠা এৱৰূপা দিট্ঠধম্মূপক্কমা যং এতৰহি এৱৰূপা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযন্তি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, গাৰয্হা নিগণ্ঠা; নো চে সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, গাৰয্হা নিগণ্ঠা. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা ইস্সৰনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, গাৰয্হা নিগণ্ঠা; নো চে সত্তা ইস্সৰনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, গাৰয্হা নিগণ্ঠা. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা সঙ্গতিভাৱহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, গাৰয্হা নিগণ্ঠা; নো চে সত্তা সঙ্গতিভাৱহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, গাৰয্হা নিগণ্ঠা. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, গাৰয্হা নিগণ্ঠা; নো চে সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, গাৰয্হা নিগণ্ঠা. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, গাৰয্হা নিগণ্ঠা; নো চে সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, গাৰয্হা নিগণ্ঠা. এৱংৱাদী, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠা. এৱংৱাদীনং, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠানং ইমে দস সহধম্মিকা ৱাদানুৱাদা গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, অফলো উপক্কমো হোতি, অফলং পধানং.

১০. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ অনদ্ধভূতং অত্তানং দুক্খেন অদ্ধভাৱেতি, ধম্মিকঞ্চ সুখং ন পৰিচ্চজতি, তস্মিঞ্চ সুখে অনধিমুচ্ছিতো হোতি. সো এৱং পজানাতি – ‘ইমস্স খো মে দুক্খনিদানস্স সঙ্খাৰং পদহতো সঙ্খাৰপ্পধানা ৱিৰাগো হোতি, ইমস্স পন মে দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৱযতো ৱিৰাগো হোতী’তি. সো যস্স হি খ্ৱাস্স [যস্স খো পনস্স (সী.), যস্স খ্ৱাস্স (পী.)] দুক্খনিদানস্স সঙ্খাৰং পদহতো সঙ্খাৰপ্পধানা ৱিৰাগো হোতি, সঙ্খাৰং তত্থ পদহতি. যস্স পনস্স দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৱযতো ৱিৰাগো হোতি, উপেক্খং তত্থ ভাৱেতি. তস্স তস্স দুক্খনিদানস্স সঙ্খাৰং পদহতো সঙ্খাৰপ্পধানা ৱিৰাগো হোতি – এৱম্পিস্স তং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং হোতি. তস্স তস্স দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৱযতো ৱিৰাগো হোতি – এৱম্পিস্স তং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং হোতি.

১১. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো ইত্থিযা সাৰত্তো পটিবদ্ধচিত্তো তিব্বচ্ছন্দো তিব্বাপেক্খো. সো তং ইত্থিং পস্সেয্য অঞ্ঞেন পুৰিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু তস্স পুৰিসস্স অমুং ইত্থিং দিস্ৱা অঞ্ঞেন পুৰিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সূপাযাসা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমু হি, ভন্তে, পুৰিসো অমুস্সা ইত্থিযা সাৰত্তো পটিবদ্ধচিত্তো তিব্বচ্ছন্দো তিব্বাপেক্খো. তস্মা তং ইত্থিং দিস্ৱা অঞ্ঞেন পুৰিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সূপাযাসা’’তি. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, তস্স পুৰিসস্স এৱমস্স – ‘অহং খো অমুস্সা ইত্থিযা সাৰত্তো পটিবদ্ধচিত্তো তিব্বচ্ছন্দো তিব্বাপেক্খো. তস্স মে অমুং ইত্থিং দিস্ৱা অঞ্ঞেন পুৰিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং উপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সূপাযাসা. যংনূনাহং যো মে অমুস্সা ইত্থিযা ছন্দৰাগো তং পজহেয্য’ন্তি. সো যো অমুস্সা ইত্থিযা ছন্দৰাগো তং পজহেয্য. সো তং ইত্থিং পস্সেয্য অপৰেন সমযেন অঞ্ঞেন পুৰিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু তস্স পুৰিসস্স অমুং ইত্থিং দিস্ৱা অঞ্ঞেন পুৰিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সূপাযাসা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমু হি, ভন্তে, পুৰিসো অমুস্সা ইত্থিযা ৱিৰাগো. তস্মা তং ইত্থিং দিস্ৱা অঞ্ঞেন পুৰিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সূপাযাসা’’তি.

‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ অনদ্ধভূতং অত্তানং দুক্খেন অদ্ধভাৱেতি, ধম্মিকঞ্চ সুখং ন পৰিচ্চজতি, তস্মিঞ্চ সুখে অনধিমুচ্ছিতো হোতি. সো এৱং পজানাতি – ‘ইমস্স খো মে দুক্খনিদানস্স সঙ্খাৰং পদহতো সঙ্খাৰপ্পধানা ৱিৰাগো হোতি, ইমস্স পন মে দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৱযতো ৱিৰাগো হোতী’তি. সো যস্স হি খ্ৱাস্স দুক্খনিদানস্স সঙ্খাৰং পদহতো সঙ্খাৰপ্পধানা ৱিৰাগো হোতি, সঙ্খাৰং তত্থ পদহতি; যস্স পনস্স দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৱযতো ৱিৰাগো হোতি, উপেক্খং তত্থ ভাৱেতি. তস্স তস্স দুক্খনিদানস্স সঙ্খাৰং পদহতো সঙ্খাৰপ্পধানা ৱিৰাগো হোতি – এৱম্পিস্স তং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং হোতি. তস্স তস্স দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৱযতো ৱিৰাগো হোতি – এৱম্পিস্স তং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং হোতি. এৱম্পি, ভিক্খৱে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.

১২. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথাসুখং খো মে ৱিহৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি; দুক্খায পন মে অত্তানং পদহতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. যংনূনাহং দুক্খায অত্তানং পদহেয্য’ন্তি. সো দুক্খায অত্তানং পদহতি. তস্স দুক্খায অত্তানং পদহতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. সো ন অপৰেন সমযেন দুক্খায অত্তানং পদহতি. তং কিস্স হেতু? যস্স হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থায দুক্খায অত্তানং পদহেয্য স্ৱাস্স অত্থো অভিনিপ্ফন্নো হোতি. তস্মা ন অপৰেন সমযেন দুক্খায অত্তানং পদহতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উসুকাৰো তেজনং দ্ৱীসু অলাতেসু আতাপেতি পৰিতাপেতি উজুং কৰোতি কম্মনিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, উসুকাৰস্স তেজনং দ্ৱীসু অলাতেসু আতাপিতং হোতি পৰিতাপিতং উজুং কতং [উজুং কতং হোতি (সী.)] কম্মনিযং, ন সো তং অপৰেন সমযেন উসুকাৰো তেজনং দ্ৱীসু অলাতেসু আতাপেতি পৰিতাপেতি উজুং কৰোতি কম্মনিযং. তং কিস্স হেতু? যস্স হি সো, ভিক্খৱে, অত্থায উসুকাৰো তেজনং দ্ৱীসু অলাতেসু আতাপেয্য পৰিতাপেয্য উজুং কৰেয্য কম্মনিযং স্ৱাস্স অত্থো অভিনিপ্ফন্নো হোতি. তস্মা ন অপৰেন সমযেন উসুকাৰো তেজনং দ্ৱীসু অলাতেসু আতাপেতি পৰিতাপেতি উজুং কৰোতি কম্মনিযং. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথাসুখং খো মে ৱিহৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি; দুক্খায পন মে অত্তানং পদহতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. যংনূনাহং দুক্খায অত্তানং পদহেয্য’ন্তি. সো দুক্খায অত্তানং পদহতি. তস্স দুক্খায অত্তানং পদহতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. সো ন অপৰেন সমযেন দুক্খায অত্তানং পদহতি. তং কিস্স হেতু? যস্স হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থায দুক্খায অত্তানং পদহেয্য স্ৱাস্স অত্থো অভিনিপ্ফন্নো হোতি. তস্মা ন অপৰেন সমযেন দুক্খায অত্তানং পদহতি. এৱম্পি, ভিক্খৱে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.

১৩. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধ তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায, অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি.

