৩. ওপম্মৱগ্গো

১. ককচূপমসুত্তং

২২২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৱেলং সংসট্ঠো ৱিহৰতি. এৱং সংসট্ঠো আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰতি – সচে কোচি ভিক্খু আযস্মতো মোড়িযফগ্গুনস্স সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৱণ্ণং ভাসতি, তেনাযস্মা মোড়িযফগ্গুনো কুপিতো অনত্তমনো অধিকৰণম্পি কৰোতি. সচে পন কোচি ভিক্খু তাসং ভিক্খুনীনং সম্মুখা আযস্মতো মোড়িযফগ্গুনস্স অৱণ্ণং ভাসতি, তেন তা ভিক্খুনিযো কুপিতা অনত্তমনা অধিকৰণম্পি কৰোন্তি. এৱং সংসট্ঠো আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰতি. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৱেলং সংসট্ঠো ৱিহৰতি. এৱং সংসট্ঠো, ভন্তে, আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰতি – সচে কোচি ভিক্খু আযস্মতো মোড়িযফগ্গুনস্স সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৱণ্ণং ভাসতি, তেনাযস্মা মোড়িযফগ্গুনো কুপিতো অনত্তমনো অধিকৰণম্পি কৰোতি. সচে পন কোচি ভিক্খু তাসং ভিক্খুনীনং সম্মুখা আযস্মতো মোড়িযফগ্গুনস্স অৱণ্ণং ভাসতি, তেন তা ভিক্খুনিযো কুপিতা অনত্তমনা অধিকৰণম্পি কৰোন্তি. এৱং সংসট্ঠো, ভন্তে, আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰতী’’তি.

২২৩. অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন মোড়িযফগ্গুনং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো ফগ্গুন, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা মোড়িযফগ্গুনো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মোড়িযফগ্গুনং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো ফগ্গুন, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং মোড়িযফগ্গুনং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ফগ্গুন, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৱেলং সংসট্ঠো ৱিহৰসি? এৱং সংসট্ঠো কিৰ ত্ৱং, ফগ্গুন, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰসি – সচে কোচি ভিক্খু তুয্হং সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৱণ্ণং ভাসতি, তেন ত্ৱং কুপিতো অনত্তমনো অধিকৰণম্পি কৰোসি. সচে পন কোচি ভিক্খু তাসং ভিক্খুনীনং সম্মুখা তুয্হং অৱণ্ণং ভাসতি, তেন তা ভিক্খুনিযো কুপিতা অনত্তমনা অধিকৰণম্পি কৰোন্তি. এৱং সংসট্ঠো কিৰ ত্ৱং, ফগ্গুন, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি. ‘‘ননু ত্ৱং, ফগ্গুন, কুলপুত্তো সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি.

২২৪. ‘‘ন খো তে এতং, ফগ্গুন, পতিৰূপং কুলপুত্তস্স সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতস্স, যং ত্ৱং ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৱেলং সংসট্ঠো ৱিহৰেয্যাসি. তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৱ চেপি কোচি সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৱণ্ণং ভাসেয্য, তত্ৰাপি ত্ৱং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা [গেহস্সিতা (?)] ছন্দা যে গেহসিতা ৱিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্ৰাপি তে, ফগ্গুন, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৱ মে চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তৰো’তি. এৱঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৱ চেপি কোচি সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং পাণিনা পহাৰং দদেয্য, লেড্ডুনা পহাৰং দদেয্য, দণ্ডেন পহাৰং দদেয্য, সত্থেন পহাৰং দদেয্য. তত্ৰাপি ত্ৱং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা ছন্দা যে গেহসিতা ৱিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্ৰাপি তে, ফগ্গুন, এৱং সিক্খিতব্বং ‘ন চেৱ মে চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তৰো’তি. এৱঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৱ চেপি কোচি সম্মুখা অৱণ্ণং ভাসেয্য, তত্ৰাপি ত্ৱং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা ছন্দা যে গেহসিতা ৱিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্ৰাপি তে, ফগ্গুন, এৱং সিক্খিতব্বং ‘ন চেৱ মে চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তৰো’তি. এৱঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৱ চেপি কোচি পাণিনা পহাৰং দদেয্য, লেড্ডুনা পহাৰং দদেয্য, দণ্ডেন পহাৰং দদেয্য, সত্থেন পহাৰং দদেয্য, তত্ৰাপি ত্ৱং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা ছন্দা যে গেহসিতা ৱিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্ৰাপি তে, ফগ্গুন, এৱং সিক্খিতব্বং ‘ন চেৱ মে চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তৰো’তি. এৱঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

২২৫. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰাধযিংসু ৱত মে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ একং সমযং চিত্তং. ইধাহং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ আমন্তেসিং – অহং খো, ভিক্খৱে, একাসনভোজনং ভুঞ্জামি. একাসনভোজনং খো অহং, ভিক্খৱে, ভুঞ্জমানো অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানামি অপ্পাতঙ্কতঞ্চ লহুট্ঠানঞ্চ বলঞ্চ ফাসুৱিহাৰঞ্চ. এথ তুম্হেপি, ভিক্খৱে, একাসনভোজনং ভুঞ্জথ. একাসনভোজনং খো, ভিক্খৱে, তুম্হেপি ভুঞ্জমানা অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানিস্সথ অপ্পাতঙ্কতঞ্চ লহুট্ঠানঞ্চ বলঞ্চ ফাসুৱিহাৰঞ্চাতি. ন মে, ভিক্খৱে, তেসু ভিক্খূসু অনুসাসনী কৰণীযা অহোসি; সতুপ্পাদকৰণীযমেৱ মে, ভিক্খৱে, তেসু ভিক্খূসু অহোসি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সুভূমিযং চতুমহাপথে আজঞ্ঞৰথো যুত্তো অস্স ঠিতো ওধস্তপতোদো. তমেনং দক্খো যোগ্গাচৰিযো অস্সদম্মসাৰথি অভিৰুহিত্ৱা, ৱামেন হত্থেন ৰস্মিযো গহেত্ৱা, দক্খিণেন হত্থেন পতোদং গহেত্ৱা, যেনিচ্ছকং যদিচ্ছকং সাৰেয্যপি পচ্চাসাৰেয্যপি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ন মে তেসু ভিক্খূসু অনুসাসনী কৰণীযা অহোসি, সতুপ্পাদকৰণীযমেৱ মে, ভিক্খৱে, তেসু ভিক্খূসু অহোসি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, তুম্হেপি অকুসলং পজহথ, কুসলেসু ধম্মেসু আযোগং কৰোথ. এৱঞ্হি তুম্হেপি ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সথ.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গামস্স ৱা নিগমস্স ৱা অৱিদূৰে মহন্তং সালৱনং. তঞ্চস্স এড়ণ্ডেহি সঞ্ছন্নং. তস্স কোচিদেৱ পুৰিসো উপ্পজ্জেয্য অত্থকামো হিতকামো যোগক্খেমকামো. সো যা তা সাললট্ঠিযো কুটিলা ওজাপহৰণিযো [ওজহৰণিযো (ক.)] তা ছেত্ৱা [তচ্ছেত্ৱা (সী. স্যা. পী.)] বহিদ্ধা নীহৰেয্য, অন্তোৱনং সুৱিসোধিতং ৱিসোধেয্য. যা পন তা সাললট্ঠিযো উজুকা সুজাতা তা সম্মা পৰিহৰেয্য. এৱঞ্হেতং, ভিক্খৱে, সালৱনং অপৰেন সমযেন ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্য. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, তুম্হেপি অকুসলং পজহথ, কুসলেসু ধম্মেসু আযোগং কৰোথ. এৱঞ্হি তুম্হেপি ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সথ.

