৮. মহাতণ্হাসঙ্খযসুত্তং

৩৯৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সাতিস্স নাম ভিক্খুনো কেৱট্টপুত্তস্স এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি অনঞ্ঞ’’ন্তি. অস্সোসুং খো সম্বহুলা ভিক্খূ – ‘‘সাতিস্স কিৰ নাম ভিক্খুনো কেৱট্টপুত্তস্স এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি, অনঞ্ঞ’’’ন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ যেন সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘সচ্চং কিৰ তে, আৱুসো সাতি, এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি, অনঞ্ঞ’’’ন্তি? ‘‘এৱং ব্যা খো অহং, আৱুসো, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি, অনঞ্ঞ’’ন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৱিৱেচেতুকামা সমনুযুঞ্জন্তি সমনুগাহন্তি সমনুভাসন্তি – ‘‘মা এৱং, আৱুসো সাতি, অৱচ, মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য. অনেকপৰিযাযেনাৱুসো সাতি, পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং ৱুত্তং ভগৱতা, অঞ্ঞত্ৰ পচ্চযা নত্থি ৱিঞ্ঞাণস্স সম্ভৱো’’তি. এৱম্পি খো সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো তেহি ভিক্খূহি সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগাহিযমানো সমনুভাসিযমানো তদেৱ পাপকং দিট্ঠিগতং থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘‘এৱং ব্যা খো অহং, আৱুসো, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি অনঞ্ঞ’’ন্তি.

৩৯৭. যতো খো তে ভিক্খূ নাসক্খিংসু সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৱিৱেচেতুং, অথ খো তে ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘সাতিস্স নাম, ভন্তে, ভিক্খুনো কেৱট্টপুত্তস্স এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি, অনঞ্ঞ’ন্তি. অস্সুম্হ খো মযং, ভন্তে, সাতিস্স কিৰ নাম ভিক্খুনো কেৱট্টপুত্তস্স এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি, অনঞ্ঞ’ন্তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেন সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৱা সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং এতদৱোচুম্হ – ‘সচ্চং কিৰ তে, আৱুসো সাতি, এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি, অনঞ্ঞ’’ন্তি? এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো অম্হে এতদৱোচ – ‘এৱং ব্যা খো অহং, আৱুসো, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি, অনঞ্ঞ’ন্তি. অথ খো মযং, ভন্তে, সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৱিৱেচেতুকামা সমনুযুঞ্জিম্হ সমনুগাহিম্হ সমনুভাসিম্হ – ‘মা এৱং, আৱুসো সাতি, অৱচ, মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য. অনেকপৰিযাযেনাৱুসো সাতি, পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং ৱুত্তং ভগৱতা, অঞ্ঞত্ৰ পচ্চযা নত্থি ৱিঞ্ঞাণস্স সম্ভৱো’তি. এৱম্পি খো, ভন্তে, সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো অম্হেহি সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগাহিযমানো সমনুভাসিযমানো তদেৱ পাপকং দিট্ঠিগতং থামসা পৰামসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘এৱং ব্যা খো অহং, আৱুসো, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি, অনঞ্ঞ’ন্তি. যতো খো মযং, ভন্তে, নাসক্খিম্হ সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৱিৱেচেতুং, অথ মযং এতমত্থং ভগৱতো আৰোচেমা’’তি.

৩৯৮. অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং ভিক্খু, মম ৱচনেন সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো সাতি, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো সাতি, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সচ্চং কিৰ, তে, সাতি, এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি, অনঞ্ঞ’’’ন্তি? ‘‘এৱং ব্যা খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং সন্ধাৱতি সংসৰতি, অনঞ্ঞ’’ন্তি. ‘‘কতমং তং, সাতি, ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ৱদো ৱেদেয্যো তত্ৰ তত্ৰ কল্যাণপাপকানং কম্মানং ৱিপাকং পটিসংৱেদেতী’’তি. ‘‘কস্স নু খো নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, মযা এৱং ধম্মং দেসিতং আজানাসি? ননু মযা, মোঘপুৰিস, অনেকপৰিযাযেন পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং ৱুত্তং, অঞ্ঞত্ৰ পচ্চযা নত্থি ৱিঞ্ঞাণস্স সম্ভৱোতি? অথ চ পন ত্ৱং, মোঘপুৰিস, অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৱ অব্ভাচিক্খসি, অত্তানঞ্চ খণসি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৱসি. তঞ্হি তে, মোঘপুৰিস, ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