১৪. ‘‘সো এৱং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি. অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি. অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী হোতি আৰাচাৰী ৱিৰতো মেথুনা গামধম্মা. মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স. পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি; ইতো সুত্ৱা ন অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায – ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি; যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী, নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং. সো বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতি. একভত্তিকো হোতি ৰত্তূপৰতো ৱিৰতো ৱিকালভোজনা. নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো হোতি. মালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো হোতি. জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. ইত্থিকুমাৰিকপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. অজেড়কপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. কুক্কুটসূকৰপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. হত্থিগৱস্সৱড়ৱপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি. কযৱিক্কযা পটিৱিৰতো হোতি. তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৱিৰতো হোতি. উক্কোটনৱঞ্চননিকতিসাচিযোগা [সাৱিযোগা (স্যা. কং. ক.) এত্থ সাচিসদ্দো কুটিলপৰিযাযো] পটিৱিৰতো হোতি. ছেদনৱধবন্ধনৱিপৰামোসআলোপসহসাকাৰা পটিৱিৰতো হোতি [পস্স ম. নি. ১.২৯৩ চূড়হত্থিপদোপমে].

‘‘সো সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন, কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি. সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৱ ডেতি সপত্তভাৰোৱ ডেতি, এৱমেৱ ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন, কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন; সো যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি. সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেতি.

১৫. ‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সো ইমিনা অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৱেদেতি.

‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে [সম্মিঞ্জিতে (সী. স্যা. কং. পী.)] পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি.

১৬. ‘‘সো ইমিনা চ অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, (ইমায চ অৰিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো,) [পস্স ম. নি. ১.২৯৬ চূড়হত্থিপদোপমে] ইমিনা চ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা, উজুং কাযং পণিধায, পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি. ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি. থিনমিদ্ধং পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি. ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি.

‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱম্পি, ভিক্খৱে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱম্পি, ভিক্খৱে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি. যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱম্পি, ভিক্খৱে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা, পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা, অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱম্পি, ভিক্খৱে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.

১৭. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (সী. স্যা. কং. পী.)] – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. এৱম্পি, ভিক্খৱে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.

১৮. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. এৱম্পি, ভিক্খৱে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.

১৯. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি; ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. এৱম্পি খো, ভিক্খৱে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং. এৱংৱাদী, ভিক্খৱে, তথাগতা. এৱংৱাদীনং, ভিক্খৱে, তথাগতানং [তথাগতো, এৱংৱাদিং ভিক্খৱে তথাগতং (সী. স্যা. কং. পী.)] দস সহধম্মিকা পাসংসট্ঠানা আগচ্ছন্তি.

২০. ‘‘সচে, ভিক্খৱে, সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৱে, তথাগতো পুব্বে সুকতকম্মকাৰী যং এতৰহি এৱৰূপা অনাসৱা সুখা ৱেদনা ৱেদেতি. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা ইস্সৰনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৱে, তথাগতো ভদ্দকেন ইস্সৰেন নিম্মিতো যং এতৰহি এৱৰূপা অনাসৱা সুখা ৱেদনা ৱেদেতি. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা সঙ্গতিভাৱহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৱে, তথাগতো কল্যাণসঙ্গতিকো যং এতৰহি এৱৰূপা অনাসৱা সুখা ৱেদনা ৱেদেতি. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৱে, তথাগতো কল্যাণাভিজাতিকো যং এতৰহি এৱৰূপা অনাসৱা সুখা ৱেদনা ৱেদেতি. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৱে, তথাগতো কল্যাণদিট্ঠধম্মূপক্কমো যং এতৰহি এৱৰূপা অনাসৱা সুখা ৱেদনা ৱেদেতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো; নো চে সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা ইস্সৰনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো; নো চে সত্তা ইস্সৰনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা সঙ্গতিভাৱহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো; নো চে সত্তা সঙ্গতিভাৱহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো; নো চে সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো. সচে, ভিক্খৱে, সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো; নো চে সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো. এৱংৱাদী, ভিক্খৱে, তথাগতা. এৱংৱাদীনং, ভিক্খৱে, তথাগতানং ইমে দস সহধম্মিকা পাসংসট্ঠানা আগচ্ছন্তী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

দেৱদহসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.