৫. চূড়যমকৱগ্গো

১. সালেয্যকসুত্তং

৪৩৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন সালা নাম কোসলানং ব্ৰাহ্মণগামো তদৱসৰি. অস্সোসুং খো সালেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং সালং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং; কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি’. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি.

অথ খো সালেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অপ্পেকচ্চে ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৱতো সন্তিকে নামগোত্তং সাৱেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো সালেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু, কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি? কো পন, ভো গোতম, হেতু, কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি?

‘‘অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু খো, গহপতযো, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি. ধম্মচৰিযাসমচৰিযাহেতু খো, গহপতযো, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি.

‘‘ন খো মযং ইমস্স ভোতো গোতমস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানাম. সাধু নো ভৱং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতু, যথা মযং ইমস্স ভোতো গোতমস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানেয্যামা’’তি. ‘‘তেন হি, গহপতযো, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো সালেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

৪৪০. ‘‘তিৱিধং খো, গহপতযো, কাযেন অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি, চতুব্বিধং ৱাচায অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি, তিৱিধং মনসা অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, তিৱিধং কাযেন অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি, লুদ্দো [লুদ্দো দাৰুণো (ক.) টীকা ওলোকেতব্বা] লোহিতপাণি হতপ্পহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো পাণভূতেসু [সব্বপাণভূতেসু (স্যা. কং. ক.)].

‘‘অদিন্নাদাযী খো পন হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং, গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা, তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰী খো পন হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সস্সামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, গহপতযো, তিৱিধং কাযেন অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, চতুব্বিধং ৱাচায অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো মুসাৱাদী হোতি. সভাগতো ৱা পৰিসাগতো ৱা, ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা, অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি, সো অজানং ৱা আহ – ‘জানামী’তি, জানং ৱা আহ – ‘ন জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ – ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ – ‘ন পস্সামী’তি [সো আহ অজানং ৱা অহং জানামীতি জানং ৱা অহং ন জানামীতি অপস্সং ৱা অহং পস্সামীতি পস্সং ৱা অহং ন পস্সামীতি (ক.)]. ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.

‘‘পিসুণৱাচো খো পন হোতি. ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি সমগ্গানং ৱা ভেত্তা [ভেদকা (ক.), ভেদেতা (স্যা. কং.), তদট্ঠকথাযং পন ভেত্তাতি দিস্সতি], ভিন্নানং ৱা অনুপ্পদাতা, ৱগ্গাৰামো ৱগ্গৰতো ৱগ্গনন্দী ৱগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসৱাচো খো পন হোতি. যা সা ৱাচা অণ্ডকা [কণ্ডকা (ক.)] কক্কসা পৰকটুকা পৰাভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৱত্তনিকা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপী খো পন হোতি. অকালৱাদী অভূতৱাদী অনত্থৱাদী অধম্মৱাদী অৱিনযৱাদী. অনিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপৰিযন্তৱতিং অনত্থসংহিতং. এৱং খো, গহপতযো, চতুব্বিধং ৱাচায অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, তিৱিধং মনসা অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি, যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং অভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৱত যং পৰস্স তং মমস্সা’’’তি!

‘‘ব্যাপন্নচিত্তো খো পন হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৱা ৱজ্ঝন্তু ৱা উচ্ছিজ্জন্তু ৱা ৱিনস্সন্তু ৱা মা ৱা অহেসু’’’ন্তি [মা ৱা অহেসুং ইতি ৱাতি (সী. পী. ক.)].

‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো খো পন হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং নত্থি যিট্ঠং নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো নত্থি পৰো লোকো, নত্থি মাতা নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, গহপতযো, তিৱিধং মনসা অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি.

‘‘এৱং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু খো, গহপতযো, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি.

৪৪১. ‘‘তিৱিধং খো, গহপতযো, কাযেন ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি, চতুব্বিধং ৱাচায ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি, তিৱিধং মনসা ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, তিৱিধং কাযেন ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি.

‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং, গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা, তং নাদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সস্সামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু ন চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, গহপতযো, তিৱিধং কাযেন ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, চতুব্বিধং ৱাচায ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি. সভাগতো ৱা পৰিসাগতো ৱা, ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা, অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি, সো অজানং ৱা আহ – ‘ন জানামী’তি, জানং ৱা আহ – ‘জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ – ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ – ‘পস্সামী’তি. ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.

‘‘পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ইতো সুত্ৱা ন অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা, সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা, সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা – তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি. কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং. এৱং খো, গহপতযো, চতুব্বিধং ৱাচায ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, তিৱিধং মনসা ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি, যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং নাভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৱত যং পৰস্স তং মমস্সা’তি!

‘‘অব্যাপন্নচিত্তো খো পন হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৱেৰা অব্যাবজ্ঝা অনীঘা সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূ’তি.

‘‘সম্মাদিট্ঠিকো খো পন হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং অত্থি যিট্ঠং অত্থি হুতং, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, অত্থি অযং লোকো অত্থি পৰো লোকো, অত্থি মাতা অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, গহপতযো, তিৱিধং মনসা ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি.

‘‘এৱং ধম্মচৰিযাসমচৰিযাহেতু খো, গহপতযো, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি.

৪৪২. ‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা খত্তিযমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা খত্তিযমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং…পে… গহপতিমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা গহপতিমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তাৱতিংসানং দেৱানং…পে… যামানং দেৱানং… তুসিতানং দেৱানং… নিম্মানৰতীনং দেৱানং… পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং… ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা আভানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা আভানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰিত্তাভানং দেৱানং…পে… অপ্পমাণাভানং দেৱানং… আভস্সৰানং দেৱানং… পৰিত্তসুভানং দেৱানং… অপ্পমাণসুভানং দেৱানং… সুভকিণ্হানং দেৱানং… ৱেহপ্ফলানং দেৱানং… অৱিহানং দেৱানং… অতপ্পানং দেৱানং… সুদস্সানং দেৱানং… সুদস্সীনং দেৱানং… অকনিট্ঠানং দেৱানং… আকাসানঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং… ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং … আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী’’তি.

৪৪৩. এৱং ৱুত্তে, সালেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি. এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এতে মযং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতে [পাণুপেতং (ক.)] সৰণং গতে’’তি.

সালেয্যকসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.

২. ৱেৰঞ্জকসুত্তং

৪৪৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ৱেৰঞ্জকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা সাৱত্থিযং পটিৱসন্তি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অস্সোসুং খো ৱেৰঞ্জকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং; কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি’. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি.

অথ খো ৱেৰঞ্জকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অপ্পেকচ্চে ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৱতো সন্তিকে নামগোত্তং সাৱেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো ৱেৰঞ্জকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু, কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি? কো পন, ভো গোতম, হেতু, কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি?

‘‘ন খো মযং ইমস্স ভোতো গোতমস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানাম. সাধু নো ভৱং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতু যথা মযং ইমস্স ভোতো গোতমস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানেয্যামা’’তি. ‘‘তেন হি, গহপতযো, সুণাথ সাধুকং মনসি কৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং ভো’’তি খো ৱেৰঞ্জকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

৪৪৫. ‘‘তিৱিধং খো, গহপতযো, কাযেন অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী হোতি, চতুব্বিধং ৱাচায অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী হোতি, তিৱিধং মনসা অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, তিৱিধং কাযেন অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি. লুদ্দো লোহিতপাণি হতপ্পহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো পাণভূতেসু. অদিন্নাদাযী খো পন হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং… তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি. কামেসুমিচ্ছাচাৰী খো পন হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা… তথাৰূপাসু চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, গহপতযো, তিৱিধং কাযেন অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, চতুব্বিধং ৱাচায অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো মুসাৱাদী হোতি. সভাগতো ৱা… সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি. পিসুণৱাচো খো পন হোতি. ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা… ৱগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. ফৰুসৱাচো খো পন হোতি. যা সা ৱাচা অণ্ডকা কক্কসা… তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. সম্ফপ্পলাপী খো পন হোতি. অকালৱাদী… অপৰিযন্তৱতিং অনত্থসংহিতং. এৱং খো, গহপতযো, চতুব্বিধং ৱাচায অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, তিৱিধং মনসা অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি…পে… তং মমস্সা’তি. ব্যাপন্নচিত্তো খো পন হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৱা… মা ৱা অহেসু’ন্তি. মিচ্ছাদিট্ঠিকো খো পন হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং… সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, গহপতযো, তিৱিধং মনসা অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী হোতি.

