৭. চূড়তণ্হাসঙ্খযসুত্তং
৩৯০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. অথ খো সক্কো দেৱানমিন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সক্কো দেৱানমিন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ভিক্খু সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো হোতি অচ্চন্তনিট্ঠো অচ্চন্তযোগক্খেমী অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰী অচ্চন্তপৰিযোসানো সেট্ঠো দেৱমনুস্সান’’ন্তি?
‘‘ইধ, দেৱানমিন্দ, ভিক্খুনো সুতং হোতি – ‘সব্বে ধম্মা নালং অভিনিৱেসাযা’তি. এৱঞ্চেতং, দেৱানমিন্দ, ভিক্খুনো সুতং হোতি – ‘সব্বে ধম্মা নালং অভিনিৱেসাযা’তি. সো সব্বং ধম্মং অভিজানাতি; সব্বং ধম্মং অভিঞ্ঞায সব্বং ধম্মং পৰিজানাতি; সব্বং ধম্মং পৰিঞ্ঞায যং কিঞ্চি ৱেদনং ৱেদেতি – সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, সো তাসু ৱেদনাসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি, ৱিৰাগানুপস্সী ৱিহৰতি, নিৰোধানুপস্সী ৱিহৰতি, পটিনিস্সগ্গানুপস্সী ৱিহৰতি. সো তাসু ৱেদনাসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰন্তো, ৱিৰাগানুপস্সী ৱিহৰন্তো, নিৰোধানুপস্সী ৱিহৰন্তো, পটিনিস্সগ্গানুপস্সী ৱিহৰন্তো ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি, অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি – ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. এত্তাৱতা খো, দেৱানমিন্দ, ভিক্খু সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো হোতি অচ্চন্তনিট্ঠো অচ্চন্তযোগক্খেমী অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰী অচ্চন্তপৰিযোসানো সেট্ঠো দেৱমনুস্সান’’ন্তি.
অথ খো সক্কো দেৱানমিন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি.
৩৯১. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি. অথ খো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো সো যক্খো ভগৱতো ভাসিতং অভিসমেচ্চ অনুমোদি উদাহু নো; যংনূনাহং তং যক্খং জানেয্যং – যদি ৱা সো যক্খো ভগৱতো ভাসিতং অভিসমেচ্চ অনুমোদি যদি ৱা নো’’তি? অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে অন্তৰহিতো দেৱেসু তাৱতিংসেসু পাতুৰহোসি. তেন খো পন সমযেন সক্কো দেৱানমিন্দো একপুণ্ডৰীকে উয্যানে দিব্বেহি পঞ্চহি তূৰিযসতেহি [তুৰিযসতেহি (সী. স্যা. কং. পী.)] সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেতি. অদ্দসা খো সক্কো দেৱানমিন্দো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান তানি দিব্বানি পঞ্চ তূৰিযসতানি পটিপ্পণামেত্ৱা যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ – ‘‘এহি খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, স্ৱাগতং, মাৰিস মোগ্গল্লান! চিৰস্সং খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, ইমং পৰিযাযং অকাসি যদিদং ইধাগমনায. নিসীদ, মাৰিস মোগ্গল্লান, ইদমাসনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. নিসীদি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো পঞ্ঞত্তে আসনে. সক্কোপি খো দেৱানমিন্দো অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো সক্কং দেৱানমিন্দং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৱোচ – ‘‘যথা কথং পন খো, কোসিয, ভগৱা সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং অভাসি? সাধু মযম্পি এতিস্সা কথায ভাগিনো অস্সাম সৱনাযা’’তি.
৩৯২. ‘‘মযং খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, বহুকিচ্চা বহুকৰণীযা – অপ্পেৱ সকেন কৰণীযেন, অপি চ দেৱানংযেৱ তাৱতিংসানং কৰণীযেন. অপি চ, মাৰিস মোগ্গল্লান, সুস্সুতংযেৱ হোতি সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিতং, যং নো খিপ্পমেৱ অন্তৰধাযতি. ভূতপুব্বং, মাৰিস মোগ্গল্লান, দেৱাসুৰসঙ্গামো সমুপব্যূড়্হো [সমূপব্যুড়্হো (স্যা. কং.), সমূপব্বূড়্হো (সী.)] অহোসি. তস্মিং খো পন, মাৰিস মোগ্গল্লান, সঙ্গামে দেৱা জিনিংসু, অসুৰা পৰাজিনিংসু. সো খো অহং, মাৰিস মোগ্গল্লান, তং সঙ্গামং অভিৱিজিনিত্ৱা ৱিজিতসঙ্গামো ততো পটিনিৱত্তিত্ৱা ৱেজযন্তং নাম পাসাদং মাপেসিং. ৱেজযন্তস্স খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, পাসাদস্স একসতং নিয্যূহং. একেকস্মিং নিয্যূহে সত্ত সত্ত কূটাগাৰসতানি. একমেকস্মিং কূটাগাৰে সত্ত সত্ত অচ্ছৰাযো. একমেকিস্সা অচ্ছৰায সত্ত সত্ত পৰিচাৰিকাযো. ইচ্ছেয্যাসি নো ত্ৱং, মাৰিস মোগ্গল্লান, ৱেজযন্তস্স পাসাদস্স ৰামণেয্যকং দট্ঠু’’ন্তি? অধিৱাসেসি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তুণ্হীভাৱেন.
