৭. সেলসুত্তং
এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা অঙ্গুত্তৰাপেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেড়সেহি ভিক্খুসতেহি যেন আপণং নাম অঙ্গুত্তৰাপানং নিগমো তদৱসৰি. অস্সোসি খো কেণিযো জটিলো ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো অঙ্গুত্তৰাপেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেড়সেহি ভিক্খুসতেহি আপণং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি [ভগৱা (স্যা. পী.)]. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি.
অথ খো কেণিযো জটিলো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো কেণিযং জটিলং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো কেণিযো জটিলো ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে ভৱং গোতমো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা কেণিযং জটিলং এতদৱোচ – ‘‘মহা খো, কেণিয, ভিক্খুসঙ্ঘো অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি; ত্ৱঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো’’তি.
দুতিযম্পি খো কেণিযো জটিলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিঞ্চাপি, ভো গোতম, মহা ভিক্খুসঙ্ঘো অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি, অহঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো; অধিৱাসেতু মে ভৱং গোতমো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা কেণিযং জটিলং এতদৱোচ – ‘‘মহা খো, কেণিয, ভিক্খুসঙ্ঘো অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি; ত্ৱঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো’’তি.
ততিযম্পি খো কেণিযো জটিলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিঞ্চাপি, ভো গোতম, মহা ভিক্খুসঙ্ঘো অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি, অহঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো, অধিৱাসেতু [অধিৱাসেত্ৱেৱ (সী.)] মে ভৱং গোতমো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো কেণিযো জটিলো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন সকো অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মিত্তামচ্চে ঞাতিসালোহিতে আমন্তেসি – ‘‘সুণন্তু মে ভৱন্তো মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা, সমণো মে গোতমো নিমন্তিতো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন, যেন মে কাযৱেয্যাৱটিকং কৰেয্যাথা’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো কেণিযস্স জটিলস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা কেণিযস্স জটিলস্স পটিস্সুত্ৱা অপ্পেকচ্চে উদ্ধনানি খণন্তি, অপ্পেকচ্চে কট্ঠানি ফালেন্তি, অপ্পেকচ্চে ভাজনানি ধোৱন্তি, অপ্পেকচ্চে উদকমণিকং পতিট্ঠাপেন্তি, অপ্পেকচ্চে আসনানি পঞ্ঞাপেন্তি. কেণিযো পন জটিলো সামংযেৱ মণ্ডলমাড়ং পটিযাদেতি.
তেন খো পন সমযেন সেলো ব্ৰাহ্মণো আপণে পটিৱসতি, তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকো ৱেয্যাকৰণো লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো, তীণি চ মাণৱকসতানি মন্তে ৱাচেতি.
তেন খো পন সমযেন কেণিযো জটিলো সেলে ব্ৰাহ্মণে অভিপ্পসন্নো হোতি. অথ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো তীহি মাণৱকসতেহি পৰিৱুতো জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো যেন কেণিযস্স জটিলস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো সেলো ব্ৰাহ্মণো কেণিযস্স জটিলস্স অস্সমে [কেণিস্সমিযে জটিলে (সী. পী.)] অপ্পেকচ্চে উদ্ধনানি খণন্তে…পে… অপ্পেকচ্চে আসনানি পঞ্ঞপেন্তে, কেণিযং পন জটিলং সামংযেৱ মণ্ডলমাড়ং পটিযাদেন্তং. দিস্ৱান কেণিযং জটিলং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো ভোতো কেণিযস্স আৱাহো ৱা ভৱিস্সতি, ৱিৱাহো ৱা ভৱিস্সতি, মহাযঞ্ঞো ৱা পচ্চুপট্ঠিতো, ৰাজা ৱা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো নিমন্তিতো স্ৱাতনায সদ্ধিং বলকাযেনা’’তি?
‘‘ন মে, ভো সেল, আৱাহো ৱা ভৱিস্সতি ৱিৱাহো ৱা, নাপি ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো নিমন্তিতো স্ৱাতনায সদ্ধিং বলকাযেন; অপি চ খো মে মহাযঞ্ঞো পচ্চুপট্ঠিতো. অত্থি সমণো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো অঙ্গুত্তৰাপেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেড়সেহি ভিক্খুসতেহি আপণং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং…পে… বুদ্ধো ভগৱাতি. সো মে নিমন্তিতো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. ‘‘বুদ্ধোতি, ভো কেণিয, ৱদেসি’’? ‘‘বুদ্ধোতি, ভো সেল, ৱদামি’’. ‘‘বুদ্ধোতি, ভো কেণিয, ৱদেসি’’? ‘‘বুদ্ধোতি, ভো সেল, ৱদামী’’তি.
