৮. মহাহত্থিপদোপমসুত্তং
৩০০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, যানি কানিচি জঙ্গলানং পাণানং পদজাতানি সব্বানি তানি হত্থিপদে সমোধানং গচ্ছন্তি, হত্থিপদং তেসং অগ্গমক্খাযতি যদিদং মহন্তত্তেন; এৱমেৱ খো, আৱুসো, যে কেচি কুসলা ধম্মা সব্বেতে চতূসু অৰিযসচ্চেসু সঙ্গহং গচ্ছন্তি. কতমেসু চতূসু? দুক্খে অৰিযসচ্চে, দুক্খসমুদযে অৰিযসচ্চে, দুক্খনিৰোধে অৰিযসচ্চে, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অৰিযসচ্চে’’.
৩০১. ‘‘কতমঞ্চাৱুসো, দুক্খং অৰিযসচ্চং? জাতিপি দুক্খা, জৰাপি দুক্খা, মৰণম্পি দুক্খং, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসাপি দুক্খা, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং; সংখিত্তেন, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা. কতমে চাৱুসো, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা? সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো, ৱেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো.
‘‘কতমো চাৱুসো, ৰূপুপাদানক্খন্ধো? চত্তাৰি চ মহাভূতানি, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদায ৰূপং.
‘‘কতমা চাৱুসো, চত্তাৰো মহাভূতা? পথৱীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৱাযোধাতু.
৩০২. ‘‘কতমা চাৱুসো, পথৱীধাতু? পথৱীধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চাৱুসো, অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খড়ং খৰিগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হাৰু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৱক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খড়ং খৰিগতং উপাদিন্নং. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু, যা চ বাহিৰা পথৱীধাতু, পথৱীধাতুৰেৱেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা পথৱীধাতুযা নিব্বিন্দতি, পথৱীধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.
‘‘হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং বাহিৰা আপোধাতু পকুপ্পতি [পথৱীধাতু পকুপ্পতি (ক.)]. অন্তৰহিতা তস্মিং সমযে বাহিৰা পথৱীধাতু হোতি. তস্সা হি নাম, আৱুসো, বাহিৰায পথৱীধাতুযা তাৱ মহল্লিকায অনিচ্চতা পঞ্ঞাযিস্সতি, খযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱিপৰিণামধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি. কিং পনিমস্স মত্তট্ঠকস্স কাযস্স তণ্হুপাদিন্নস্স ‘অহন্তি ৱা মমন্তি ৱা অস্মী’তি ৱা? অথ খ্ৱাস্স নোতেৱেত্থ হোতি.
‘‘তঞ্চে, আৱুসো, ভিক্খুং পৰে অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি ৰোসেন্তি ৱিহেসেন্তি, সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্না খো মে অযং সোতসম্ফস্সজা দুক্খৱেদনা. সা চ খো পটিচ্চ, নো অপটিচ্চ. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ’. সো [সোপিখো (স্যা.), সোপি (ক.)] ফস্সো অনিচ্চোতি পস্সতি, ৱেদনা অনিচ্চাতি পস্সতি, সঞ্ঞা অনিচ্চাতি পস্সতি, সঙ্খাৰা অনিচ্চাতি পস্সতি, ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি পস্সতি. তস্স ধাতাৰম্মণমেৱ চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি.
‘‘তঞ্চে, আৱুসো, ভিক্খুং পৰে অনিট্ঠেহি অকন্তেহি অমনাপেহি সমুদাচৰন্তি – পাণিসম্ফস্সেনপি লেড্ডুসম্ফস্সেনপি দণ্ডসম্ফস্সেনপি সত্থসম্ফস্সেনপি. সো এৱং পজানাতি – ‘তথাভূতো খো অযং কাযো যথাভূতস্মিং কাযে পাণিসম্ফস্সাপি কমন্তি, লেড্ডুসম্ফস্সাপি কমন্তি, দণ্ডসম্ফস্সাপি কমন্তি, সত্থসম্ফস্সাপি কমন্তি. ৱুত্তং খো পনেতং ভগৱতা ককচূপমোৱাদে – ‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি, ভিক্খৱে, ককচেন চোৰা ওচৰকা অঙ্গমঙ্গানি ওকন্তেয্যুং, তত্ৰাপি যো মনো পদূসেয্য ন মে সো তেন সাসনকৰো’’তি. আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং ভৱিস্সতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. কামং দানি ইমস্মিং কাযে পাণিসম্ফস্সাপি কমন্তু, লেড্ডুসম্ফস্সাপি কমন্তু, দণ্ডসম্ফস্সাপি কমন্তু, সত্থসম্ফস্সাপি কমন্তু, কৰীযতি হিদং বুদ্ধানং সাসন’ন্তি.
