৫. জীৱকসুত্তং
৫১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স অম্বৱনে. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘সমণং গোতমং উদ্দিস্স পাণং আৰভন্তি [আৰম্ভন্তি (ক.)], তং সমণো গোতমো জানং উদ্দিস্সকতং [উদ্দিস্সকটং (সী. পী.)] মংসং পৰিভুঞ্জতি পটিচ্চকম্ম’ন্তি. যে তে, ভন্তে, এৱমাহংসু – ‘সমণং গোতমং উদ্দিস্স পাণং আৰভন্তি, তং সমণো গোতমো জানং উদ্দিস্সকতং মংসং পৰিভুঞ্জতি পটিচ্চকম্ম’ন্তি, কচ্চি তে, ভন্তে, ভগৱতো ৱুত্তৱাদিনো, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোন্তি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছতী’’তি?
৫২. ‘‘যে তে, জীৱক, এৱমাহংসু – ‘সমণং গোতমং উদ্দিস্স পাণং আৰভন্তি, তং সমণো গোতমো জানং উদ্দিস্সকতং মংসং পৰিভুঞ্জতি পটিচ্চকম্ম’ন্তি ন মে তে ৱুত্তৱাদিনো, অব্ভাচিক্খন্তি চ মং তে অসতা অভূতেন. তীহি খো অহং, জীৱক, ঠানেহি মংসং অপৰিভোগন্তি ৱদামি. দিট্ঠং, সুতং, পৰিসঙ্কিতং – ইমেহি খো অহং, জীৱক, তীহি ঠানেহি মংসং অপৰিভোগন্তি ৱদামি. তীহি খো অহং, জীৱক, ঠানেহি মংসং পৰিভোগন্তি ৱদামি. অদিট্ঠং, অসুতং, অপৰিসঙ্কিতং – ইমেহি খো অহং, জীৱক, তীহি ঠানেহি মংসং পৰিভোগন্তি ৱদামি.
৫৩. ‘‘ইধ, জীৱক, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি. সো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. তমেনং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা স্ৱাতনায ভত্তেন নিমন্তেতি. আকঙ্খমানোৱ [আকঙ্খমানো (স্যা. কং.)], জীৱক, ভিক্খু অধিৱাসেতি. সো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন তস্স গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদতি. তমেনং সো গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন পিণ্ডপাতেন পৰিৱিসতি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘সাধু ৱত মাযং [মং + অযং = মাযং] গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন পিণ্ডপাতেন পৰিৱিসেয্যাতি! অহো ৱত মাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা আযতিম্পি এৱৰূপেন পণীতেন পিণ্ডপাতেন পৰিৱিসেয্যা’তি – এৱম্পিস্স ন হোতি. সো তং পিণ্ডপাতং অগথিতো [অগধিতো (স্যা. কং. ক.)] অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোপন্নো [অনজ্ঝাপন্নো (স্যা. কং. ক.)] আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি. তং কিং মঞ্ঞসি, জীৱক, অপি নু সো ভিক্খু তস্মিং সমযে অত্তব্যাবাধায ৱা চেতেতি, পৰব্যাবাধায ৱা চেতেতি, উভযব্যাবাধায ৱা চেতেতী’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘ননু সো, জীৱক, ভিক্খু তস্মিং সমযে অনৱজ্জংযেৱ আহাৰং আহাৰেতী’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে. সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ব্ৰহ্মা মেত্তাৱিহাৰী’তি. তং মে ইদং, ভন্তে, ভগৱা সক্খিদিট্ঠো; ভগৱা হি, ভন্তে, মেত্তাৱিহাৰী’’তি. ‘‘যেন খো, জীৱক, ৰাগেন যেন দোসেন যেন মোহেন ব্যাপাদৱা অস্স সো ৰাগো সো দোসো সো মোহো তথাগতস্স পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো [অনভাৱকতো (সী. পী.), অনভাৱংগতো (স্যা. কং.)] আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. সচে খো তে, জীৱক, ইদং সন্ধায ভাসিতং অনুজানামি তে এত’’ন্তি. ‘‘এতদেৱ খো পন মে, ভন্তে, সন্ধায ভাসিতং’’ [ভাসিতন্তি (স্যা.)].