অথ খো সেলস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘ঘোসোপি খো এসো দুল্লভো লোকস্মিং যদিদং বুদ্ধোতি. আগতানি খো পনম্হাকং মন্তেসু দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুৰিসস্স দ্ৱেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি ৰাজা হোতি চক্কৱত্তি ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. তস্সিমানি সত্ত ৰতনানি ভৱন্তি, সেয্যথিদং – চক্কৰতনং, হত্থিৰতনং, অস্সৰতনং, মণিৰতনং, ইত্থিৰতনং, গহপতিৰতনং, পৰিণাযকৰতনমেৱ সত্তমং. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৱন্তি সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসতি. সচে খো পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদো [ৱিৱত্তচ্ছদ্দো (সী. পী.)]. কহং পন, ভো কেণিয, এতৰহি সো ভৱং গোতমো ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি?
এৱং ৱুত্তে, কেণিযো জটিলো দক্খিণং বাহুং পগ্গহেত্ৱা সেলং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘যেনেসা, ভো সেল, নীলৱনৰাজী’’তি. অথ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো তীহি মাণৱকসতেহি সদ্ধিং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. অথ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো তে মাণৱকে আমন্তেসি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো আগচ্ছন্তু, পদে পদং নিক্খিপন্তা. দুৰাসদা হি তে ভগৱন্তো [ভৱন্তো (স্যা. ক.)] সীহাৱ একচৰা. যদা চাহং, ভো, সমণেন গোতমেন সদ্ধিং মন্তেয্যুং, মা মে ভোন্তো অন্তৰন্তৰা কথং ওপাতেথ; কথাপৰিযোসানং মে ভৱন্তো আগমেন্তূ’’তি.
অথ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সেলো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কাযে দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি সমন্নেসি [সম্মন্নেসি (সী. স্যা.)]. অদ্দসা খো সেলো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কাযে দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি যেভুয্যেন ঠপেত্ৱা দ্ৱে. দ্ৱীসু মহাপুৰিসলক্খণেসু কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি – কোসোহিতে চ ৱত্থগুয্হে, পহূতজিৱ্হতায চাতি.
অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘পস্সতি খো মে অযং সেলো ব্ৰাহ্মণো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি যেভুয্যেন ঠপেত্ৱা দ্ৱে. দ্ৱীসু মহাপুৰিসলক্খণেসু কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি – কোসোহিতে চ ৱত্থগুয্হে, পহূতজিৱ্হতায চা’’তি. অথ খো ভগৱা তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাসি [অভিসঙ্খাৰেসি (স্যা. ক.)], যথা অদ্দস সেলো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং. অথ খো ভগৱা জিৱ্হং নিন্নামেত্ৱা উভোপি কণ্ণসোতানি অনুমসি পটিমসি, উভোপি নাসিকসোতানি অনুমসি পটিমসি, কেৱলম্পি নলাটমণ্ডলং জিৱ্হায ছাদেসি.
অথ খো সেলস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘সমন্নাগতো খো সমণো গোতমো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি পৰিপুণ্ণেহি, নো অপুৰিপুণ্ণেহি. নো চ খো নং জানামি বুদ্ধো ৱা নো ৱা. সুতং খো পন মেতং ব্ৰাহ্মণানং ৱুড্ঢানং মহল্লকানং আচৰিযপাচৰিযানং ভাসমানানং – ‘যে তে ভৱন্তি অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তে সকে ৱণ্ণে ভঞ্ঞমানে অত্তানং পাতুকৰোন্তী’তি. যংনূনাহং সমণং গোতমং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱেয্য’’ন্তি. অথ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱি –
৫৫৩. ‘‘পৰিপুণ্ণকাযো সুৰুচি, সুজাতো চাৰুদস্সনো;
সুৱণ্ণৱণ্ণোসি ভগৱা, সুসুক্কদাঠোসি ৱীৰিযৱা.
৫৫৪. ‘‘নৰস্স হি সুজাতস্স, যে ভৱন্তি ৱিযঞ্জনা;
সব্বে তে তৱ কাযস্মিং, মহাপুৰিসলক্খণা.
৫৫৫. ‘‘পসন্ননেত্তো সুমুখো, ব্ৰহা উজু পতাপৱা;
মজ্ঝে সমণসঙ্ঘস্স, আদিচ্চোৱ ৱিৰোচসি.
৫৫৬. ‘‘কল্যাণদস্সনো ভিক্খু, কঞ্চনসন্নিভত্তচো;
কিং তে সমণভাৱেন, এৱং উত্তমৱণ্ণিনো.
৫৫৭. ‘‘ৰাজা অৰহসি ভৱিতুং, চক্কৱত্তী ৰথেসভো;
চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী, জম্বুসণ্ডস্স [জম্বুমণ্ডস্স (ক.)] ইস্সৰো.
৫৫৮. ‘‘খত্তিযা ভোগিৰাজানো [ভোজৰাজানো (সী. স্যা.)], অনুযন্তা [অনুযুত্তা (সী.)] ভৱন্তু তে;
ৰাজাভিৰাজা মনুজিন্দো, ৰজ্জং কাৰেহি গোতম’’.