৩৯৯. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নাযং সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো উস্মীকতোপি ইমস্মিং ধম্মৱিনযে’’তি? ‘‘কিঞ্হি সিযা ভন্তে? নো হেতং, ভন্তে’’তি. এৱং ৱুত্তে, সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো তুণ্হীভূতো মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো পজ্ঝাযন্তো অপ্পটিভানো নিসীদি. অথ খো ভগৱা সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং তুণ্হীভূতং মঙ্কুভূতং পত্তক্খন্ধং অধোমুখং পজ্ঝাযন্তং অপ্পটিভানং ৱিদিত্ৱা সাতিং ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘পঞ্ঞাযিস্সসি খো ত্ৱং, মোঘপুৰিস, এতেন সকেন পাপকেন দিট্ঠিগতেন. ইধাহং ভিক্খূ পটিপুচ্ছিস্সামী’’তি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তুম্হেপি মে, ভিক্খৱে, এৱং ধম্মং দেসিতং আজানাথ যথাযং সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৱ অব্ভাচিক্খতি, অত্তানঞ্চ খণতি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৱতী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে! অনেকপৰিযাযেন হি নো, ভন্তে, পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং ৱুত্তং ভগৱতা, অঞ্ঞত্ৰ পচ্চযা নত্থি ৱিঞ্ঞাণস্স সম্ভৱো’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৱে! সাধু খো মে তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং ধম্মং দেসিতং আজানাথ. অনেকপৰিযাযেন হি ৱো, ভিক্খৱে, পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং ৱুত্তং মযা, অঞ্ঞত্ৰ পচ্চযা নত্থি ৱিঞ্ঞাণস্স সম্ভৱোতি. অথ চ পনাযং সাতি ভিক্খু কেৱট্টপুত্তো অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৱ অব্ভাচিক্খতি, অত্তানঞ্চ খণতি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৱতি পসৱতি. তঞ্হি তস্স মোঘপুৰিসস্স ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায.

৪০০. ‘‘যং যদেৱ, ভিক্খৱে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, তেন তেনেৱ ৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি [সঙ্খং গচ্ছতি (সী. পী.)]. চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, চক্খুৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, সোতৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, ঘানৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, কাযৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, মনোৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যং যদেৱ পচ্চযং পটিচ্চ অগ্গি জলতি তেন তেনেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. কট্ঠঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, কট্ঠগ্গিত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; সকলিকঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, সকলিকগ্গিত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; তিণঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, তিণগ্গিত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; গোমযঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, গোমযগ্গিত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; থুসঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, থুসগ্গিত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; সঙ্কাৰঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, সঙ্কাৰগ্গিত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যং যদেৱ পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, তেন তেনেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, চক্খুৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, সোতৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি, ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, ঘাণৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি, জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, কাযৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং, মনোৱিঞ্ঞাণংত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

৪০১. ‘‘ভূতমিদন্তি, ভিক্খৱে, পস্সথা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তদাহাৰসম্ভৱন্তি, ভিক্খৱে, পস্সথা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তদাহাৰনিৰোধা যং ভূতং, তং নিৰোধধম্মন্তি, ভিক্খৱে, পস্সথা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘ভূতমিদং নোস্সূতি, ভিক্খৱে, কঙ্খতো উপ্পজ্জতি ৱিচিকিচ্ছা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তদাহাৰসম্ভৱং নোস্সূতি, ভিক্খৱে, কঙ্খতো উপ্পজ্জতি ৱিচিকিচ্ছা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তদাহাৰনিৰোধা যং ভূতং, তং নিৰোধধম্মং নোস্সূতি, ভিক্খৱে, কঙ্খতো উপ্পজ্জতি ৱিচিকিচ্ছা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘ভূতমিদন্তি, ভিক্খৱে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো যা ৱিচিকিচ্ছা সা পহীযতী’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তদাহাৰসম্ভৱন্তি, ভিক্খৱে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো যা ৱিচিকিচ্ছা সা পহীযতী’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তদাহাৰনিৰোধা যং ভূতং, তং নিৰোধধম্মন্তি, ভিক্খৱে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো যা ৱিচিকিচ্ছা সা পহীযতী’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘ভূতমিদন্তি, ভিক্খৱে, ইতিপি ৱো এত্থ নিব্বিচিকিচ্ছা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তদাহাৰসম্ভৱন্তি, ভিক্খৱে, ইতিপি ৱো এত্থ নিব্বিচিকিচ্ছা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তদাহাৰনিৰোধা যং ভূতং তং নিৰোধধম্মন্তি, ভিক্খৱে, ইতিপি ৱো এত্থ নিব্বিচিকিচ্ছা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘ভূতমিদন্তি, ভিক্খৱে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠ’’ন্তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তদাহাৰসম্ভৱন্তি, ভিক্খৱে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠ’’ন্তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তদাহাৰনিৰোধা যং ভূতং তং নিৰোধধম্মন্তি, ভিক্খৱে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠ’’ন্তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘ইমং চে তুম্হে, ভিক্খৱে, দিট্ঠিং এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতং অল্লীযেথ কেলাযেথ ধনাযেথ মমাযেথ, অপি নু মে তুম্হে, ভিক্খৱে, কুল্লূপমং ধম্মং দেসিতং আজানেয্যাথ নিত্থৰণত্থায নো গহণত্থাযা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘ইমং চে তুম্হে, ভিক্খৱে, দিট্ঠিং এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতং ন অল্লীযেথ ন কেলাযেথ ন ধনাযেথ ন মমাযেথ, অপি নু মে তুম্হে, ভিক্খৱে, কুল্লূপমং ধম্মং দেসিতং আজানেয্যাথ নিত্থৰণত্থায নো গহণত্থাযা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