৪৪৬. ‘‘তিৱিধং খো, গহপতযো, কাযেন ধম্মচাৰী সমচাৰী হোতি, চতুব্বিধং ৱাচায ধম্মচাৰী সমচাৰী হোতি, তিৱিধং মনসা ধম্মচাৰী সমচাৰী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, তিৱিধং কাযেন ধম্মচাৰী সমচাৰী হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি. অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, যং তং পৰস্স… তং নাদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি. কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায… তথাৰূপাসু ন চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, গহপতযো, তিৱিধং কাযেন ধম্মচাৰী সমচাৰী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, চতুব্বিধং ৱাচায ধম্মচাৰী সমচাৰী হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি. সভাগতো ৱা…পে… ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি. পিসুণং ৱাচং পহায… সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. ফৰুসং ৱাচং পহায… তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. সম্ফপ্পলাপং পহায… কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং. এৱং খো, গহপতযো, চতুব্বিধং ৱাচায ধম্মচাৰী সমচাৰী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতযো, তিৱিধং মনসা ধম্মচাৰী সমচাৰী হোতি? ইধ, গহপতযো, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং নাভিজ্ঝাতা হোতি ‘অহো ৱত যং পৰস্স, তং মমস্সা’তি. অব্যাপন্নচিত্তো খো পন হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৱেৰা অব্যাবজ্ঝা অনীঘা সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূ’তি. সম্মাদিট্ঠিকো খো পন হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং… সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, গহপতযো, তিৱিধং মনসা ধম্মচাৰী সমচাৰী হোতি.

৪৪৭. ‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা খত্তিযমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা খত্তিযমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং গহপতিমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা গহপতিমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্কেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তাৱতিংসানং দেৱানং… যামানং দেৱানং… তুসিতানং দেৱানং… নিম্মানৰতীনং দেৱানং… পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং… ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্খেয্য চে, গহপতযো, ধম্মচাৰী সমচাৰী ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰিত্তাভানং দেৱানং…পে… অপ্পমাণাভানং দেৱানং… আভস্সৰানং দেৱানং… পৰিত্তসুভানং দেৱানং… অপ্পমাণসুভানং দেৱানং… সুভকিণ্হানং দেৱানং … ৱেহপ্ফলানং দেৱানং… অৱিহানং দেৱানং… অতপ্পানং দেৱানং… সুদস্সানং দেৱানং… সুদস্সীনং দেৱানং… অকনিট্ঠানং দেৱানং… আকাসানঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং… ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী.

‘‘আকঙ্খেয্য চে গহপতযো ধম্মচাৰী সমচাৰী – ‘অহো ৱতাহং আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি; ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, ‘যং সো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচাৰী সমচাৰী’’’তি.

৪৪৮. এৱং ৱুত্তে, ৱেৰঞ্জকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি; এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এতে মযং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতে সৰণং গতে’’তি.

ৱেৰঞ্জকসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.

৩. মহাৱেদল্লসুত্তং

৪৪৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –

‘‘‘দুপ্পঞ্ঞো দুপ্পঞ্ঞো’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, দুপ্পঞ্ঞোতি ৱুচ্চতী’’তি?

‘‘‘নপ্পজানাতি নপ্পজানাতী’তি খো, আৱুসো, তস্মা দুপ্পঞ্ঞোতি ৱুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ নপ্পজানাতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি নপ্পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি নপ্পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি নপ্পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি নপ্পজানাতি. ‘নপ্পজানাতি নপ্পজানাতী’তি খো, আৱুসো, তস্মা দুপ্পঞ্ঞোতি ৱুচ্চতী’’তি.

‘‘‘সাধাৱুসো’তি খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি –

‘‘‘পঞ্ঞৱা পঞ্ঞৱা’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, পঞ্ঞৱাতি ৱুচ্চতী’’তি?

