৪. পঠমনানাতিত্থিযসুত্তং
৫৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা নানাতিত্থিযসমণব্ৰাহ্মণপৰিব্বাজকা সাৱত্থিযং পটিৱসন্তি নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানাৰুচিকা নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতা.
সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘‘অন্তৱা লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘‘অনন্তৱা লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘‘তং জীৱং তং সৰীৰং, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি.
তে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি – ‘‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’তি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসিংসু. সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং –
‘‘ইধ, ভন্তে, সম্বহুলা নানাতিত্থিযসমণব্ৰাহ্মণপৰিব্বাজকা সাৱত্থিযং পটিৱসন্তি নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানাৰুচিকা নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতা.
‘‘সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি…পে… তে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’ তি.
‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা, ভিক্খৱে, পৰিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা; অত্থং ন জানন্তি, অনত্থং ন জানন্তি, ধম্মং ন জানন্তি, অধম্মং ন জানন্তি. তে অত্থং অজানন্তা অনত্থং অজানন্তা ধম্মং অজানন্তা অধম্মং অজানন্তা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’তি.
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ইমিস্সাযেৱ সাৱত্থিযা অঞ্ঞতৰো ৰাজা অহোসি. অথ খো, ভিক্খৱে, সো ৰাজা অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, যাৱতকা সাৱত্থিযা জচ্চন্ধা তে সব্বে একজ্ঝং সন্নিপাতেহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সো পুৰিসো তস্স ৰঞ্ঞো পটিস্সুত্ৱা যাৱতকা সাৱত্থিযা জচ্চন্ধা তে সব্বে গহেত্ৱা যেন সো ৰাজা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ৰাজানং এতদৱোচ – ‘সন্নিপাতিতা খো তে, দেৱ, যাৱতকা সাৱত্থিযা জচ্চন্ধা’তি. ‘তেন হি, ভণে, জচ্চন্ধানং হত্থিং দস্সেহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সো পুৰিসো তস্স ৰঞ্ঞো পটিস্সুত্ৱা জচ্চন্ধানং হত্থিং দস্সেসি.
‘‘একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স সীসং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স কণ্ণং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স দন্তং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স সোণ্ডং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স কাযং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স পাদং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স সত্থিং [পিট্ঠিং (স্যা.)] দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স নঙ্গুট্ঠং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স ৱালধিং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, সো পুৰিসো জচ্চন্ধানং হত্থিং দস্সেত্ৱা যেন সো ৰাজা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ৰাজানং এতদৱোচ – ‘দিট্ঠো খো তেহি, দেৱ, জচ্চন্ধেহি হত্থী; যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, সো ৰাজা যেন তে জচ্চন্ধা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে জচ্চন্ধে এতদৱোচ – ‘দিট্ঠো ৱো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি? ‘এৱং, দেৱ, দিট্ঠো নো হত্থী’তি. ‘ৱদেথ, জচ্চন্ধা, কীদিসো হত্থী’তি?
‘‘যেহি, ভিক্খৱে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স সীসং দিট্ঠং অহোসি, তে এৱমাহংসু – ‘এদিসো, দেৱ, হত্থী সেয্যথাপি কুম্ভো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৱে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স কণ্ণো দিট্ঠো অহোসি, তে এৱমাহংসু – ‘এদিসো, দেৱ, হত্থী সেয্যথাপি সুপ্পো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৱে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স দন্তো দিট্ঠো অহোসি, তে এৱমাহংসু – ‘এদিসো, দেৱ, হত্থী সেয্যথাপি খীলো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৱে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স সোণ্ডো দিট্ঠো অহোসি, তে এৱমাহংসু – ‘এদিসো, দেৱ, হত্থী সেয্যথাপি নঙ্গলীসা’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৱে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স কাযো দিট্ঠো অহোসি, তে এৱমাহংসু – ‘এদিসো, দেৱ, হত্থী সেয্যথাপি কোট্ঠো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৱে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স পাদো দিট্ঠো অহোসি, তে এৱমাহংসু – ‘এদিসো, দেৱ, হত্থী সেয্যথাপি থূণো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৱে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স সত্থি দিট্ঠো [পিট্ঠি দিট্টা (ক. সী. স্যা. পী.), সত্থি দিট্ঠা (ক. সী.)] হোসি, তে এৱমাহংসু – ‘এদিসো, দেৱ, হত্থী সেয্যথাপি উদুক্খলো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৱে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স নঙ্গুট্ঠং দিট্ঠং অহোসি, তে এৱমাহংসু – ‘এদিসো, দেৱ, হত্থী সেয্যথাপি মুসলো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৱে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স ৱালধি দিট্ঠো অহোসি, তে এৱমাহংসু – ‘এদিসো, দেৱ, হত্থী সেয্যথাপি সম্মজ্জনী’তি.
‘‘তে ‘এদিসো হত্থী, নেদিসো হত্থী; নেদিসো হত্থী, এদিসো হত্থী’’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং মুট্ঠীহি সংসুম্ভিংসু [সংযুজ্ঝিংসু (ক. সী., স্যা. পী.)]. তেন চ পন, ভিক্খৱে, সো ৰাজা অত্তমনো অহোসি.
‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা. তে অত্থং ন জানন্তি অনত্থং ন জানন্তি, ধম্মং ন জানন্তি অধম্মং ন জানন্তি. তে অত্থং অজানন্তা অনত্থং অজানন্তা, ধম্মং অজানন্তা অধম্মং অজানন্তা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘ইমেসু কিৰ সজ্জন্তি, একে সমণব্ৰাহ্মণা;
ৱিগ্গয্হ নং ৱিৱদন্তি, জনা একঙ্গদস্সিনো’’তি. চতুত্থং;