২২৬. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ইমিস্সাযেৱ সাৱত্থিযা ৱেদেহিকা নাম গহপতানী অহোসি. ৱেদেহিকায, ভিক্খৱে, গহপতানিযা এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘সোৰতা ৱেদেহিকা গহপতানী, নিৱাতা ৱেদেহিকা গহপতানী, উপসন্তা ৱেদেহিকা গহপতানী’তি. ৱেদেহিকায খো পন, ভিক্খৱে, গহপতানিযা কাড়ী নাম দাসী অহোসি দক্খা অনলসা সুসংৱিহিতকম্মন্তা.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়িযা দাসিযা এতদহোসি – ‘ময্হং খো অয্যায এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘‘সোৰতা ৱেদেহিকা গহপতানী, নিৱাতা ৱেদেহিকা গহপতানী, উপসন্তা ৱেদেহিকা গহপতানী’’তি. কিং নু খো মে অয্যা সন্তংযেৱ নু খো অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি উদাহু অসন্তং উদাহু ময্হমেৱেতে [ময্হেৱেতে (সী. পী.)] কম্মন্তা সুসংৱিহিতা যেন মে অয্যা সন্তংযেৱ অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি, নো অসন্তং? যংনূনাহং অয্যং ৱীমংসেয্য’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়ী দাসী দিৱা উট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱেদেহিকা গহপতানী কাড়িং দাসিং এতদৱোচ – ‘হে জে কাড়ী’তি. ‘কিং, অয্যে’তি? ‘কিং, জে, দিৱা উট্ঠাসী’তি? ‘ন খ্ৱয্যে [ন খো অয্যে (সী. পী.)], কিঞ্চী’তি. ‘নো ৱত ৰে কিঞ্চি, পাপি দাসি [পাপদাসি (স্যা. ক.)], দিৱা উট্ঠাসী’তি কুপিতা অনত্তমনা ভাকুটিং [ভূকুটিং (সী. পী.), ভকুটীং (স্যা.)] অকাসি. অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়িযা দাসিযা এতদহোসি – ‘সন্তংযেৱ খো মে অয্যা অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি, নো অসন্তং; ময্হমেৱেতে কম্মন্তা সুসংৱিহিতা, যেন মে অয্যা সন্তংযেৱ অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি, নো অসন্তং. যংনূনাহং ভিয্যোসোমত্তায অয্যং ৱীমংসেয্য’’’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়ী দাসী দিৱাতৰংযেৱ উট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱেদেহিকা গহপতানী কাড়িং দাসিং এতদৱোচ – ‘হে জে, কাড়ী’তি. ‘কিং, অয্যে’তি? ‘কিং, জে, দিৱাতৰং উট্ঠাসী’তি? ‘ন খ্ৱয্যে, কিঞ্চী’তি. ‘নো ৱত ৰে কিঞ্চি, পাপি দাসি, দিৱাতৰং উট্ঠাসী’তি কুপিতা অনত্তমনা অনত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেসি. অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়িযা দাসিযা এতদহোসি – ‘সন্তংযেৱ খো মে অয্যা অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি, নো অসন্তং. ময্হমেৱেতে কম্মন্তা সুসংৱিহিতা, যেন মে অয্যা সন্তংযেৱ অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি, নো অসন্তং. যংনূনাহং ভিয্যোসোমত্তায অয্যং ৱীমংসেয্য’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়ী দাসী দিৱাতৰংযেৱ উট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱেদেহিকা গহপতানী কাড়িং দাসিং এতদৱোচ – ‘হে জে, কাড়ী’তি. ‘কিং, অয্যে’তি? ‘কিং, জে, দিৱা উট্ঠাসী’তি? ‘ন খ্ৱয্যে, কিঞ্চী’তি. ‘নো ৱত ৰে কিঞ্চি, পাপি দাসি, দিৱা উট্ঠাসী’তি কুপিতা অনত্তমনা অগ্গড়সূচিং গহেত্ৱা সীসে পহাৰং অদাসি, সীসং ৱোভিন্দি [ৱি + অৱ + ভিন্দি = ৱোভিন্দি]. অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়ী দাসী ভিন্নেন সীসেন লোহিতেন গলন্তেন পটিৱিস্সকানং উজ্ঝাপেসি – ‘পস্সথয্যে, সোৰতায কম্মং; পস্সথয্যে, নিৱাতায কম্মং, পস্সথয্যে, উপসন্তায কম্মং! কথঞ্হি নাম একদাসিকায দিৱা উট্ঠাসীতি কুপিতা অনত্তমনা অগ্গড়সূচিং গহেত্ৱা সীসে পহাৰং দস্সতি, সীসং ৱোভিন্দিস্সতী’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱেদেহিকায গহপতানিযা অপৰেন সমযেন এৱং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছি – ‘চণ্ডী ৱেদেহিকা গহপতানী, অনিৱাতা ৱেদেহিকা গহপতানী, অনুপসন্তা ৱেদেহিকা গহপতানী’তি.

‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভিক্খু তাৱদেৱ সোৰতসোৰতো হোতি নিৱাতনিৱাতো হোতি উপসন্তূপসন্তো হোতি যাৱ ন অমনাপা ৱচনপথা ফুসন্তি. যতো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুং অমনাপা ৱচনপথা ফুসন্তি, অথ ভিক্খু ‘সোৰতো’তি ৱেদিতব্বো, ‘নিৱাতো’তি ৱেদিতব্বো, ‘উপসন্তো’তি ৱেদিতব্বো. নাহং তং, ভিক্খৱে, ভিক্খুং ‘সুৱচো’তি ৱদামি যো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰহেতু সুৱচো হোতি, সোৱচস্সতং আপজ্জতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অলভমানো ন সুৱচো হোতি, ন সোৱচস্সতং আপজ্জতি. যো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মংযেৱ সক্কৰোন্তো, ধম্মং গৰুং কৰোন্তো, ধম্মং মানেন্তো, ধম্মং পূজেন্তো, ধম্মং অপচাযমানো [ধম্মং যেৱ সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুকৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো (সী. স্যা. পী.)] সুৱচো হোতি, সোৱচস্সতং আপজ্জতি, তমহং ‘সুৱচো’তি ৱদামি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ধম্মংযেৱ সক্কৰোন্তা, ধম্মং গৰুং কৰোন্তা, ধম্মং মানেন্তা, ধম্মং পূজেন্তা, ধম্মং অপচাযমানা সুৱচা ভৱিস্সাম, সোৱচস্সতং আপজ্জিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.

২২৭. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ৱচনপথা যেহি ৱো পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং – কালেন ৱা অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা দোসন্তৰা ৱা. কালেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং দোসন্তৰা ৱা. তত্ৰাপি ৱো, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৱ নো চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সাম, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সাম মেত্তচিত্তা, ন দোসন্তৰা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সাম, তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চিত্তেন ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন [অব্যাপজ্ঝেন (সী. স্যা. পী.), অব্যাপজ্জেন (ক.) অঙ্গুত্তৰতিকনিপাতটীকা ওলোকেতব্বা] ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.

২২৮. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো আগচ্ছেয্য কুদালপিটকং [কুদ্দালপিটকং (সী. স্যা. পী.)] আদায. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং ইমং মহাপথৱিং অপথৱিং কৰিস্সামী’তি. সো তত্ৰ তত্ৰ ৱিখণেয্য [খণেয্য (সী. স্যা. পী.)], তত্ৰ তত্ৰ ৱিকিৰেয্য, তত্ৰ তত্ৰ ওট্ঠুভেয্য, তত্ৰ তত্ৰ ওমুত্তেয্য – ‘অপথৱী ভৱসি, অপথৱী ভৱসী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো ইমং মহাপথৱিং অপথৱিং কৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অযঞ্হি, ভন্তে, মহাপথৱী গম্ভীৰা অপ্পমেয্যা. সা ন সুকৰা অপথৱী কাতুং; যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিমে ৱচনপথা যেহি ৱো পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং – কালেন ৱা অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা দোসন্তৰা ৱা. কালেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং দোসন্তৰা ৱা. তত্ৰাপি ৱো, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৱ নো চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সাম, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সাম মেত্তচিত্তা ন দোসন্তৰা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সাম, তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং পথৱিসমেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.

২২৯. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো আগচ্ছেয্য লাখং ৱা হলিদ্দিং ৱা নীলং ৱা মঞ্জিট্ঠং ৱা আদায. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং ইমস্মিং আকাসে ৰূপং লিখিস্সামি, ৰূপপাতুভাৱং কৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো ইমস্মিং আকাসে ৰূপং লিখেয্য, ৰূপপাতুভাৱং কৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অযঞ্হি, ভন্তে, আকাসো অৰূপী অনিদস্সনো. তত্থ ন সুকৰং ৰূপং লিখিতুং, ৰূপপাতুভাৱং কাতুং; যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিমে ৱচনপথা যেহি ৱো পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং কালেন ৱা অকালেন ৱা …পে… ‘ন চেৱ… তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং আকাসসমেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.

২৩০. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো আগচ্ছেয্য আদিত্তং তিণুক্কং আদায. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং ইমায আদিত্তায তিণুক্কায গঙ্গং নদিং সন্তাপেস্সামি সংপৰিতাপেস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো আদিত্তায তিণুক্কায গঙ্গং নদিং সন্তাপেয্য সংপৰিতাপেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘গঙ্গা হি, ভন্তে, নদী গম্ভীৰা অপ্পমেয্যা. সা ন সুকৰা আদিত্তায তিণুক্কায সন্তাপেতুং সংপৰিতাপেতুং; যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিমে ৱচনপথা যেহি ৱো পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং কালেন ৱা অকালেন ৱা…পে… ‘ন চেৱ… তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং গঙ্গাসমেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.

২৩১. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, বিড়াৰভস্তা মদ্দিতা সুমদ্দিতা সুপৰিমদ্দিতা, মুদুকা তূলিনী ছিন্নসস্সৰা ছিন্নভব্ভৰা. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য কট্ঠং ৱা কথলং [কঠলং (সী. স্যা. পী.)] ৱা আদায. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং ইমং বিড়াৰভস্তং মদ্দিতং সুমদ্দিতং সুপৰিমদ্দিতং, মুদুকং তূলিনিং, ছিন্নসস্সৰং ছিন্নভব্ভৰং কট্ঠেন ৱা কথলেন ৱা সৰসৰং কৰিস্সামি ভৰভৰং কৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো অমুং বিড়াৰভস্তং মদ্দিতং সুমদ্দিতং সুপৰিমদ্দিতং, মুদুকং তূলিনিং, ছিন্নসস্সৰং ছিন্নভব্ভৰং কট্ঠেন ৱা কথলেন ৱা সৰসৰং কৰেয্য, ভৰভৰং কৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমু হি, ভন্তে, বিড়াৰভস্তা মদ্দিতা সুমদ্দিতা সুপৰিমদ্দিতা, মুদুকা তূলিনী, ছিন্নসস্সৰা ছিন্নভব্ভৰা. সা ন সুকৰা কট্ঠেন ৱা কথলেন ৱা সৰসৰং কাতুং ভৰভৰং কাতুং; যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিমে ৱচনপথা যেহি ৱো পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং কালেন ৱা অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা দোসন্তৰা ৱা. কালেন ৱা ভিক্খৱে পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং দোসন্তৰা ৱা. তত্ৰাপি ৱো, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৱ নো চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সাম হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সাম মেত্তচিত্তা ন দোসন্তৰা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সাম, তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং বিড়াৰভস্তাসমেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.

