২. মহাসীহনাদসুত্তং
১৪৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি বহিনগৰে অপৰপুৰে ৱনসণ্ডে. তেন খো পন সমযেন সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো অচিৰপক্কন্তো হোতি ইমস্মা ধম্মৱিনযা. সো ৱেসালিযং পৰিসতি [পৰিসতিং (সী. পী.)] এৱং [এতং (পী. ক.)] ৱাচং ভাসতি – ‘‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰি [উত্তৰিং (পী.)] মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো. তক্কপৰিযাহতং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভানং. যস্স চ খ্ৱাস্স অত্থায ধম্মো দেসিতো সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’’তি.
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসি. অস্সোসি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো সুনক্খত্তস্স লিচ্ছৱিপুত্তস্স ৱেসালিযং পৰিসতি এৱং ৱাচং ভাসমানস্স – ‘‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো. তক্কপৰিযাহতং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভানং. যস্স চ খ্ৱাস্স অত্থায ধম্মো দেসিতো সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’’তি.
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুনক্খত্তো, ভন্তে, লিচ্ছৱিপুত্তো অচিৰপক্কন্তো ইমস্মা ধম্মৱিনযা. সো ৱেসালিযং পৰিসতি এৱং ৱাচং ভাসতি – ‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো. তক্কপৰিযাহতং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভানং. যস্স চ খ্ৱাস্স অত্থায ধম্মো দেসিতো সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’’’তি.
১৪৭. ‘‘কোধনো হেসো, সাৰিপুত্ত, সুনক্খত্তো মোঘপুৰিসো. কোধা চ পনস্স এসা ৱাচা ভাসিতা. ‘অৱণ্ণং ভাসিস্সামী’তি খো, সাৰিপুত্ত, সুনক্খত্তো মোঘপুৰিসো ৱণ্ণংযেৱ তথাগতস্স ভাসতি. ৱণ্ণো হেসো, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স যো এৱং ৱদেয্য – ‘যস্স চ খ্ৱাস্স অত্থায ধম্মো দেসিতো সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’তি.
‘‘অযম্পি হি নাম, সাৰিপুত্ত, সুনক্খত্তস্স মোঘপুৰিসস্স মযি ধম্মন্ৱযো ন ভৱিস্সতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি, সত্থা দেৱমনুস্সানং, বুদ্ধো ভগৱা’তি.
‘‘অযম্পি হি নাম, সাৰিপুত্ত, সুনক্খত্তস্স মোঘপুৰিসস্স মযি ধম্মন্ৱযো ন ভৱিস্সতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি; আৱিভাৱং, তিৰোভাৱং; তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসে; পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৱিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰিমসতি পৰিমজ্জতি; যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতী’তি.
‘‘অযম্পি হি নাম, সাৰিপুত্ত, সুনক্খত্তস্স মোঘপুৰিসস্স মযি ধম্মন্ৱযো ন ভৱিস্সতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি – দিব্বে চ মানুসে চ, যে দূৰে সন্তিকে চা’তি.
‘‘অযম্পি হি নাম, সাৰিপুত্ত, সুনক্খত্তস্স মোঘপুৰিসস্স মযি ধম্মন্ৱযো ন ভৱিস্সতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি – সৰাগং ৱা চিত্তং সৰাগং চিত্তন্তি পজানাতি, ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ৱীতৰাগং চিত্তন্তি পজানাতি; সদোসং ৱা চিত্তং সদোসং চিত্তন্তি পজানাতি, ৱীতদোসং ৱা চিত্তং ৱীতদোসং চিত্তন্তি পজানাতি; সমোহং ৱা চিত্তং সমোহং চিত্তন্তি পজানাতি, ৱীতমোহং ৱা চিত্তং ৱীতমোহং চিত্তন্তি পজানাতি; সংখিত্তং ৱা চিত্তং সংখিত্তং চিত্তন্তি পজানাতি, ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং ৱিক্খিত্তং চিত্তন্তি পজানাতি; মহগ্গতং ৱা চিত্তং মহগ্গতং চিত্তন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৱা চিত্তং অমহগ্গতং চিত্তন্তি পজানাতি; সউত্তৰং ৱা চিত্তং সউত্তৰং চিত্তন্তি পজানাতি, অনুত্তৰং ৱা চিত্তং অনুত্তৰং চিত্তন্তি পজানাতি; সমাহিতং ৱা চিত্তং সমাহিতং চিত্তন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৱা চিত্তং অসমাহিতং চিত্তন্তি পজানাতি; ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ৱিমুত্তং চিত্তন্তি পজানাতি, অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং অৱিমুত্তং চিত্তন্তি পজানাতী’তি.
১৪৮. ‘‘দস খো পনিমানি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলানি যেহি বলেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি. কতমানি দস?
‘‘ইধ, সাৰিপুত্ত, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, তথাগতো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো ৱিপাকং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো ৱিপাকং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, তথাগতো সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতো সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, তথাগতো অনেকধাতুনানাধাতুলোকং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতো অনেকধাতুনানাধাতুলোকং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, তথাগতো সত্তানং নানাধিমুত্তিকতং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতো সত্তানং নানাধিমুত্তিকতং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, তথাগতো পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতো পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, তথাগতো ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসং ৱোদানং ৱুট্ঠানং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতো ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসং ৱোদানং ৱুট্ঠানং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, তথাগতো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. যম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, তথাগতো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. যম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, তথাগতো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, ইদম্পি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘ইমানি খো, সাৰিপুত্ত, দস তথাগতস্স তথাগতবলানি যেহি বলেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
১৪৯. ‘‘যো খো মং, সাৰিপুত্ত, এৱং জানন্তং এৱং পস্সন্তং এৱং ৱদেয্য – ‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো; তক্কপৰিযাহতং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভান’ন্তি, তং, সাৰিপুত্ত, ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, এৱং সম্পদমিদং, সাৰিপুত্ত, ৱদামি. তং ৱাচং অপ্পহায, তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.
