৩. মহাদুক্খক্খন্ধসুত্তং

১৬৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসিংসু. অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৱ সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিতুং, যং নূন মযং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্যামা’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিংসু; সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এতদৱোচুং – ‘‘সমণো, আৱুসো, গোতমো কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, মযম্পি কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেম; সমণো, আৱুসো, গোতমো ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, মযম্পি ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেম; সমণো, আৱুসো, গোতমো ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, মযম্পি ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেম; ইধ নো, আৱুসো, কো ৱিসেসো, কো অধিপ্পযাসো, কিং নানাকৰণং সমণস্স ৱা গোতমস্স অম্হাকং ৱা – যদিদং ধম্মদেসনায ৱা ধম্মদেসনং, অনুসাসনিযা ৱা অনুসাসনি’’ন্তি? অথ খো তে ভিক্খূ তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিংসু, নপ্পটিক্কোসিংসু; অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু – ‘‘ভগৱতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামা’’তি.

১৬৪. অথ খো তে ভিক্খূ সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ইধ মযং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অতিপ্পগো খো তাৱ সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিতুং, যং নূন মযং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিম্হ; সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিম্হ. একমন্তং নিসিন্নে খো অম্হে, ভন্তে, তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এতদৱোচুং – ‘সমণো, আৱুসো, গোতমো কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, মযম্পি কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেম. সমণো, আৱুসো, গোতমো ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, মযম্পি ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেম. সমণো, আৱুসো, গোতমো ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, মযম্পি ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেম. ইধ নো, আৱুসো, কো ৱিসেসো, কো অধিপ্পযাসো, কিং নানাকৰণং সমণস্স ৱা গোতমস্স অম্হাকং ৱা, যদিদং ধম্মদেসনায ৱা ধম্মদেসনং অনুসাসনিযা ৱা অনুসাসনি’ন্তি. অথ খো মযং, ভন্তে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিম্হ, নপ্পটিক্কোসিম্হ; অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিম্হ – ‘ভগৱতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামা’’’তি.

১৬৫. ‘‘এৱংৱাদিনো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱমস্সু ৱচনীযা – ‘কো পনাৱুসো, কামানং অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণং? কো ৰূপানং অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণং? কো ৱেদনানং অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণ’ন্তি? এৱং পুট্ঠা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা ন চেৱ সম্পাযিস্সন্তি, উত্তৰিঞ্চ ৱিঘাতং আপজ্জিস্সন্তি. তং কিস্স হেতু? যথা তং, ভিক্খৱে, অৱিসযস্মিং. নাহং তং, ভিক্খৱে, পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায যো ইমেসং পঞ্হানং ৱেয্যাকৰণেন চিত্তং আৰাধেয্য, অঞ্ঞত্ৰ তথাগতেন ৱা তথাগতসাৱকেন ৱা, ইতো ৱা পন সুত্ৱা.

১৬৬. ‘‘কো চ, ভিক্খৱে, কামানং অস্সাদো? পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা … জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা – ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ কামগুণা. যং খো, ভিক্খৱে, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং – অযং কামানং অস্সাদো.

১৬৭. ‘‘কো চ, ভিক্খৱে, কামানং আদীনৱো? ইধ, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো যেন সিপ্পট্ঠানেন জীৱিকং কপ্পেতি – যদি মুদ্দায যদি গণনায যদি সঙ্খানেন [সঙ্খায (ক.)] যদি কসিযা যদি ৱণিজ্জায যদি গোৰক্খেন যদি ইস্সত্থেন যদি ৰাজপোৰিসেন যদি সিপ্পঞ্ঞতৰেন – সীতস্স পুৰক্খতো উণ্হস্স পুৰক্খতো ডংসমকসৱাতাতপসৰীংসপসম্ফস্সেহি ৰিস্সমানো [ঈৰযমানো (ক.), সম্ফস্সমানো (চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্ত ১৩৬)] খুপ্পিপাসায মীযমানো; অযম্পি, ভিক্খৱে, কামানং আদীনৱো সন্দিট্ঠিকো, দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু.