২৩২. ‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি, ভিক্খৱে, ককচেন চোৰা ওচৰকা অঙ্গমঙ্গানি ওকন্তেয্যুং, তত্ৰাপি যো মনো পদূসেয্য, ন মে সো তেন সাসনকৰো. তত্ৰাপি ৱো, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৱ নো চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সাম, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সাম মেত্তচিত্তা ন দোসন্তৰা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সাম তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.

২৩৩. ‘‘ইমঞ্চ [ইমঞ্চে (?)] তুম্হে, ভিক্খৱে, ককচূপমং ওৱাদং অভিক্খণং মনসি কৰেয্যাথ. পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, তং ৱচনপথং, অণুং ৱা থূলং ৱা, যং তুম্হে নাধিৱাসেয্যাথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ইমং ককচূপমং ওৱাদং অভিক্খণং মনসিকৰোথ. তং ৱো ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ককচূপমসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.

২. অলগদ্দূপমসুত্তং

২৩৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন অৰিট্ঠস্স নাম ভিক্খুনো গদ্ধবাধিপুব্বস্স [গন্ধবাধিপুব্বস্স (ক.)] এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’’তি. অস্সোসুং খো সম্বহুলা ভিক্খূ – ‘‘অৰিট্ঠস্স কিৰ নাম ভিক্খুনো গদ্ধবাধিপুব্বস্স এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ যেন অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতদৱোচুং – ‘‘সচ্চং কিৰ তে, আৱুসো অৰিট্ঠ, এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’’’তি. ‘‘এৱংব্যাখো [এৱং খো (?) ভগৱতো সম্মুখাযেৱস্স ‘‘এৱংব্যাখো’’তি] অহং, আৱুসো, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’’তি.

অথ খো তেপি ভিক্খূ অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৱিৱেচেতুকামা সমনুযুঞ্জন্তি সমনুগাহন্তি [সমনুগ্গাহন্তি (স্যা.)] সমনুভাসন্তি – ‘‘মা হেৱং, আৱুসো অৰিট্ঠ, অৱচ, মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি; ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং [অব্ভাচিক্খনং (ক.)], ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য. অনেকপৰিযাযেনাৱুসো অৰিট্ঠ, অন্তৰাযিকা ধম্মা অন্তৰাযিকা ৱুত্তা ভগৱতা, অলঞ্চ পন তে পটিসেৱতো অন্তৰাযায. অপ্পস্সাদা কামা ৱুত্তা ভগৱতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা,আদীনৱো এত্থ ভিয্যো. অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা…পে… মংসপেসূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা… তিণুক্কূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা… অঙ্গাৰকাসূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা… সুপিনকূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা… যাচিতকূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা… ৰুক্খফলূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা… অসিসূনূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা… সত্তিসূলূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা… সপ্পসিৰূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো’’তি. এৱম্পি খো অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তেহি ভিক্খূহি সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগাহিযমানো [সমনুগ্গাহিযমানো (স্যা. ৱিনযেপি)] সমনুভাসিযমানো তদেৱ [তথেৱ তং (ৱিনযে)] পাপকং দিট্ঠিগতং থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘‘এৱংব্যাখো অহং, আৱুসো, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’’তি.

২৩৫. যতো খো তে ভিক্খূ নাসক্খিংসু অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৱিৱেচেতুং, অথ খো তে ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অৰিট্ঠস্স নাম, ভন্তে, ভিক্খুনো গদ্ধবাধিপুব্বস্স এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’তি. অস্সুম্হ খো মযং, ভন্তে – ‘অৰিট্ঠস্স কিৰ নাম ভিক্খুনো গদ্ধবাধিপুব্বস্স এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেন অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৱা অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতদৱোচুম্হ – ‘সচ্চং কিৰ তে, আৱুসো অৰিট্ঠ, এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’তি?

‘‘এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো অম্হে এতদৱোচ – ‘এৱংব্যাখো অহং, আৱুসো, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৱিৱেচেতুকামা সমনুযুঞ্জিম্হ সমনুগাহিম্হ সমনুভাসিম্হ – ‘মা হেৱং, আৱুসো অৰিট্ঠ, অৱচ, মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি; ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য. অনেকপৰিযাযেনাৱুসো অৰিট্ঠ, অন্তৰাযিকা ধম্মা অন্তৰাযিকা ৱুত্তা ভগৱতা, অলঞ্চ পন তে পটিসেৱতো অন্তৰাযায. অপ্পস্সাদা কামা ৱুত্তা ভগৱতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো. অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা…পে… সপ্পসিৰূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো’তি. এৱম্পি খো, ভন্তে, অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো অম্হেহি সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগাহিযমানো সমনুভাসিযমানো তদেৱ পাপকং দিট্ঠিগতং থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰতি – ‘এৱংব্যাখো অহং, আৱুসো, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’তি. যতো খো মযং, ভন্তে, নাসক্খিম্হ অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৱিৱেচেতুং, অথ মযং এতমত্থং ভগৱতো আৰোচেমা’’তি.

২৩৬. অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো অৰিট্ঠ, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা, যেন অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো অৰিট্ঠ, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সচ্চং কিৰ তে, অৰিট্ঠ, এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’’’তি?

‘‘এৱংব্যাখো অহং, ভন্তে, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি – ‘যথা যেমে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা ভগৱতা তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’’’তি. ‘‘কস্স খো নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, মযা এৱং ধম্মং দেসিতং আজানাসি? ননু মযা, মোঘপুৰিস, অনেকপৰিযাযেন অন্তৰাযিকা ধম্মা অন্তৰাযিকা ৱুত্তা? অলঞ্চ পন তে পটিসেৱতো অন্তৰাযায. অপ্পস্সাদা কামা ৱুত্তা মযা, বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো. অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৱুত্তা মযা… মংসপেসূপমা কামা ৱুত্তা মযা… তিণুক্কূপমা কামা ৱুত্তা মযা… অঙ্গাৰকাসূপমা কামা ৱুত্তা মযা… সুপিনকূপমা কামা ৱুত্তা মযা… যাচিতকূপমা কামা ৱুত্তা মযা… ৰুক্খফলূপমা কামা ৱুত্তা মযা… অসিসূনূপমা কামা ৱুত্তা মযা… সত্তিসূলূপমা কামা ৱুত্তা মযা… সপ্পসিৰূপমা কামা ৱুত্তা মযা, বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো. অথ চ পন ত্ৱং, মোঘপুৰিস, অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৱ অব্ভাচিক্খসি, অত্তানঞ্চ খনসি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৱসি. তঞ্হি তে, মোঘপুৰিস, ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নাযং অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো উস্মীকতোপি ইমস্মিং ধম্মৱিনযে’’তি? ‘‘কিঞ্হি [কিংতি (ক.)] সিযা, ভন্তে; নো হেতং, ভন্তে’’তি. এৱং ৱুত্তে, অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তুণ্হীভূতো মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো পজ্ঝাযন্তো অপ্পটিভানো নিসীদি. অথ খো ভগৱা অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং তুণ্হীভূতং মঙ্কুভূতং পত্তক্খন্ধং অধোমুখং পজ্ঝাযন্তং অপ্পটিভানং ৱিদিত্ৱা অৰিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতদৱোচ – ‘‘পঞ্ঞাযিস্সসি খো ত্ৱং, মোঘপুৰিস, এতেন সকেন পাপকেন দিট্ঠিগতেন. ইধাহং ভিক্খূ পটিপুচ্ছিস্সামী’’তি.

২৩৭. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তুম্হেপি মে, ভিক্খৱে, এৱং ধম্মং দেসিতং আজানাথ যথাযং অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৱ অব্ভাচিক্খতি, অত্তানঞ্চ খনতি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৱতী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. অনেকপৰিযাযেন হি নো, ভন্তে, অন্তৰাযিকা ধম্মা অন্তৰাযিকা ৱুত্তা ভগৱতা; অলঞ্চ পন তে পটিসেৱতো অন্তৰাযায. অপ্পস্সাদা কামা ৱুত্তা ভগৱতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো. অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা…পে… সপ্পসিৰূপমা কামা ৱুত্তা ভগৱতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৱে, সাধু, খো মে তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং ধম্মং দেসিতং আজানাথ. অনেকপৰিযাযেন হি খো, ভিক্খৱে, অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা মযা, অলঞ্চ পন তে পটিসেৱতো অন্তৰাযায. অপ্পস্সাদা কামা ৱুত্তা মযা, বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো. অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৱুত্তা মযা…পে… সপ্পসিৰূপমা কামা ৱুত্তা মযা, বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো. অথ চ পনাযং অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৱ অব্ভাচিক্খতি, অত্তানঞ্চ খনতি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৱতি. তঞ্হি তস্স মোঘপুৰিসস্স ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায. সো ৱত, ভিক্খৱে, অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ কামসঞ্ঞায অঞ্ঞত্ৰ কামৱিতক্কেহি কামে পটিসেৱিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’’.