১৫০. ‘‘চত্তাৰিমানি, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স ৱেসাৰজ্জানি যেহি ৱেসাৰজ্জেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি. কতমানি চত্তাৰি?
‘‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতো ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধা’তি. তত্ৰ ৱত মং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মিং সহধম্মেন পটিচোদেস্সতীতি নিমিত্তমেতং, সাৰিপুত্ত, ন সমনুপস্সামি. এতমহং [এতম্পহং (সী. পী.)], সাৰিপুত্ত, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো ৱিহৰামি.
‘‘‘খীণাসৱস্স তে পটিজানতো ইমে আসৱা অপৰিক্খীণা’তি. তত্ৰ ৱত মং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মিং সহধম্মেন পটিচোদেস্সতীতি নিমিত্তমেতং, সাৰিপুত্ত, ন সমনুপস্সামি. এতমহং, সাৰিপুত্ত, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো ৱিহৰামি.
‘‘‘যে খো পন তে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা, তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’তি. তত্ৰ ৱত মং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মিং সহধম্মেন পটিচোদেস্সতীতি নিমিত্তমেতং, সাৰিপুত্ত, ন সমনুপস্সামি. এতমহং, সাৰিপুত্ত, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো ৱিহৰামি.
‘‘‘যস্স খো পন তে অত্থায ধম্মো দেসিতো, সো ন নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’তি. তত্ৰ ৱত মং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মিং সহধম্মেন পটিচোদেস্সতী’তি নিমিত্তমেতং, সাৰিপুত্ত, ন সমনুপস্সামি. এতমহং, সাৰিপুত্ত, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো ৱিহৰামি.
‘‘ইমানি খো, সাৰিপুত্ত, চত্তাৰি তথাগতস্স ৱেসাৰজ্জানি যেহি ৱেসাৰজ্জেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.
‘‘যো খো মং, সাৰিপুত্ত, এৱং জানন্তং এৱং পস্সন্তং এৱং ৱদেয্য – ‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো, তক্কপৰিযাহতং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভান’ন্তি, তং, সাৰিপুত্ত, ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, এৱং সম্পদমিদং, সাৰিপুত্ত, ৱদামি. তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.
১৫১. ‘‘অট্ঠ খো ইমা, সাৰিপুত্ত, পৰিসা. কতমা অট্ঠ? খত্তিযপৰিসা, ব্ৰাহ্মণপৰিসা, গহপতিপৰিসা, সমণপৰিসা, চাতুমহাৰাজিকপৰিসা [চাতুম্মহাৰাজিকা (সী. স্যা. পী.)], তাৱতিংসপৰিসা, মাৰপৰিসা, ব্ৰহ্মপৰিসা – ইমা খো, সাৰিপুত্ত, অট্ঠ পৰিসা. ইমেহি খো, সাৰিপুত্ত, চতূহি ৱেসাৰজ্জেহি সমন্নাগতো তথাগতো ইমা অট্ঠ পৰিসা উপসঙ্কমতি অজ্ঝোগাহতি. অভিজানামি খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, অনেকসতং খত্তিযপৰিসং উপসঙ্কমিতা. তত্ৰপি মযা সন্নিসিন্নপুব্বঞ্চেৱ, সল্লপিতপুব্বঞ্চ, সাকচ্ছা চ সমাপজ্জিতপুব্বা. তত্ৰ ৱত মং ভযং ৱা সাৰজ্জং ৱা ওক্কমিস্সতীতি নিমিত্তমেতং, সাৰিপুত্ত, ন সমনুপস্সামি. এতমহং, সাৰিপুত্ত, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো ৱিহৰামি.
‘‘অভিজানামি খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, অনেকসতং ব্ৰাহ্মণপৰিসং…পে… গহপতিপৰিসং… সমণপৰিসং… চাতুমহাৰাজিকপৰিসং… তাৱতিংসপৰিসং… মাৰপৰিসং… ব্ৰহ্মপৰিসং উপসঙ্কমিতা. তত্ৰপি মযা সন্নিসিন্নপুব্বঞ্চেৱ, সল্লপিতপুব্বঞ্চ, সাকচ্ছা চ সমাপজ্জিতপুব্বা. তত্ৰ ৱত মং ভযং ৱা সাৰজ্জং ৱা ওক্কমিস্সতীতি নিমিত্তমেতং, সাৰিপুত্ত, ন সমনুপস্সামি. এতমহং, সাৰিপুত্ত, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো ৱিহৰামি.
‘‘যো খো মং, সাৰিপুত্ত, এৱং জানন্তং এৱং পস্সন্তং এৱং ৱদেয্য – ‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো, তক্কপৰিযাহতং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভান’ন্তি, তং, সাৰিপুত্ত, ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, এৱং সম্পদমিদং, সাৰিপুত্ত, ৱদামি. তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.