‘‘তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতি. সো তেন সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি – ‘অলাভা ৱত মে, ন ৱত মে লাভা, দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং, যস্স মে এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো, এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো, এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতী’তি. সেয্যথাপি, আৱুসো, সুণিসা সসুৰং দিস্ৱা সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি; এৱমেৱ খো, আৱুসো, তস্স চে ভিক্খুনো এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো, এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো, এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতি, সো তেন সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি – ‘অলাভা ৱত মে ন ৱত মে লাভা, দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং, যস্স মে এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো, এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতী’তি. তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো, এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো, এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা সণ্ঠাতি, সো তেন অত্তমনো হোতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতি.
৩০৩. ‘‘কতমা চাৱুসো, আপোধাতু? আপোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চাৱুসো অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতাৱুসো, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু যা চ বাহিৰা আপোধাতু, আপোধাতুৰেৱেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা আপোধাতুযা নিব্বিন্দতি, আপোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.
‘‘হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং বাহিৰা আপোধাতু পকুপ্পতি. সা গামম্পি ৱহতি, নিগমম্পি ৱহতি, নগৰম্পি ৱহতি, জনপদম্পি ৱহতি, জনপদপদেসম্পি ৱহতি. হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং মহাসমুদ্দে যোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, দ্ৱিযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, তিযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, চতুযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, পঞ্চযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, ছযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, সত্তযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি. হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং মহাসমুদ্দে সত্ততালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, ছত্তালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, পঞ্চতালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, চতুত্তালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, তিতালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, দ্ৱিতালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, তালমত্তম্পি [তালংপি (সী.)] উদকং সণ্ঠাতি. হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং মহাসমুদ্দে সত্তপোৰিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, ছপ্পোৰিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, পঞ্চপোৰিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, চতুপ্পোৰিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, তিপোৰিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, দ্ৱিপোৰিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, পোৰিসমত্তম্পি [পোৰিসংপি (সী.)] উদকং সণ্ঠাতি. হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং মহাসমুদ্দে অড্ঢপোৰিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, কটিমত্তম্পি উদকং সণ্ঠাতি, জাণুকমত্তম্পি উদকং সণ্ঠাতি, গোপ্ফকমত্তম্পি উদকং সণ্ঠাতি. হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো, যং মহাসমুদ্দে অঙ্গুলিপব্বতেমনমত্তম্পি উদকং ন হোতি. তস্সা হি নাম, আৱুসো, বাহিৰায আপোধাতুযা তাৱ মহল্লিকায অনিচ্চতা পঞ্ঞাযিস্সতি, খযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱিপৰিণামধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি. কিং পনিমস্স মত্তট্ঠকস্স কাযস্স তণ্হুপাদিন্নস্স ‘অহন্তি ৱা মমন্তি ৱা অস্মীতি’ ৱা? অথ খ্ৱাস্স নোতেৱেত্থ হোতি…পে… তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো, এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো, এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা সণ্ঠাতি. সো তেন অত্তমনো হোতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতি.
৩০৪. ‘‘কতমা চাৱুসো, তেজোধাতু? তেজোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চাৱুসো, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – যেন চ সন্তপ্পতি, যেন চ জীৰীযতি, যেন চ পৰিডয্হতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতাৱুসো, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু যা চ বাহিৰা তেজোধাতু, তেজোধাতুৰেৱেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা তেজোধাতুযা নিব্বিন্দতি, তেজোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.
‘‘হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং বাহিৰা তেজোধাতু পকুপ্পতি. সা গামম্পি দহতি, নিগমম্পি দহতি, নগৰম্পি দহতি, জনপদম্পি দহতি, জনপদপদেসম্পি দহতি. সা হৰিতন্তং ৱা পন্থন্তং ৱা সেলন্তং ৱা উদকন্তং ৱা ৰমণীযং ৱা ভূমিভাগং আগম্ম অনাহাৰা নিব্বাযতি. হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং কুক্কুটপত্তেনপি ন্হাৰুদদ্দুলেনপি অগ্গিং গৱেসন্তি. তস্সা হি নাম, আৱুসো, বাহিৰায তেজোধাতুযা তাৱ মহল্লিকায অনিচ্চতা পঞ্ঞাযিস্সতি, খযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱিপৰিণামধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি. কিং পনিমস্স মত্তট্ঠকস্স কাযস্স তণ্হুপাদিন্নস্স ‘অহন্তি ৱা মমন্তি ৱা অস্মী’তি ৱা? অথ খ্ৱাস্স নোতেৱেত্থ হোতি…পে… তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা সণ্ঠাতি, সো তেন অত্তমনো হোতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতি.