৩৯৩. অথ খো সক্কো চ দেৱানমিন্দো ৱেস্সৱণো চ মহাৰাজা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং পুৰক্খত্ৱা যেন ৱেজযন্তো পাসাদো তেনুপসঙ্কমিংসু. অদ্দসংসু খো সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স পৰিচাৰিকাযো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং; দিস্ৱা ওত্তপ্পমানা হিৰীযমানা সকং সকং ওৱৰকং পৱিসিংসু. সেয্যথাপি নাম সুণিসা সসুৰং দিস্ৱা ওত্তপ্পতি হিৰীযতি, এৱমেৱ সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স পৰিচাৰিকাযো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং দিস্ৱা ওত্তপ্পমানা হিৰীযমানা সকং সকং ওৱৰকং পৱিসিংসু. অথ খো সক্কো চ দেৱানমিন্দো ৱেস্সৱণো চ মহাৰাজা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং ৱেজযন্তে পাসাদে অনুচঙ্কমাপেন্তি অনুৱিচৰাপেন্তি – ‘‘ইদম্পি, মাৰিস মোগ্গল্লান, পস্স ৱেজযন্তস্স পাসাদস্স ৰামণেয্যকং; ইদম্পি, মাৰিস মোগ্গল্লান, পস্স ৱেজযন্তস্স পাসাদস্স ৰামণেয্যক’’ন্তি. ‘‘সোভতি ইদং আযস্মতো কোসিযস্স, যথা তং পুব্বে কতপুঞ্ঞস্স. মনুস্সাপি কিঞ্চিদেৱ ৰামণেয্যকং দিস্ৱা [দিট্ঠা (সী. পী. ক.)] এৱমাহংসু – ‘সোভতি ৱত ভো যথা দেৱানং তাৱতিংসান’ন্তি. তযিদং আযস্মতো কোসিযস্স সোভতি, যথা তং পুব্বে কতপুঞ্ঞস্সা’’তি. অথ খো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স এতদহোসি – ‘‘অতিবাড়্হং খো অযং যক্খো পমত্তো ৱিহৰতি. যংনূনাহং ইমং যক্খং সংৱেজেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাসি [অভিসঙ্খাৰেসি (ক.), অভিসঙ্খাৰেতি (স্যা. কং.)] যথা ৱেজযন্তং পাসাদং পাদঙ্গুট্ঠকেন সঙ্কম্পেসি সম্পকম্পেসি সম্পৱেধেসি. অথ খো সক্কো চ দেৱানমিন্দো, ৱেস্সৱণো চ মহাৰাজা, দেৱা চ তাৱতিংসা অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতা অহেসুং – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো, সমণস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা, যত্ৰ হি নাম দিব্বভৱনং পাদঙ্গুট্ঠকেন সঙ্কম্পেস্সতি সম্পকম্পেস্সতি সম্পৱেধেস্সতী’’তি! অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সক্কং দেৱানমিন্দং সংৱিগ্গং লোমহট্ঠজাতং ৱিদিত্ৱা সক্কং দেৱানমিন্দং এতদৱোচ – ‘‘যথা কথং পন খো, কোসিয, ভগৱা সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং অভাসি? সাধু মযম্পি এতিস্সা কথায ভাগিনো অস্সাম সৱনাযা’’তি.
৩৯৪. ‘‘ইধাহং, মাৰিস মোগ্গল্লান, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসিং. একমন্তং ঠিতো খো অহং, মাৰিস মোগ্গল্লান, ভগৱন্তং এতদৱোচং – ‘কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ভিক্খু সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো হোতি অচ্চন্তনিট্ঠো অচ্চন্তযোগক্খেমী অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰী অচ্চন্তপৰিযোসানো সেট্ঠো দেৱমনুস্সান’’’ন্তি?