১৫২. ‘‘চতস্সো খো ইমা, সাৰিপুত্ত, যোনিযো. কতমা চতস্সো? অণ্ডজা যোনি, জলাবুজা যোনি, সংসেদজা যোনি, ওপপাতিকা যোনি. কতমা চ, সাৰিপুত্ত, অণ্ডজা যোনি? যে খো তে, সাৰিপুত্ত, সত্তা অণ্ডকোসং অভিনিব্ভিজ্জ জাযন্তি – অযং ৱুচ্চতি, সাৰিপুত্ত, অণ্ডজা যোনি. কতমা চ, সাৰিপুত্ত, জলাবুজা যোনি? যে খো তে, সাৰিপুত্ত, সত্তা ৱত্থিকোসং অভিনিব্ভিজ্জ জাযন্তি – অযং ৱুচ্চতি, সাৰিপুত্ত, জলাবুজা যোনি. কতমা চ, সাৰিপুত্ত, সংসেদজা যোনি? যে খো তে, সাৰিপুত্ত, সত্তা পূতিমচ্ছে ৱা জাযন্তি পূতিকুণপে ৱা পূতিকুম্মাসে ৱা চন্দনিকাযে ৱা ওড়িগল্লে ৱা জাযন্তি – অযং ৱুচ্চতি, সাৰিপুত্ত, সংসেদজা যোনি. কতমা চ, সাৰিপুত্ত, ওপপাতিকা যোনি? দেৱা, নেৰযিকা, একচ্চে চ মনুস্সা, একচ্চে চ ৱিনিপাতিকা – অযং ৱুচ্চতি, সাৰিপুত্ত, ওপপাতিকা যোনি. ইমা খো, সাৰিপুত্ত, চতস্সো যোনিযো.
‘‘যো খো মং, সাৰিপুত্ত, এৱং জানন্তং এৱং পস্সন্তং এৱং ৱদেয্য – ‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো, তক্কপৰিযাহতং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভান’ন্তি, তং, সাৰিপুত্ত, ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, এৱং সম্পদমিদং, সাৰিপুত্ত, ৱদামি. তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.
১৫৩. ‘‘পঞ্চ খো ইমা, সাৰিপুত্ত, গতিযো. কতমা পঞ্চ? নিৰযো, তিৰচ্ছানযোনি, পেত্তিৱিসযো, মনুস্সা, দেৱা. নিৰযঞ্চাহং, সাৰিপুত্ত, পজানামি, নিৰযগামিঞ্চ মগ্গং, নিৰযগামিনিঞ্চ পটিপদং; যথা পটিপন্নো চ কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. তিৰচ্ছানযোনিঞ্চাহং, সাৰিপুত্ত, পজানামি, তিৰচ্ছানযোনিগামিঞ্চ মগ্গং, তিৰচ্ছানযোনিগামিনিঞ্চ পটিপদং; যথা পটিপন্নো চ কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তিৰচ্ছানযোনিং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. পেত্তিৱিসযং চাহং, সাৰিপুত্ত, পজানামি, পেত্তিৱিসযগামিঞ্চ মগ্গং, পেত্তিৱিসযগামিনিঞ্চ পটিপদং; যথা পটিপন্নো চ কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পেত্তিৱিসযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. মনুস্সে চাহং, সাৰিপুত্ত, পজানামি, মনুস্সলোকগামিঞ্চ মগ্গং, মনুস্সলোকগামিনিঞ্চ পটিপদং; যথা পটিপন্নো চ কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনুস্সেসু উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. দেৱে চাহং, সাৰিপুত্ত, পজানামি, দেৱলোকগামিঞ্চ মগ্গং, দেৱলোকগামিনিঞ্চ পটিপদং; যথা পটিপন্নো চ কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. নিব্বানঞ্চাহং, সাৰিপুত্ত, পজানামি, নিব্বানগামিঞ্চ মগ্গং, নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং; যথা পটিপন্নো চ আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি তঞ্চ পজানামি.
১৫৪. ‘‘ইধাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জিস্সতীতি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্নং, একন্তদুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদযমানং. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, অঙ্গাৰকাসু সাধিকপোৰিসা পূৰা অঙ্গাৰানং ৱীতচ্চিকানং ৱীতধূমানং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো একাযনেন মগ্গেন তমেৱ অঙ্গাৰকাসুং পণিধায. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো দিস্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘তথাযং ভৱং পুৰিসো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা ইমংযেৱ অঙ্গাৰকাসুং আগমিস্সতী’তি. তমেনং পস্সেয্য অপৰেন সমযেন তস্সা অঙ্গাৰকাসুযা পতিতং, একন্তদুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদযমানং. এৱমেৱ খো অহং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জিস্সতীতি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্নং, একন্তদুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদযমানং.
‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তিৰচ্ছানযোনিং উপপজ্জিস্সতীতি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তিৰচ্ছানযোনিং উপপন্নং, দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদযমানং. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, গূথকূপো সাধিকপোৰিসো, পূৰো গূথস্স. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো একাযনেন মগ্গেন তমেৱ গূথকূপং পণিধায. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো দিস্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘তথাযং ভৱং পুৰিসো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো যথা ইমংযেৱ গূথকূপং আগমিস্সতী’তি. তমেনং পস্সেয্য অপৰেন সমযেন তস্মিং গূথকূপে পতিতং, দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদযমানং. এৱমেৱ খো অহং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তিৰচ্ছানযোনিং উপপজ্জিস্সতীতি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তিৰচ্ছানযোনিং উপপন্নং, দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদযমানং.
‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পেত্তিৱিসযং উপপজ্জিস্সতীতি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পেত্তিৱিসযং উপপন্নং, দুক্খবহুলা ৱেদনা ৱেদযমানং. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, ৰুক্খো ৱিসমে ভূমিভাগে জাতো তনুপত্তপলাসো কবৰচ্ছাযো. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো একাযনেন মগ্গেন তমেৱ ৰুক্খং পণিধায. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো দিস্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘তথাযং ভৱং পুৰিসো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা ইমংযেৱ ৰুক্খং আগমিস্সতী’তি. তমেনং পস্সেয্য, অপৰেন সমযেন তস্স ৰুক্খস্স ছাযায নিসিন্নং ৱা নিপন্নং ৱা দুক্খবহুলা ৱেদনা ৱেদযমানং. এৱমেৱ খো অহং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পেত্তিৱিসযং উপপজ্জিস্সতীতি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পেত্তিৱিসযং উপপন্নং, দুক্খবহুলা ৱেদনা ৱেদযমানং.
‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনুস্সেসু উপপজ্জিস্সতীতি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনুস্সেসু উপপন্নং, সুখবহুলা ৱেদনা ৱেদযমানং. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, ৰুক্খো সমে ভূমিভাগে জাতো বহলপত্তপলাসো সন্দচ্ছাযো [সণ্ডচ্ছাযো (স্যা.), সন্তচ্ছাযো (ক.)]. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো একাযনেন মগ্গেন তমেৱ ৰুক্খং পণিধায. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো দিস্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘তথাযং ভৱং পুৰিসো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা ইমমেৱ ৰুক্খং আগমিস্সতী’তি. তমেনং পস্সেয্য অপৰেন সমযেন তস্স ৰুক্খস্স ছাযায নিসিন্নং ৱা নিপন্নং ৱা সুখবহুলা ৱেদনা ৱেদযমানং. এৱমেৱ খো অহং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনুস্সেসু উপপজ্জিস্সতীতি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনুস্সেসু উপপন্নং, সুখবহুলা ৱেদনা ৱেদযমানং.
‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতী’তি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নং, একন্তসুখা ৱেদনা ৱেদযমানং. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, পাসাদো, তত্ৰাস্স কূটাগাৰং উল্লিত্তাৱলিত্তং নিৱাতং ফুসিতগ্গড়ং পিহিতৱাতপানং. তত্ৰাস্স পল্লঙ্কো গোনকত্থতো পটিকত্থতো পটলিকত্থতো কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণো সউত্তৰচ্ছদো উভতোলোহিতকূপধানো. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো একাযনেন মগ্গেন তমেৱ পাসাদং পণিধায. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো দিস্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘তথাযং ভৱং পুৰিসো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা ইমংযেৱ পাসাদং আগমিস্সতী’তি. তমেনং পস্সেয্য অপৰেন সমযেন তস্মিং পাসাদে তস্মিং কূটাগাৰে তস্মিং পল্লঙ্কে নিসিন্নং ৱা নিপন্নং ৱা একন্তসুখা ৱেদনা ৱেদযমানং. এৱমেৱ খো অহং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতীতি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নং, একন্তসুখা ৱেদনা ৱেদযমানং.
‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা আসৱানং খযা অনাসং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতীতি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তং, একন্তসুখা ৱেদনা ৱেদযমানং. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, পোক্খৰণী অচ্ছোদকা সাতোদকা সীতোদকা সেতকা সুপতিত্থা ৰমণীযা. অৱিদূৰে চস্সা তিব্বো ৱনসণ্ডো. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো একাযনেন মগ্গেন তমেৱ পোক্খৰণিং পণিধায. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো দিস্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘তথা ভৱং পুৰিসো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা ইমংযেৱ পোক্খৰণিং আগমিস্সতী’তি. তমেনং পস্সেয্য অপৰেন সমযেন তং পোক্খৰণিং ওগাহেত্ৱা ন্হাযিত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ সব্বদৰথকিলমথপৰিড়াহং পটিপ্পস্সম্ভেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা তস্মিং ৱনসণ্ডে নিসিন্নং ৱা নিপন্নং ৱা, একন্তসুখা ৱেদনা ৱেদযমানং. এৱমেৱ খো অহং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতী’তি. তমেনং পস্সামি অপৰেন সমযেন আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তং, একন্তসুখা ৱেদনা ৱেদযমানং. ইমা খো, সাৰিপুত্ত, পঞ্চ গতিযো.
‘‘যো খো মং, সাৰিপুত্ত, এৱং জানন্তং এৱং পস্সন্তং এৱং ৱদেয্য – ‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো; তক্কপৰিযাহতং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভান’ন্তি তং, সাৰিপুত্ত, ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, এৱং সম্পদমিদং, সাৰিপুত্ত, ৱদামি ‘তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে’.
১৫৫. ‘‘অভিজানামি খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতা [চৰিত্ৱা (ক.)] – তপস্সী সুদং হোমি পৰমতপস্সী, লূখো সুদং [লূখস্সুদং (সী. পী.)] হোমি পৰমলূখো, জেগুচ্ছী সুদং হোমি পৰমজেগুচ্ছী, পৱিৱিত্তো সুদং [পৱিৱিত্তস্সুদং (সী. পী.)] হোমি পৰমপৱিৱিত্তো. তত্ৰাস্সু মে ইদং, সাৰিপুত্ত, তপস্সিতায হোতি – অচেলকো হোমি মুত্তাচাৰো হত্থাপলেখনো [হত্থাৱলেখনো (স্যা.)], ন এহিভদ্দন্তিকো ন তিট্ঠভদ্দন্তিকো; নাভিহটং ন উদ্দিস্সকতং ন নিমন্তনং সাদিযামি. সো ন কুম্ভিমুখা পটিগ্গণ্হামি, ন কড়োপিমুখা পটিগ্গণ্হামি, ন এড়কমন্তৰং, ন দণ্ডমন্তৰং, ন মুসলমন্তৰং, ন দ্ৱিন্নং ভুঞ্জমানানং, ন গব্ভিনিযা, ন পাযমানায [পাযন্তিযা (ক.)], ন পুৰিসন্তৰগতায, ন সঙ্কিত্তীসু, ন যত্থ সা উপট্ঠিতো হোতি, ন যত্থ মক্খিকা সণ্ডসণ্ডচাৰিনী; ন মচ্ছং ন মংসং ন সুৰং ন মেৰযং ন থুসোদকং পিৱামি; সো একাগাৰিকো ৱা হোমি একালোপিকো, দ্ৱাগাৰিকো ৱা হোমি দ্ৱালোপিকো…পে… সত্তাগাৰিকো ৱা হোমি সত্তালোপিকো; একিস্সাপি দত্তিযা যাপেমি, দ্ৱীহিপি দত্তীহি যাপেমি…পে… সত্তহিপি দত্তীহি যাপেমি; একাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেমি, দ্ৱীহিকম্পি আহাৰং আহাৰেমি…পে… সত্তাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেমি; ইতি এৱৰূপং অদ্ধমাসিকম্পি পৰিযাযভত্তভোজনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰামি.