‘‘‘পজানাতি পজানাতী’তি খো, আৱুসো, তস্মা পঞ্ঞৱাতি ৱুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ পজানাতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি পজানাতি. ‘পজানাতি পজানাতী’তি খো, আৱুসো, তস্মা পঞ্ঞৱাতি ৱুচ্চতী’’তি.

‘‘‘ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱুচ্চতী’’তি?

‘‘‘ৱিজানাতি ৱিজানাতী’তি খো, আৱুসো, তস্মা ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ ৱিজানাতি? সুখন্তিপি ৱিজানাতি, দুক্খন্তিপি ৱিজানাতি, অদুক্খমসুখন্তিপি ৱিজানাতি. ‘ৱিজানাতি ৱিজানাতী’তি খো, আৱুসো, তস্মা ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱুচ্চতী’’তি.

‘‘যা চাৱুসো, পঞ্ঞা যঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং – ইমে ধম্মা সংসট্ঠা উদাহু ৱিসংসট্ঠা? লব্ভা চ পনিমেসং ধম্মানং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা [ৱিনিব্ভুজ্জিত্ৱা ৱিনিব্ভুজ্জিত্ৱা (ক.)] ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নানাকৰণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি? ‘‘যা চাৱুসো, পঞ্ঞা যঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং – ইমে ধম্মা সংসট্ঠা, নো ৱিসংসট্ঠা. ন চ লব্ভা ইমেসং ধম্মানং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নানাকৰণং পঞ্ঞাপেতুং. যং হাৱুসো [যঞ্চাৱুসো (স্যা. কং. ক.)], পজানাতি তং ৱিজানাতি, যং ৱিজানাতি তং পজানাতি. তস্মা ইমে ধম্মা সংসট্ঠা, নো ৱিসংসট্ঠা. ন চ লব্ভা ইমেসং ধম্মানং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নানাকৰণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি.

‘‘যা চাৱুসো, পঞ্ঞা যঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং – ইমেসং ধম্মানং সংসট্ঠানং নো ৱিসংসট্ঠানং কিং নানাকৰণ’’ন্তি? ‘‘যা চাৱুসো, পঞ্ঞা যঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং – ইমেসং ধম্মানং সংসট্ঠানং নো ৱিসংসট্ঠানং পঞ্ঞা ভাৱেতব্বা, ৱিঞ্ঞাণং পৰিঞ্ঞেয্যং. ইদং নেসং নানাকৰণ’’ন্তি.

৪৫০. ‘‘‘ৱেদনা ৱেদনা’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, ৱেদনাতি ৱুচ্চতী’’তি?

‘‘‘ৱেদেতি ৱেদেতী’তি খো, আৱুসো, তস্মা ৱেদনাতি ৱুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ ৱেদেতি? সুখম্পি ৱেদেতি, দুক্খম্পি ৱেদেতি, অদুক্খমসুখম্পি ৱেদেতি. ‘ৱেদেতি ৱেদেতী’তি খো, আৱুসো, তস্মা ৱেদনাতি ৱুচ্চতী’’তি.

‘‘‘সঞ্ঞা সঞ্ঞা’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, সঞ্ঞাতি ৱুচ্চতী’’তি?

‘‘‘সঞ্জানাতি সঞ্জানাতী’তি খো, আৱুসো, তস্মা সঞ্ঞাতি ৱুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ সঞ্জানাতি? নীলকম্পি সঞ্জানাতি, পীতকম্পি সঞ্জানাতি, লোহিতকম্পি সঞ্জানাতি, ওদাতম্পি সঞ্জানাতি. ‘সঞ্জানাতি সঞ্জানাতী’তি খো, আৱুসো, তস্মা সঞ্ঞাতি ৱুচ্চতী’’তি.

‘‘যা চাৱুসো, ৱেদনা যা চ সঞ্ঞা যঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং – ইমে ধম্মা সংসট্ঠা উদাহু ৱিসংসট্ঠা? লব্ভা চ পনিমেসং ধম্মানং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নানাকৰণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি? ‘‘যা চাৱুসো, ৱেদনা যা চ সঞ্ঞা যঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং – ইমে ধম্মা সংসট্ঠা, নো ৱিসংসট্ঠা. ন চ লব্ভা ইমেসং ধম্মানং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নানাকৰণং পঞ্ঞাপেতুং. যং হাৱুসো [যঞ্চাৱুসো (স্যা. কং. ক.)], ৱেদেতি তং সঞ্জানাতি, যং সঞ্জানাতি তং ৱিজানাতি. তস্মা ইমে ধম্মা সংসট্ঠা নো ৱিসংসট্ঠা. ন চ লব্ভা ইমেসং ধম্মানং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নানাকৰণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি.