৪০২. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, আহাৰা ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা, সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহায. কতমে চত্তাৰো? কবড়ীকাৰো আহাৰো ওড়াৰিকো ৱা সুখুমো ৱা, ফস্সো দুতিযো, মনোসঞ্চেতনা ততিযা, ৱিঞ্ঞাণং চতুত্থং.

‘‘ইমে চ, ভিক্খৱে, চত্তাৰো আহাৰা কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা?

‘‘ইমে চত্তাৰো আহাৰা তণ্হানিদানা তণ্হাসমুদযা তণ্হাজাতিকা তণ্হাপভৱা.

‘‘তণ্হা চাযং, ভিক্খৱে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা?

‘‘তণ্হা ৱেদনানিদানা ৱেদনাসমুদযা ৱেদনাজাতিকা ৱেদনাপভৱা.

‘‘ৱেদনা চাযং, ভিক্খৱে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা?

‘‘ৱেদনা ফস্সনিদানা ফস্সসমুদযা ফস্সজাতিকা ফস্সপভৱা.

‘‘ফস্সো চাযং, ভিক্খৱে, কিংনিদানো কিংসমুদযো কিংজাতিকো কিংপভৱো?

‘‘ফস্সো সড়াযতননিদানো সড়াযতনসমুদযো সড়াযতনজাতিকো সড়াযতনপভৱো.

‘‘সড়াযতনং চিদং, ভিক্খৱে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং?

‘‘সড়াযতনং নামৰূপনিদানং নামৰূপসমুদযং নামৰূপজাতিকং নামৰূপপভৱং.

‘‘নামৰূপং চিদং, ভিক্খৱে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং?

‘‘নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণনিদানং ৱিঞ্ঞাণসমুদযং ৱিঞ্ঞাণজাতিকং ৱিঞ্ঞাণপভৱং.

‘‘ৱিঞ্ঞাণং চিদং, ভিক্খৱে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং?

‘‘ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰনিদানং সঙ্খাৰসমুদযং সঙ্খাৰজাতিকং সঙ্খাৰপভৱং.

‘‘সঙ্খাৰা চিমে, ভিক্খৱে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা?

‘‘সঙ্খাৰা অৱিজ্জানিদানা অৱিজ্জাসমুদযা অৱিজ্জাজাতিকা অৱিজ্জাপভৱা.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.’’’