৩০৫. ‘‘কতমা চাৱুসো, ৱাযোধাতু? ৱাযোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চাৱুসো, অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৱাযো ৱাযোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – উদ্ধঙ্গমা ৱাতা, অধোগমা ৱাতা, কুচ্ছিসযা ৱাতা, কোট্ঠাসযা [কোট্ঠসযা (সী. পী.)] ৱাতা, অঙ্গমঙ্গানুসাৰিনো ৱাতা, অস্সাসো পস্সাসো ইতি, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৱাযো ৱাযোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতাৱুসো, অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু, যা চ বাহিৰা ৱাযোধাতু, ৱাযোধাতুৰেৱেসা. ‘তং নেতং মম নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা ৱাযোধাতুযা নিব্বিন্দতি ৱাযোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.
‘‘হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং বাহিৰা ৱাযোধাতু পকুপ্পতি. সা গামম্পি ৱহতি, নিগমম্পি ৱহতি, নগৰম্পি ৱহতি, জনপদম্পি ৱহতি, জনপদপদেসম্পি ৱহতি. হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে তালৱণ্টেনপি ৱিধূপনেনপি ৱাতং পৰিযেসন্তি, ওস্সৱনেপি তিণানি ন ইচ্ছন্তি. তস্সা হি নাম, আৱুসো, বাহিৰায ৱাযোধাতুযা তাৱ মহল্লিকায অনিচ্চতা পঞ্ঞাযিস্সতি, খযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱিপৰিণামধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি. কিং পনিমস্স মত্তট্ঠকস্স কাযস্স তণ্হুপাদিন্নস্স ‘অহন্তি ৱা মমন্তি ৱা অস্মী’তি ৱা? অথ খ্ৱাস্স নোতেৱেত্থ হোতি.
‘‘তঞ্চে, আৱুসো, ভিক্খুং পৰে অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি ৰোসেন্তি ৱিহেসেন্তি. সো এৱং পজানাতি, উপ্পন্না খো মে অযং সোতসম্ফস্সজা দুক্খা ৱেদনা. সা চ খো পটিচ্চ, নো অপটিচ্চ. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ. সোপি ফস্সো অনিচ্চোতি পস্সতি, ৱেদনা অনিচ্চাতি পস্সতি, সঞ্ঞা অনিচ্চাতি পস্সতি, সঙ্খাৰা অনিচ্চাতি পস্সতি, ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি পস্সতি. তস্স ধাতাৰম্মণমেৱ চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি.
‘‘তঞ্চে, আৱুসো, ভিক্খুং পৰে অনিট্ঠেহি অকন্তেহি অমনাপেহি সমুদাচৰন্তি, পাণিসম্ফস্সেনপি লেড্ডুসম্ফস্সেনপি দণ্ডসম্ফস্সেনপি সত্থসম্ফস্সেনপি. সো এৱং পজানাতি ‘তথাভূতো খো অযং কাযো যথাভূতস্মিং কাযে পাণিসম্ফস্সাপি কমন্তি, লেড্ডুসম্ফস্সাপি কমন্তি, দণ্ডসম্ফস্সাপি কমন্তি, সত্থসম্ফস্সাপি কমন্তি. ৱুত্তং খো পনেতং ভগৱতা ককচূপমোৱাদে ‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি, ভিক্খৱে, ককচেন চোৰা ওচৰকা অঙ্গমঙ্গানি ওকন্তেয্যুং. তত্ৰাপি যো মনো পদূসেয্য, ন মে সো তেন সাসনকৰো’’তি. আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং ভৱিস্সতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. কামং দানি ইমস্মিং কাযে পাণিসম্ফস্সাপি কমন্তু, লেড্ডুসম্ফস্সাপি কমন্তু, দণ্ডসম্ফস্সাপি কমন্তু, সত্থসম্ফস্সাপি কমন্তু. কৰীযতি হিদং বুদ্ধানং সাসন’ন্তি.
‘‘তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো, এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো, এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতি. সো তেন সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি – ‘অলাভা ৱত মে, ন ৱত মে লাভা, দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং. যস্স মে এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো, এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো, এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতী’তি. সেয্যথাপি, আৱুসো, সুণিসা সসুৰং দিস্ৱা সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি; এৱমেৱ খো, আৱুসো, তস্স চে ভিক্খুনো এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো, এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো, এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতি. সো তেন সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি – ‘অলাভা ৱত মে, ন ৱত মে লাভা, দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং. যস্স মে এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো, এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো, এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতী’তি. তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো এৱং বুদ্ধং অনুস্সৰতো, এৱং ধম্মং অনুস্সৰতো, এৱং সঙ্ঘং অনুস্সৰতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা সণ্ঠাতি, সো তেন অত্তমনো হোতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতি.