৪৫১. ‘‘নিস্সট্ঠেন হাৱুসো [নিস্সট্ঠেন পনাৱুসো (?)], পঞ্চহি ইন্দ্ৰিযেহি পৰিসুদ্ধেন মনোৱিঞ্ঞাণেন কিং নেয্য’’ন্তি?

‘‘নিস্সট্ঠেন আৱুসো, পঞ্চহি ইন্দ্ৰিযেহি পৰিসুদ্ধেন মনোৱিঞ্ঞাণেন ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং নেয্যং, ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং নেয্যং, ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং নেয্য’’ন্তি.

‘‘নেয্যং পনাৱুসো, ধম্মং কেন পজানাতী’’তি?

‘‘নেয্যং খো, আৱুসো, ধম্মং পঞ্ঞাচক্খুনা পজানাতী’’তি.

‘‘পঞ্ঞা পনাৱুসো, কিমত্থিযা’’তি?

‘‘পঞ্ঞা খো, আৱুসো, অভিঞ্ঞত্থা পৰিঞ্ঞত্থা পহানত্থা’’তি.

৪৫২. ‘‘কতি পনাৱুসো, পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদাযা’’তি?

‘‘দ্ৱে খো, আৱুসো, পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদায – পৰতো চ ঘোসো, যোনিসো চ মনসিকাৰো. ইমে খো, আৱুসো, দ্ৱে পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদাযা’’তি.

‘‘কতিহি পনাৱুসো, অঙ্গেহি অনুগ্গহিতা সম্মাদিট্ঠি চেতোৱিমুত্তিফলা চ হোতি চেতোৱিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলা চ হোতি পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলানিসংসা চা’’তি?

‘‘পঞ্চহি খো, আৱুসো, অঙ্গেহি অনুগ্গহিতা সম্মাদিট্ঠি চেতোৱিমুত্তিফলা চ হোতি চেতোৱিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলা চ হোতি পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলানিসংসা চ. ইধাৱুসো, সম্মাদিট্ঠি সীলানুগ্গহিতা চ হোতি, সুতানুগ্গহিতা চ হোতি, সাকচ্ছানুগ্গহিতা চ হোতি, সমথানুগ্গহিতা চ হোতি, ৱিপস্সনানুগ্গহিতা চ হোতি. ইমেহি খো, আৱুসো, পঞ্চহঙ্গেহি অনুগ্গহিতা সম্মাদিট্ঠি চেতোৱিমুত্তিফলা চ হোতি চেতোৱিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলা চ হোতি পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলানিসংসা চা’’তি.

৪৫৩. ‘‘কতি পনাৱুসো, ভৱা’’তি?

‘‘তযোমে, আৱুসো, ভৱা – কামভৱো, ৰূপভৱো, অৰূপভৱো’’তি.

‘‘কথং পনাৱুসো, আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি হোতী’’তি?

‘‘অৱিজ্জানীৱৰণানং খো, আৱুসো, সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং তত্ৰতত্ৰাভিনন্দনা – এৱং আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি হোতী’’তি.

‘‘কথং পনাৱুসো, আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি ন হোতী’’তি?

‘‘অৱিজ্জাৱিৰাগা খো, আৱুসো, ৱিজ্জুপ্পাদা তণ্হানিৰোধা – এৱং আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি ন হোতী’’তি.

৪৫৪. ‘‘কতমং পনাৱুসো, পঠমং ঝান’’ন্তি?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – ইদং ৱুচ্চতি, আৱুসো, পঠমং ঝান’’ন্তি.

‘‘পঠমং পনাৱুসো, ঝানং কতিঅঙ্গিক’’ন্তি?

‘‘পঠমং খো, আৱুসো, ঝানং পঞ্চঙ্গিকং. ইধাৱুসো, পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স ভিক্খুনো ৱিতক্কো চ ৱত্ততি, ৱিচাৰো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ. পঠমং খো, আৱুসো, ঝানং এৱং পঞ্চঙ্গিক’’ন্তি.

