১. ককচূপমসুত্তং
২২২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৱেলং সংসট্ঠো ৱিহৰতি. এৱং সংসট্ঠো আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰতি – সচে কোচি ভিক্খু আযস্মতো মোড়িযফগ্গুনস্স সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৱণ্ণং ভাসতি, তেনাযস্মা মোড়িযফগ্গুনো কুপিতো অনত্তমনো অধিকৰণম্পি কৰোতি. সচে পন কোচি ভিক্খু তাসং ভিক্খুনীনং সম্মুখা আযস্মতো মোড়িযফগ্গুনস্স অৱণ্ণং ভাসতি, তেন তা ভিক্খুনিযো কুপিতা অনত্তমনা অধিকৰণম্পি কৰোন্তি. এৱং সংসট্ঠো আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰতি. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৱেলং সংসট্ঠো ৱিহৰতি. এৱং সংসট্ঠো, ভন্তে, আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰতি – সচে কোচি ভিক্খু আযস্মতো মোড়িযফগ্গুনস্স সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৱণ্ণং ভাসতি, তেনাযস্মা মোড়িযফগ্গুনো কুপিতো অনত্তমনো অধিকৰণম্পি কৰোতি. সচে পন কোচি ভিক্খু তাসং ভিক্খুনীনং সম্মুখা আযস্মতো মোড়িযফগ্গুনস্স অৱণ্ণং ভাসতি, তেন তা ভিক্খুনিযো কুপিতা অনত্তমনা অধিকৰণম্পি কৰোন্তি. এৱং সংসট্ঠো, ভন্তে, আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰতী’’তি.
২২৩. অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন মোড়িযফগ্গুনং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো ফগ্গুন, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা মোড়িযফগ্গুনো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মোড়িযফগ্গুনং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো ফগ্গুন, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা মোড়িযফগ্গুনো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং মোড়িযফগ্গুনং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ফগ্গুন, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৱেলং সংসট্ঠো ৱিহৰসি? এৱং সংসট্ঠো কিৰ ত্ৱং, ফগ্গুন, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰসি – সচে কোচি ভিক্খু তুয্হং সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৱণ্ণং ভাসতি, তেন ত্ৱং কুপিতো অনত্তমনো অধিকৰণম্পি কৰোসি. সচে পন কোচি ভিক্খু তাসং ভিক্খুনীনং সম্মুখা তুয্হং অৱণ্ণং ভাসতি, তেন তা ভিক্খুনিযো কুপিতা অনত্তমনা অধিকৰণম্পি কৰোন্তি. এৱং সংসট্ঠো কিৰ ত্ৱং, ফগ্গুন, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহৰসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি. ‘‘ননু ত্ৱং, ফগ্গুন, কুলপুত্তো সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি.
২২৪. ‘‘ন খো তে এতং, ফগ্গুন, পতিৰূপং কুলপুত্তস্স সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতস্স, যং ত্ৱং ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৱেলং সংসট্ঠো ৱিহৰেয্যাসি. তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৱ চেপি কোচি সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৱণ্ণং ভাসেয্য, তত্ৰাপি ত্ৱং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা [গেহস্সিতা (?)] ছন্দা যে গেহসিতা ৱিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্ৰাপি তে, ফগ্গুন, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৱ মে চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তৰো’তি. এৱঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্বং.
‘‘তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৱ চেপি কোচি সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং পাণিনা পহাৰং দদেয্য, লেড্ডুনা পহাৰং দদেয্য, দণ্ডেন পহাৰং দদেয্য, সত্থেন পহাৰং দদেয্য. তত্ৰাপি ত্ৱং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা ছন্দা যে গেহসিতা ৱিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্ৰাপি তে, ফগ্গুন, এৱং সিক্খিতব্বং ‘ন চেৱ মে চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তৰো’তি. এৱঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্বং.
‘‘তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৱ চেপি কোচি সম্মুখা অৱণ্ণং ভাসেয্য, তত্ৰাপি ত্ৱং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা ছন্দা যে গেহসিতা ৱিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্ৰাপি তে, ফগ্গুন, এৱং সিক্খিতব্বং ‘ন চেৱ মে চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তৰো’তি. এৱঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্বং.