৪০৩. ‘‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণন্তি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; জাতিপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, জৰামৰণং, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ [কথং ৱা ৱো এত্থ (?)] হোতী’’তি? ‘‘জাতিপচ্চযা, ভন্তে, জৰামৰণং; এৱং নো এত্থ হোতি [এৱং নো এত্থ হোতীতি (ক.)] – জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’ন্তি. ‘‘ভৱপচ্চযা জাতীতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; ভৱপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, জাতি, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ভৱপচ্চযা, ভন্তে, জাতি; এৱং নো এত্থ হোতি – ভৱপচ্চযা জাতী’’তি. ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; উপাদানপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, ভৱো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘উপাদানপচ্চযা, ভন্তে, ভৱো; এৱং নো এত্থ হোতি – উপাদানপচ্চযা ভৱো’’তি. ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানন্তি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, তণ্হাপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, উপাদানং, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘তণ্হাপচ্চযা, ভন্তে, উপাদানং; এৱং নো এত্থ হোতি – তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি. ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হাতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; ৱেদনাপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, তণ্হা, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ৱেদনাপচ্চযা, ভন্তে, তণ্হা; এৱং নো এত্থ হোতি – ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা’’তি. ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনাতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; ফস্সপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, ৱেদনা, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ফস্সপচ্চযা, ভন্তে, ৱেদনা; এৱং নো এত্থ হোতি – ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’’তি. ‘‘সড়াযতনপচ্চযা ফস্সোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; সড়াযতনপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, ফস্সো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সড়াযতনপচ্চযা, ভন্তে, ফস্সো; এৱং নো এত্থ হোতি – সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি. ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনন্তি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; নামৰূপপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, সড়াযতনং, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘নামৰূপপচ্চযা, ভন্তে, সড়াযতনং; এৱং নো এত্থ হোতি – নামৰূপপচ্চযা সড়াযতন’’ন্তি. ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপন্তি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, নামৰূপং, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা, ভন্তে, নামৰূপং; এৱং নো এত্থ হোতি – ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি. ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণন্তি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; সঙ্খাৰপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা, ভন্তে, ৱিঞ্ঞাণং; এৱং নো এত্থ হোতি – সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি. ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰাতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; অৱিজ্জাপচ্চযা নু খো, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা, ভন্তে, সঙ্খাৰা; এৱং নো এত্থ হোতি – অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তি.

৪০৪. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে. ইতি খো, ভিক্খৱে, তুম্হেপি এৱং ৱদেথ, অহম্পি এৱং ৱদামি – ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি, যদিদং – অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

‘‘অৱিজ্জাযত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি.

৪০৫. ‘‘জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; জাতিনিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, জৰামৰণনিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘জাতিনিৰোধা, ভন্তে, জৰামৰণনিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’’তি. ‘‘ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; ভৱনিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, জাতিনিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ভৱনিৰোধা, ভন্তে, জাতিনিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো’’তি. ‘‘উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; উপাদাননিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, ভৱনিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘উপাদাননিৰোধা, ভন্তে, ভৱনিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো’’তি. ‘‘তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; তণ্হানিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, উপাদাননিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘তণ্হানিৰোধা, ভন্তে, উপাদাননিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো’’তি. ‘‘ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; ৱেদনানিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, তণ্হানিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ৱেদনানিৰোধা, ভন্তে, তণ্হানিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো’’তি. ‘‘ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; ফস্সনিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, ৱেদনানিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ফস্সনিৰোধা, ভন্তে, ৱেদনানিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো’’তি. ‘‘সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; সড়াযতননিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, ফস্সনিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতীতি? সড়াযতননিৰোধা, ভন্তে, ফস্সনিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো’’তি. ‘‘নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; নামৰূপনিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, সড়াযতননিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘নামৰূপনিৰোধা, ভন্তে, সড়াযতননিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো’’তি. ‘‘ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, নামৰূপনিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা, ভন্তে, নামৰূপনিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো’’তি. ‘‘সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; সঙ্খাৰনিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সঙ্খাৰনিৰোধা, ভন্তে, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো’’তি. ‘‘অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধোতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং; অৱিজ্জানিৰোধা নু খো, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰনিৰোধো, নো ৱা, কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অৱিজ্জানিৰোধা, ভন্তে, সঙ্খাৰনিৰোধো; এৱং নো এত্থ হোতি – অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’’তি.

৪০৬. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে. ইতি খো, ভিক্খৱে, তুম্হেপি এৱং ৱদেথ, অহম্পি এৱং ৱদামি – ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতি, যদিদং – অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি.