‘‘পঠমং পনাৱুসো, ঝানং কতঙ্গৱিপ্পহীনং কতঙ্গসমন্নাগত’’ন্তি?

‘‘পঠমং খো, আৱুসো, ঝানং পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনং, পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং. ইধাৱুসো, পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স ভিক্খুনো কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, ব্যাপাদো পহীনো হোতি, থীনমিদ্ধং পহীনং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীনং হোতি, ৱিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি; ৱিতক্কো চ ৱত্ততি, ৱিচাৰো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ. পঠমং খো, আৱুসো, ঝানং এৱং পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগত’’ন্তি.

৪৫৫. ‘‘পঞ্চিমানি, আৱুসো, ইন্দ্ৰিযানি নানাৱিসযানি নানাগোচৰানি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচৰৱিসযং পচ্চনুভোন্তি, সেয্যথিদং – চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, ঘানিন্দ্ৰিযং, জিৱ্হিন্দ্ৰিযং, কাযিন্দ্ৰিযং. ইমেসং খো, আৱুসো, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নানাৱিসযানং নানাগোচৰানং, ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচৰৱিসযং পচ্চনুভোন্তানং, কিং পটিসৰণং, কো চ নেসং গোচৰৱিসযং পচ্চনুভোতী’’তি?

‘‘পঞ্চিমানি, আৱুসো, ইন্দ্ৰিযানি নানাৱিসযানি নানাগোচৰানি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচৰৱিসযং পচ্চনুভোন্তি, সেয্যথিদং – চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, ঘানিন্দ্ৰিযং, জিৱ্হিন্দ্ৰিযং, কাযিন্দ্ৰিযং. ইমেসং খো, আৱুসো, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নানাৱিসযানং নানাগোচৰানং, ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচৰৱিসযং পচ্চনুভোন্তানং, মনো পটিসৰণং, মনো চ নেসং গোচৰৱিসযং পচ্চনুভোতী’’তি.

৪৫৬. ‘‘পঞ্চিমানি, আৱুসো, ইন্দ্ৰিযানি, সেয্যথিদং – চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, ঘানিন্দ্ৰিযং, জিৱ্হিন্দ্ৰিযং, কাযিন্দ্ৰিযং. ইমানি খো, আৱুসো, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি কিং পটিচ্চ তিট্ঠন্তী’’তি?

‘‘পঞ্চিমানি, আৱুসো, ইন্দ্ৰিযানি, সেয্যথিদং – চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, ঘানিন্দ্ৰিযং, জিৱ্হিন্দ্ৰিযং, কাযিন্দ্ৰিযং. ইমানি খো, আৱুসো, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি আযুং পটিচ্চ তিট্ঠন্তী’’তি.

‘‘আযু পনাৱুসো, কিং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি?

‘‘আযু উস্মং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি.

‘‘উস্মা পনাৱুসো, কিং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি?

‘‘উস্মা আযুং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি.

‘‘ইদানেৱ খো মযং, আৱুসো, আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং এৱং আজানাম – ‘আযু উস্মং পটিচ্চ তিট্ঠতী’তি. ইদানেৱ পন মযং, আৱুসো, আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং এৱং আজানাম – ‘উস্মা আযুং পটিচ্চ তিট্ঠতী’তি.

‘‘যথা কথং পনাৱুসো, ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?

‘‘তেন হাৱুসো, উপমং তে কৰিস্সামি; উপমাযপিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, আৱুসো, তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো অচ্চিং পটিচ্চ আভা পঞ্ঞাযতি, আভং পটিচ্চ অচ্চি পঞ্ঞাযতি; এৱমেৱ খো, আৱুসো, আযু উস্মং পটিচ্চ তিট্ঠতি, উস্মা আযুং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি.

৪৫৭. ‘‘তেৱ নু খো, আৱুসো, আযুসঙ্খাৰা, তে ৱেদনিযা ধম্মা উদাহু অঞ্ঞে আযুসঙ্খাৰা অঞ্ঞে ৱেদনিযা ধম্মা’’তি? ‘‘ন খো, আৱুসো, তেৱ আযুসঙ্খাৰা তে ৱেদনিযা ধম্মা. তে চ হাৱুসো, আযুসঙ্খাৰা অভৱিংসু তে ৱেদনিযা ধম্মা, ন যিদং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নস্স ভিক্খুনো ৱুট্ঠানং পঞ্ঞাযেথ. যস্মা চ খো, আৱুসো, অঞ্ঞে আযুসঙ্খাৰা অঞ্ঞে ৱেদনিযা ধম্মা, তস্মা সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নস্স ভিক্খুনো ৱুট্ঠানং পঞ্ঞাযতী’’তি.