‘‘সো সাকভক্খো ৱা হোমি, সামাকভক্খো ৱা হোমি, নীৱাৰভক্খো ৱা হোমি, দদ্দুলভক্খো ৱা হোমি, হটভক্খো ৱা হোমি, কণভক্খো ৱা হোমি, আচামভক্খো ৱা হোমি, পিঞ্ঞাকভক্খো ৱা হোমি, তিণভক্খো ৱা হোমি, গোমযভক্খো ৱা হোমি, ৱনমূলফলাহাৰো যাপেমি পৱত্তফলভোজী.
‘‘সো সাণানিপি ধাৰেমি, মসাণানিপি ধাৰেমি, ছৱদুস্সানিপি ধাৰেমি, পংসুকূলানিপি ধাৰেমি, তিৰীটানিপি ধাৰেমি, অজিনম্পি ধাৰেমি, অজিনক্খিপম্পি ধাৰেমি, কুসচীৰম্পি ধাৰেমি, ৱাকচীৰম্পি ধাৰেমি, ফলকচীৰম্পি ধাৰেমি, কেসকম্বলম্পি ধাৰেমি, ৱাড়কম্বলম্পি ধাৰেমি, উলূকপক্খম্পি ধাৰেমি; কেসমস্সুলোচকোপি হোমি কেসমস্সুলোচনানুযোগমনুযুত্তো; উব্ভট্ঠকোপি হোমি আসনপটিক্খিত্তো; উক্কুটিকোপি হোমি উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তো; কণ্টকাপস্সযিকোপি হোমি কণ্টকাপস্সযে সেয্যং কপ্পেমি [ইমস্সানন্তৰে অঞ্ঞোপি কোচি পাঠপদেসো অঞ্ঞেসু আজীৱকৱতদীপকসুত্তেসু দিস্সতি]; সাযততিযকম্পি উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰামি – ইতি এৱৰূপং অনেকৱিহিতং কাযস্স আতাপনপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰামি. ইদংসু মে, সাৰিপুত্ত, তপস্সিতায হোতি.
১৫৬. ‘‘তত্ৰাস্সু মে ইদং, সাৰিপুত্ত, লূখস্মিং হোতি – নেকৱস্সগণিকং ৰজোজল্লং কাযে সন্নিচিতং হোতি পপটিকজাতং. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, তিন্দুকখাণু নেকৱস্সগণিকো সন্নিচিতো হোতি পপটিকজাতো, এৱমেৱাস্সু মে, সাৰিপুত্ত, নেকৱস্সগণিকং ৰজোজল্লং কাযে সন্নিচিতং হোতি পপটিকজাতং. তস্স ময্হং, সাৰিপুত্ত, ন এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং ইমং ৰজোজল্লং পাণিনা পৰিমজ্জেয্যং, অঞ্ঞে ৱা পন মে ইমং ৰজোজল্লং পাণিনা পৰিমজ্জেয্যু’ন্তি. এৱম্পি মে, সাৰিপুত্ত, ন হোতি. ইদংসু মে, সাৰিপুত্ত, লূখস্মিং হোতি.
‘‘তত্ৰাস্সু মে ইদং, সাৰিপুত্ত, জেগুচ্ছিস্মিং হোতি – সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, সতোৱ অভিক্কমামি, সতোৱ পটিক্কমামি, যাৱ উদকবিন্দুম্হিপি মে দযা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি – ‘মাহং খুদ্দকে পাণে ৱিসমগতে সঙ্ঘাতং আপাদেসি’ন্তি. ইদংসু মে, সাৰিপুত্ত, জেগুচ্ছিস্মিং হোতি.
‘‘তত্ৰাস্সু মে ইদং, সাৰিপুত্ত, পৱিৱিত্তস্মিং হোতি – সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞতৰং অৰঞ্ঞাযতনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা ৱিহৰামি. যদা পস্সামি গোপালকং ৱা পসুপালকং ৱা তিণহাৰকং ৱা কট্ঠহাৰকং ৱা ৱনকম্মিকং ৱা, ৱনেন ৱনং গহনেন গহনং নিন্নেন নিন্নং থলেন থলং সংপতামি [পপতামি (সী. স্যা. পী.)]. তং কিস্স হেতু? মা মং তে অদ্দসংসু অহঞ্চ মা তে অদ্দসন্তি. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, আৰঞ্ঞকো মগো মনুস্সে দিস্ৱা ৱনেন ৱনং গহনেন গহনং নিন্নেন নিন্নং থলেন থলং সংপততি, এৱমেৱ খো অহং, সাৰিপুত্ত, যদা পস্সামি গোপালকং ৱা পসুপালকং ৱা তিণহাৰকং ৱা কট্ঠহাৰকং ৱা ৱনকম্মিকং ৱা ৱনেন ৱনং গহনেন গহনং নিন্নেন নিন্নং থলেন থলং সংপতামি. তং কিস্স হেতু? মা মং তে অদ্দসংসু অহঞ্চ মা তে অদ্দসন্তি. ইদংসু মে, সাৰিপুত্ত, পৱিৱিত্তস্মিং হোতি.
