৬. চেতোখিলসুত্তং
১৮৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা, পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা [চেতসোৱিনিবদ্ধা (সী.), চেতোৱিনিবদ্ধা (সাৰত্থদীপনীটীকা)] অসমুচ্ছিন্না, সো ৱতিমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.
‘‘কতমাস্স পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰি কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰি কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঠমো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মে কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি…পে… এৱমস্সাযং দুতিযো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সঙ্ঘে কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি…পে… এৱমস্সাযং ততিযো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সিক্খায কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সিক্খায কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং চতুত্থো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঞ্চমো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি. ইমাস্স পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা হোন্তি.
১৮৬. ‘‘কতমাস্স পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কামে অৱীতৰাগো [অৱিগতৰাগো (কত্থচি)] হোতি অৱিগতচ্ছন্দো অৱিগতপেমো অৱিগতপিপাসো অৱিগতপৰিড়াহো অৱিগততণ্হো. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কামে অৱীতৰাগো হোতি অৱিগতচ্ছন্দো অৱিগতপেমো অৱিগতপিপাসো অৱিগতপৰিড়াহো অৱিগততণ্হো, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঠমো চেতসোৱিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে অৱীতৰাগো হোতি…পে… এৱমস্সাযং দুতিযো চেতসোৱিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰূপে অৱীতৰাগো হোতি…পে… এৱমস্সাযং ততিযো চেতসোৱিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকং ভুঞ্জিত্ৱা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকং ভুঞ্জিত্ৱা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰতি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং চতুত্থো চেতসোৱিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’তি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’তি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঞ্চমো চেতসোৱিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি. ইমাস্স পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না হোন্তি.
‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ইমে পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা, ইমে পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না, সো ৱতিমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.
১৮৭. ‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা, পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, সো ৱতিমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতীতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি.
‘‘কতমাস্স পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰি ন কঙ্খতি ন ৱিচিকিচ্ছতি অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰি ন কঙ্খতি ন ৱিচিকিচ্ছতি অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঠমো চেতোখিলো পহীনো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মে ন কঙ্খতি ন ৱিচিকিচ্ছতি অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি…পে… এৱমস্সাযং দুতিযো চেতোখিলো পহীনো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সঙ্ঘে ন কঙ্খতি ন ৱিচিকিচ্ছতি অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি…পে… এৱমস্সাযং ততিযো চেতোখিলো পহীনো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সিক্খায ন কঙ্খতি ন ৱিচিকিচ্ছতি অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি…পে… এৱমস্সাযং চতুত্থো চেতোখিলো পহীনো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীসু ন কুপিতো হোতি ন অনত্তমনো [অত্তমনো (সী. পী.)] অনাহতচিত্তো অখিলজাতো. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীসু ন কুপিতো হোতি ন অনত্তমনো অনাহতচিত্তো অখিলজাতো, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঞ্চমো চেতোখিলো পহীনো হোতি. ইমাস্স পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা হোন্তি.
১৮৮. ‘‘কতমাস্স পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কামে ৱীতৰাগো হোতি ৱিগতচ্ছন্দো ৱিগতপেমো ৱিগতপিপাসো ৱিগতপৰিড়াহো ৱিগততণ্হো. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কামে ৱীতৰাগো হোতি ৱিগতচ্ছন্দো ৱিগতপেমো ৱিগতপিপাসো ৱিগতপৰিড়াহো ৱিগততণ্হো, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঠমো চেতসোৱিনিবন্ধো সুসমুচ্ছিন্নো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে ৱীতৰাগো হোতি…পে… ৰূপে ৱীতৰাগো হোতি…পে… ন যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকং ভুঞ্জিত্ৱা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকং ভুঞ্জিত্ৱা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰতি, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং চতুত্থো চেতসোৱিনিবন্ধো সুসমুচ্ছিন্নো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’তি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’তি, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঞ্চমো চেতসোৱিনিবন্ধো সুসমুচ্ছিন্নো হোতি. ইমাস্স পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না হোন্তি.
‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ইমে পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা, ইমে পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, সো ৱতিমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতীতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি.
১৮৯. ‘‘সো ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, উস্সোড়্হীযেৱ পঞ্চমী. স খো সো, ভিক্খৱে, এৱং উস্সোড়্হীপন্নৰসঙ্গসমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অভিনিব্বিদায, ভব্বো সম্বোধায, ভব্বো অনুত্তৰস্স যোগক্খেমস্স অধিগমায. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটিযা অণ্ডানি অট্ঠ ৱা দস ৱা দ্ৱাদস ৱা. তানস্সু কুক্কুটিযা সম্মা অধিসযিতানি সম্মা পৰিসেদিতানি সম্মা পৰিভাৱিতানি. কিঞ্চাপি তস্সা কুক্কুটিযা ন এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱতিমে কুক্কুটপোতকা পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জেয্যু’ন্তি. অথ খো ভব্বাৱ তে কুক্কুটপোতকা পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জিতুং. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, এৱং উস্সোড়্হিপন্নৰসঙ্গসমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অভিনিব্বিদায, ভব্বো সম্বোধায, ভব্বো অনুত্তৰস্স যোগক্খেমস্স অধিগমাযা’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
চেতোখিলসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.