৭. চূড়হত্থিপদোপমসুত্তং
২৮৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো সব্বসেতেন ৱড়ৱাভিৰথেন [ৱড়ভীৰথেন (সী. পী.)] সাৱত্থিযা নিয্যাতি দিৱাদিৱস্স. অদ্দসা খো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো পিলোতিকং পৰিব্বাজকং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান পিলোতিকং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ –
‘‘হন্দ, কুতো নু ভৱং ৱচ্ছাযনো আগচ্ছতি দিৱাদিৱস্সা’’তি?
‘‘ইতো হি খো অহং, ভো, আগচ্ছামি সমণস্স গোতমস্স সন্তিকা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞতি, ভৱং ৱচ্ছাযনো, সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং?
‘‘পণ্ডিতো মঞ্ঞে’’তি.
‘‘কো চাহং, ভো, কো চ সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং জানিস্সামি! সোপি নূনস্স তাদিসোৱ যো সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং জানেয্যা’’তি.
‘‘উড়াৰায খলু ভৱং ৱচ্ছাযনো সমণং গোতমং পসংসায পসংসতী’’তি.
‘‘কো চাহং, ভো, কো চ সমণং গোতমং পসংসিস্সামি?
‘‘পসত্থপসত্থোৱ সো ভৱং গোতমো সেট্ঠো দেৱমনুস্সান’’ন্তি.
‘‘কং পন ভৱং ৱচ্ছাযনো অত্থৱসং সম্পস্সমানো সমণে গোতমে এৱং অভিপ্পসন্নো’’তি [অভিপ্পসন্নো হোতীতি (স্যা.)]?
‘‘সেয্যথাপি, ভো, কুসলো নাগৱনিকো নাগৱনং পৱিসেয্য. সো পস্সেয্য নাগৱনে মহন্তং হত্থিপদং, দীঘতো চ আযতং, তিৰিযঞ্চ ৱিত্থতং. সো নিট্ঠং গচ্ছেয্য – ‘মহা ৱত, ভো, নাগো’তি. এৱমেৱ খো অহং, ভো, যতো অদ্দসং সমণে গোতমে চত্তাৰি পদানি অথাহং নিট্ঠমগমং – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’তি.
২৮৯. ‘‘কতমানি চত্তাৰি? ইধাহং, ভো, পস্সামি একচ্চে খত্তিযপণ্ডিতে নিপুণে কতপৰপ্পৱাদে ৱালৱেধিৰূপে, তে ভিন্দন্তা [ৱোভিন্দন্তা (সী. পী.) ৱি + অৱ + ভিন্দন্তা] মঞ্ঞে চৰন্তি পঞ্ঞাগতেন দিট্ঠিগতানি. তে সুণন্তি – ‘সমণো খলু, ভো, গোতমো অমুকং নাম গামং ৱা নিগমং ৱা ওসৰিস্সতী’তি. তে পঞ্হং অভিসঙ্খৰোন্তি – ‘ইমং মযং পঞ্হং সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সাম. এৱং চে নো পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰিস্সতি, এৱমস্স মযং ৱাদং আৰোপেস্সাম. এৱং চেপি নো পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰিস্সতি, এৱম্পিস্স মযং ৱাদং আৰোপেস্সামা’তি. তে সুণন্তি – ‘সমণো খলু, ভো, গোতমো অমুকং নাম গামং ৱা নিগমং ৱা ওসটো’তি. তে যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কমন্তি. তে সমণো গোতমো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. তে সমণেন গোতমেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ন চেৱ সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছন্তি, কুতোস্স [কুতস্স (সী. স্যা. পী.)] ৱাদং আৰোপেস্সন্তি? অঞ্ঞদত্থু সমণস্সেৱ গোতমস্স সাৱকা সম্পজ্জন্তি. যদাহং, ভো, সমণে গোতমে ইমং পঠমং পদং অদ্দসং অথাহং নিট্ঠমগমং – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’তি.