‘‘তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৱ চেপি কোচি পাণিনা পহাৰং দদেয্য, লেড্ডুনা পহাৰং দদেয্য, দণ্ডেন পহাৰং দদেয্য, সত্থেন পহাৰং দদেয্য, তত্ৰাপি ত্ৱং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা ছন্দা যে গেহসিতা ৱিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্ৰাপি তে, ফগ্গুন, এৱং সিক্খিতব্বং ‘ন চেৱ মে চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তৰো’তি. এৱঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.
২২৫. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰাধযিংসু ৱত মে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ একং সমযং চিত্তং. ইধাহং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ আমন্তেসিং – অহং খো, ভিক্খৱে, একাসনভোজনং ভুঞ্জামি. একাসনভোজনং খো অহং, ভিক্খৱে, ভুঞ্জমানো অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানামি অপ্পাতঙ্কতঞ্চ লহুট্ঠানঞ্চ বলঞ্চ ফাসুৱিহাৰঞ্চ. এথ তুম্হেপি, ভিক্খৱে, একাসনভোজনং ভুঞ্জথ. একাসনভোজনং খো, ভিক্খৱে, তুম্হেপি ভুঞ্জমানা অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানিস্সথ অপ্পাতঙ্কতঞ্চ লহুট্ঠানঞ্চ বলঞ্চ ফাসুৱিহাৰঞ্চাতি. ন মে, ভিক্খৱে, তেসু ভিক্খূসু অনুসাসনী কৰণীযা অহোসি; সতুপ্পাদকৰণীযমেৱ মে, ভিক্খৱে, তেসু ভিক্খূসু অহোসি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সুভূমিযং চতুমহাপথে আজঞ্ঞৰথো যুত্তো অস্স ঠিতো ওধস্তপতোদো. তমেনং দক্খো যোগ্গাচৰিযো অস্সদম্মসাৰথি অভিৰুহিত্ৱা, ৱামেন হত্থেন ৰস্মিযো গহেত্ৱা, দক্খিণেন হত্থেন পতোদং গহেত্ৱা, যেনিচ্ছকং যদিচ্ছকং সাৰেয্যপি পচ্চাসাৰেয্যপি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ন মে তেসু ভিক্খূসু অনুসাসনী কৰণীযা অহোসি, সতুপ্পাদকৰণীযমেৱ মে, ভিক্খৱে, তেসু ভিক্খূসু অহোসি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, তুম্হেপি অকুসলং পজহথ, কুসলেসু ধম্মেসু আযোগং কৰোথ. এৱঞ্হি তুম্হেপি ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সথ.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গামস্স ৱা নিগমস্স ৱা অৱিদূৰে মহন্তং সালৱনং. তঞ্চস্স এড়ণ্ডেহি সঞ্ছন্নং. তস্স কোচিদেৱ পুৰিসো উপ্পজ্জেয্য অত্থকামো হিতকামো যোগক্খেমকামো. সো যা তা সাললট্ঠিযো কুটিলা ওজাপহৰণিযো [ওজহৰণিযো (ক.)] তা ছেত্ৱা [তচ্ছেত্ৱা (সী. স্যা. পী.)] বহিদ্ধা নীহৰেয্য, অন্তোৱনং সুৱিসোধিতং ৱিসোধেয্য. যা পন তা সাললট্ঠিযো উজুকা সুজাতা তা সম্মা পৰিহৰেয্য. এৱঞ্হেতং, ভিক্খৱে, সালৱনং অপৰেন সমযেন ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্য. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, তুম্হেপি অকুসলং পজহথ, কুসলেসু ধম্মেসু আযোগং কৰোথ. এৱঞ্হি তুম্হেপি ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সথ.