‘‘সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, যে তে গোট্ঠা পট্ঠিতগাৱো অপগতগোপালকা, তত্থ চতুক্কুণ্ডিকো উপসঙ্কমিত্ৱা যানি তানি ৱচ্ছকানং তৰুণকানং ধেনুপকানং গোমযানি তানি সুদং আহাৰেমি. যাৱকীৱঞ্চ মে, সাৰিপুত্ত, সকং মুত্তকৰীসং অপৰিযাদিন্নং হোতি, সকংযেৱ সুদং মুত্তকৰীসং আহাৰেমি. ইদংসু মে, সাৰিপুত্ত, মহাৱিকটভোজনস্মিং হোতি.
১৫৭. ‘‘সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞতৰং ভিংসনকং ৱনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৱা ৱিহৰামি. তত্ৰাস্সুদং, সাৰিপুত্ত, ভিংসনকস্স ৱনসণ্ডস্স ভিংসনকতস্মিং হোতি – যো কোচি অৱীতৰাগো তং ৱনসণ্ডং পৱিসতি, যেভুয্যেন লোমানি হংসন্তি. সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, যা তা ৰত্তিযো সীতা হেমন্তিকা অন্তৰট্ঠকা হিমপাতসমযা [অন্তৰট্ঠকে হিমপাতসমযে (সী. পী.)] তথাৰূপাসু ৰত্তীসু ৰত্তিং অব্ভোকাসে ৱিহৰামি, দিৱা ৱনসণ্ডে; গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে দিৱা অব্ভোকাসে ৱিহৰামি, ৰত্তিং ৱনসণ্ডে. অপিস্সু মং, সাৰিপুত্ত, অযং অনচ্ছৰিযগাথা পটিভাসি পুব্বে অস্সুতপুব্বা –
‘‘সোতত্তো সোসিন্নো [সোসীনো (সী. পী. ক.), সোসিনো (স্যা.), সোসিন্দো (সদ্দনীতি)] চেৱ, একো ভিংসনকে ৱনে;
নগ্গো ন চগ্গিমাসীনো, এসনাপসুতো মুনী’’তি.
‘‘সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, সুসানে সেয্যং কপ্পেমি ছৱট্ঠিকানি উপধায. অপিস্সু মং, সাৰিপুত্ত, গামণ্ডলা [গোমণ্ডলা (বহূসু) চৰিযাপিটকঅট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] উপসঙ্কমিত্ৱা ওট্ঠুভন্তিপি, ওমুত্তেন্তিপি, পংসুকেনপি ওকিৰন্তি, কণ্ণসোতেসুপি সলাকং পৱেসেন্তি. ন খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, অভিজানামি তেসু পাপকং চিত্তং উপ্পাদেতা. ইদংসু মে, সাৰিপুত্ত, উপেক্খাৱিহাৰস্মিং হোতি.
১৫৮. ‘‘সন্তি খো পন, সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘আহাৰেন সুদ্ধী’তি. তে এৱমাহংসু – ‘কোলেহি যাপেমা’তি. তে কোলম্পি খাদন্তি, কোলচুণ্ণম্পি খাদন্তি, কোলোদকম্পি পিৱন্তি – অনেকৱিহিতম্পি কোলৱিকতিং পৰিভুঞ্জন্তি. অভিজানামি খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, একংযেৱ কোলং আহাৰং আহাৰিতা. সিযা খো পন তে, সাৰিপুত্ত, এৱমস্স – ‘মহা নূন তেন সমযেন কোলো অহোসী’তি. ন খো পনেতং, সাৰিপুত্ত, এৱং দট্ঠব্বং. তদাপি এতপৰমোযেৱ কোলো অহোসি সেয্যথাপি এতৰহি. তস্স ময্হং, সাৰিপুত্ত, একংযেৱ কোলং আহাৰং আহাৰযতো অধিমত্তকসিমানং পত্তো কাযো হোতি. সেয্যথাপি নাম আসীতিকপব্বানি ৱা কাড়পব্বানি ৱা, এৱমেৱস্সু মে অঙ্গপচ্চঙ্গানি ভৱন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম ওট্ঠপদং, এৱমেৱস্সু মে আনিসদং হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম ৱট্টনাৱড়ী, এৱমেৱস্সু মে পিট্ঠিকণ্টকো উন্নতাৱনতো হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম জৰসালায গোপানসিযো ওলুগ্গৱিলুগ্গা ভৱন্তি, এৱমেৱস্সু মে ফাসুড়িযো ওলুগ্গৱিলুগ্গা ভৱন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম গম্ভীৰে উদপানে উদকতাৰকা গম্ভীৰগতা ওক্খাযিকা দিস্সন্তি, এৱমেৱস্সু মে অক্খিকূপেসু অক্খিতাৰকা গম্ভীৰগতা ওক্খাযিকা দিস্সন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম তিত্তকালাবুআমকচ্ছিন্নো ৱাতাতপেন সংফুটিতো [সম্ফুসিতো (স্যা.), সংপুটিতো (পী. ক.) এত্থ সংফুটিতোতি সঙ্কুচিতোতি অত্থো] হোতি সম্মিলাতো, এৱমেৱস্সু মে সীসচ্ছৱি সংফুটিতা হোতি সম্মিলাতা তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, ‘উদৰচ্ছৱিং পৰিমসিস্সামী’তি পিট্ঠিকণ্টকংযেৱ পৰিগ্গণ্হামি, ‘পিট্ঠিকণ্টকং পৰিমসিস্সামী’তি উদৰচ্ছৱিংযেৱ পৰিগ্গণ্হামি, যাৱস্সু মে, সাৰিপুত্ত, উদৰচ্ছৱি পিট্ঠিকণ্টকং অল্লীনা হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, ‘ৱচ্চং ৱা মুত্তং ৱা কৰিস্সামী’তি তত্থেৱ অৱকুজ্জো পপতামি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, তমেৱ কাযং অস্সাসেন্তো পাণিনা গত্তানি অনোমজ্জামি. তস্স ময্হং, সাৰিপুত্ত, পাণিনা গত্তানি অনোমজ্জতো পূতিমূলানি লোমানি কাযস্মা পতন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায.