‘‘তস্স চে, ভিক্খৱে, কুলপুত্তস্স এৱং উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো তে ভোগা নাভিনিপ্ফজ্জন্তি. সো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি – ‘মোঘং ৱত মে উট্ঠানং, অফলো ৱত মে ৱাযামো’তি. অযম্পি, ভিক্খৱে, কামানং আদীনৱো সন্দিট্ঠিকো দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু.

‘‘তস্স চে, ভিক্খৱে, কুলপুত্তস্স এৱং উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো তে ভোগা অভিনিপ্ফজ্জন্তি. সো তেসং ভোগানং আৰক্খাধিকৰণং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি – ‘কিন্তি মে ভোগে নেৱ ৰাজানো হৰেয্যুং, ন চোৰা হৰেয্যুং, ন অগ্গি দহেয্য, ন উদকং ৱহেয্য [ৱাহেয্য (ক.)], ন অপ্পিযা দাযাদা হৰেয্যু’ন্তি. তস্স এৱং আৰক্খতো গোপযতো তে ভোগে ৰাজানো ৱা হৰন্তি, চোৰা ৱা হৰন্তি, অগ্গি ৱা দহতি, উদকং ৱা ৱহতি, অপ্পিযা ৱা দাযাদা হৰন্তি. সো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি – ‘যম্পি মে অহোসি তম্পি নো নত্থী’তি. অযম্পি, ভিক্খৱে, কামানং আদীনৱো সন্দিট্ঠিকো, দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু.

১৬৮. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু ৰাজানোপি ৰাজূহি ৱিৱদন্তি, খত্তিযাপি খত্তিযেহি ৱিৱদন্তি, ব্ৰাহ্মণাপি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিৱদন্তি, গহপতীপি গহপতীহি ৱিৱদন্তি, মাতাপি পুত্তেন ৱিৱদতি, পুত্তোপি মাতৰা ৱিৱদতি, পিতাপি পুত্তেন ৱিৱদতি, পুত্তোপি পিতৰা ৱিৱদতি, ভাতাপি ভাতৰা ৱিৱদতি, ভাতাপি ভগিনিযা ৱিৱদতি, ভগিনীপি ভাতৰা ৱিৱদতি, সহাযোপি সহাযেন ৱিৱদতি. তে তত্থ কলহৱিগ্গহৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং পাণীহিপি উপক্কমন্তি, লেড্ডূহিপি উপক্কমন্তি, দণ্ডেহিপি উপক্কমন্তি, সত্থেহিপি উপক্কমন্তি. তে তত্থ মৰণম্পি নিগচ্ছন্তি, মৰণমত্তম্পি দুক্খং. অযম্পি, ভিক্খৱে, কামানং আদীনৱো সন্দিট্ঠিকো, দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু অসিচম্মং গহেত্ৱা, ধনুকলাপং সন্নয্হিত্ৱা, উভতোব্যূড়্হং সঙ্গামং পক্খন্দন্তি উসূসুপি খিপ্পমানেসু, সত্তীসুপি খিপ্পমানাসু, অসীসুপি ৱিজ্জোতলন্তেসু. তে তত্থ উসূহিপি ৱিজ্ঝন্তি, সত্তিযাপি ৱিজ্ঝন্তি, অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি. তে তত্থ মৰণম্পি নিগচ্ছন্তি, মৰণমত্তম্পি দুক্খং. অযম্পি, ভিক্খৱে, কামানং আদীনৱো সন্দিট্ঠিকো, দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু অসিচম্মং গহেত্ৱা, ধনুকলাপং সন্নয্হিত্ৱা, অদ্দাৱলেপনা [অট্টাৱলেপনা (স্যা. ক.)] উপকাৰিযো পক্খন্দন্তি উসূসুপি খিপ্পমানেসু, সত্তীসুপি খিপ্পমানাসু, অসীসুপি ৱিজ্জোতলন্তেসু. তে তত্থ উসূহিপি ৱিজ্ঝন্তি, সত্তিযাপি ৱিজ্ঝন্তি, ছকণকাযপি [পকট্ঠিযাপি (সী.)] ওসিঞ্চন্তি, অভিৱগ্গেনপি ওমদ্দন্তি, অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি. তে তত্থ মৰণম্পি নিগচ্ছন্তি, মৰণমত্তম্পি দুক্খং. অযম্পি, ভিক্খৱে, কামানং আদীনৱো সন্দিট্ঠিকো, দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু.