২২৬. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ইমিস্সাযেৱ সাৱত্থিযা ৱেদেহিকা নাম গহপতানী অহোসি. ৱেদেহিকায, ভিক্খৱে, গহপতানিযা এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘সোৰতা ৱেদেহিকা গহপতানী, নিৱাতা ৱেদেহিকা গহপতানী, উপসন্তা ৱেদেহিকা গহপতানী’তি. ৱেদেহিকায খো পন, ভিক্খৱে, গহপতানিযা কাড়ী নাম দাসী অহোসি দক্খা অনলসা সুসংৱিহিতকম্মন্তা.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়িযা দাসিযা এতদহোসি – ‘ময্হং খো অয্যায এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘‘সোৰতা ৱেদেহিকা গহপতানী, নিৱাতা ৱেদেহিকা গহপতানী, উপসন্তা ৱেদেহিকা গহপতানী’’তি. কিং নু খো মে অয্যা সন্তংযেৱ নু খো অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি উদাহু অসন্তং উদাহু ময্হমেৱেতে [ময্হেৱেতে (সী. পী.)] কম্মন্তা সুসংৱিহিতা যেন মে অয্যা সন্তংযেৱ অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি, নো অসন্তং? যংনূনাহং অয্যং ৱীমংসেয্য’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়ী দাসী দিৱা উট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱেদেহিকা গহপতানী কাড়িং দাসিং এতদৱোচ – ‘হে জে কাড়ী’তি. ‘কিং, অয্যে’তি? ‘কিং, জে, দিৱা উট্ঠাসী’তি? ‘ন খ্ৱয্যে [ন খো অয্যে (সী. পী.)], কিঞ্চী’তি. ‘নো ৱত ৰে কিঞ্চি, পাপি দাসি [পাপদাসি (স্যা. ক.)], দিৱা উট্ঠাসী’তি কুপিতা অনত্তমনা ভাকুটিং [ভূকুটিং (সী. পী.), ভকুটীং (স্যা.)] অকাসি. অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়িযা দাসিযা এতদহোসি – ‘সন্তংযেৱ খো মে অয্যা অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি, নো অসন্তং; ময্হমেৱেতে কম্মন্তা সুসংৱিহিতা, যেন মে অয্যা সন্তংযেৱ অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি, নো অসন্তং. যংনূনাহং ভিয্যোসোমত্তায অয্যং ৱীমংসেয্য’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়ী দাসী দিৱাতৰংযেৱ উট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱেদেহিকা গহপতানী কাড়িং দাসিং এতদৱোচ – ‘হে জে, কাড়ী’তি. ‘কিং, অয্যে’তি? ‘কিং, জে, দিৱাতৰং উট্ঠাসী’তি? ‘ন খ্ৱয্যে, কিঞ্চী’তি. ‘নো ৱত ৰে কিঞ্চি, পাপি দাসি, দিৱাতৰং উট্ঠাসী’তি কুপিতা অনত্তমনা অনত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেসি. অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়িযা দাসিযা এতদহোসি – ‘সন্তংযেৱ খো মে অয্যা অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি, নো অসন্তং. ময্হমেৱেতে কম্মন্তা সুসংৱিহিতা, যেন মে অয্যা সন্তংযেৱ অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকৰোতি, নো অসন্তং. যংনূনাহং ভিয্যোসোমত্তায অয্যং ৱীমংসেয্য’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়ী দাসী দিৱাতৰংযেৱ উট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱেদেহিকা গহপতানী কাড়িং দাসিং এতদৱোচ – ‘হে জে, কাড়ী’তি. ‘কিং, অয্যে’তি? ‘কিং, জে, দিৱা উট্ঠাসী’তি? ‘ন খ্ৱয্যে, কিঞ্চী’তি. ‘নো ৱত ৰে কিঞ্চি, পাপি দাসি, দিৱা উট্ঠাসী’তি কুপিতা অনত্তমনা অগ্গড়সূচিং গহেত্ৱা সীসে পহাৰং অদাসি, সীসং ৱোভিন্দি [ৱি + অৱ + ভিন্দি = ৱোভিন্দি]. অথ খো, ভিক্খৱে, কাড়ী দাসী ভিন্নেন সীসেন লোহিতেন গলন্তেন পটিৱিস্সকানং উজ্ঝাপেসি – ‘পস্সথয্যে, সোৰতায কম্মং; পস্সথয্যে, নিৱাতায কম্মং, পস্সথয্যে, উপসন্তায কম্মং! কথঞ্হি নাম একদাসিকায দিৱা উট্ঠাসীতি কুপিতা অনত্তমনা অগ্গড়সূচিং গহেত্ৱা সীসে পহাৰং দস্সতি, সীসং ৱোভিন্দিস্সতী’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱেদেহিকায গহপতানিযা অপৰেন সমযেন এৱং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছি – ‘চণ্ডী ৱেদেহিকা গহপতানী, অনিৱাতা ৱেদেহিকা গহপতানী, অনুপসন্তা ৱেদেহিকা গহপতানী’তি.
‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভিক্খু তাৱদেৱ সোৰতসোৰতো হোতি নিৱাতনিৱাতো হোতি উপসন্তূপসন্তো হোতি যাৱ ন অমনাপা ৱচনপথা ফুসন্তি. যতো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুং অমনাপা ৱচনপথা ফুসন্তি, অথ ভিক্খু ‘সোৰতো’তি ৱেদিতব্বো, ‘নিৱাতো’তি ৱেদিতব্বো, ‘উপসন্তো’তি ৱেদিতব্বো. নাহং তং, ভিক্খৱে, ভিক্খুং ‘সুৱচো’তি ৱদামি যো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰহেতু সুৱচো হোতি, সোৱচস্সতং আপজ্জতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অলভমানো ন সুৱচো হোতি, ন সোৱচস্সতং আপজ্জতি. যো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মংযেৱ সক্কৰোন্তো, ধম্মং গৰুং কৰোন্তো, ধম্মং মানেন্তো, ধম্মং পূজেন্তো, ধম্মং অপচাযমানো [ধম্মং যেৱ সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুকৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো (সী. স্যা. পী.)] সুৱচো হোতি, সোৱচস্সতং আপজ্জতি, তমহং ‘সুৱচো’তি ৱদামি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ধম্মংযেৱ সক্কৰোন্তা, ধম্মং গৰুং কৰোন্তা, ধম্মং মানেন্তা, ধম্মং পূজেন্তা, ধম্মং অপচাযমানা সুৱচা ভৱিস্সাম, সোৱচস্সতং আপজ্জিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
২২৭. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ৱচনপথা যেহি ৱো পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং – কালেন ৱা অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা দোসন্তৰা ৱা. কালেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং দোসন্তৰা ৱা. তত্ৰাপি ৱো, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৱ নো চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সাম, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সাম মেত্তচিত্তা, ন দোসন্তৰা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সাম, তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চিত্তেন ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন [অব্যাপজ্ঝেন (সী. স্যা. পী.), অব্যাপজ্জেন (ক.) অঙ্গুত্তৰতিকনিপাতটীকা ওলোকেতব্বা] ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
২২৮. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো আগচ্ছেয্য কুদালপিটকং [কুদ্দালপিটকং (সী. স্যা. পী.)] আদায. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং ইমং মহাপথৱিং অপথৱিং কৰিস্সামী’তি. সো তত্ৰ তত্ৰ ৱিখণেয্য [খণেয্য (সী. স্যা. পী.)], তত্ৰ তত্ৰ ৱিকিৰেয্য, তত্ৰ তত্ৰ ওট্ঠুভেয্য, তত্ৰ তত্ৰ ওমুত্তেয্য – ‘অপথৱী ভৱসি, অপথৱী ভৱসী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো ইমং মহাপথৱিং অপথৱিং কৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অযঞ্হি, ভন্তে, মহাপথৱী গম্ভীৰা অপ্পমেয্যা. সা ন সুকৰা অপথৱী কাতুং; যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিমে ৱচনপথা যেহি ৱো পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং – কালেন ৱা অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা দোসন্তৰা ৱা. কালেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং দোসন্তৰা ৱা. তত্ৰাপি ৱো, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৱ নো চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সাম, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সাম মেত্তচিত্তা ন দোসন্তৰা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সাম, তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং পথৱিসমেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
২২৯. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো আগচ্ছেয্য লাখং ৱা হলিদ্দিং ৱা নীলং ৱা মঞ্জিট্ঠং ৱা আদায. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং ইমস্মিং আকাসে ৰূপং লিখিস্সামি, ৰূপপাতুভাৱং কৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো ইমস্মিং আকাসে ৰূপং লিখেয্য, ৰূপপাতুভাৱং কৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অযঞ্হি, ভন্তে, আকাসো অৰূপী অনিদস্সনো. তত্থ ন সুকৰং ৰূপং লিখিতুং, ৰূপপাতুভাৱং কাতুং; যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিমে ৱচনপথা যেহি ৱো পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং কালেন ৱা অকালেন ৱা …পে… ‘ন চেৱ… তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং আকাসসমেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
