৮. কোসম্বিযসুত্তং
৪৯১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তেন খো পন সমযেন কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি. তে ন চেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তি ন চ সঞ্ঞত্তিং উপেন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং নিজ্ঝাপেন্তি, ন চ নিজ্ঝত্তিং উপেন্তি. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি, তে ন চেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তি, ন চ সঞ্ঞত্তিং উপেন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং নিজ্ঝাপেন্তি, ন চ নিজ্ঝত্তিং উপেন্তী’’তি.
অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন তে ভিক্খূ আমন্তেহি – ‘সত্থা ৱো আযস্মন্তে আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰথ, তে ন চেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেথ, ন চ সঞ্ঞত্তিং উপেথ, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং নিজ্ঝাপেথ, ন চ নিজ্ঝত্তিং উপেথা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, যস্মিং তুম্হে সমযে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰথ, অপি নু তুম্হাকং তস্মিং সমযে মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ, মেত্তং ৱচীকম্মং…পে… মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি কিৰ, ভিক্খৱে, যস্মিং তুম্হে সমযে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰথ, নেৱ তুম্হাকং তস্মিং সমযে মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ, ন মেত্তং ৱচীকম্মং…পে… ন মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ. অথ কিঞ্চৰহি তুম্হে, মোঘপুৰিসা, কিং জানন্তা কিং পস্সন্তা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰথ, তে ন চেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেথ, ন চ সঞ্ঞত্তিং উপেথ, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং নিজ্ঝাপেথ, ন চ নিজ্ঝত্তিং উপেথ? তঞ্হি তুম্হাকং, মোঘপুৰিসা, ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.
৪৯২. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ছযিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সাৰণীযা পিযকৰণা গৰুকৰণা সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্তন্তি. কতমে ছ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ. অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মেত্তং ৱচীকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ. অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একিভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ. অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে লাভা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা অন্তমসো পত্তপৰিযাপন্নমত্তম্পি, তথাৰূপেহি লাভেহি অপ্পটিৱিভত্তভোগী হোতি সীলৱন্তেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সাধাৰণভোগী. অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যানি তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অপৰামট্ঠানি সমাধিসংৱত্তনিকানি তথাৰূপেসু সীলেসু সীলসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতি সব্ৰহ্মচাৰীহি আৱি চেৱ ৰহো চ. অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যাযং দিট্ঠি অৰিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায তথাৰূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতি সব্ৰহ্মচাৰীহি আৱি চেৱ ৰহো চ. অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘ইমে খো, ভিক্খৱে, ছ সাৰণীযা ধম্মা পিযকৰণা গৰুকৰণা সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্তন্তি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, ছন্নং সাৰণীযানং ধম্মানং এতং অগ্গং এতং সঙ্গাহিকং [সঙ্গাহকং (?)] এতং সঙ্ঘাটনিকং – যদিদং যাযং দিট্ঠি অৰিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কূটাগাৰস্স এতং অগ্গং এতং সঙ্গাহিকং এতং সঙ্ঘাটনিকং যদিদং কূটং; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং সাৰণীযানং ধম্মানং এতং অগ্গং এতং সঙ্গাহিকং এতং সঙ্ঘাটনিকং যদিদং যাযং দিট্ঠি অৰিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায.
৪৯৩. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, যাযং দিট্ঠি অৰিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অত্থি নু খো মে তং পৰিযুট্ঠানং অজ্ঝত্তং অপ্পহীনং, যেনাহং পৰিযুট্ঠানেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো যথাভূতং নপ্পজানেয্যং ন পস্সেয্য’ন্তি? সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু কামৰাগপৰিযুট্ঠিতো হোতি, পৰিযুট্ঠিতচিত্তোৱ হোতি. সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ব্যাপাদপৰিযুট্ঠিতো হোতি, পৰিযুট্ঠিতচিত্তোৱ হোতি. সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু থীনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতো হোতি, পৰিযুট্ঠিতচিত্তোৱ হোতি. সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপৰিযুট্ঠিতো হোতি, পৰিযুট্ঠিতচিত্তোৱ হোতি. সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠিতো হোতি, পৰিযুট্ঠিতচিত্তোৱ হোতি. সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইধলোকচিন্তায পসুতো হোতি, পৰিযুট্ঠিতচিত্তোৱ হোতি. সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰলোকচিন্তায পসুতো হোতি, পৰিযুট্ঠিতচিত্তোৱ হোতি. সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভণ্ডনজাতো কলহজাতো ৱিৱাদাপন্নো অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তো ৱিহৰতি, পৰিযুট্ঠিতচিত্তোৱ হোতি. সো এৱং পজানাতি – ‘নত্থি খো মে তং পৰিযুট্ঠানং অজ্ঝত্তং অপ্পহীনং, যেনাহং পৰিযুট্ঠানেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো যথাভূতং নপ্পজানেয্যং ন পস্সেয্যং. সুপ্পণিহিতং মে মানসং সচ্চানং বোধাযা’তি. ইদমস্স পঠমং ঞাণং অধিগতং হোতি অৰিযং লোকুত্তৰং অসাধাৰণং পুথুজ্জনেহি.
৪৯৪. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ইমং নু খো অহং দিট্ঠিং আসেৱন্তো ভাৱেন্তো বহুলীকৰোন্তো লভামি পচ্চত্তং সমথং, লভামি পচ্চত্তং নিব্বুতি’ন্তি? সো এৱং পজানাতি – ‘ইমং খো অহং দিট্ঠিং আসেৱন্তো ভাৱেন্তো বহুলীকৰোন্তো লভামি পচ্চত্তং সমথং, লভামি পচ্চত্তং নিব্বুতি’ন্তি. ইদমস্স দুতিযং ঞাণং অধিগতং হোতি অৰিযং লোকুত্তৰং অসাধাৰণং পুথুজ্জনেহি.