‘‘পুন চপৰাহং, ভো, পস্সামি ইধেকচ্চে ব্ৰাহ্মণপণ্ডিতে…পে… গহপতিপণ্ডিতে…পে… সমণপণ্ডিতে নিপুণে কতপৰপ্পৱাদে ৱালৱেধিৰূপে তে ভিন্দন্তা মঞ্ঞে চৰন্তি পঞ্ঞাগতেন দিট্ঠিগতানি. তে সুণন্তি – ‘সমণো খলু ভো গোতমো অমুকং নাম গামং ৱা নিগমং ৱা ওসৰিস্সতী’তি. তে পঞ্হং অভিসঙ্খৰোন্তি ‘ইমং মযং পঞ্হং সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সাম. এৱং চে নো পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰিস্সতি, এৱমস্স মযং ৱাদং আৰোপেস্সাম. এৱং চেপি নো পুট্ঠো এৱং ব্যাকৰিস্সতি, এৱংপিস্স মযং ৱাদং আৰোপেস্সামা’তি. তে সুণন্তি ‘সমণো খলু ভো গোতমো অমুকং নাম গামং ৱা নিগমং ৱা ওসটো’তি. তে যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কমন্তি. তে সমণো গোতমো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. তে সমণেন গোতমেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ন চেৱ সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছন্তি, কুতোস্স ৱাদং আৰোপেস্সন্তি? অঞ্ঞদত্থু সমণংযেৱ গোতমং ওকাসং যাচন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. তে সমণো গোতমো পব্বাজেতি [পব্বাজেতি উপসম্পাদেতি (সী.)]. তে তত্থ পব্বজিতা সমানা ৱূপকট্ঠা অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰন্তা নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি. তে এৱমাহংসু – ‘মনং ৱত, ভো, অনস্সাম, মনং ৱত, ভো, পনস্সাম; মযঞ্হি পুব্বে অস্সমণাৱ সমানা সমণম্হাতি পটিজানিম্হ, অব্ৰাহ্মণাৱ সমানা ব্ৰাহ্মণম্হাতি পটিজানিম্হ, অনৰহন্তোৱ সমানা অৰহন্তম্হাতি পটিজানিম্হ. ইদানি খোম্হ সমণা, ইদানি খোম্হ ব্ৰাহ্মণা, ইদানি খোম্হ অৰহন্তো’তি. যদাহং, ভো, সমণে গোতমে ইমং চতুত্থং পদং অদ্দসং অথাহং নিট্ঠমগমং – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’’তি.
‘‘যতো খো অহং, ভো, সমণে গোতমে ইমানি চত্তাৰি পদানি অদ্দসং অথাহং নিট্ঠমগমং – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’’তি.
২৯০. এৱং ৱুত্তে, জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো সব্বসেতা ৱড়ৱাভিৰথা ওৰোহিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা তিক্খত্তুং উদানং উদানেসি – ‘‘নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স; নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স; নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. অপ্পেৱ নাম মযম্পি কদাচি কৰহচি তেন ভোতা গোতমেন সদ্ধিং সমাগচ্ছেয্যাম, অপ্পেৱ নাম সিযা কোচিদেৱ কথাসল্লাপো’’তি! অথ খো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো যাৱতকো অহোসি পিলোতিকেন পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা জাণুস্সোণিং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘ন খো, ব্ৰাহ্মণ, এত্তাৱতা হত্থিপদোপমো ৱিত্থাৰেন পৰিপূৰো হোতি. অপি চ, ব্ৰাহ্মণ, যথা হত্থিপদোপমো ৱিত্থাৰেন পৰিপূৰো হোতি তং সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –
২৯১. ‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, নাগৱনিকো নাগৱনং পৱিসেয্য. সো পস্সেয্য নাগৱনে মহন্তং হত্থিপদং, দীঘতো চ আযতং, তিৰিযঞ্চ ৱিত্থতং. যো হোতি কুসলো নাগৱনিকো নেৱ তাৱ নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘মহা ৱত, ভো, নাগো’তি. তং কিস্স হেতু? সন্তি হি, ব্ৰাহ্মণ, নাগৱনে ৱামনিকা নাম হত্থিনিযো মহাপদা, তাসং পেতং পদং অস্সাতি.
‘‘সো তমনুগচ্ছতি. তমনুগচ্ছন্তো পস্সতি নাগৱনে মহন্তং হত্থিপদং, দীঘতো চ আযতং, তিৰিযঞ্চ ৱিত্থতং, উচ্চা চ নিসেৱিতং. যো হোতি কুসলো নাগৱনিকো নেৱ তাৱ নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘মহা ৱত, ভো, নাগো’তি. তং কিস্স হেতু? সন্তি হি, ব্ৰাহ্মণ, নাগৱনে উচ্চা কাড়াৰিকা নাম হত্থিনিযো মহাপদা, তাসং পেতং পদং অস্সাতি.
‘‘সো তমনুগচ্ছতি. তমনুগচ্ছন্তো পস্সতি নাগৱনে মহন্তং হত্থিপদং, দীঘতো চ আযতং, তিৰিযঞ্চ ৱিত্থতং, উচ্চা চ নিসেৱিতং, উচ্চা চ দন্তেহি আৰঞ্জিতানি. যো হোতি কুসলো নাগৱনিকো নেৱ তাৱ নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘মহা ৱত, ভো, নাগো’তি. তং কিস্স হেতু? সন্তি হি, ব্ৰাহ্মণ, নাগৱনে উচ্চা কণেৰুকা নাম হত্থিনিযো মহাপদা, তাসং পেতং পদং অস্সাতি.
‘‘সো তমনুগচ্ছতি. তমনুগচ্ছন্তো পস্সতি নাগৱনে মহন্তং হত্থিপদং, দীঘতো চ আযতং, তিৰিযঞ্চ ৱিত্থতং, উচ্চা চ নিসেৱিতং, উচ্চা চ দন্তেহি আৰঞ্জিতানি, উচ্চা চ সাখাভঙ্গং. তঞ্চ নাগং পস্সতি ৰুক্খমূলগতং ৱা অব্ভোকাসগতং ৱা গচ্ছন্তং ৱা তিট্ঠন্তং ৱা নিসিন্নং ৱা নিপন্নং ৱা. সো নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘অযমেৱ সো মহানাগো’তি.