‘‘যদা নু খো, আৱুসো, ইমং কাযং কতি ধম্মা জহন্তি; অথাযং কাযো উজ্ঝিতো অৱক্খিত্তো সেতি, যথা কট্ঠং অচেতন’’ন্তি?

‘‘যদা খো, আৱুসো, ইমং কাযং তযো ধম্মা জহন্তি – আযু উস্মা চ ৱিঞ্ঞাণং; অথাযং কাযো উজ্ঝিতো অৱক্খিত্তো সেতি, যথা কট্ঠং অচেতন’’ন্তি.

‘‘য্ৱাযং, আৱুসো, মতো কালঙ্কতো, যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো – ইমেসং কিং নানাকৰণ’’ন্তি?

‘‘য্ৱাযং, আৱুসো, মতো কালঙ্কতো তস্স কাযসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, ৱচীসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, চিত্তসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, আযু পৰিক্খীণো, উস্মা ৱূপসন্তা, ইন্দ্ৰিযানি পৰিভিন্নানি. যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো তস্সপি কাযসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, ৱচীসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, চিত্তসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, আযু ন পৰিক্খীণো, উস্মা অৱূপসন্তা, ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসন্নানি. য্ৱাযং, আৱুসো, মতো কালঙ্কতো, যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো – ইদং নেসং নানাকৰণ’’ন্তি.

৪৫৮. ‘‘কতি পনাৱুসো, পচ্চযা অদুক্খমসুখায চেতোৱিমুত্তিযা সমাপত্তিযা’’তি?

‘‘চত্তাৰো খো, আৱুসো, পচ্চযা অদুক্খমসুখায চেতোৱিমুত্তিযা সমাপত্তিযা. ইধাৱুসো, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইমে খো, আৱুসো, চত্তাৰো পচ্চযা অদুক্খমসুখায চেতোৱিমুত্তিযা সমাপত্তিযা’’তি.

‘‘কতি পনাৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা সমাপত্তিযা’’তি?

‘‘দ্ৱে খো, আৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা সমাপত্তিযা – সব্বনিমিত্তানঞ্চ অমনসিকাৰো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা মনসিকাৰো. ইমে খো, আৱুসো, দ্ৱে পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা সমাপত্তিযা’’তি.

‘‘কতি পনাৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ঠিতিযা’’তি?

‘‘তযো খো, আৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ঠিতিযা – সব্বনিমিত্তানঞ্চ অমনসিকাৰো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা মনসিকাৰো, পুব্বে চ অভিসঙ্খাৰো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ঠিতিযা’’তি.

‘‘কতি পনাৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ৱুট্ঠানাযা’’তি?

‘‘দ্ৱে খো, আৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ৱুট্ঠানায – সব্বনিমিত্তানঞ্চ মনসিকাৰো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা অমনসিকাৰো. ইমে খো, আৱুসো, দ্ৱে পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ৱুট্ঠানাযা’’তি.

৪৫৯. ‘‘যা চাযং, আৱুসো, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তি, যা চ আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৱিমুত্তি, যা চ সুঞ্ঞতা চেতোৱিমুত্তি, যা চ অনিমিত্তা চেতোৱিমুত্তি – ইমে ধম্মা নানাত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি?

‘‘যা চাযং, আৱুসো, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তি, যা চ আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৱিমুত্তি, যা চ সুঞ্ঞতা চেতোৱিমুত্তি, যা চ অনিমিত্তা চেতোৱিমুত্তি – অত্থি খো, আৱুসো, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা নানাত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ; অত্থি চ খো, আৱুসো, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা একত্থা, ব্যঞ্জনমেৱ নানং’’.

‘‘কতমো চাৱুসো, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা নানাত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ’’?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তি’’.

‘‘কতমা চাৱুসো, আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৱিমুত্তি’’?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৱিমুত্তি’’.