৪৯৫. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথা ৰূপাযাহং দিট্ঠিযা সমন্নাগতো, অত্থি নু খো ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা তথাৰূপায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো’তি? সো এৱং পজানাতি – ‘যথাৰূপাযাহং দিট্ঠিযা সমন্নাগতো, নত্থি ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা তথাৰূপায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো’তি. ইদমস্স ততিযং ঞাণং অধিগতং হোতি অৰিযং লোকুত্তৰং অসাধাৰণং পুথুজ্জনেহি.
৪৯৬. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথাৰূপায ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথাৰূপায ধম্মতায সমন্নাগতো’তি. কথংৰূপায চ, ভিক্খৱে, ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো? ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স – ‘কিঞ্চাপি তথাৰূপিং আপত্তিং আপজ্জতি, যথাৰূপায আপত্তিযা ৱুট্ঠানং পঞ্ঞাযতি, অথ খো নং খিপ্পমেৱ সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু দেসেতি ৱিৱৰতি উত্তানীকৰোতি; দেসেত্ৱা ৱিৱৰিত্ৱা উত্তানীকত্ৱা আযতিং সংৱৰং আপজ্জতি’. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দহৰো কুমাৰো মন্দো উত্তানসেয্যকো হত্থেন ৱা পাদেন ৱা অঙ্গাৰং অক্কমিত্ৱা খিপ্পমেৱ পটিসংহৰতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ধম্মতা এসা দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স – ‘কিঞ্চাপি তথাৰূপিং আপত্তিং আপজ্জতি যথাৰূপায আপত্তিযা ৱুট্ঠানং পঞ্ঞাযতি, অথ খো নং খিপ্পমেৱ সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু দেসেতি ৱিৱৰতি উত্তানীকৰোতি; দেসেত্ৱা ৱিৱৰিত্ৱা উত্তানীকত্ৱা আযতিং সংৱৰং আপজ্জতি’. সো এৱং পজানাতি – ‘যথাৰূপায ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথাৰূপায ধম্মতায সমন্নাগতো’তি. ইদমস্স চতুত্থং ঞাণং অধিগতং হোতি অৰিযং লোকুত্তৰং অসাধাৰণং পুথুজ্জনেহি.
৪৯৭. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথাৰূপায ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথাৰূপায ধম্মতায সমন্নাগতো’তি. কথংৰূপায চ, ভিক্খৱে, ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো? ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স – ‘কিঞ্চাপি যানি তানি সব্ৰহ্মচাৰীনং উচ্চাৱচানি কিংকৰণীযানি তত্থ উস্সুক্কং আপন্নো হোতি, অথ খ্ৱাস্স তিব্বাপেক্খা হোতি অধিসীলসিক্খায অধিচিত্তসিক্খায অধিপঞ্ঞাসিক্খায’. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গাৱী তৰুণৱচ্ছা থম্বঞ্চ আলুম্পতি ৱচ্ছকঞ্চ অপচিনতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ধম্মতা এসা দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স – ‘কিঞ্চাপি যানি তানি সব্ৰহ্মচাৰীনং উচ্চাৱচানি কিংকৰণীযানি তত্থ উস্সুক্কং আপন্নো হোতি, অথ খ্ৱাস্স তিব্বাপেক্খা হোতি অধিসীলসিক্খায অধিচিত্তসিক্খায অধিপঞ্ঞাসিক্খায’. সো এৱং পজানাতি – ‘যথাৰূপায ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথাৰূপায ধম্মতায সমন্নাগতো’তি. ইদমস্স পঞ্চমং ঞাণং অধিগতং হোতি অৰিযং লোকুত্তৰং অসাধাৰণং পুথুজ্জনেহি.
৪৯৮. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথাৰূপায বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথাৰূপায বলতায সমন্নাগতো’তি. কথংৰূপায চ, ভিক্খৱে, বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো? বলতা এসা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স যং তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে দেসিযমানে অট্ঠিংকত্ৱা মনসিকত্ৱা সব্বচেতসা [সব্বচেতসো (সী. স্যা. কং. পী.), সব্বং চেতসা (ক.)] সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. সো এৱং পজানাতি – ‘যথাৰূপায বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথাৰূপায বলতায সমন্নাগতো’তি. ইদমস্স ছট্ঠং ঞাণং অধিগতং হোতি অৰিযং লোকুত্তৰং অসাধাৰণং পুথুজ্জনেহি.
৪৯৯. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথাৰূপায বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথাৰূপায বলতায সমন্নাগতো’তি. কথংৰূপায চ, ভিক্খৱে, বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো? বলতা এসা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স যং তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে দেসিযমানে লভতি অত্থৱেদং, লভতি ধম্মৱেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং. সো এৱং পজানাতি – ‘যথাৰূপায বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথাৰূপায বলতায সমন্নাগতো’তি. ইদমস্স সত্তমং ঞাণং অধিগতং হোতি অৰিযং লোকুত্তৰং অসাধাৰণং পুথুজ্জনেহি.
৫০০. ‘‘এৱং সত্তঙ্গসমন্নাগতস্স খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকস্স ধম্মতা সুসমন্নিট্ঠা হোতি সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায. এৱং সত্তঙ্গসমন্নাগতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সোতাপত্তিফলসমন্নাগতো হোতী’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
কোসম্বিযসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.