১৫৯. ‘‘সন্তি খো পন, সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘আহাৰেন সুদ্ধী’তি. তে এৱমাহংসু – ‘মুগ্গেহি যাপেম…পে… তিলেহি যাপেম…পে… তণ্ডুলেহি যাপেমা’তি. তে তণ্ডুলম্পি খাদন্তি, তণ্ডুলচুণ্ণম্পি খাদন্তি, তণ্ডুলোদকম্পি পিৱন্তি – অনেকৱিহিতম্পি তণ্ডুলৱিকতিং পৰিভুঞ্জন্তি. অভিজানামি খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, একংযেৱ তণ্ডুলং আহাৰং আহাৰিতা. সিযা খো পন তে, সাৰিপুত্ত, এৱমস্স – ‘মহা নূন তেন সমযেন তণ্ডুলো অহোসী’তি. ন খো পনেতং, সাৰিপুত্ত, এৱং দট্ঠব্বং. তদাপি এতপৰমোযেৱ তণ্ডুলো অহোসি, সেয্যথাপি এতৰহি. তস্স ময্হং, সাৰিপুত্ত, একংযেৱ তণ্ডুলং আহাৰং আহাৰযতো অধিমত্তকসিমানং পত্তো কাযো হোতি. সেয্যথাপি নাম আসীতিকপব্বানি ৱা কাড়পব্বানি ৱা, এৱমেৱস্সু মে অঙ্গপচ্চঙ্গানি ভৱন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম ওট্ঠপদং, এৱমেৱস্সু মে আনিসদং হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম ৱট্টনাৱড়ী, এৱমেৱস্সু মে পিট্ঠিকণ্টকো উন্নতাৱনতো হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম জৰসালায গোপানসিযো ওলুগ্গৱিলুগ্গা ভৱন্তি, এৱমেৱস্সু মে ফাসুড়িযো ওলুগ্গৱিলুগ্গা ভৱন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম গম্ভীৰে উদপানে উদকতাৰকা গম্ভীৰগতা ওক্খাযিকা দিস্সন্তি, এৱমেৱস্সু মে অক্খিকূপেসু অক্খিতাৰকা গম্ভীৰগতা ওক্খাযিকা দিস্সন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম তিত্তকালাবু আমকচ্ছিন্নো ৱাতাতপেন সংফুটিতো হোতি সম্মিলাতো, এৱমেৱস্সু মে সীসচ্ছৱি সংফুটিতা হোতি সম্মিলাতা তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, ‘উদৰচ্ছৱিং পৰিমসিস্সামী’তি পিট্ঠিকণ্টকংযেৱ পৰিগ্গণ্হামি, ‘পিট্ঠিকণ্টকং পৰিমসিস্সামী’তি উদৰচ্ছৱিংযেৱ পৰিগ্গণ্হামি. যাৱস্সু মে, সাৰিপুত্ত, উদৰচ্ছৱি পিট্ঠিকণ্টকং অল্লীনা হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, ‘ৱচ্চং ৱা মুত্তং ৱা কৰিস্সামী’তি তত্থেৱ অৱকুজ্জো পপতামি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, সাৰিপুত্ত, তমেৱ কাযং অস্সাসেন্তো পাণিনা গত্তানি অনোমজ্জামি. তস্স ময্হং, সাৰিপুত্ত, পাণিনা গত্তানি অনোমজ্জতো পূতিমূলানি লোমানি কাযস্মা পতন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায.
‘‘তাযপি খো অহং, সাৰিপুত্ত, ইৰিযায তায পটিপদায তায দুক্কৰকাৰিকায নাজ্ঝগমং উত্তৰিং মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং. তং কিস্স হেতু? ইমিস্সাযেৱ অৰিযায পঞ্ঞায অনধিগমা, যাযং অৰিযা পঞ্ঞা অধিগতা অৰিযা নিয্যানিকা, নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায.
১৬০. ‘‘সন্তি খো পন, সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘সংসাৰেন সুদ্ধী’তি. ন খো পন সো [ন খো পনেসো (সী. স্যা.)], সাৰিপুত্ত, সংসাৰো সুলভৰূপো যো মযা অসংসৰিতপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা, অঞ্ঞত্ৰ সুদ্ধাৱাসেহি দেৱেহি. সুদ্ধাৱাসে চাহং, সাৰিপুত্ত, দেৱে সংসৰেয্যং, নযিমং লোকং পুনৰাগচ্ছেয্যং.
‘‘সন্তি খো পন, সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘উপপত্তিযা সুদ্ধী’তি. ন খো পন সা, সাৰিপুত্ত, উপপত্তি সুলভৰূপা যা মযা অনুপপন্নপুব্বা ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা, অঞ্ঞত্ৰ সুদ্ধাৱাসেহি দেৱেহি. সুদ্ধাৱাসে চাহং, সাৰিপুত্ত, দেৱে উপপজ্জেয্যং, নযিমং লোকং পুনৰাগচ্ছেয্যং.