৫৪. ‘‘ইধ, জীৱক, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি. সো কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. তমেনং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা স্ৱাতনায ভত্তেন নিমন্তেতি. আকঙ্খমানোৱ, জীৱক, ভিক্খু অধিৱাসেতি. সো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদতি. তমেনং সো গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন পিণ্ডপাতেন পৰিৱিসতি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘সাধু ৱত মাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন পিণ্ডপাতেন পৰিৱিসেয্যাতি! অহো ৱত মাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা আযতিম্পি এৱৰূপেন পণীতেন পিণ্ডপাতেন পৰিৱিসেয্যা’তি – এৱম্পিস্স ন হোতি. সো তং পিণ্ডপাতং অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোপন্নো আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি. তং কিং মঞ্ঞসি, জীৱক, অপি নু সো ভিক্খু তস্মিং সমযে অত্তব্যাবাধায ৱা চেতেতি, পৰব্যাবাধায ৱা চেতেতি, উভযব্যাবাধায ৱা চেতেতী’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘ননু সো, জীৱক, ভিক্খু তস্মিং সমযে অনৱজ্জংযেৱ আহাৰং আহাৰেতী’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে. সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ব্ৰহ্মা উপেক্খাৱিহাৰী’তি. তং মে ইদং, ভন্তে, ভগৱা সক্খিদিট্ঠো; ভগৱা হি, ভন্তে, উপেক্খাৱিহাৰী’’তি. ‘‘যেন খো, জীৱক, ৰাগেন যেন দোসেন যেন মোহেন ৱিহেসৱা অস্স অৰতিৱা অস্স পটিঘৱা অস্স সো ৰাগো সো দোসো সো মোহো তথাগতস্স পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. সচে খো তে, জীৱক, ইদং সন্ধায ভাসিতং, অনুজানামি তে এত’’ন্তি. ‘‘এতদেৱ খো পন মে, ভন্তে, সন্ধায ভাসিতং’’.
৫৫. ‘‘যো খো, জীৱক, তথাগতং ৱা তথাগতসাৱকং ৱা উদ্দিস্স পাণং আৰভতি সো পঞ্চহি ঠানেহি বহুং অপুঞ্ঞং পসৱতি. যম্পি সো, গহপতি, এৱমাহ – ‘গচ্ছথ, অমুকং নাম পাণং আনেথা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন বহুং অপুঞ্ঞং পসৱতি. যম্পি সো পাণো গলপ্পৱেঠকেন [গলপ্পৱেধকেন (বহূসু)] আনীযমানো দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন বহুং অপুঞ্ঞং পসৱতি. যম্পি সো এৱমাহ – ‘গচ্ছথ ইমং পাণং আৰভথা’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন বহুং অপুঞ্ঞং পসৱতি. যম্পি সো পাণো আৰভিযমানো দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি, ইমিনা চতুত্থেন ঠানেন বহুং অপুঞ্ঞং পসৱতি. যম্পি সো তথাগতং ৱা তথাগতসাৱকং ৱা অকপ্পিযেন আসাদেতি, ইমিনা পঞ্চমেন ঠানেন বহুং অপুঞ্ঞং পসৱতি. যো খো, জীৱক, তথাগতং ৱা তথাগতসাৱকং ৱা উদ্দিস্স পাণং আৰভতি সো ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি বহুং অপুঞ্ঞং পসৱতী’’তি.
এৱং ৱুত্তে, জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! কপ্পিযং ৱত, ভন্তে, ভিক্খূ আহাৰং আহাৰেন্তি; অনৱজ্জং ৱত, ভন্তে, ভিক্খূ আহাৰং আহাৰেন্তি. অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
জীৱকসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.