৮. অভযৰাজকুমাৰসুত্তং

৮৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো অভযো ৰাজকুমাৰো যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অভযং ৰাজকুমাৰং নিগণ্ঠো নাটপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘এহি ত্ৱং, ৰাজকুমাৰ, সমণস্স গোতমস্স ৱাদং আৰোপেহি. এৱং তে কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছিস্সতি – ‘অভযেন ৰাজকুমাৰেন সমণস্স গোতমস্স এৱং মহিদ্ধিকস্স এৱং মহানুভাৱস্স ৱাদো আৰোপিতো’’’তি. ‘‘যথা কথং পনাহং, ভন্তে, সমণস্স গোতমস্স এৱং মহিদ্ধিকস্স এৱং মহানুভাৱস্স ৱাদং আৰোপেস্সামী’’তি? ‘‘এহি ত্ৱং, ৰাজকুমাৰ, যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা সমণং গোতমং এৱং ৱদেহি – ‘ভাসেয্য নু খো, ভন্তে, তথাগতো তং ৱাচং যা সা ৱাচা পৰেসং অপ্পিযা অমনাপা’তি? সচে তে সমণো গোতমো এৱং পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰোতি – ‘ভাসেয্য, ৰাজকুমাৰ, তথাগতো তং ৱাচং যা সা ৱাচা পৰেসং অপ্পিযা অমনাপা’তি, তমেনং ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘অথ কিঞ্চৰহি তে, ভন্তে, পুথুজ্জনেন নানাকৰণং? পুথুজ্জনোপি হি তং ৱাচং ভাসেয্য যা সা ৱাচা পৰেসং অপ্পিযা অমনাপা’তি. সচে পন তে সমণো গোতমো এৱং পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰোতি – ‘ন, ৰাজকুমাৰ, তথাগতো তং ৱাচং ভাসেয্য যা সা ৱাচা পৰেসং অপ্পিযা অমনাপা’তি, তমেনং ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘অথ কিঞ্চৰহি তে, ভন্তে, দেৱদত্তো ব্যাকতো – ‘‘আপাযিকো দেৱদত্তো, নেৰযিকো দেৱদত্তো, কপ্পট্ঠো দেৱদত্তো, অতেকিচ্ছো দেৱদত্তো’’তি? তায চ পন তে ৱাচায দেৱদত্তো কুপিতো অহোসি অনত্তমনো’তি. ইমং খো তে, ৰাজকুমাৰ, সমণো গোতমো উভতোকোটিকং পঞ্হং পুট্ঠো সমানো নেৱ সক্খিতি উগ্গিলিতুং ন সক্খিতি ওগিলিতুং. সেয্যথাপি নাম পুৰিসস্স অযোসিঙ্ঘাটকং কণ্ঠে ৱিলগ্গং, সো নেৱ সক্কুণেয্য উগ্গিলিতুং ন সক্কুণেয্য ওগিলিতুং; এৱমেৱ খো তে, ৰাজকুমাৰ, সমণো গোতমো ইমং উভতোকোটিকং পঞ্হং পুট্ঠো সমানো নেৱ সক্খিতি উগ্গিলিতুং ন সক্খিতি ওগিলিতু’’ন্তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো অভযো ৰাজকুমাৰো নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

৮৪. একমন্তং নিসিন্নস্স খো অভযস্স ৰাজকুমাৰস্স সূৰিযং [সুৰিযং (সী. স্যা. কং. পী.)] উল্লোকেত্ৱা এতদহোসি – ‘‘অকালো খো অজ্জ ভগৱতো ৱাদং আৰোপেতুং. স্ৱে দানাহং সকে নিৱেসনে ভগৱতো ৱাদং আৰোপেস্সামী’’তি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায অত্তচতুত্থো ভত্ত’’ন্তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো অভযো ৰাজকুমাৰো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ভগৱা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন অভযস্স ৰাজকুমাৰস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো অভযো ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো অভযো ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

