৭. ৱত্থসুত্তং
৭০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৱত্থং সংকিলিট্ঠং মলগ্গহিতং; তমেনং ৰজকো যস্মিং যস্মিং ৰঙ্গজাতে উপসংহৰেয্য – যদি নীলকায যদি পীতকায যদি লোহিতকায যদি মঞ্জিট্ঠকায [মঞ্জেট্ঠকায (সী. পী.), মঞ্জেট্ঠিকায (স্যা.)] দুৰত্তৱণ্ণমেৱস্স অপৰিসুদ্ধৱণ্ণমেৱস্স. তং কিস্স হেতু? অপৰিসুদ্ধত্তা, ভিক্খৱে, ৱত্থস্স. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, চিত্তে সংকিলিট্ঠে, দুগ্গতি পাটিকঙ্খা. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৱত্থং পৰিসুদ্ধং পৰিযোদাতং; তমেনং ৰজকো যস্মিং যস্মিং ৰঙ্গজাতে উপসংহৰেয্য – যদি নীলকায যদি পীতকায যদি লোহিতকায যদি মঞ্জিট্ঠকায – সুৰত্তৱণ্ণমেৱস্স পৰিসুদ্ধৱণ্ণমেৱস্স. তং কিস্স হেতু? পৰিসুদ্ধত্তা, ভিক্খৱে, ৱত্থস্স. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, চিত্তে অসংকিলিট্ঠে, সুগতি পাটিকঙ্খা.
৭১. ‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, চিত্তস্স উপক্কিলেসা? অভিজ্ঝাৱিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, কোধো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, উপনাহো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মক্খো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, পড়াসো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, ইস্সা চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মচ্ছৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মাযা চিত্তস্স উপক্কিলেসো, সাঠেয্যং চিত্তস্স উপক্কিলেসো, থম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, সাৰম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, অতিমানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, পমাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো.
৭২. ‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘অভিজ্ঝাৱিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অভিজ্ঝাৱিসমলোভং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা ব্যাপাদং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘কোধো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা কোধং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘উপনাহো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা উপনাহং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘মক্খো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা মক্খং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘পড়াসো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা পড়াসং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘ইস্সা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা ইস্সং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘মচ্ছৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা মচ্ছৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘মাযা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা মাযং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘সাঠেয্যং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা সাঠেয্যং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘থম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা থম্ভং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘সাৰম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা সাৰম্ভং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘মানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা মানং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘অতিমানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অতিমানং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘মদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা মদং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘পমাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা পমাদং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি.
৭৩. ‘‘যতো খো [যতো চ খো (সী. স্যা.)], ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ‘অভিজ্ঝাৱিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অভিজ্ঝাৱিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি, ‘ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘কোধো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা কোধো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘উপনাহো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা উপনাহো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘মক্খো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা মক্খো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘পড়াসো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা পড়াসো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘ইস্সা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা ইস্সা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘মচ্ছৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা মচ্ছৰিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘মাযা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা মাযা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘সাঠেয্যং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা সাঠেয্যং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘থম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা থম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘সাৰম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা সাৰম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘মানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা মানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘অতিমানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা অতিমানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘মদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা মদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘পমাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৱিদিত্ৱা পমাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি.
৭৪. ‘‘সো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি; ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’তি; সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, যদিদং চত্তাৰি পুৰিসযুগানি, অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা. এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো, অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি.
৭৫. ‘‘যথোধি [যতোধি (অট্ঠকথাযং পাঠন্তৰং)] খো পনস্স চত্তং হোতি ৱন্তং মুত্তং পহীনং পটিনিস্সট্ঠং, সো ‘বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতোম্হী’তি লভতি অত্থৱেদং, লভতি ধম্মৱেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং. পমুদিতস্স পীতি জাযতি, পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি, পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদেতি, সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি; ‘ধম্মে…পে… সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতোম্হী’তি লভতি অত্থৱেদং, লভতি ধম্মৱেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং; পমুদিতস্স পীতি জাযতি, পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি, পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদেতি, সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. ‘যথোধি খো পন মে চত্তং ৱন্তং মুত্তং পহীনং পটিনিস্সট্ঠ’ন্তি লভতি অত্থৱেদং, লভতি ধম্মৱেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং; পমুদিতস্স পীতি জাযতি, পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি, পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদেতি, সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি.