‘‘এৱমেৱ খো, ব্ৰাহ্মণ, ইধ তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং; কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজোপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি.
২৯২. ‘‘সো এৱং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি.
‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী. অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি.
‘‘অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী হোতি আৰাচাৰী ৱিৰতো মেথুনা গামধম্মা.
‘‘মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো [ঠেতো (স্যা. কং.)] পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স.
‘‘পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ইতো সুত্ৱা ন অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা, সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী, নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং.
২৯৩. ‘‘সো বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতি, একভত্তিকো হোতি ৰত্তূপৰতো, ৱিৰতো ৱিকালভোজনা, নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো হোতি, মালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি, উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো হোতি, জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, ইত্থিকুমাৰিকপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, অজেড়কপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, কুক্কুটসূকৰপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, হত্থিগৱাস্সৱড়ৱাপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি, কযৱিক্কযা পটিৱিৰতো হোতি, তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৱিৰতো হোতি, উক্কোটনৱঞ্চননিকতিসাচিযোগা পটিৱিৰতো হোতি, ছেদনৱধবন্ধনৱিপৰামোসআলোপসহসাকাৰা [সাহসাকাৰা (ক.)] পটিৱিৰতো হোতি [ইমস্স অনন্তৰং ‘‘সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেতী’’তি ৱচনং দীঘনিকাযে আগতং, তং ইধ সন্তোসকথাৱসানে আগতং, সা চ সন্তোসকথা তত্থ সতিসম্পজঞ্ঞানন্তৰমেৱ আগতা].
২৯৪. ‘‘সো সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি. সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৱ ডেতি সপত্তভাৰোৱ ডেতি, এৱমেৱ ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি. সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেতি.
২৯৫. ‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সো ইমিনা অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৱেদেতি.
‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সংঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি.
২৯৬. ‘‘সো ইমিনা চ অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, (ইমায চ অৰিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো) [( ) এত্থন্তৰে পাঠো ইধ নদিস্সতি, চতুক্কঙ্গুত্তৰে পন ইমস্মিং ঠানে দিস্সতি, অট্ঠকথাটীকাসু চ তদত্থো পকাসিতো. তস্মা সো এত্থ পটীপূৰিতো] ইমিনা চ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা, উজুং কাযং পণিধায, পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি. ব্যাপাদপ্পদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ব্যাপাদপ্পদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি. থিনমিদ্ধং পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি, অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি. ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি.
২৯৭. ‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদম্পি ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতপদং ইতিপি, তথাগতনিসেৱিতং ইতিপি, তথাগতাৰঞ্জিতং ইতিপি. ন ত্ৱেৱ তাৱ অৰিযসাৱকো নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’তি.
‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদম্পি ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ…পে… সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’তি.
‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদম্পি ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ…পে… সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’তি.
‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা, পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা, অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদম্পি ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতপদং ইতিপি, তথাগতনিসেৱিতং ইতিপি, তথাগতাৰঞ্জিতং ইতিপি. ন ত্ৱেৱ তাৱ অৰিযসাৱকো নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’তি.
২৯৮. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং, দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. ইদম্পি ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতপদং ইতিপি, তথাগতনিসেৱিতং ইতিপি, তথাগতাৰঞ্জিতং ইতিপি. ন ত্ৱেৱ তাৱ অৰিযসাৱকো নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’তি.
‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. ইদম্পি ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতপদং ইতিপি, তথাগতনিসেৱিতং ইতিপি, তথাগতাৰঞ্জিতং ইতিপি. ন ত্ৱেৱ তাৱ অৰিযসাৱকো নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’তি.
২৯৯. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. ইদম্পি ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতপদং ইতিপি, তথাগতনিসেৱিতং ইতিপি, তথাগতাৰঞ্জিতং ইতিপি. ন ত্ৱেৱ তাৱ অৰিযসাৱকো নিট্ঠং গতো হোতি, অপি চ খো নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’তি.
‘‘তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. ইদম্পি ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতপদং ইতিপি, তথাগতনিসেৱিতং ইতিপি, তথাগতাৰঞ্জিতং ইতিপি. এত্তাৱতা খো, ব্ৰাহ্মণ, অৰিযসাৱকো নিট্ঠং গতো হোতি – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’তি. এত্তাৱতা খো, ব্ৰাহ্মণ, হত্থিপদোপমো ৱিত্থাৰেন পৰিপূৰো হোতী’’তি.
এৱং ৱুত্তে, জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি; এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি, ধম্মঞ্চ, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
চূড়হত্থিপদোপমসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.