২৩৮. ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চে মোঘপুৰিসা ধম্মং পৰিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৱেয্যাকৰণং, গাথং, উদানং, ইতিৱুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৱেদল্লং. তে তং ধম্মং পৰিযাপুণিত্ৱা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞায অত্থং ন উপপৰিক্খন্তি. তেসং তে ধম্মা পঞ্ঞায অত্থং অনুপপৰিক্খতং ন নিজ্ঝানং খমন্তি. তে উপাৰম্ভানিসংসা চেৱ ধম্মং পৰিযাপুণন্তি ইতিৱাদপ্পমোক্খানিসংসা চ. যস্স চত্থায ধম্মং পৰিযাপুণন্তি তঞ্চস্স অত্থং নানুভোন্তি. তেসং তে ধম্মা দুগ্গহিতা দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দুগ্গহিতত্তা, ভিক্খৱে, ধম্মানং.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো অলগদ্দত্থিকো অলগদ্দগৱেসী অলগদ্দপৰিযেসনং চৰমানো. সো পস্সেয্য মহন্তং অলগদ্দং. তমেনং ভোগে ৱা নঙ্গুট্ঠে ৱা গণ্হেয্য. তস্স সো অলগদ্দো পটিপৰিৱত্তিত্ৱা [পটিনিৱত্তিত্ৱা (স্যা. ক.)] হত্থে ৱা বাহায ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা অঙ্গপচ্চঙ্গে ডংসেয্য [ডসেয্য (সী. পী.)]. সো ততোনিদানং মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং. তং কিস্স হেতু? দুগ্গহিতত্তা, ভিক্খৱে, অলগদ্দস্স. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চে মোঘপুৰিসা ধম্মং পৰিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৱেয্যাকৰণং, গাথং, উদানং, ইতিৱুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৱেদল্লং. তে তং ধম্মং পৰিযাপুণিত্ৱা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞায অত্থং ন উপপৰিক্খন্তি. তেসং তে ধম্মা পঞ্ঞায অত্থং অনুপপৰিক্খতং ন নিজ্ঝানং খমন্তি. তে উপাৰম্ভানিসংসা চেৱ ধম্মং পৰিযাপুণন্তি ইতিৱাদপ্পমোক্খানিসংসা চ. যস্স চত্থায ধম্মং পৰিযাপুণন্তি তঞ্চস্স অত্থং নানুভোন্তি. তেসং তে ধম্মা দুগ্গহিতা দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দুগ্গহিতত্তা ভিক্খৱে ধম্মানং.

২৩৯. ‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চে কুলপুত্তা ধম্মং পৰিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৱেয্যাকৰণং, গাথং, উদানং, ইতিৱুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৱেদল্লং. তে তং ধম্মং পৰিযাপুণিত্ৱা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞায অত্থং উপপৰিক্খন্তি. তেসং তে ধম্মা পঞ্ঞায অত্থং উপপৰিক্খতং নিজ্ঝানং খমন্তি. তে ন চেৱ উপাৰম্ভানিসংসা ধম্মং পৰিযাপুণন্তি ন ইতিৱাদপ্পমোক্খানিসংসা চ [ন চ ইতিৱাদপ্পমোক্খানিসংসা (?)]. যস্স চত্থায ধম্মং পৰিযাপুণন্তি তঞ্চস্স অত্থং অনুভোন্তি. তেসং তে ধম্মা সুগ্গহিতা দীঘৰত্তং হিতায সুখায সংৱত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? সুগ্গহিতত্তা ভিক্খৱে ধম্মানং.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো অলগদ্দত্থিকো অলগদ্দগৱেসী অলগদ্দপৰিযেসনং চৰমানো. সো পস্সেয্য মহন্তং অলগদ্দং. তমেনং অজপদেন দণ্ডেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হেয্য. অজপদেন দণ্ডেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহিত্ৱা, গীৱায সুগ্গহিতং গণ্হেয্য. কিঞ্চাপি সো, ভিক্খৱে, অলগদ্দো তস্স পুৰিসস্স হত্থং ৱা বাহং ৱা অঞ্ঞতৰং ৱা অঙ্গপচ্চঙ্গং ভোগেহি পলিৱেঠেয্য, অথ খো সো নেৱ ততোনিদানং মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং. তং কিস্স হেতু? সুগ্গহিতত্তা, ভিক্খৱে, অলগদ্দস্স. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চে কুলপুত্তা ধম্মং পৰিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৱেয্যাকৰণং, গাথং, উদানং, ইতিৱুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৱেদল্লং. তে তং ধম্মং পৰিযাপুণিত্ৱা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞায অত্থং উপপৰিক্খন্তি. তেসং তে ধম্মা পঞ্ঞায অত্থং উপপৰিক্খতং নিজ্ঝানং খমন্তি. তে ন চেৱ উপাৰম্ভানিসংসা ধম্মং পৰিযাপুণন্তি, ন ইতিৱাদপ্পমোক্খানিসংসা চ. যস্স চত্থায ধম্মং পৰিযাপুণন্তি, তঞ্চস্স অত্থং অনুভোন্তি. তেসং তে ধম্মা সুগ্গহিতা দীঘৰত্তং অত্থায হিতায সুখায সংৱত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? সুগ্গহিতত্তা, ভিক্খৱে, ধম্মানং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, যস্স মে ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যাথ, তথা নং ধাৰেয্যাথ. যস্স চ পন মে ভাসিতস্স অত্থং ন আজানেয্যাথ, অহং ৱো তত্থ পটিপুচ্ছিতব্বো, যে ৱা পনাস্সু ৱিযত্তা ভিক্খূ.

২৪০. ‘‘কুল্লূপমং ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেস্সামি নিত্থৰণত্থায, নো গহণত্থায. তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো. সো পস্সেয্য মহন্তং উদকণ্ণৱং, ওৰিমং তীৰং সাসঙ্কং সপ্পটিভযং, পাৰিমং তীৰং খেমং অপ্পটিভযং; ন চস্স নাৱা সন্তাৰণী উত্তৰসেতু ৱা অপাৰা পাৰং গমনায. তস্স এৱমস্স – ‘অযং খো মহাউদকণ্ণৱো, ওৰিমং তীৰং সাসঙ্কং সপ্পটিভযং, পাৰিমং তীৰং খেমং অপ্পটিভযং; নত্থি চ নাৱা সন্তাৰণী উত্তৰসেতু ৱা অপাৰা পাৰং গমনায. যংনূনাহং তিণকট্ঠসাখাপলাসং সংকড্ঢিত্ৱা, কুল্লং বন্ধিত্ৱা, তং কুল্লং নিস্সায হত্থেহি চ পাদেহি চ ৱাযমমানো সোত্থিনা পাৰং উত্তৰেয্য’ন্তি. অথ খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো তিণকট্ঠসাখাপলাসং সংকড্ঢিত্ৱা, কুল্লং বন্ধিত্ৱা তং কুল্লং নিস্সায হত্থেহি চ পাদেহি চ ৱাযমমানো সোত্থিনা পাৰং উত্তৰেয্য. তস্স পুৰিসস্স উত্তিণ্ণস্স [তিণ্ণস্স (পী. ক.)] পাৰঙ্গতস্স এৱমস্স – ‘বহুকাৰো খো মে অযং কুল্লো; ইমাহং কুল্লং নিস্সায হত্থেহি চ পাদেহি চ ৱাযমমানো সোত্থিনা পাৰং উত্তিণ্ণো. যংনূনাহং ইমং কুল্লং সীসে ৱা আৰোপেত্ৱা খন্ধে ৱা উচ্চাৰেত্ৱা [উচ্চোপেত্ৱা (ক.)] যেন কামং পক্কমেয্য’ন্তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো এৱংকাৰী তস্মিং কুল্লে কিচ্চকাৰী অস্সা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘কথংকাৰী চ সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো তস্মিং কুল্লে কিচ্চকাৰী অস্স? ইধ, ভিক্খৱে, তস্স পুৰিসস্স উত্তিণ্ণস্স পাৰঙ্গতস্স এৱমস্স – ‘বহুকাৰো খো মে অযং কুল্লো; ইমাহং কুল্লং নিস্সায হত্থেহি চ পাদেহি চ ৱাযমমানো সোত্থিনা পাৰং উত্তিণ্ণো. যংনূনাহং ইমং কুল্লং থলে ৱা উস্সাদেত্ৱা [উস্সাৰেত্ৱা (ক.)] উদকে ৱা ওপিলাপেত্ৱা যেন কামং পক্কমেয্য’ন্তি. এৱংকাৰী খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো তস্মিং কুল্লে কিচ্চকাৰী অস্স. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, কুল্লূপমো মযা ধম্মো দেসিতো নিত্থৰণত্থায, নো গহণত্থায. কুল্লূপমং ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসিতং, আজানন্তেহি ধম্মাপি ৱো পহাতব্বা পগেৱ অধম্মা.

২৪১. ‘‘ছযিমানি, ভিক্খৱে, দিট্ঠিট্ঠানানি. কতমানি ছ? ইধ, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো অৰিযধম্মে অৱিনীতো, সপ্পুৰিসানং অদস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স অকোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো, ৰূপং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; ৱেদনং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; সঞ্ঞং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; সঙ্খাৰে ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; যম্পি তং দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং পত্তং পৰিযেসিতং, অনুৱিচৰিতং মনসা তম্পি ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠানং – সো লোকো সো অত্তা, সো পেচ্চ ভৱিস্সামি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সামীতি – তম্পি ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি. সুতৱা চ খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অৰিযানং দস্সাৱী অৰিযধম্মস্স কোৱিদো অৰিযধম্মে সুৱিনীতো, সপ্পুৰিসানং দস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স কোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে সুৱিনীতো, ৰূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি; ৱেদনং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি; সঞ্ঞং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি; সঙ্খাৰে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি; যম্পি তং দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং পত্তং পৰিযেসিতং, অনুৱিচৰিতং মনসা, তম্পি ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি; যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠানং – সো লোকো সো অত্তা, সো পেচ্চ ভৱিস্সামি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সামীতি – তম্পি ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. সো এৱং সমনুপস্সন্তো অসতি ন পৰিতস্সতী’’তি.