১৬৯. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু সন্ধিম্পি ছিন্দন্তি, নিল্লোপম্পি হৰন্তি, একাগাৰিকম্পি কৰোন্তি, পৰিপন্থেপি তিট্ঠন্তি, পৰদাৰম্পি গচ্ছন্তি. তমেনং ৰাজানো গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেন্তি – কসাহিপি তাড়েন্তি, ৱেত্তেহিপি তাড়েন্তি, অড্ঢদণ্ডকেহিপি তাড়েন্তি; হত্থম্পি ছিন্দন্তি, পাদম্পি ছিন্দন্তি, হত্থপাদম্পি ছিন্দন্তি, কণ্ণম্পি ছিন্দন্তি, নাসম্পি ছিন্দন্তি, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দন্তি; বিলঙ্গথালিকম্পি কৰোন্তি, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি কৰোন্তি, ৰাহুমুখম্পি কৰোন্তি, জোতিমালিকম্পি কৰোন্তি, হত্থপজ্জোতিকম্পি কৰোন্তি, এৰকৱত্তিকম্পি কৰোন্তি, চীৰকৱাসিকম্পি কৰোন্তি, এণেয্যকম্পি কৰোন্তি, বড়িসমংসিকম্পি কৰোন্তি, কহাপণিকম্পি কৰোন্তি, খাৰাপতচ্ছিকম্পি কৰোন্তি, পলিঘপৰিৱত্তিকম্পি কৰোন্তি, পলালপীঠকম্পি কৰোন্তি, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চন্তি, সুনখেহিপি খাদাপেন্তি, জীৱন্তম্পি সূলে উত্তাসেন্তি, অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি. তে তত্থ মৰণম্পি নিগচ্ছন্তি, মৰণমত্তম্পি দুক্খং. অযম্পি, ভিক্খৱে, কামানং আদীনৱো সন্দিট্ঠিকো, দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু কাযেন দুচ্চৰিতং চৰন্তি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰন্তি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰন্তি. তে কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি. অযম্পি, ভিক্খৱে, কামানং আদীনৱো সম্পৰাযিকো, দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণং কামানমেৱ হেতু.

১৭০. ‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, কামানং নিস্সৰণং? যো খো, ভিক্খৱে, কামেসু ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং – ইদং কামানং নিস্সৰণং.

‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা এৱং কামানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নপ্পজানন্তি তে ৱত সামং ৱা কামে পৰিজানিস্সন্তি, পৰং ৱা তথত্তায সমাদপেস্সন্তি যথা পটিপন্নো কামে পৰিজানিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা এৱং কামানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং পজানন্তি, তে ৱত সামং ৱা কামে পৰিজানিস্সন্তি পৰং ৱা তথত্তায সমাদপেস্সন্তি যথা পটিপন্নো কামে পৰিজানিস্সতীতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

১৭১. ‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ৰূপানং অস্সাদো? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, খত্তিযকঞ্ঞা ৱা ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞা ৱা গহপতিকঞ্ঞা ৱা পন্নৰসৱস্সুদ্দেসিকা ৱা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা ৱা, নাতিদীঘা নাতিৰস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাড়ী নাচ্চোদাতা পৰমা সা, ভিক্খৱে, তস্মিং সমযে সুভা ৱণ্ণনিভাতি? ‘এৱং, ভন্তে’. যং খো, ভিক্খৱে, সুভং ৱণ্ণনিভং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং – অযং ৰূপানং অস্সাদো.

‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ৰূপানং আদীনৱো? ইধ, ভিক্খৱে, তমেৱ ভগিনিং পস্সেয্য অপৰেন সমযেন আসীতিকং ৱা নাৱুতিকং ৱা ৱস্সসতিকং ৱা জাতিযা, জিণ্ণং গোপানসিৱঙ্কং ভোগ্গং দণ্ডপৰাযনং পৱেধমানং গচ্ছন্তিং আতুৰং গতযোব্বনং খণ্ডদন্তং [খণ্ডদন্তিং (সী. পী.)] পলিতকেসং [পলিতকেসিং], ৱিলূনং খলিতসিৰং ৱলিনং তিলকাহতগত্তং [তিলকাহতগত্তিং (বহূসু) অট্ঠকথা টীকা ওলোকেতব্বা]. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, যা পুৰিমা সুভা ৱণ্ণনিভা সা অন্তৰহিতা, আদীনৱো পাতুভূতোতি? ‘এৱং, ভন্তে’. অযম্পি, ভিক্খৱে, ৰূপানং আদীনৱো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, তমেৱ ভগিনিং পস্সেয্য আবাধিকং দুক্খিতং বাড়্হগিলানং, সকে মুত্তকৰীসে পলিপন্নং সেমানং [সেয্যমানং (ক.)], অঞ্ঞেহি ৱুট্ঠাপিযমানং, অঞ্ঞেহি সংৱেসিযমানং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, যা পুৰিমা সুভা ৱণ্ণনিভা সা অন্তৰহিতা, আদীনৱো পাতুভূতোতি? ‘এৱং, ভন্তে’. অযম্পি, ভিক্খৱে, ৰূপানং আদীনৱো.

১৭২. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, তমেৱ ভগিনিং পস্সেয্য সৰীৰং সিৱথিকায ছড্ডিতং – একাহমতং ৱা দ্ৱীহমতং ৱা তীহমতং ৱা, উদ্ধুমাতকং ৱিনীলকং ৱিপুব্বকজাতং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, যা পুৰিমা সুভা ৱণ্ণনিভা সা অন্তৰহিতা, আদীনৱো পাতুভূতোতি? ‘এৱং, ভন্তে’. অযম্পি, ভিক্খৱে, ৰূপানং আদীনৱো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, তমেৱ ভগিনিং পস্সেয্য সৰীৰং সিৱথিকায ছড্ডিতং – কাকেহি ৱা খজ্জমানং, কুললেহি ৱা খজ্জমানং, গিজ্ঝেহি ৱা খজ্জমানং, কঙ্কেহি ৱা খজ্জমানং, সুনখেহি ৱা খজ্জমানং, ব্যগ্ঘেহি ৱা খজ্জমানং, দীপীহি ৱা খজ্জমানং, সিঙ্গালেহি ৱা খজ্জমানং, ৱিৱিধেহি ৱা পাণকজাতেহি খজ্জমানং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, যা পুৰিমা সুভা ৱণ্ণনিভা সা অন্তৰহিতা, আদীনৱো পাতুভূতোতি? ‘এৱং, ভন্তে’. অযম্পি, ভিক্খৱে, ৰূপানং আদীনৱো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, তমেৱ ভগিনিং পস্সেয্য সৰীৰং সিৱথিকায ছড্ডিতং – অট্ঠিকসঙ্খলিকং সমংসলোহিতং ন্হাৰুসম্বন্ধং, অট্ঠিকসঙ্খলিকং নিমংসলোহিতমক্খিতং ন্হাৰুসম্বন্ধং, অট্ঠিকসঙ্খলিকং অপগতমংসলোহিতং ন্হাৰুসম্বন্ধং, অট্ঠিকানি অপগতসম্বন্ধানি দিসাৱিদিসাৱিক্খিত্তানি – অঞ্ঞেন হত্থট্ঠিকং, অঞ্ঞেন পাদট্ঠিকং, অঞ্ঞেন গোপ্ফকট্ঠিকং, অঞ্ঞেন জঙ্ঘট্ঠিকং, অঞ্ঞেন ঊৰুট্ঠিকং, অঞ্ঞেন কটিট্ঠিকং, অঞ্ঞেন ফাসুকট্ঠিকং, অঞ্ঞেন পিট্ঠিট্ঠিকং, অঞ্ঞেন খন্ধট্ঠিকং, অঞ্ঞেন গীৱট্ঠিকং, অঞ্ঞেন হনুকট্ঠিকং, অঞ্ঞেন দন্তট্ঠিকং, অঞ্ঞেন সীসকটাহং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, যা পুৰিমা সুভা ৱণ্ণনিভা সা অন্তৰহিতা, আদীনৱো পাতুভূতোতি? ‘এৱং, ভন্তে’. অযম্পি, ভিক্খৱে, ৰূপানং আদীনৱো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, তমেৱ ভগিনিং পস্সেয্য সৰীৰং সিৱথিকায ছড্ডিতং – অট্ঠিকানি সেতানি সঙ্খৱণ্ণপটিভাগানি, অট্ঠিকানি পুঞ্জকিতানি তেৰোৱস্সিকানি, অট্ঠিকানি পূতীনি চুণ্ণকজাতানি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, যা পুৰিমা সুভা ৱণ্ণনিভা সা অন্তৰহিতা, আদীনৱো পাতুভূতোতি? ‘এৱং, ভন্তে’. অযম্পি, ভিক্খৱে, ৰূপানং আদীনৱো.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰূপানং নিস্সৰণং? যো, ভিক্খৱে, ৰূপেসু ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং – ইদং ৰূপানং নিস্সৰণং.

‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা এৱং ৰূপানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নপ্পজানন্তি তে ৱত সামং ৱা ৰূপে পৰিজানিস্সন্তি, পৰং ৱা তথত্তায সমাদপেস্সন্তি যথা পটিপন্নো ৰূপে পৰিজানিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা এৱং ৰূপানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং পজানন্তি তে ৱত সামং ৱা ৰূপে পৰিজানিস্সন্তি পৰং ৱা তথত্তায সমাদপেস্সন্তি যথা পটিপন্নো ৰূপে পৰিজানিস্সতীতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

১৭৩. ‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ৱেদনানং অস্সাদো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, নেৱ তস্মিং সমযে অত্তব্যাবাধাযপি চেতেতি, ন পৰব্যাবাধাযপি চেতেতি, ন উভযব্যাবাধাযপি চেতেতি; অব্যাবজ্ঝংযেৱ তস্মিং সমযে ৱেদনং ৱেদেতি. অব্যাবজ্ঝপৰমাহং, ভিক্খৱে, ৱেদনানং অস্সাদং ৱদামি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে… যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা, উপেক্খকো চ ৱিহৰতি, সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে… যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, নেৱ তস্মিং সমযে অত্তব্যাবাধাযপি চেতেতি, ন পৰব্যাবাধাযপি চেতেতি, ন উভযব্যাবাধাযপি চেতেতি; অব্যাবজ্ঝংযেৱ তস্মিং সমযে ৱেদনং ৱেদেতি. অব্যাবজ্ঝপৰমাহং, ভিক্খৱে, ৱেদনানং অস্সাদং ৱদামি.

১৭৪. ‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ৱেদনানং আদীনৱো? যং, ভিক্খৱে, ৱেদনা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা – অযং ৱেদনানং আদীনৱো.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱেদনানং নিস্সৰণং? যো, ভিক্খৱে, ৱেদনাসু ছন্দৰাগৱিনযো, ছন্দৰাগপ্পহানং – ইদং ৱেদনানং নিস্সৰণং.

‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা এৱং ৱেদনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নপ্পজানন্তি, তে ৱত সামং ৱা ৱেদনং পৰিজানিস্সন্তি, পৰং ৱা তথত্তায সমাদপেস্সন্তি যথা পটিপন্নো ৱেদনং পৰিজানিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা এৱং ৱেদনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং পজানন্তি তে ৱত সামং ৱা ৱেদনং পৰিজানিস্সন্তি, পৰং ৱা তথত্তায সমাদপেস্সন্তি যথা পটিপন্নো ৱেদনং পৰিজানিস্সতীতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

মহাদুক্খক্খন্ধসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.