‘‘কতমা চাৱুসো, সুঞ্ঞতা চেতোৱিমুত্তি’’?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সুঞ্ঞমিদং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা’তি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, সুঞ্ঞতা চেতোৱিমুত্তি’’.

‘‘কতমা চাৱুসো, অনিমিত্তা চেতোৱিমুত্তি’’?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, অনিমিত্তা চেতোৱিমুত্তি. অযং খো, আৱুসো, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা নানাত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ’’.

‘‘কতমো চাৱুসো, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নানং’’?

‘‘ৰাগো খো, আৱুসো, পমাণকৰণো, দোসো পমাণকৰণো, মোহো পমাণকৰণো. তে খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. যাৱতা খো, আৱুসো, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তিযো, অকুপ্পা তাসং চেতোৱিমুত্তি অগ্গমক্খাযতি. সা খো পনাকুপ্পা চেতোৱিমুত্তি সুঞ্ঞা ৰাগেন, সুঞ্ঞা দোসেন, সুঞ্ঞা মোহেন. ৰাগো খো, আৱুসো, কিঞ্চনো, দোসো কিঞ্চনো, মোহো কিঞ্চনো. তে খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. যাৱতা খো, আৱুসো, আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৱিমুত্তিযো, অকুপ্পা তাসং চেতোৱিমুত্তি অগ্গমক্খাযতি. সা খো পনাকুপ্পা চেতোৱিমুত্তি সুঞ্ঞা ৰাগেন, সুঞ্ঞা দোসেন, সুঞ্ঞা মোহেন. ৰাগো খো, আৱুসো, নিমিত্তকৰণো, দোসো নিমিত্তকৰণো, মোহো নিমিত্তকৰণো. তে খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. যাৱতা খো, আৱুসো, অনিমিত্তা চেতোৱিমুত্তিযো, অকুপ্পা তাসং চেতোৱিমুত্তি অগ্গমক্খাযতি. সা খো পনাকুপ্পা চেতোৱিমুত্তি সুঞ্ঞা ৰাগেন, সুঞ্ঞা দোসেন, সুঞ্ঞা মোহেন. অযং খো, আৱুসো, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি.

ইদমৱোচাযস্মা সাৰিপুত্তো. অত্তমনো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মহাৱেদল্লসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.

৪. চূড়ৱেদল্লসুত্তং

৪৬০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো ৱিসাখো উপাসকো যেন ধম্মদিন্না ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মদিন্নং ভিক্খুনিং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱিসাখো উপাসকো ধম্মদিন্নং ভিক্খুনিং এতদৱোচ – ‘‘‘সক্কাযো সক্কাযো’তি, অয্যে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, অয্যে, সক্কাযো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি? ‘‘পঞ্চ খো ইমে, আৱুসো ৱিসাখ, উপাদানক্খন্ধা সক্কাযো ৱুত্তো ভগৱতা, সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো, ৱেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. ইমে খো, আৱুসো ৱিসাখ, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা সক্কাযো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি.

‘‘সাধয্যে’’তি খো ৱিসাখো উপাসকো ধম্মদিন্নায ভিক্খুনিযা ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা ধম্মদিন্নং ভিক্খুনিং উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘‘সক্কাযসমুদযো সক্কাযসমুদযো’তি, অয্যে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, অয্যে, সক্কাযসমুদযো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি? ‘‘যাযং, আৱুসো ৱিসাখ, তণ্হা পোনোব্ভৱিকা নন্দীৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা ভৱতণ্হা ৱিভৱতণ্হা; অযং খো, আৱুসো ৱিসাখ, সক্কাযসমুদযো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি.

‘‘‘সক্কাযনিৰোধো সক্কাযনিৰোধো’তি, অয্যে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, অয্যে, সক্কাযনিৰোধো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি?

‘‘যো খো, আৱুসো ৱিসাখ, তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো; অযং খো, আৱুসো ৱিসাখ, সক্কাযনিৰোধো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি.

‘‘‘সক্কাযনিৰোধগামিনী পটিপদা সক্কাযনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি, অয্যে, ৱুচ্চতি. কতমা নু খো, অয্যে, সক্কাযনিৰোধগামিনী পটিপদা ৱুত্তা ভগৱতা’’তি?