২৪২. এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, বহিদ্ধা অসতি পৰিতস্সনা’’তি? ‘‘সিযা, ভিক্খূ’’তি – ভগৱা অৱোচ. ‘‘ইধ ভিক্খু একচ্চস্স এৱং হোতি – ‘অহু ৱত মে, তং ৱত মে নত্থি; সিযা ৱত মে, তং ৱতাহং ন লভামী’তি. সো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি উৰত্তাড়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতি. এৱং খো, ভিক্খু, বহিদ্ধা অসতি পৰিতস্সনা হোতী’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, বহিদ্ধা অসতি অপৰিতস্সনা’’তি? ‘‘সিযা, ভিক্খূ’’তি – ভগৱা অৱোচ. ‘‘ইধ ভিক্খু একচ্চস্স ন এৱং হোতি – ‘অহু ৱত মে, তং ৱত মে নত্থি; সিযা ৱত মে, তং ৱতাহং ন লভামী’তি. সো ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি ন উৰত্তাড়িং কন্দতি ন সম্মোহং আপজ্জতি. এৱং খো, ভিক্খু, বহিদ্ধা অসতি অপৰিতস্সনা হোতী’’তি.

‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, অজ্ঝত্তং অসতি পৰিতস্সনা’’তি? ‘‘সিযা, ভিক্খূ’’তি – ভগৱা অৱোচ. ‘‘ইধ, ভিক্খু, একচ্চস্স এৱং দিট্ঠি হোতি – ‘সো লোকো সো অত্তা, সো পেচ্চ ভৱিস্সামি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সামী’তি. সো সুণাতি তথাগতস্স ৱা তথাগতসাৱকস্স ৱা সব্বেসং দিট্ঠিট্ঠানাধিট্ঠানপৰিযুট্ঠানাভিনিৱেসানুসযানং সমুগ্ঘাতায সব্বসঙ্খাৰসমথায সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গায তণ্হাক্খযায ৱিৰাগায নিৰোধায নিব্বানায ধম্মং দেসেন্তস্স. তস্স এৱং হোতি – ‘উচ্ছিজ্জিস্সামি নামস্সু, ৱিনস্সিস্সামি নামস্সু, নস্সু নাম ভৱিস্সামী’তি. সো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি উৰত্তাড়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতি. এৱং খো, ভিক্খু, অজ্ঝত্তং অসতি পৰিতস্সনা হোতী’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অজ্ঝত্তং অসতি অপৰিতস্সনা’’তি? ‘‘সিযা, ভিক্খূ’’তি ভগৱা অৱোচ. ‘‘ইধ, ভিক্খু, একচ্চস্স ন এৱং দিট্ঠি হোতি – ‘সো লোকো সো অত্তা, সো পেচ্চ ভৱিস্সামি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সামী’তি. সো সুণাতি তথাগতস্স ৱা তথাগতসাৱকস্স ৱা সব্বেসং দিট্ঠিট্ঠানাধিট্ঠানপৰিযুট্ঠানাভিনিৱেসানুসযানং সমুগ্ঘাতায সব্বসঙ্খাৰসমথায সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গায তণ্হাক্খযায ৱিৰাগায নিৰোধায নিব্বানায ধম্মং দেসেন্তস্স. তস্স ন এৱং হোতি – ‘উচ্ছিজ্জিস্সামি নামস্সু, ৱিনস্সিস্সামি নামস্সু, নস্সু নাম ভৱিস্সামী’তি. সো ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি ন উৰত্তাড়িং কন্দতি ন সম্মোহং আপজ্জতি. এৱং খো, ভিক্খু, অজ্ঝত্তং অসতি অপৰিতস্সনা হোতি’’.

২৪৩. ‘‘তং [তঞ্চ (ক.)], ভিক্খৱে, পৰিগ্গহং পৰিগ্গণ্হেয্যাথ, য্ৱাস্স [য্ৱাস্সু (ক.)] পৰিগ্গহো নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৱ তিট্ঠেয্য. পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, তং পৰিগ্গহং য্ৱাস্স পৰিগ্গহো নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৱ তিট্ঠেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে. অহম্পি খো তং, ভিক্খৱে, পৰিগ্গহং ন সমনুপস্সামি য্ৱাস্স পৰিগ্গহো নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৱ তিট্ঠেয্য.

‘‘তং, ভিক্খৱে, অত্তৱাদুপাদানং উপাদিযেথ, যংস [যস্স (স্যা. ক.)] অত্তৱাদুপাদানং উপাদিযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, তং অত্তৱাদুপাদানং যংস অত্তৱাদুপাদানং উপাদিযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে. অহম্পি খো তং, ভিক্খৱে, অত্তৱাদুপাদানং ন সমনুপস্সামি যংস অত্তৱাদুপাদানং উপাদিযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘তং, ভিক্খৱে, দিট্ঠিনিস্সযং নিস্সযেথ যংস দিট্ঠিনিস্সযং নিস্সযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, তং দিট্ঠিনিস্সযং যংস দিট্ঠিনিস্সযং নিস্সযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে. অহম্পি খো তং, ভিক্খৱে, দিট্ঠিনিস্সযং ন সমনুপস্সামি যংস দিট্ঠিনিস্সযং নিস্সযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’.

২৪৪. ‘‘অত্তনি ৱা, ভিক্খৱে, সতি অত্তনিযং মে তি অস্সা’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘অত্তনিযে ৱা, ভিক্খৱে, সতি অত্তা মে তি অস্সা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘অত্তনি চ, ভিক্খৱে, অত্তনিযে চ সচ্চতো থেততো অনুপলব্ভমানে, যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠানং – ‘সো লোকো সো অত্তা, সো পেচ্চ ভৱিস্সামি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সামী’তি – ননাযং [ন চ খোযং (ক.)], ভিক্খৱে, কেৱলো পৰিপূৰো বালধম্মো’’’তি?

‘‘কিঞ্হি নো সিযা, ভন্তে, কেৱলো হি, ভন্তে, পৰিপূৰো [কেৱলো পৰিপূৰো (সী. পী.)] বালধম্মো’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, যং কিঞ্চি ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং, অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা, ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা, হীনং ৱা পণীতং ৱা, যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং ৰূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. যা কাচি ৱেদনা…পে… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খাৰা… যং কিঞ্চি ৱিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং, অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা, ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা, হীনং ৱা পণীতং ৱা, যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং ৱিঞ্ঞাণং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং’’.

২৪৫. ‘‘এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো ৰূপস্মিং নিব্বিন্দতি, ৱেদনায নিব্বিন্দতি, সঞ্ঞায নিব্বিন্দতি, সঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দতি, ৱিঞ্ঞাণস্মিং নিব্বিন্দতি, নিব্বিদা ৱিৰজ্জতি [নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি (সী. স্যা. পী.)], ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি, ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো ইতিপি, সংকিণ্ণপৰিক্খো ইতিপি, অব্বূড়্হেসিকো ইতিপি, নিৰগ্গড়ো ইতিপি, অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসংযুত্তো ইতিপি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অৱিজ্জা পহীনা হোতি, উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা, আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সংকিণ্ণপৰিক্খো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পোনোব্ভৱিকো জাতিসংসাৰো পহীনো হোতি, উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো, আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সংকিণ্ণপৰিক্খো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অব্বূড়্হেসিকো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো তণ্হা পহীনা হোতি, উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা, আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অব্বূড়্হেসিকো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু নিৰগ্গড়ো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পঞ্চ ওৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি পহীনানি হোন্তি, উচ্ছিন্নমূলানি তালাৱত্থুকতানি অনভাৱংকতানি, আযতিং অনুপ্পাদধম্মানি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু নিৰগ্গড়ো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসংযুত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অস্মিমানো পহীনো হোতি, উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো, আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসংযুত্তো হোতি.

২৪৬. ‘‘এৱং ৱিমুত্তচিত্তং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুং সইন্দা দেৱা সব্ৰহ্মকা সপজাপতিকা অন্ৱেসং নাধিগচ্ছন্তি – ‘ইদং নিস্সিতং তথাগতস্স ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠেৱাহং, ভিক্খৱে, ধম্মে তথাগতং অননুৱিজ্জোতি ৱদামি. এৱংৱাদিং খো মং, ভিক্খৱে, এৱমক্খাযিং একে সমণব্ৰাহ্মণা অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো, সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৱিনাসং ৱিভৱং পঞ্ঞাপেতী’তি. যথা চাহং ন, ভিক্খৱে [ভিক্খৱে ন (সী. স্যা. পী.)], যথা চাহং ন ৱদামি, তথা মং তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো, সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৱিনাসং ৱিভৱং পঞ্ঞাপেতী’তি. পুব্বে চাহং ভিক্খৱে, এতৰহি চ দুক্খঞ্চেৱ পঞ্ঞাপেমি, দুক্খস্স চ নিৰোধং. তত্ৰ চে, ভিক্খৱে, পৰে তথাগতং অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি ৰোসেন্তি ৱিহেসেন্তি, তত্ৰ, ভিক্খৱে, তথাগতস্স ন হোতি আঘাতো ন অপ্পচ্চযো ন চেতসো অনভিৰদ্ধি.