‘‘সন্তি খো পন, সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘আৱাসেন সুদ্ধী’তি. ন খো পন সো, সাৰিপুত্ত, আৱাসো সুলভৰূপো যো মযা অনাৱুট্ঠপুব্বো [অনাৱুত্থপুব্বো (সী. পী.)] ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা, অঞ্ঞত্ৰ সুদ্ধাৱাসেহি দেৱেহি. সুদ্ধাৱাসে চাহং, সাৰিপুত্ত, দেৱে আৱসেয্যং, নযিমং লোকং পুনৰাগচ্ছেয্যং.
‘‘সন্তি খো পন, সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘যঞ্ঞেন সুদ্ধী’তি. ন খো পন সো, সাৰিপুত্ত, যঞ্ঞো সুলভৰূপো যো মযা অযিট্ঠপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা, তঞ্চ খো ৰঞ্ঞা ৱা সতা খত্তিযেন মুদ্ধাৱসিত্তেন ব্ৰাহ্মণেন ৱা মহাসালেন.
‘‘সন্তি খো পন, সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘অগ্গিপৰিচৰিযায সুদ্ধী’তি. ন খো পন সো, সাৰিপুত্ত, অগ্গি সুলভৰূপো যো মযা অপৰিচিণ্ণপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা, তঞ্চ খো ৰঞ্ঞা ৱা সতা খত্তিযেন মুদ্ধাৱসিত্তেন ব্ৰাহ্মণেন ৱা মহাসালেন.
১৬১. ‘‘সন্তি খো পন, সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘যাৱদেৱাযং ভৱং পুৰিসো দহৰো হোতি যুৱা সুসুকাড়কেসো ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৱযসা তাৱদেৱ পৰমেন পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতো হোতি. যতো চ খো অযং ভৱং পুৰিসো জিণ্ণো হোতি ৱুদ্ধো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো, আসীতিকো ৱা নাৱুতিকো ৱা ৱস্সসতিকো ৱা জাতিযা, অথ তম্হা পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযা, পৰিহাযতী’তি. ন খো পনেতং, সাৰিপুত্ত, এৱং দট্ঠব্বং. অহং খো পন, সাৰিপুত্ত, এতৰহি জিণ্ণো ৱুদ্ধো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো, আসীতিকো মে ৱযো ৱত্ততি. ইধ মে অস্সু, সাৰিপুত্ত, চত্তাৰো সাৱকা ৱস্সসতাযুকা ৱস্সসতজীৱিনো, পৰমায সতিযা চ গতিযা চ ধিতিযা চ সমন্নাগতা পৰমেন চ পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযেন. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, দড়্হধম্মা [দড়্হধম্মো (বহূসু) টীকা চ মোগ্গল্লানব্যাকৰণং চ ওলোকেতব্বং] ধনুগ্গহো সিক্খিতো কতহত্থো কতূপাসনো লহুকেন অসনেন অপ্পকসিৰেনেৱ তিৰিযং তালচ্ছাযং অতিপাতেয্য, এৱং অধিমত্তসতিমন্তো এৱং অধিমত্তগতিমন্তো এৱং অধিমত্তধিতিমন্তো এৱং পৰমেন পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতা. তে মং চতুন্নং সতিপট্ঠানানং উপাদাযুপাদায পঞ্হং পুচ্ছেয্যুং, পুট্ঠো পুট্ঠো চাহং তেসং ব্যাকৰেয্যং, ব্যাকতঞ্চ মে ব্যাকততো ধাৰেয্যুং, ন চ মং দুতিযকং উত্তৰি পটিপুচ্ছেয্যুং. অঞ্ঞত্ৰ অসিতপীতখাযিতসাযিতা অঞ্ঞত্ৰ উচ্চাৰপস্সাৱকম্মা, অঞ্ঞত্ৰ নিদ্দাকিলমথপটিৱিনোদনা অপৰিযাদিন্নাযেৱস্স, সাৰিপুত্ত, তথাগতস্স ধম্মদেসনা, অপৰিযাদিন্নংযেৱস্স তথাগতস্স ধম্মপদব্যঞ্জনং, অপৰিযাদিন্নংযেৱস্স তথাগতস্স পঞ্হপটিভানং. অথ মে তে চত্তাৰো সাৱকা ৱস্সসতাযুকা ৱস্সসতজীৱিনো ৱস্সসতস্স অচ্চযেন কালং কৰেয্যুং. মঞ্চকেন চেপি মং, সাৰিপুত্ত, পৰিহৰিস্সথ, নেৱত্থি তথাগতস্স পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযস্স অঞ্ঞথত্তং. যং খো তং [যং খো পনেতং (সী.)], সাৰিপুত্ত, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অসম্মোহধম্মো সত্তো লোকে উপ্পন্নো বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’ন্তি, মমেৱ তং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য ‘অসম্মোহধম্মো সত্তো লোকে উপ্পন্নো বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’’’ন্তি.
১৬২. তেন খো পন সমযেন আযস্মা নাগসমালো ভগৱতো পিট্ঠিতো ঠিতো হোতি ভগৱন্তং বীজযমানো. অথ খো আযস্মা নাগসমালো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! অপি হি মে, ভন্তে, ইমং ধম্মপৰিযাযং সুত্ৱা লোমানি হট্ঠানি. কোনামো অযং, ভন্তে, ধম্মপৰিযাযো’’তি? ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, নাগসমাল, ইমং ধম্মপৰিযাযং লোমহংসনপৰিযাযো ত্ৱেৱ নং ধাৰেহী’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা নাগসমালো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
মহাসীহনাদসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.