২৩০. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো আগচ্ছেয্য আদিত্তং তিণুক্কং আদায. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং ইমায আদিত্তায তিণুক্কায গঙ্গং নদিং সন্তাপেস্সামি সংপৰিতাপেস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো আদিত্তায তিণুক্কায গঙ্গং নদিং সন্তাপেয্য সংপৰিতাপেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘গঙ্গা হি, ভন্তে, নদী গম্ভীৰা অপ্পমেয্যা. সা ন সুকৰা আদিত্তায তিণুক্কায সন্তাপেতুং সংপৰিতাপেতুং; যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিমে ৱচনপথা যেহি ৱো পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং কালেন ৱা অকালেন ৱা…পে… ‘ন চেৱ… তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং গঙ্গাসমেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
২৩১. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, বিড়াৰভস্তা মদ্দিতা সুমদ্দিতা সুপৰিমদ্দিতা, মুদুকা তূলিনী ছিন্নসস্সৰা ছিন্নভব্ভৰা. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য কট্ঠং ৱা কথলং [কঠলং (সী. স্যা. পী.)] ৱা আদায. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং ইমং বিড়াৰভস্তং মদ্দিতং সুমদ্দিতং সুপৰিমদ্দিতং, মুদুকং তূলিনিং, ছিন্নসস্সৰং ছিন্নভব্ভৰং কট্ঠেন ৱা কথলেন ৱা সৰসৰং কৰিস্সামি ভৰভৰং কৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো অমুং বিড়াৰভস্তং মদ্দিতং সুমদ্দিতং সুপৰিমদ্দিতং, মুদুকং তূলিনিং, ছিন্নসস্সৰং ছিন্নভব্ভৰং কট্ঠেন ৱা কথলেন ৱা সৰসৰং কৰেয্য, ভৰভৰং কৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমু হি, ভন্তে, বিড়াৰভস্তা মদ্দিতা সুমদ্দিতা সুপৰিমদ্দিতা, মুদুকা তূলিনী, ছিন্নসস্সৰা ছিন্নভব্ভৰা. সা ন সুকৰা কট্ঠেন ৱা কথলেন ৱা সৰসৰং কাতুং ভৰভৰং কাতুং; যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিমে ৱচনপথা যেহি ৱো পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং কালেন ৱা অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা দোসন্তৰা ৱা. কালেন ৱা ভিক্খৱে পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অকালেন ৱা; ভূতেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অভূতেন ৱা; সণ্হেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং ফৰুসেন ৱা; অত্থসংহিতেন ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং অনত্থসংহিতেন ৱা; মেত্তচিত্তা ৱা, ভিক্খৱে, পৰে ৱদমানা ৱদেয্যুং দোসন্তৰা ৱা. তত্ৰাপি ৱো, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৱ নো চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সাম হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সাম মেত্তচিত্তা ন দোসন্তৰা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সাম, তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং বিড়াৰভস্তাসমেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
২৩২. ‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি, ভিক্খৱে, ককচেন চোৰা ওচৰকা অঙ্গমঙ্গানি ওকন্তেয্যুং, তত্ৰাপি যো মনো পদূসেয্য, ন মে সো তেন সাসনকৰো. তত্ৰাপি ৱো, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৱ নো চিত্তং ৱিপৰিণতং ভৱিস্সতি, ন চ পাপিকং ৱাচং নিচ্ছাৰেস্সাম, হিতানুকম্পী চ ৱিহৰিস্সাম মেত্তচিত্তা ন দোসন্তৰা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সাম তদাৰম্মণঞ্চ সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
২৩৩. ‘‘ইমঞ্চ [ইমঞ্চে (?)] তুম্হে, ভিক্খৱে, ককচূপমং ওৱাদং অভিক্খণং মনসি কৰেয্যাথ. পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, তং ৱচনপথং, অণুং ৱা থূলং ৱা, যং তুম্হে নাধিৱাসেয্যাথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ইমং ককচূপমং ওৱাদং অভিক্খণং মনসিকৰোথ. তং ৱো ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
ককচূপমসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.