‘‘তত্ৰ চে, ভিক্খৱে, পৰে তথাগতং সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তত্ৰ, ভিক্খৱে, তথাগতস্স ন হোতি আনন্দো ন সোমনস্সং ন চেতসো উপ্পিলাৱিতত্তং. তত্ৰ চে, ভিক্খৱে, পৰে ৱা তথাগতং সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তত্ৰ, ভিক্খৱে, তথাগতস্স এৱং হোতি – ‘যং খো ইদং পুব্বে পৰিঞ্ঞাতং তত্থ মে এৱৰূপা কাৰা [সক্কাৰা (ক.)] কৰীযন্তী’তি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, তুম্হে চেপি পৰে অক্কোসেয্যুং পৰিভাসেয্যুং ৰোসেয্যুং ৱিহেসেয্যুং, তত্ৰ তুম্হে হি ন আঘাতো ন অপ্পচ্চযো ন চেতসো অনভিৰদ্ধি কৰণীযা. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, তুম্হে চেপি পৰে সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, তত্ৰ তুম্হেহি ন আনন্দো ন সোমনস্সং ন চেতসো উপ্পিলাৱিতত্তং কৰণীযং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, তুম্হে চেপি পৰে সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, তত্ৰ তুম্হাকং এৱমস্স – ‘যং খো ইদং পুব্বে পৰিঞ্ঞাতং, তত্থ মে [তত্থ নো (ক.) তত্থ + ইমেতি পদচ্ছেদো] এৱৰূপা কাৰা কৰীযন্তী’তি.

২৪৭. ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, যং ন তুম্হাকং তং পজহথ; তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং? ৰূপং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. ৱেদনা, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; সা ৱো পহীনা দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. সঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; সা ৱো পহীনা দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. সঙ্খাৰা, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তে পজহথ; তে ৱো পহীনা দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সন্তি. ৱিঞ্ঞাণং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, যং ইমস্মিং জেতৱনে তিণকট্ঠসাখাপলাসং, তং জনো হৰেয্য ৱা দহেয্য ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰেয্য. অপি নু তুম্হাকং এৱমস্স – ‘অম্হে জনো হৰতি ৱা দহতি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোতী’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘ন হি নো এতং, ভন্তে, অত্তা ৱা অত্তনিযং ৱা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যং ন তুম্হাকং তং পজহথ; তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং? ৰূপং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. ৱেদনা, ভিক্খৱে…পে… সঞ্ঞা, ভিক্খৱে… সঙ্খাৰা, ভিক্খৱে…পে… ৱিঞ্ঞাণং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি.

২৪৮. ‘‘এৱং স্ৱাক্খাতো, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো উত্তানো ৱিৱটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৱং স্ৱাক্খাতে, ভিক্খৱে, মযা ধম্মে উত্তানে ৱিৱটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যে তে ভিক্খূ অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তা, ৱট্টং তেসং নত্থি পঞ্ঞাপনায. এৱং স্ৱাক্খাতো, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো উত্তানো ৱিৱটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৱং স্ৱাক্খাতে, ভিক্খৱে, মযা ধম্মে উত্তানে ৱিৱটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যেসং ভিক্খূনং পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি পহীনানি, সব্বে তে ওপপাতিকা, তত্থ পৰিনিব্বাযিনো, অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা. এৱং স্ৱাক্খাতো, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো উত্তানো ৱিৱটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৱং স্ৱাক্খাতে, ভিক্খৱে, মযা ধম্মে উত্তানে ৱিৱটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যেসং ভিক্খূনং তীণি সংযোজনানি পহীনানি, ৰাগদোসমোহা তনুভূতা, সব্বে তে সকদাগামিনো, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. এৱং স্ৱাক্খাতো, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো উত্তানো ৱিৱটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৱং স্ৱাক্খাতে, ভিক্খৱে, মযা ধম্মে উত্তানে ৱিৱটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যেসং ভিক্খূনং তীণি সংযোজনানি পহীনানি, সব্বে তে সোতাপন্না, অৱিনিপাতধম্মা, নিযতা সম্বোধিপৰাযনা. এৱং স্ৱাক্খাতো, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো উত্তানো ৱিৱটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৱং স্ৱাক্খাতে, ভিক্খৱে, মযা ধম্মে উত্তানে ৱিৱটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যে তে ভিক্খূ ধম্মানুসাৰিনো সদ্ধানুসাৰিনো সব্বে তে সম্বোধিপৰাযনা. এৱং স্ৱাক্খাতো, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো উত্তানো ৱিৱটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৱং স্ৱাক্খাতে, ভিক্খৱে, মযা ধম্মে উত্তানে ৱিৱটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যেসং মযি সদ্ধামত্তং পেমমত্তং সব্বে তে সগ্গপৰাযনা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

অলগদ্দূপমসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.

৩. ৱম্মিকসুত্তং

২৪৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা কুমাৰকস্সপো অন্ধৱনে ৱিহৰতি. অথ খো অঞ্ঞতৰা দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং অন্ধৱনং ওভাসেত্ৱা যেনাযস্মা কুমাৰকস্সপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা আযস্মন্তং কুমাৰকস্সপং এতদৱোচ –

‘‘ভিক্খু ভিক্খু, অযং ৱম্মিকো [ৱম্মীকো (কত্থচি) সক্কতানুৰূপং] ৰত্তিং ধূমাযতি, দিৱা পজ্জলতি. ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযা’তি. অভিক্খণন্তো সুমেধো সত্থং আদায অদ্দস লঙ্গিং ‘লঙ্গী, ভদন্তে’তি. ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘উক্খিপ লঙ্গিং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযা’তি. অভিক্খণন্তো সুমেধো সত্থং আদায অদ্দস উদ্ধুমাযিকং. ‘উদ্ধুমাযিকা, ভদন্তে’তি. ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘উক্খিপ উদ্ধুমাযিকং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযা’তি. অভিক্খণন্তো সুমেধো সত্থং আদায অদ্দস দ্ৱিধাপথং. ‘দ্ৱিধাপথো, ভদন্তে’তি. ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘উক্খিপ দ্ৱিধাপথং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযা’তি. অভিক্খণন্তো সুমেধো সত্থং আদায অদ্দস চঙ্গৱাৰং [পঙ্কৱাৰং (স্যা.), চঙ্কৱাৰং (ক.)]. ‘চঙ্গৱাৰো, ভদন্তে’তি. ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘উক্খিপ চঙ্গৱাৰং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযা’তি. অভিক্খণন্তো সুমেধো সত্থং আদায অদ্দস কুম্মং. ‘কুম্মো, ভদন্তে’তি. ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘উক্খিপ কুম্মং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযা’তি. অভিক্খণন্তো সুমেধো সত্থং আদায অদ্দস অসিসূনং. ‘অসিসূনা, ভদন্তে’তি. ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘উক্খিপ অসিসূনং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযা’তি. অভিক্খণন্তো সুমেধো সত্থং আদায অদ্দস মংসপেসিং. ‘মংসপেসি, ভদন্তে’তি. ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘উক্খিপ মংসপেসিং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযা’তি. অভিক্খণন্তো সুমেধো সত্থং আদায অদ্দস নাগং. ‘নাগো, ভদন্তে’তি. ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘তিট্ঠতু নাগো, মা নাগং ঘট্টেসি; নমো কৰোহি নাগস্সা’’’তি.

‘‘ইমে খো ত্ৱং, ভিক্খু, পঞ্হে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছেয্যাসি, যথা চ তে ভগৱা ব্যাকৰোতি তথা নং ধাৰেয্যাসি. নাহং তং, ভিক্খু, পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায, যো ইমেসং পঞ্হানং ৱেয্যাকৰণেন চিত্তং আৰাধেয্য অঞ্ঞত্ৰ তথাগতেন ৱা, তথাগতসাৱকেন ৱা, ইতো ৱা পন সুত্ৱা’’তি – ইদমৱোচ সা দেৱতা. ইদং ৱত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি.

২৫০. অথ খো আযস্মা কুমাৰকস্সপো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা কুমাৰকস্সপো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমং, ভন্তে, ৰত্তিং অঞ্ঞতৰা দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং অন্ধৱনং ওভাসেত্ৱা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো, ভন্তে, সা দেৱতা মং এতদৱোচ – ‘ভিক্খু ভিক্খু, অযং ৱম্মিকো ৰত্তিং ধূমাযতি, দিৱা পজ্জলতি’. ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযা’তি. অভিক্খণন্তো সুমেধো সত্থং আদায…পে… ইতো ৱা পন সুত্ৱাতি. ইদমৱোচ, ভন্তে, সা দেৱতা. ইদং ৱত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি. ‘কো নু খো, ভন্তে, ৱম্মিকো, কা ৰত্তিং ধূমাযনা, কা দিৱা পজ্জলনা, কো ব্ৰাহ্মণো, কো সুমেধো, কিং সত্থং, কিং অভিক্খণং, কা লঙ্গী, কা উদ্ধুমাযিকা, কো দ্ৱিধাপথো, কিং চঙ্গৱাৰং, কো কুম্মো, কা অসিসূনা, কা মংসপেসি, কো নাগো’’’তি?

২৫১. ‘‘‘ৱম্মিকো’তি খো, ভিক্খু, ইমস্সেতং চাতুমহাভূতিকস্স [চাতুম্মহাভূতিকস্স (সী. স্যা. পী.)] কাযস্স অধিৱচনং, মাতাপেত্তিকসম্ভৱস্স ওদনকুম্মাসূপচযস্স অনিচ্চুচ্ছাদন-পৰিমদ্দনভেদন-ৱিদ্ধংসন-ধম্মস্স.