৪০৭. ‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা পুব্বন্তং ৱা পটিধাৱেয্যাথ – ‘অহেসুম্হ নু খো মযং অতীতমদ্ধানং, ননু খো অহেসুম্হ অতীতমদ্ধানং, কিং নু খো অহেসুম্হ অতীতমদ্ধানং, কথং নু খো অহেসুম্হ অতীতমদ্ধানং, কিং হুত্ৱা কিং অহেসুম্হ নু খো মযং অতীতমদ্ধান’’’ন্তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা অপৰন্তং ৱা পটিধাৱেয্যাথ – ভৱিস্সাম নু খো মযং অনাগতমদ্ধানং, ননু খো ভৱিস্সাম অনাগতমদ্ধানং, কিং নু খো ভৱিস্সাম অনাগতমদ্ধানং, কথং নু খো ভৱিস্সাম অনাগতমদ্ধানং, কিং হুত্ৱা কিং ভৱিস্সাম নু খো মযং অনাগতমদ্ধান’’ন্তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা এতৰহি ৱা পচ্চুপ্পন্নমদ্ধানং অজ্ঝত্তং কথংকথী অস্সথ – অহং নু খোস্মি, নো নু খোস্মি, কিং নু খোস্মি, কথং নু খোস্মি, অযং নু খো সত্তো কুতো আগতো, সো কুহিংগামী ভৱিস্সতী’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা এৱং ৱদেয্যাথ – সত্থা নো গৰু, সত্থুগাৰৱেন চ মযং এৱং ৱদেমা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা এৱং ৱদেয্যাথ – সমণো এৱমাহ, সমণা চ নাম মযং এৱং ৱদেমা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা অঞ্ঞং সত্থাৰং উদ্দিসেয্যাথা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা যানি তানি পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং ৱত কোতূহলমঙ্গলানি তানি সাৰতো পচ্চাগচ্ছেয্যাথা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘ননু, ভিক্খৱে, যদেৱ তুম্হাকং সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং, তদেৱ তুম্হে ৱদেথা’’তি.

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘সাধু, ভিক্খৱে, উপনীতা খো মে তুম্হে, ভিক্খৱে, ইমিনা সন্দিট্ঠিকেন ধম্মেন অকালিকেন এহিপস্সিকেন ওপনেয্যিকেন পচ্চত্তং ৱেদিতব্বেন ৱিঞ্ঞূহি. সন্দিট্ঠিকো অযং, ভিক্খৱে, ধম্মো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহি – ইতি যন্তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি.

৪০৮. ‘‘তিণ্ণং খো পন, ভিক্খৱে, সন্নিপাতা গব্ভস্সাৱক্কন্তি হোতি. ইধ মাতাপিতৰো চ সন্নিপতিতা হোন্তি, মাতা চ ন উতুনী হোতি, গন্ধব্বো চ ন পচ্চুপট্ঠিতো হোতি, নেৱ তাৱ গব্ভস্সাৱক্কন্তি হোতি. ইধ মাতাপিতৰো চ সন্নিপতিতা হোন্তি, মাতা চ উতুনী হোতি, গন্ধব্বো চ ন পচ্চুপট্ঠিতো হোতি, নেৱ তাৱ গব্ভস্সাৱক্কন্তি হোতি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, মাতাপিতৰো চ সন্নিপতিতা হোন্তি, মাতা চ উতুনী হোতি, গন্ধব্বো চ পচ্চুপট্ঠিতো হোতি – এৱং তিণ্ণং সন্নিপাতা গব্ভস্সাৱক্কন্তি হোতি. তমেনং, ভিক্খৱে, মাতা নৱ ৱা দস ৱা মাসে গব্ভং কুচ্ছিনা পৰিহৰতি মহতা সংসযেন গৰুভাৰং [গৰুম্ভাৰং (সী. পী.)]. তমেনং, ভিক্খৱে, মাতা নৱন্নং ৱা দসন্নং ৱা মাসানং অচ্চযেন ৱিজাযতি মহতা সংসযেন গৰুভাৰং. তমেনং জাতং সমানং সকেন লোহিতেন পোসেতি. লোহিতঞ্হেতং, ভিক্খৱে, অৰিযস্স ৱিনযে যদিদং মাতুথঞ্ঞং. স খো সো, ভিক্খৱে, কুমাৰো ৱুদ্ধিমন্ৱায ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকমন্ৱায যানি তানি কুমাৰকানং কীড়াপনকানি তেহি কীড়তি, সেয্যথিদং – ৱঙ্ককং ঘটিকং মোক্খচিকং চিঙ্গুলকং পত্তাড়্হকং ৰথকং ধনুকং. স খো সো, ভিক্খৱে, কুমাৰো ৱুদ্ধিমন্ৱায ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকমন্ৱায পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেতি – চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰূপেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি, সোতৱিঞ্ঞেয্যেহি সদ্দেহি… ঘানৱিঞ্ঞেয্যেহি গন্ধেহি… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰসেহি… কাযৱিঞ্ঞেয্যেহি ফোট্ঠব্বেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি.

