১. চূড়সীহনাদসুত্তং
১৩৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘ইধেৱ, ভিক্খৱে, সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো; সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহীতি [সমণেহি অঞ্ঞেতি (সী. পী. ক.) এত্থ অঞ্ঞেহীতি সকায পটিঞ্ঞায সচ্চাভিঞ্ঞেহীতি অত্থো ৱেদিতব্বো]. এৱমেতং [এৱমেৱ (স্যা. ক.)], ভিক্খৱে, সম্মা সীহনাদং নদথ.
১৪০. ‘‘ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৱে, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ৱদেয্যুং – ‘কো পনাযস্মন্তানং অস্সাসো, কিং বলং, যেন তুম্হে আযস্মন্তো এৱং ৱদেথ – ইধেৱ সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো; সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’তি? এৱংৱাদিনো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱমস্সু ৱচনীযা – ‘অত্থি খো নো, আৱুসো, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো ধম্মা অক্খাতা যে মযং অত্তনি সম্পস্সমানা এৱং ৱদেম – ইধেৱ সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো; সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহীতি. কতমে চত্তাৰো? অত্থি খো নো, আৱুসো, সত্থৰি পসাদো, অত্থি ধম্মে পসাদো, অত্থি সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতা; সহধম্মিকা খো পন পিযা মনাপা – গহট্ঠা চেৱ পব্বজিতা চ. ইমে খো নো, আৱুসো, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো ধম্মা অক্খাতা যে মযং অত্তনি সম্পস্সমানা এৱং ৱদেম – ইধেৱ সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো; সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’তি.
১৪১. ‘‘ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৱে, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ৱদেয্যুং – ‘অম্হাকম্পি খো, আৱুসো, অত্থি সত্থৰি পসাদো যো অম্হাকং সত্থা, অম্হাকম্পি অত্থি ধম্মে পসাদো যো অম্হাকং ধম্মো, মযম্পি সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো যানি অম্হাকং সীলানি, অম্হাকম্পি সহধম্মিকা পিযা মনাপা – গহট্ঠা চেৱ পব্বজিতা চ. ইধ নো, আৱুসো, কো ৱিসেসো কো অধিপ্পযাসো [অধিপ্পাযো (ক. সী. স্যা. পী.), অধিপ্পযোগো (ক.)] কিং নানাকৰণং যদিদং তুম্হাকঞ্চেৱ অম্হাকঞ্চা’তি?
‘‘এৱংৱাদিনো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱমস্সু ৱচনীযা – ‘কিং পনাৱুসো, একা নিট্ঠা, উদাহু পুথু নিট্ঠা’তি? সম্মা ব্যাকৰমানা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ব্যাকৰেয্যুং – ‘একাৱুসো, নিট্ঠা, ন পুথু নিট্ঠা’তি.
‘‘‘সা পনাৱুসো, নিট্ঠা সৰাগস্স উদাহু ৱীতৰাগস্সা’তি? সম্মা ব্যাকৰমানা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ব্যাকৰেয্যুং – ‘ৱীতৰাগস্সাৱুসো, সা নিট্ঠা, ন সা নিট্ঠা সৰাগস্সা’তি.
‘‘‘সা পনাৱুসো, নিট্ঠা সদোসস্স উদাহু ৱীতদোসস্সা’তি? সম্মা ব্যাকৰমানা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ব্যাকৰেয্যুং – ‘ৱীতদোসস্সাৱুসো, সা নিট্ঠা, ন সা নিট্ঠা সদোসস্সা’তি.
‘‘‘সা পনাৱুসো, নিট্ঠা সমোহস্স উদাহু ৱীতমোহস্সা’তি? সম্মা ব্যাকৰমানা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ব্যাকৰেয্যুং – ‘ৱীতমোহস্সাৱুসো, সা নিট্ঠা, ন সা নিট্ঠা সমোহস্সা’তি.
‘‘‘সা পনাৱুসো, নিট্ঠা সতণ্হস্স উদাহু ৱীততণ্হস্সা’তি? সম্মা ব্যাকৰমানা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ব্যাকৰেয্যুং – ‘ৱীততণ্হস্সাৱুসো, সা নিট্ঠা, ন সা নিট্ঠা সতণ্হস্সা’তি.