‘‘যং খো, ভিক্খু, দিৱা কম্মন্তে [কম্মন্তং (ক.)] আৰব্ভ ৰত্তিং অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি – অযং ৰত্তিং ধূমাযনা. যং খো, ভিক্খু, ৰত্তিং অনুৱিতক্কেত্ৱা অনুৱিচাৰেত্ৱা দিৱা কম্মন্তে পযোজেতি কাযেন ৱাচায ‘মনসা’ [( ) নত্থি (সী. স্যা.)] – অযং দিৱা পজ্জলনা.

‘‘‘ব্ৰাহ্মণো’তি খো, ভিক্খু, তথাগতস্সেতং অধিৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. ‘সুমেধো’তি খো ভিক্খু সেক্খস্সেতং ভিক্খুনো অধিৱচনং.

‘‘‘সত্থ’ন্তি খো, ভিক্খু, অৰিযাযেতং পঞ্ঞায অধিৱচনং. ‘অভিক্খণ’ন্তি খো, ভিক্খু, ৱীৰিযাৰম্ভস্সেতং অধিৱচনং.

‘‘‘লঙ্গী’তি খো, ভিক্খু, অৱিজ্জাযেতং অধিৱচনং. উক্খিপ লঙ্গিং, পজহ অৱিজ্জং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযাতি অযমেতস্স অত্থো.

‘‘‘উদ্ধুমাযিকা’তি খো, ভিক্খু, কোধূপাযাসস্সেতং অধিৱচনং. উক্খিপ উদ্ধুমাযিকং, পজহ কোধূপাযাসং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযাতি অযমেতস্স অত্থো.

‘‘‘দ্ৱিধাপথো’তি খো, ভিক্খু, ৱিচিকিচ্ছাযেতং অধিৱচনং. উক্খিপ দ্ৱিধাপথং, পজহ ৱিচিকিচ্ছং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযাতি অযমেতস্স অত্থো.

‘‘‘চঙ্গৱাৰ’ন্তি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং নীৱৰণানং অধিৱচনং, সেয্যথিদং – কামচ্ছন্দনীৱৰণস্স, ব্যাপাদনীৱৰণস্স, থীনমিদ্ধনীৱৰণস্স, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণস্স, ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণস্স. উক্খিপ চঙ্গৱাৰং, পজহ পঞ্চ নীৱৰণে; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযাতি অযমেতস্স অত্থো.

‘‘‘কুম্মো’তি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং উপাদানক্খন্ধানং অধিৱচনং, সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধস্স, ৱেদনুপাদানক্খন্ধস্স, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধস্স, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধস্স, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধস্স. উক্খিপ কুম্মং, পজহ পঞ্চুপাদানক্খন্ধে; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযাতি অযমেতস্স অত্থো.

‘‘‘অসিসূনা’তি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৱচনং – চক্খুৱিঞ্ঞেয্যানং ৰূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং পিযৰূপানং কামূপসংহিতানং ৰজনীযানং, সোতৱিঞ্ঞেয্যানং সদ্দানং…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যানং গন্ধানং…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যানং ৰসানং…পে… কাযৱিঞ্ঞেয্যানং ফোট্ঠব্বানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং পিযৰূপানং কামূপসংহিতানং ৰজনীযানং. উক্খিপ অসিসূনং, পজহ পঞ্চ কামগুণে; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযাতি অযমেতস্স অত্থো.

‘‘‘মংসপেসী’তি খো, ভিক্খু, নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচনং. উক্খিপ মংসপেসিং, পজহ নন্দীৰাগং; অভিক্খণ, সুমেধ, সত্থং আদাযাতি অযমেতস্স অত্থো.

‘‘‘নাগো’তি খো, ভিক্খু, খীণাসৱস্সেতং ভিক্খুনো অধিৱচনং. তিট্ঠতু নাগো, মা নাগং ঘট্টেসি; নমো কৰোহি নাগস্সাতি অযমেতস্স অত্থো’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা কুমাৰকস্সপো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

ৱম্মিকসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.

৪. ৰথৱিনীতসুত্তং

২৫২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো সম্বহুলা জাতিভূমকা ভিক্খূ জাতিভূমিযং ৱস্সংৱুট্ঠা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কো নু খো, ভিক্খৱে, জাতিভূমিযং জাতিভূমকানং ভিক্খূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং এৱং সম্ভাৱিতো – ‘অত্তনা চ অপ্পিচ্ছো অপ্পিচ্ছকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ সন্তুট্ঠো সন্তুট্ঠিকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ পৱিৱিত্তো পৱিৱেককথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ অসংসট্ঠো অসংসগ্গকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ আৰদ্ধৱীৰিযো ৱীৰিযাৰম্ভকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ সীলসম্পন্নো সীলসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো সমাধিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ ৱিমুত্তিসম্পন্নো ৱিমুত্তিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, ওৱাদকো ৱিঞ্ঞাপকো সন্দস্সকো সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীন’’’ন্তি? ‘‘পুণ্ণো নাম, ভন্তে, আযস্মা মন্তাণিপুত্তো জাতিভূমিযং জাতিভূমকানং ভিক্খূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং এৱং সম্ভাৱিতো – ‘অত্তনা চ অপ্পিচ্ছো অপ্পিচ্ছকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ সন্তুট্ঠো…পে… ওৱাদকো ৱিঞ্ঞাপকো সন্দস্সকো সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীন’’’ন্তি.

২৫৩. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি. অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘লাভা আযস্মতো পুণ্ণস্স মন্তাণিপুত্তস্স, সুলদ্ধলাভা আযস্মতো পুণ্ণস্স মন্তাণিপুত্তস্স, যস্স ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী সত্থু সম্মুখা অনুমস্স অনুমস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি, তঞ্চ সত্থা অব্ভনুমোদতি. অপ্পেৱ নাম মযম্পি কদাচি কৰহচি আযস্মতা পুণ্ণেন মন্তাণিপুত্তেন সদ্ধিং সমাগচ্ছেয্যাম [সমাগমং গচ্ছেয্য (ক.)], অপ্পেৱ নাম সিযা কোচিদেৱ কথাসল্লাপো’’তি.

২৫৪. অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অস্সোসি খো আযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো – ‘‘ভগৱা কিৰ সাৱত্থিং অনুপ্পত্তো; সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে’’তি.

২৫৫. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি জেতৱনং অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন অন্ধৱনং তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায.

২৫৬. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘যস্স খো ত্ৱং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পুণ্ণস্স নাম ভিক্খুনো মন্তাণিপুত্তস্স অভিণ্হং কিত্তযমানো অহোসি, সো ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন অন্ধৱনং তেন পক্কন্তো দিৱাৱিহাৰাযা’’তি.

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তৰমানৰূপো নিসীদনং আদায আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি সীসানুলোকী. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো অন্ধৱনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. আযস্মাপি খো সাৰিপুত্তো অন্ধৱনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি.

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা পুণ্ণেন মন্তাণিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং এতদৱোচ –

২৫৭. ‘‘ভগৱতি নো, আৱুসো, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?

‘‘এৱমাৱুসো’’তি.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো, সীলৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো, চিত্তৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো, দিট্ঠিৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো, কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো, মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো, পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো, ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো, সীলৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘কিং পনাৱুসো, চিত্তৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘কিং নু খো, আৱুসো, দিট্ঠিৱিসুদ্ধত্থং…পে… কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধত্থং…পে… মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধত্থং…পে… পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধত্থং…পে… কিং নু খো, আৱুসো, ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং আৱুসো’তি ৱদেসি. কিমত্থং চৰহাৱুসো, ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘অনুপাদাপৰিনিব্বানত্থং খো, আৱুসো, ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো, সীলৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো, চিত্তৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো, দিট্ঠিৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো, মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো, পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো, ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো, অঞ্ঞত্ৰ ইমেহি ধম্মেহি অনুপাদাপৰিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো, সীলৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘কিং পনাৱুসো, চিত্তৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘কিং নু খো, আৱুসো, দিট্ঠিৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’ন্তি…পে… কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধি… মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি… পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি… ‘কিং নু খো, আৱুসো, ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি অনুপাদাপৰিনিব্বান’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘কিং পনাৱুসো, অঞ্ঞত্ৰ ইমেহি ধম্মেহি অনুপাদাপৰিনিব্বান’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি. যথাকথং পনাৱুসো, ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?

২৫৮. ‘‘সীলৱিসুদ্ধিং চে, আৱুসো, ভগৱা অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৱ সমানং অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য [পঞ্ঞাপেস্স (সী. স্যা.) এৱমঞ্ঞত্থপি]. চিত্তৱিসুদ্ধিং চে, আৱুসো, ভগৱা অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৱ সমানং অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. দিট্ঠিৱিসুদ্ধিং চে, আৱুসো, ভগৱা অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৱ সমানং অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধিং চে, আৱুসো, ভগৱা অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৱ সমানং অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিং চে, আৱুসো, ভগৱা অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৱ সমানং অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিং চে, আৱুসো, ভগৱা অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৱ সমানং অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিং চে, আৱুসো, ভগৱা অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৱ সমানং অনুপাদাপৰিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. অঞ্ঞত্ৰ চে, আৱুসো, ইমেহি ধম্মেহি অনুপাদাপৰিনিব্বানং অভৱিস্স, পুথুজ্জনো পৰিনিব্বাযেয্য. পুথুজ্জনো হি, আৱুসো, অঞ্ঞত্ৰ ইমেহি ধম্মেহি. তেন হাৱুসো, উপমং তে কৰিস্সামি; উপমাযপিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি.