৮৫. একমন্তং নিসিন্নো খো অভযো ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভাসেয্য নু খো, ভন্তে, তথাগতো তং ৱাচং যা সা ৱাচা পৰেসং অপ্পিযা অমনাপা’’তি? ‘‘ন খ্ৱেত্থ, ৰাজকুমাৰ, একংসেনা’’তি. ‘‘এত্থ, ভন্তে, অনস্সুং নিগণ্ঠা’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, ৰাজকুমাৰ, এৱং ৱদেসি – ‘এত্থ, ভন্তে, অনস্সুং নিগণ্ঠা’’’তি? ‘‘ইধাহং, ভন্তে, যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নং খো মং, ভন্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো এতদৱোচ – ‘এহি ত্ৱং, ৰাজকুমাৰ, সমণস্স গোতমস্স ৱাদং আৰোপেহি. এৱং তে কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছিস্সতি – অভযেন ৰাজকুমাৰেন সমণস্স গোতমস্স এৱং মহিদ্ধিকস্স এৱং মহানুভাৱস্স ৱাদো আৰোপিতো’তি. এৱং ৱুত্তে, অহং, ভন্তে, নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৱোচং – ‘যথা কথং পনাহং, ভন্তে, সমণস্স গোতমস্স এৱং মহিদ্ধিকস্স এৱং মহানুভাৱস্স ৱাদং আৰোপেস্সামী’তি? ‘এহি ত্ৱং, ৰাজকুমাৰ, যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা সমণং গোতমং এৱং ৱদেহি – ভাসেয্য নু খো, ভন্তে, তথাগতো তং ৱাচং যা সা ৱাচা পৰেসং অপ্পিযা অমনাপাতি? সচে তে সমণো গোতমো এৱং পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰোতি – ভাসেয্য, ৰাজকুমাৰ, তথাগতো তং ৱাচং যা সা ৱাচা পৰেসং অপ্পিযা অমনাপাতি, তমেনং ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – অথ কিঞ্চৰহি তে, ভন্তে, পুথুজ্জনেন নানাকৰণং? পুথুজ্জনোপি হি তং ৱাচং ভাসেয্য যা সা ৱাচা পৰেসং অপ্পিযা অমনাপাতি. সচে পন তে সমণো গোতমো এৱং পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰোতি – ন, ৰাজকুমাৰ, তথাগতো তং ৱাচং ভাসেয্য যা সা ৱাচা পৰেসং অপ্পিযা অমনাপাতি, তমেনং ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – অথ কিঞ্চৰহি তে, ভন্তে, দেৱদত্তো ব্যাকতো – আপাযিকো দেৱদত্তো, নেৰযিকো দেৱদত্তো, কপ্পট্ঠো দেৱদত্তো, অতেকিচ্ছো দেৱদত্তোতি? তায চ পন তে ৱাচায দেৱদত্তো কুপিতো অহোসি অনত্তমনোতি. ইমং খো তে, ৰাজকুমাৰ, সমণো গোতমো উভতোকোটিকং পঞ্হং পুট্ঠো সমানো নেৱ সক্খিতি উগ্গিলিতুং ন সক্খিতি ওগিলিতুং. সেয্যথাপি নাম পুৰিসস্স অযোসিঙ্ঘাটকং কণ্ঠে ৱিলগ্গং, সো নেৱ সক্কুণেয্য উগ্গিলিতুং ন সক্কুণেয্য ওগিলিতুং; এৱমেৱ খো তে, ৰাজকুমাৰ, সমণো গোতমো ইমং উভতোকোটিকং পঞ্হং পুট্ঠো সমানো নেৱ সক্খিতি উগ্গিলিতুং ন সক্খিতি ওগিলিতু’’’ন্তি.