৪০৯. ‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা পিযৰূপে ৰূপে সাৰজ্জতি, অপ্পিযৰূপে ৰূপে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযসতি চ ৱিহৰতি পৰিত্তচেতসো. তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি – যত্থস্স তে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. সো এৱং অনুৰোধৱিৰোধং সমাপন্নো যং কিঞ্চি ৱেদনং ৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সো তং ৱেদনং অভিনন্দতি অভিৱদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং ৱেদনং অভিনন্দতো অভিৱদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. যা ৱেদনাসু নন্দী তদুপাদানং, তস্সুপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায পিযৰূপে ধম্মে সাৰজ্জতি, অপ্পিযৰূপে ধম্মে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযসতি চ ৱিহৰতি পৰিত্তচেতসো. তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি – যত্থস্স তে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. সো এৱং অনুৰোধৱিৰোধং সমাপন্নো যং কিঞ্চি ৱেদনং ৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সো তং ৱেদনং অভিনন্দতি অভিৱদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং ৱেদনং অভিনন্দতো অভিৱদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. যা ৱেদনাসু নন্দী তদুপাদানং, তস্সুপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

৪১০. ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং; কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা, কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা, অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’’’ন্তি. সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায, মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায, অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায, মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায, কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা, কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা, অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি.

৪১১. ‘‘সো এৱং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি.

‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি.

‘‘অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী হোতি, আৰাচাৰী ৱিৰতো মেথুনা গামধম্মা.

‘‘মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স.

‘‘পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি – ইতো সুত্ৱা ন অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা, সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী, সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি – যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি, কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী, নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা কালেন, সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং.

‘‘সো বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতি, একভত্তিকো হোতি ৰত্তূপৰতো, ৱিৰতো ৱিকালভোজনা. নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো হোতি, মালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি, উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো হোতি, জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, ইত্থিকুমাৰিকপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, অজেড়কপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, কুক্কুটসূকৰপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, হত্থিগৱাস্সৱড়ৱপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি, কযৱিক্কযা পটিৱিৰতো হোতি, তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৱিৰতো হোতি, উক্কোটনৱঞ্চন-নিকতি-সাচিযোগা পটিৱিৰতো হোতি, ছেদন-ৱধবন্ধনৱিপৰামোস-আলোপ-সহসাকাৰা পটিৱিৰতো হোতি [পস্স ম. নি. ১.২৯৩ চূড়হত্থিপদোপমে].

‘‘সো সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি. সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৱ ডেতি সপত্তভাৰোৱ ডেতি, এৱমেৱ ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন, কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি. সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেতি.

‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সো ইমিনা অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৱেদেতি.

‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি.

৪১২. ‘‘সো ইমিনা চ অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, (ইমায চ অৰিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো) [পস্স ম. নি. ১.২৯৬ চূড়হত্থিপদোপমে], ইমিনা চ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি – অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা, উজুং কাযং পণিধায, পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি; ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি; থীনমিদ্ধং পহায ৱিগতথীনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী, সতো সম্পজানো, থীনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি; উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি; ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি.

৪১৩. ‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি.

৪১৪. ‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা পিযৰূপে ৰূপে ন সাৰজ্জতি, অপ্পিযৰূপে ৰূপে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযসতি চ ৱিহৰতি অপ্পমাণচেতসো. তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি – যত্থস্স তে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. সো এৱং অনুৰোধৱিৰোধৱিপ্পহীনো যং কিঞ্চি ৱেদনং ৱেদেতি, সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সো তং ৱেদনং নাভিনন্দতি নাভিৱদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং ৱেদনং অনভিনন্দতো অনভিৱদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো যা ৱেদনাসু নন্দী সা নিৰুজ্ঝতি. তস্স নন্দীনিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায পিযৰূপে ধম্মে ন সাৰজ্জতি, অপ্পিযৰূপে ধম্মে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযসতি চ ৱিহৰতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি – যত্থস্স তে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. সো এৱং অনুৰোধৱিৰোধৱিপ্পহীনো যং কিঞ্চি ৱেদনং ৱেদেতি, সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সো তং ৱেদনং নাভিনন্দতি নাভিৱদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং ৱেদনং অনভিনন্দতো অনভিৱদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো যা ৱেদনাসু নন্দী সা নিৰুজ্ঝতি. তস্স নন্দীনিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি. ইমং খো মে তুম্হে, ভিক্খৱে, সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং ধাৰেথ, সাতিং পন ভিক্খুং কেৱট্টপুত্তং মহাতণ্হাজালতণ্হাসঙ্ঘাটপ্পটিমুক্ক’’ন্তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

মহাতণ্হাসঙ্খযসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.