‘‘‘সা পনাৱুসো, নিট্ঠা সউপাদানস্স উদাহু অনুপাদানস্সা’তি? সম্মা ব্যাকৰমানা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ব্যাকৰেয্যুং – ‘অনুপাদানস্সাৱুসো, সা নিট্ঠা, ন সা নিট্ঠা সউপাদানস্সা’তি.
‘‘‘সা পনাৱুসো, নিট্ঠা ৱিদ্দসুনো উদাহু অৱিদ্দসুনো’তি? সম্মা ব্যাকৰমানা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ব্যাকৰেয্যুং – ‘ৱিদ্দসুনো, আৱুসো, সা নিট্ঠা, ন সা নিট্ঠা অৱিদ্দসুনো’তি.
‘‘‘সা পনাৱুসো, নিট্ঠা অনুৰুদ্ধপ্পটিৱিৰুদ্ধস্স উদাহু অননুৰুদ্ধঅপ্পটিৱিৰুদ্ধস্সা’তি? সম্মা ব্যাকৰমানা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ব্যাকৰেয্যুং – ‘অননুৰুদ্ধঅপ্পটিৱিৰুদ্ধস্সাৱুসো, সা নিট্ঠা, ন সা নিট্ঠা অনুৰুদ্ধপ্পটিৱিৰুদ্ধস্সা’তি.
‘‘‘সা পনাৱুসো, নিট্ঠা পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো উদাহু নিপ্পপঞ্চাৰামস্স নিপ্পপঞ্চৰতিনো’তি? সম্মা ব্যাকৰমানা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ব্যাকৰেয্যুং – ‘নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাৱুসো, সা নিট্ঠা নিপ্পপঞ্চৰতিনো, ন সা নিট্ঠা পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’তি.
১৪২. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিযো – ভৱদিট্ঠি চ ৱিভৱদিট্ঠি চ. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ভৱদিট্ঠিং অল্লীনা ভৱদিট্ঠিং উপগতা ভৱদিট্ঠিং অজ্ঝোসিতা, ৱিভৱদিট্ঠিযা তে পটিৱিৰুদ্ধা. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ৱিভৱদিট্ঠিং অল্লীনা ৱিভৱদিট্ঠিং উপগতা ৱিভৱদিট্ঠিং অজ্ঝোসিতা, ভৱদিট্ঠিযা তে পটিৱিৰুদ্ধা. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমাসং দ্ৱিন্নং দিট্ঠীনং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘তে সৰাগা তে সদোসা তে সমোহা তে সতণ্হা তে সউপাদানা তে অৱিদ্দসুনো তে অনুৰুদ্ধপ্পটিৱিৰুদ্ধা তে পপঞ্চাৰামা পপঞ্চৰতিনো; তে ন পৰিমুচ্চন্তি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি; ন পৰিমুচ্চন্তি দুক্খস্মা’তি ৱদামি. যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমাসং দ্ৱিন্নং দিট্ঠীনং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানন্তি, ‘তে ৱীতৰাগা তে ৱীতদোসা তে ৱীতমোহা তে ৱীততণ্হা তে অনুপাদানা তে ৱিদ্দসুনো তে অননুৰুদ্ধঅপ্পটিৱিৰুদ্ধা তে নিপ্পপঞ্চাৰামা নিপ্পপঞ্চৰতিনো; তে পৰিমুচ্চন্তি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি; পৰিমুচ্চন্তি দুক্খস্মা’তি ৱদামি.
১৪৩. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, উপাদানানি. কতমানি চত্তাৰি? কামুপাদানং, দিট্ঠুপাদানং, সীলব্বতুপাদানং, অত্তৱাদুপাদানং. সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞাৱাদা পটিজানমানা. তে ন সম্মা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি – কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন দিট্ঠুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন সীলব্বতুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. তং কিস্স হেতু? ইমানি হি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা তীণি ঠানানি যথাভূতং নপ্পজানন্তি. তস্মা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞাৱাদা পটিজানমানা; তে ন সম্মা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি – কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন দিট্ঠুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন সীলব্বতুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি.
‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞাৱাদা পটিজানমানা. তে ন সম্মা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি – কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, দিট্ঠুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন সীলব্বতুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. তং কিস্স হেতু? ইমানি হি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা দ্ৱে ঠানানি যথাভূতং নপ্পজানন্তি. তস্মা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞাৱাদা পটিজানমানা; তে ন সম্মা [পটিজানমানা ন সম্মা (?)] সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি – কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, দিট্ঠুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন সীলব্বতুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি.
‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞাৱাদা পটিজানমানা. তে ন সম্মা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি – কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, দিট্ঠুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, সীলব্বতুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. তং কিস্স হেতু? ইমঞ্হি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা একং ঠানং যথাভূতং নপ্পজানন্তি. তস্মা তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞাৱাদা পটিজানমানা; তে ন সম্মা [পটিজানমানা ন সম্মা (?)] সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি – কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, দিট্ঠুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, সীলব্বতুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, ন অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি.
‘‘এৱৰূপে খো, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযে যো সত্থৰি পসাদো সো ন সম্মগ্গতো অক্খাযতি; যো ধম্মে পসাদো সো ন সম্মগ্গতো অক্খাযতি; যা সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতা সা ন সম্মগ্গতা অক্খাযতি; যা সহধম্মিকেসু পিযমনাপতা সা ন সম্মগ্গতা অক্খাযতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হেতং, ভিক্খৱে, হোতি যথা তং দুৰক্খাতে ধম্মৱিনযে দুপ্পৱেদিতে অনিয্যানিকে অনুপসমসংৱত্তনিকে অসম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতে.
১৪৪. ‘‘তথাগতো চ খো, ভিক্খৱে, অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞাৱাদো পটিজানমানো সম্মা সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি – কামুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, দিট্ঠুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, সীলব্বতুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, অত্তৱাদুপাদানস্স পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি. এৱৰূপে খো, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযে যো সত্থৰি পসাদো সো সম্মগ্গতো অক্খাযতি; যো ধম্মে পসাদো সো সম্মগ্গতো অক্খাযতি; যা সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতা সা সম্মগ্গতা অক্খাযতি; যা সহধম্মিকেসু পিযমনাপতা সা সম্মগ্গতা অক্খাযতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হেতং, ভিক্খৱে, হোতি যথা তং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে সুপ্পৱেদিতে নিয্যানিকে উপসমসংৱত্তনিকে সম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতে.
১৪৫. ‘‘ইমে চ, ভিক্খৱে, চত্তাৰো উপাদানা. কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা? ইমে চত্তাৰো উপাদানা তণ্হানিদানা তণ্হাসমুদযা তণ্হাজাতিকা তণ্হাপভৱা. তণ্হা চাযং, ভিক্খৱে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা? তণ্হা ৱেদনানিদানা ৱেদনাসমুদযা ৱেদনাজাতিকা ৱেদনাপভৱা. ৱেদনা চাযং, ভিক্খৱে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা? ৱেদনা ফস্সনিদানা ফস্সসমুদযা ফস্সজাতিকা ফস্সপভৱা. ফস্সো চাযং, ভিক্খৱে, কিংনিদানো কিংসমুদযো কিংজাতিকো কিংপভৱো? ফস্সো সড়াযতননিদানো সড়াযতনসমুদযো সড়াযতনজাতিকো সড়াযতনপভৱো. সড়াযতনঞ্চিদং, ভিক্খৱে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং? সড়াযতনং নামৰূপনিদানং নামৰূপসমুদযং নামৰূপজাতিকং নামৰূপপভৱং. নামৰূপঞ্চিদং, ভিক্খৱে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং? নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণনিদানং ৱিঞ্ঞাণসমুদযং ৱিঞ্ঞাণজাতিকং ৱিঞ্ঞাণপভৱং. ৱিঞ্ঞাণঞ্চিদং, ভিক্খৱে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং? ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰনিদানং সঙ্খাৰসমুদযং সঙ্খাৰজাতিকং সঙ্খাৰপভৱং. সঙ্খাৰা চিমে, ভিক্খৱে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা? সঙ্খাৰা অৱিজ্জানিদানা অৱিজ্জাসমুদযা অৱিজ্জাজাতিকা অৱিজ্জাপভৱা.
‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অৱিজ্জা পহীনা হোতি ৱিজ্জা উপ্পন্না, সো অৱিজ্জাৱিৰাগা ৱিজ্জুপ্পাদা নেৱ কামুপাদানং উপাদিযতি, ন দিট্ঠুপাদানং উপাদিযতি, ন সীলব্বতুপাদানং উপাদিযতি, ন অত্তৱাদুপাদানং উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি, অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
চূড়সীহনাদসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.