৮৬. তেন খো পন সমযেন দহৰো কুমাৰো মন্দো উত্তানসেয্যকো অভযস্স ৰাজকুমাৰস্স অঙ্কে নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৱা অভযং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, সচাযং কুমাৰো তুয্হং ৱা পমাদমন্ৱায ধাতিযা ৱা পমাদমন্ৱায কট্ঠং ৱা কঠলং [কথলং (ক.)] ৱা মুখে আহৰেয্য, কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘আহৰেয্যস্সাহং, ভন্তে. সচে, ভন্তে, ন সক্কুণেয্যং আদিকেনেৱ আহত্তুং [আহৰিতুং (স্যা. কং.)], ৱামেন হত্থেন সীসং পৰিগ্গহেত্ৱা [পগ্গহেত্ৱা (সী.)] দক্খিণেন হত্থেন ৱঙ্কঙ্গুলিং কৰিত্ৱা সলোহিতম্পি আহৰেয্যং. তং কিস্স হেতু? অত্থি মে, ভন্তে, কুমাৰে অনুকম্পা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজকুমাৰ, যং তথাগতো ৱাচং জানাতি অভূতং অতচ্ছং অনত্থসংহিতং সা চ পৰেসং অপ্পিযা অমনাপা, ন তং তথাগতো ৱাচং ভাসতি. যম্পি তথাগতো ৱাচং জানাতি ভূতং তচ্ছং অনত্থসংহিতং সা চ পৰেসং অপ্পিযা অমনাপা, তম্পি তথাগতো ৱাচং ন ভাসতি. যঞ্চ খো তথাগতো ৱাচং জানাতি ভূতং তচ্ছং অত্থসংহিতং সা চ পৰেসং অপ্পিযা অমনাপা, তত্ৰ কালঞ্ঞূ তথাগতো হোতি তস্সা ৱাচায ৱেয্যাকৰণায. যং তথাগতো ৱাচং জানাতি অভূতং অতচ্ছং অনত্থসংহিতং সা চ পৰেসং পিযা মনাপা, ন তং তথাগতো ৱাচং ভাসতি. যম্পি তথাগতো ৱাচং জানাতি ভূতং তচ্ছং অনত্থসংহিতং সা চ পৰেসং পিযা মনাপা তম্পি তথাগতো ৱাচং ন ভাসতি. যঞ্চ তথাগতো ৱাচং জানাতি ভূতং তচ্ছং অত্থসংহিতং সা চ পৰেসং পিযা মনাপা, তত্ৰ কালঞ্ঞূ তথাগতো হোতি তস্সা ৱাচায ৱেয্যাকৰণায. তং কিস্স হেতু? অত্থি, ৰাজকুমাৰ, তথাগতস্স সত্তেসু অনুকম্পা’’তি.

৮৭. ‘‘যেমে, ভন্তে, খত্তিযপণ্ডিতাপি ব্ৰাহ্মণপণ্ডিতাপি গহপতিপণ্ডিতাপি সমণপণ্ডিতাপি পঞ্হং অভিসঙ্খৰিত্ৱা তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছন্তি, পুব্বেৱ নু খো, এতং, ভন্তে, ভগৱতো চেতসো পৰিৱিতক্কিতং হোতি ‘যে মং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং পুচ্ছিস্সন্তি তেসাহং এৱং পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰিস্সামী’তি, উদাহু ঠানসোৱেতং তথাগতং পটিভাতী’’তি?

‘‘তেন হি, ৰাজকুমাৰ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি, যথা তে খমেয্য তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, কুসলো ত্ৱং ৰথস্স অঙ্গপচ্চঙ্গান’’ন্তি?

‘‘এৱং, ভন্তে, কুসলো অহং ৰথস্স অঙ্গপচ্চঙ্গান’’ন্তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, যে তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কিং নামিদং ৰথস্স অঙ্গপচ্চঙ্গ’ন্তি? পুব্বেৱ নু খো তে এতং চেতসো পৰিৱিতক্কিতং অস্স ‘যে মং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং পুচ্ছিস্সন্তি তেসাহং এৱং পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰিস্সামী’তি, উদাহু ঠানসোৱেতং পটিভাসেয্যা’’তি?

‘‘অহঞ্হি, ভন্তে, ৰথিকো সঞ্ঞাতো কুসলো ৰথস্স অঙ্গপচ্চঙ্গানং. সব্বানি মে ৰথস্স অঙ্গপচ্চঙ্গানি সুৱিদিতানি. ঠানসোৱেতং মং পটিভাসেয্যা’’তি.

‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজকুমাৰ, যে তে খত্তিযপণ্ডিতাপি ব্ৰাহ্মণপণ্ডিতাপি গহপতিপণ্ডিতাপি সমণপণ্ডিতাপি পঞ্হং অভিসঙ্খৰিত্ৱা তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছন্তি, ঠানসোৱেতং তথাগতং পটিভাতি. তং কিস্স হেতু? সা হি, ৰাজকুমাৰ, তথাগতস্স ধম্মধাতু সুপ্পটিৱিদ্ধা যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা ঠানসোৱেতং তথাগতং পটিভাতী’’তি.

এৱং ৱুত্তে, অভযো ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

অভযৰাজকুমাৰসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.