৭৬. ‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংসীলো এৱংধম্মো এৱংপঞ্ঞো সালীনং চেপি পিণ্ডপাতং ভুঞ্জতি ৱিচিতকাড়কং অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনং, নেৱস্স তং হোতি অন্তৰাযায. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৱত্থং সংকিলিট্ঠং মলগ্গহিতং অচ্ছোদকং আগম্ম পৰিসুদ্ধং হোতি পৰিযোদাতং, উক্কামুখং ৱা পনাগম্ম জাতৰূপং পৰিসুদ্ধং হোতি পৰিযোদাতং, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংসীলো এৱংধম্মো এৱংপঞ্ঞো সালীনং চেপি পিণ্ডপাতং ভুঞ্জতি ৱিচিতকাড়কং অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনং, নেৱস্স তং হোতি অন্তৰাযায.
৭৭. ‘‘সো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং [চতুত্থিং (সী. পী.)]. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি; কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি.
৭৮. ‘‘সো ‘অত্থি ইদং, অত্থি হীনং, অত্থি পণীতং, অত্থি ইমস্স সঞ্ঞাগতস্স উত্তৰিং নিস্সৰণ’ন্তি পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু সিনাতো অন্তৰেন সিনানেনা’’’তি.
৭৯. তেন খো পন সমযেন সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি. অথ খো সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘গচ্ছতি পন ভৱং গোতমো বাহুকং নদিং সিনাযিতু’’ন্তি? ‘‘কিং, ব্ৰাহ্মণ, বাহুকায নদিযা? কিং বাহুকা নদী কৰিস্সতী’’তি? ‘‘লোক্খসম্মতা [লোখ্যসম্মতা (সী.), মোক্খসম্মতা (পী.)] হি, ভো গোতম, বাহুকা নদী বহুজনস্স, পুঞ্ঞসম্মতা হি, ভো গোতম, বাহুকা নদী বহুজনস্স, বাহুকায পন নদিযা বহুজনো পাপকম্মং কতং পৱাহেতী’’তি. অথ খো ভগৱা সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজং ব্ৰাহ্মণং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
‘‘বাহুকং অধিকক্কঞ্চ, গযং সুন্দৰিকং মপি [সুন্দৰিকামপি (সী. স্যা. পী.), সুন্দৰিকং মহিং (ইতিপি)];
সৰস্সতিং পযাগঞ্চ, অথো বাহুমতিং নদিং;
নিচ্চম্পি বালো পক্খন্দো [পক্খন্নো (সী. স্যা. পী.)], কণ্হকম্মো ন সুজ্ঝতি.
‘‘কিং সুন্দৰিকা কৰিস্সতি, কিং পযাগা [পযাগো (সী. স্যা. পী.)] কিং বাহুকা নদী;
ৱেৰিং কতকিব্বিসং নৰং, ন হি নং সোধযে পাপকম্মিনং.
‘‘সুদ্ধস্স ৱে সদা ফগ্গু, সুদ্ধস্সুপোসথো সদা;
সুদ্ধস্স সুচিকম্মস্স, সদা সম্পজ্জতে ৱতং;
ইধেৱ সিনাহি ব্ৰাহ্মণ, সব্বভূতেসু কৰোহি খেমতং.
‘‘সচে মুসা ন ভণসি, সচে পাণং ন হিংসসি;
সচে অদিন্নং নাদিযসি, সদ্দহানো অমচ্ছৰী;
কিং কাহসি গযং গন্ত্ৱা, উদপানোপি তে গযা’’তি.
৮০. এৱং ৱুত্তে, সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি; এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. লভেয্যাহং ভোতো গোতমস্স সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি. অলত্থ খো সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অচিৰূপসম্পন্নো খো পনাযস্মা ভাৰদ্ৱাজো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো খো পনাযস্মা ভাৰদ্ৱাজো অৰহতং অহোসীতি.
ৱত্থসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.