৩০৬. ‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, কট্ঠঞ্চ পটিচ্চ ৱল্লিঞ্চ পটিচ্চ তিণঞ্চ পটিচ্চ মত্তিকঞ্চ পটিচ্চ আকাসো পৰিৱাৰিতো অগাৰং ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি; এৱমেৱ খো, আৱুসো, অট্ঠিঞ্চ পটিচ্চ ন্হাৰুঞ্চ পটিচ্চ মংসঞ্চ পটিচ্চ চম্মঞ্চ পটিচ্চ আকাসো পৰিৱাৰিতো ৰূপং ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. অজ্ঝত্তিকঞ্চেৱ, আৱুসো, চক্খুং অপৰিভিন্নং হোতি, বাহিৰা চ ৰূপা ন আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ তজ্জো সমন্নাহাৰো হোতি, নেৱ তাৱ তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতি. অজ্ঝত্তিকঞ্চেৱ [অজ্ঝত্তিকঞ্চে (সী. স্যা. পী.), অজ্ঝত্তিকঞ্চেপি (?)], আৱুসো, চক্খুং অপৰিভিন্নং হোতি বাহিৰা চ ৰূপা আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ তজ্জো সমন্নাহাৰো হোতি, নেৱ তাৱ তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতি. যতো চ খো, আৱুসো, অজ্ঝত্তিকঞ্চেৱ চক্খুং অপৰিভিন্নং হোতি, বাহিৰা চ ৰূপা আপাথং আগচ্ছন্তি, তজ্জো চ সমন্নাহাৰো হোতি. এৱং তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতি. যং তথাভূতস্স ৰূপং তং ৰূপুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যা তথাভূতস্স ৱেদনা সা ৱেদনুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যা তথাভূতস্স সঞ্ঞা সা সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যে তথাভূতস্স সঙ্খাৰা তে সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছন্তি, যং তথাভূতস্স ৱিঞ্ঞাণং তং ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি.
‘‘সো এৱং পজানাতি – ‘এৱঞ্হি কিৰ ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সঙ্গহো সন্নিপাতো সমৱাযো হোতি. ৱুত্তং খো পনেতং ভগৱতা – ‘যো পটিচ্চসমুপ্পাদং পস্সতি সো ধম্মং পস্সতি; যো ধম্মং পস্সতি সো পটিচ্চসমুপ্পাদং পস্সতীতি. পটিচ্চসমুপ্পন্না খো পনিমে যদিদং পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. যো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু ছন্দো আলযো অনুনযো অজ্ঝোসানং সো দুক্খসমুদযো. যো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, সো দুক্খনিৰোধো’তি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতি.
‘‘অজ্ঝত্তিকঞ্চেৱ, আৱুসো, সোতং অপৰিভিন্নং হোতি…পে… ঘানং অপৰিভিন্নং হোতি… জিৱ্হা অপৰিভিন্না হোতি… কাযো অপৰিভিন্নো হোতি… মনো অপৰিভিন্নো হোতি, বাহিৰা চ ধম্মা ন আপাথং আগচ্ছন্তি নো চ তজ্জো সমন্নাহাৰো হোতি, নেৱ তাৱ তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতি. অজ্ঝত্তিকো চেৱ, আৱুসো, মনো অপৰিভিন্নো হোতি, বাহিৰা চ ধম্মা আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ তজ্জো সমন্নাহাৰো হোতি, নেৱ তাৱ তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতি. যতো চ খো, আৱুসো, অজ্ঝত্তিকো চেৱ মনো অপৰিভিন্নো হোতি, বাহিৰা চ ধম্মা আপাথং আগচ্ছন্তি, তজ্জো চ সমন্নাহাৰো হোতি, এৱং তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতি. যং তথাভূতস্স ৰূপং তং ৰূপুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যা তথাভূতস্স ৱেদনা সা ৱেদনুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যা তথাভূতস্স সঞ্ঞা সা সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যে তথাভূতস্স সঙ্খাৰা তে সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছন্তি, যং তথাভূতস্স ৱিঞ্ঞাণং তং ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি. সো এৱং পজানাতি – ‘এৱঞ্হি কিৰ ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সঙ্গহো সন্নিপাতো সমৱাযো হোতি. ৱুত্তং খো পনেতং ভগৱতা – ‘‘যো পটিচ্চসমুপ্পাদং পস্সতি সো ধম্মং পস্সতি; যো ধম্মং পস্সতি সো পটিচ্চসমুপ্পাদং পস্সতী’’তি. পটিচ্চসমুপ্পন্না খো পনিমে যদিদং পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. যো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু ছন্দো আলযো অনুনযো অজ্ঝোসানং সো দুক্খসমুদযো. যো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং সো দুক্খনিৰোধো’তি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতী’’তি.
ইদমৱোচ আযস্মা সাৰিপুত্তো. অত্তমনা তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
মহাহত্থিপদোপমসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.