২৫৯. ‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স সাৱত্থিযং পটিৱসন্তস্স সাকেতে কিঞ্চিদেৱ অচ্চাযিকং কৰণীযং উপ্পজ্জেয্য. তস্স অন্তৰা চ সাৱত্থিং অন্তৰা চ সাকেতং সত্ত ৰথৱিনীতানি উপট্ঠপেয্যুং. অথ খো, আৱুসো, ৰাজা পসেনদি কোসলো সাৱত্থিযা নিক্খমিত্ৱা অন্তেপুৰদ্ৱাৰা পঠমং ৰথৱিনীতং অভিৰুহেয্য, পঠমেন ৰথৱিনীতেন দুতিযং ৰথৱিনীতং পাপুণেয্য, পঠমং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জেয্য দুতিযং ৰথৱিনীতং অভিৰুহেয্য. দুতিযেন ৰথৱিনীতেন ততিযং ৰথৱিনীতং পাপুণেয্য, দুতিযং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জেয্য, ততিযং ৰথৱিনীতং অভিৰুহেয্য. ততিযেন ৰথৱিনীতেন চতুত্থং ৰথৱিনীতং পাপুণেয্য, ততিযং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জেয্য, চতুত্থং ৰথৱিনীতং অভিৰুহেয্য. চতুত্থেন ৰথৱিনীতেন পঞ্চমং ৰথৱিনীতং পাপুণেয্য, চতুত্থং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জেয্য, পঞ্চমং ৰথৱিনীতং অভিৰুহেয্য. পঞ্চমেন ৰথৱিনীতেন ছট্ঠং ৰথৱিনীতং পাপুণেয্য, পঞ্চমং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জেয্য, ছট্ঠং ৰথৱিনীতং অভিৰুহেয্য. ছট্ঠেন ৰথৱিনীতেন সত্তমং ৰথৱিনীতং পাপুণেয্য, ছট্ঠং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জেয্য, সত্তমং ৰথৱিনীতং অভিৰুহেয্য. সত্তমেন ৰথৱিনীতেন সাকেতং অনুপাপুণেয্য অন্তেপুৰদ্ৱাৰং. তমেনং অন্তেপুৰদ্ৱাৰগতং সমানং মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘ইমিনা ত্ৱং, মহাৰাজ, ৰথৱিনীতেন সাৱত্থিযা সাকেতং অনুপ্পত্তো অন্তেপুৰদ্ৱাৰ’ন্তি? কথং ব্যাকৰমানো নু খো, আৱুসো, ৰাজা পসেনদি কোসলো সম্মা ব্যাকৰমানো ব্যাকৰেয্যা’’তি?

‘‘এৱং ব্যাকৰমানো খো, আৱুসো, ৰাজা পসেনদি কোসলো সম্মা ব্যাকৰমানো ব্যাকৰেয্য – ‘ইধ মে সাৱত্থিযং পটিৱসন্তস্স সাকেতে কিঞ্চিদেৱ অচ্চাযিকং কৰণীযং উপ্পজ্জি [উপ্পজ্জতি (ক.)]. তস্স মে অন্তৰা চ সাৱত্থিং অন্তৰা চ সাকেতং সত্ত ৰথৱিনীতানি উপট্ঠপেসুং. অথ খ্ৱাহং সাৱত্থিযা নিক্খমিত্ৱা অন্তেপুৰদ্ৱাৰা পঠমং ৰথৱিনীতং অভিৰুহিং. পঠমেন ৰথৱিনীতেন দুতিযং ৰথৱিনীতং পাপুণিং, পঠমং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জিং দুতিযং ৰথৱিনীতং অভিৰুহিং. দুতিযেন ৰথৱিনীতেন ততিযং ৰথৱিনীতং পাপুণিং, দুতিযং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জিং, ততিযং ৰথৱিনীতং অভিৰুহিং. ততিযেন ৰথৱিনীতেন চতুত্থং ৰথৱিনীতং পাপুণিং, ততিযং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জিং, চতুত্থং ৰথৱিনীতং অভিৰুহিং. চতুত্থেন ৰথৱিনীতেন পঞ্চমং ৰথৱিনীতং পাপুণিং, চতুত্থং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জিং, পঞ্চমং ৰথৱিনীতং অভিৰুহিং. পঞ্চমেন ৰথৱিনীতেন ছট্ঠং ৰথৱিনীতং পাপুণিং, পঞ্চমং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জিং, ছট্ঠং ৰথৱিনীতং অভিৰুহিং. ছট্ঠেন ৰথৱিনীতেন সত্তমং ৰথৱিনীতং পাপুণিং, ছট্ঠং ৰথৱিনীতং ৱিস্সজ্জিং, সত্তমং ৰথৱিনীতং অভিৰুহিং. সত্তমেন ৰথৱিনীতেন সাকেতং অনুপ্পত্তো অন্তেপুৰদ্ৱাৰ’ন্তি. এৱং ব্যাকৰমানো খো, আৱুসো, ৰাজা পসেনদি কোসলো সম্মা ব্যাকৰমানো ব্যাকৰেয্যা’’তি.

‘‘এৱমেৱ খো, আৱুসো, সীলৱিসুদ্ধি যাৱদেৱ চিত্তৱিসুদ্ধত্থা, চিত্তৱিসুদ্ধি যাৱদেৱ দিট্ঠিৱিসুদ্ধত্থা, দিট্ঠিৱিসুদ্ধি যাৱদেৱ কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধত্থা, কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধি যাৱদেৱ মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধত্থা, মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি যাৱদেৱ পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধত্থা, পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি যাৱদেৱ ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধত্থা, ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি যাৱদেৱ অনুপাদাপৰিনিব্বানত্থা. অনুপাদাপৰিনিব্বানত্থং খো, আৱুসো, ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি.

২৬০. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘কোনামো আযস্মা, কথঞ্চ পনাযস্মন্তং সব্ৰহ্মচাৰী জানন্তী’’তি? ‘‘পুণ্ণোতি খো মে, আৱুসো, নামং; মন্তাণিপুত্তোতি চ পন মং সব্ৰহ্মচাৰী জানন্তী’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো, অব্ভুতং, আৱুসো! যথা তং সুতৱতা সাৱকেন সম্মদেৱ সত্থুসাসনং আজানন্তেন, এৱমেৱ আযস্মতা পুণ্ণেন মন্তাণিপুত্তেন গম্ভীৰা গম্ভীৰপঞ্হা অনুমস্স অনুমস্স ব্যাকতা. লাভা সব্ৰহ্মচাৰীনং, সুলদ্ধলাভা সব্ৰহ্মচাৰীনং, যে আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং লভন্তি দস্সনায, লভন্তি পযিৰূপাসনায. চেলণ্ডুকেন [চেলণ্ডকেন (ক.), চেলণ্ডুপেকেন (?)] চেপি সব্ৰহ্মচাৰী আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং মুদ্ধনা পৰিহৰন্তা লভেয্যুং দস্সনায, লভেয্যুং পযিৰূপাসনায, তেসম্পি লাভা তেসম্পি সুলদ্ধং, অম্হাকম্পি লাভা অম্হাকম্পি সুলদ্ধং, যে মযং আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং লভাম দস্সনায, লভাম পযিৰূপাসনাযা’’তি.

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নামো আযস্মা, কথঞ্চ পনাযস্মন্তং সব্ৰহ্মচাৰী জানন্তী’’তি? ‘‘উপতিস্সোতি খো মে, আৱুসো, নামং; সাৰিপুত্তোতি চ পন মং সব্ৰহ্মচাৰী জানন্তী’’তি. ‘‘সত্থুকপ্পেন ৱত কিৰ, ভো [খো (ক.)], সাৱকেন সদ্ধিং মন্তযমানা ন জানিম্হ – ‘আযস্মা সাৰিপুত্তো’তি. সচে হি মযং জানেয্যাম ‘আযস্মা সাৰিপুত্তো’তি, এত্তকম্পি নো নপ্পটিভাসেয্য [নপ্পটিভেয্য (?)]. অচ্ছৰিযং, আৱুসো, অব্ভুতং, আৱুসো! যথা তং সুতৱতা সাৱকেন সম্মদেৱ সত্থুসাসনং আজানন্তেন, এৱমেৱ আযস্মতা সাৰিপুত্তেন গম্ভীৰা গম্ভীৰপঞ্হা অনুমস্স অনুমস্স পুচ্ছিতা. লাভা সব্ৰহ্মচাৰীনং সুলদ্ধলাভা সব্ৰহ্মচাৰীনং, যে আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং লভন্তি দস্সনায, লভন্তি পযিৰূপাসনায. চেলণ্ডুকেন চেপি সব্ৰহ্মচাৰী আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং মুদ্ধনা পৰিহৰন্তা লভেয্যুং দস্সনায, লভেয্যুং পযিৰূপাসনায, তেসম্পি লাভা তেসম্পি সুলদ্ধং, অম্হাকম্পি লাভা অম্হাকম্পি সুলদ্ধং, যে মযং আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং লভাম দস্সনায, লভাম পযিৰূপাসনাযা’’তি.

ইতিহ তে উভোপি মহানাগা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুভাসিতং সমনুমোদিংসূতি.

ৰথৱিনীতসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.

৫. নিৱাপসুত্তং