‘‘এৱং ৱুত্তে, মাৰিস মোগ্গল্লান, ভগৱা মং এতদৱোচ – ‘ইধ, দেৱানমিন্দ, ভিক্খুনো সুতং হোতি – সব্বে ধম্মা নালং অভিনিৱেসাযা’তি. এৱং চেতং দেৱানমিন্দ ভিক্খুনো সুতং হোতি ‘সব্বে ধম্মা নালং অভিনিৱেসাযা’তি. সো সব্বং ধম্মং অভিজানাতি, সব্বং ধম্মং অভিঞ্ঞায সব্বং ধম্মং পৰিজানাতি, সব্বং ধম্মং পৰিঞ্ঞায যং কিঞ্চি ৱেদনং ৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা. সো তাসু ৱেদনাসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি, ৱিৰাগানুপস্সী ৱিহৰতি, নিৰোধানুপস্সী ৱিহৰতি, পটিনিস্সগ্গানুপস্সী ৱিহৰতি. সো তাসু ৱেদনাসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰন্তো, ৱিৰাগানুপস্সী ৱিহৰন্তো, নিৰোধানুপস্সী ৱিহৰন্তো, পটিনিস্সগ্গানুপস্সী ৱিহৰন্তো ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি, অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি, অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি – ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. এত্তাৱতা খো, দেৱানমিন্দ, ভিক্খু সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো হোতি অচ্চন্তনিট্ঠো অচ্চন্তযোগক্খেমী অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰী অচ্চন্তপৰিযোসানো সেট্ঠো দেৱমনুস্সানন্তি. এৱং খো মে, মাৰিস মোগ্গল্লান, ভগৱা সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং অভাসী’’তি.
অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য এৱমেৱ – দেৱেসু তাৱতিংসেসু অন্তৰহিতো পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে পাতুৰহোসি. অথ খো সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স পৰিচাৰিকাযো অচিৰপক্কন্তে আযস্মন্তে মহামোগ্গল্লানে সক্কং দেৱানমিন্দং এতদৱোচুং – ‘‘এসো নু তে, মাৰিস, সো ভগৱা সত্থা’’তি? ‘‘ন খো মে, মাৰিস, সো ভগৱা সত্থা. সব্ৰহ্মচাৰী মে এসো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো’’তি. ‘‘লাভা তে, মাৰিস, (সুলদ্ধং তে, মাৰিস) [( ) নত্থি (সী. পী.)] যস্স তে সব্ৰহ্মচাৰী এৱংমহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো! অহো নূন তে সো ভগৱা সত্থা’’তি.
৩৯৫. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিজানাতি নো, ভন্তে, ভগৱা অহু [অহুনঞ্ঞেৱ (সী. স্যা. কং.)] ঞাতঞ্ঞতৰস্স মহেসক্খস্স যক্খস্স সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং ভাসিতা’’তি [অভাসিত্থাতি (ক.)]? ‘‘অভিজানামহং, মোগ্গল্লান, ইধ সক্কো দেৱানমিন্দো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, মোগ্গল্লান, সক্কো দেৱানমিন্দো মং এতদৱোচ – ‘কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ভিক্খু সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো হোতি অচ্চন্তনিট্ঠো অচ্চন্তযোগক্খেমী অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰী অচ্চন্তপৰিযোসানো সেট্ঠো দেৱমনুস্সান’’ন্তি.
এৱং ৱুত্তে অহং, মোগ্গল্লান, সক্কং দেৱানমিন্দং এতদৱোচং ‘‘ইধ দেৱানমিন্দ ভিক্খুনো সুতং হোতি ‘সব্বে ধম্মা নালং অভিনিৱেসাযা’তি. এৱং চেতং দেৱানমিন্দ ভিক্খুনো সুতং হোতি ‘সব্বে ধম্মা নালং অভিনিৱেসাযা’তি. সো সব্বং ধম্মং অভিজানাতি, সব্বং ধম্মং অভিঞ্ঞায সব্বং ধম্মং পৰিজানাতি, সব্বং ধম্মং পৰিঞ্ঞায যং কিঞ্চি ৱেদনং ৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা. সো তাসু ৱেদনাসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি, ৱিৰাগানুপস্সী ৱিহৰতি, নিৰোধানুপস্সী ৱিহৰতি, পটিনিস্সগ্গানুপস্সী ৱিহৰতি. সো তাসু ৱেদনাসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰন্তো, ৱিৰাগানুপস্সী ৱিহৰন্তো, নিৰোধানুপস্সী ৱিহৰন্তো, পটিনিস্সগ্গানুপস্সী ৱিহৰন্তো ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি, অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি, অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি – ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. এত্তাৱতা খো, দেৱানমিন্দ, ভিক্খু সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো হোতি অচ্চন্তনিট্ঠো অচ্চন্তযোগক্খেমী অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰী অচ্চন্তপৰিযোসানো সেট্ঠো দেৱমনুস্সানন্তি. এৱং খো অহং, মোগ্গল্লান, অভিজানামি সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং ভাসিতা’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
চূড়তণ্হাসঙ্খযসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.