৫৫৯. ‘‘ৰাজাহমস্মি সেলাতি, (ভগৱা) ধম্মৰাজা অনুত্তৰো;
ধম্মেন চক্কং ৱত্তেমি, চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং’’.
৫৬০. ‘‘সম্বুদ্ধো পটিজানাসি, (ইতি সেলো ব্ৰাহ্মণো) ধম্মৰাজা অনুত্তৰো;
‘ধম্মেন চক্কং ৱত্তেমি’, ইতি ভাসসি গোতম.
৫৬১. ‘‘কো নু সেনাপতি ভোতো, সাৱকো সত্থুৰন্ৱযো;
কো তে তমনুৱত্তেতি, ধম্মচক্কং পৱত্তিতং’’.
৫৬২. ‘‘মযা পৱত্তিতং চক্কং, (সেলাতি ভগৱা) ধম্মচক্কং অনুত্তৰং;
সাৰিপুত্তো অনুৱত্তেতি, অনুজাতো তথাগতং.
৫৬৩. ‘‘অভিঞ্ঞেয্যং অভিঞ্ঞাতং, ভাৱেতব্বঞ্চ ভাৱিতং;
পহাতব্বং পহীনং মে, তস্মা বুদ্ধোস্মি ব্ৰাহ্মণ.
৫৬৪. ‘‘ৱিনযস্সু মযি কঙ্খং, অধিমুচ্চস্সু ব্ৰাহ্মণ;
দুল্লভং দস্সনং হোতি, সম্বুদ্ধানং অভিণ্হসো.
৫৬৫. ‘‘যেসং ৱে [যেসং ৱো (পী.), যস্স ৱে (স্যা.)] দুল্লভো লোকে, পাতুভাৱো অভিণ্হসো;
সোহং ব্ৰাহ্মণ সম্বুদ্ধো, সল্লকত্তো অনুত্তৰো.
৫৬৬. ‘‘ব্ৰহ্মভূতো অতিতুলো, মাৰসেনপ্পমদ্দনো;
সব্বামিত্তে ৱসীকত্ৱা, মোদামি অকুতোভযো’’.
৫৬৭. ‘‘ইমং ভৱন্তো নিসামেথ, যথা ভাসতি চক্খুমা;
সল্লকত্তো মহাৱীৰো, সীহোৱ নদতী ৱনে.
৫৬৮. ‘‘ব্ৰহ্মভূতং অতিতুলং, মাৰসেনপ্পমদ্দনং;
কো দিস্ৱা নপ্পসীদেয্য, অপি কণ্হাভিজাতিকো.
৫৬৯. ‘‘যো মং ইচ্ছতি অন্ৱেতু, যো ৱা নিচ্ছতি গচ্ছতু;
ইধাহং পব্বজিস্সামি, ৱৰপঞ্ঞস্স সন্তিকে’’.
৫৭০. ‘‘এৱঞ্চে [এতঞ্চে (সী. পী.)] ৰুচ্চতি ভোতো, সম্মাসম্বুদ্ধসাসনে [সম্মাসম্বুদ্ধসাসনং (সী. স্যা. কং. পী.)];
মযম্পি পব্বজিস্সাম, ৱৰপঞ্ঞস্স সন্তিকে’’.
৫৭১. ‘‘ব্ৰাহ্মণা তিসতা ইমে, যাচন্তি পঞ্জলীকতা;
ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সাম, ভগৱা তৱ সন্তিকে’’.
৫৭২. ‘‘স্ৱাক্খাতং ব্ৰহ্মচৰিযং, (সেলাতি ভগৱা) সন্দিট্ঠিকমকালিকং;
যত্থ অমোঘা পব্বজ্জা, অপ্পমত্তস্স সিক্খতো’’তি.
অলত্থ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো সপৰিসো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অথ খো কেণিযো জটিলো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে অস্সমে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন কেণিযস্স জটিলস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন.
অথ খো কেণিযো জটিলো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো কেণিযো জটিলো ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো কেণিযং জটিলং ভগৱা ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
৫৭৩. ‘‘অগ্গিহুত্তমুখা যঞ্ঞা, সাৱিত্তী ছন্দসো মুখং;
ৰাজা মুখং মনুস্সানং, নদীনং সাগৰো মুখং.
৫৭৪. ‘‘নক্খত্তানং মুখং চন্দো, আদিচ্চো তপতং মুখং;
পুঞ্ঞং আকঙ্খমানানং, সঙ্ঘো ৱে যজতং মুখ’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা কেণিযং জটিলং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো আযস্মা সেলো সপৰিসো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সে …পে… অঞ্ঞতৰো খো পনাপস্মা সেলো সপৰিসো অৰহতং অহোসি.
অথ খো আযস্মা সেলো সপৰিসো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং চীৱৰং কত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
৫৭৫. ‘‘যং তং সৰণমাগম্হ [মাগম্ম (সী. স্যা. ক.)], ইতো অট্ঠমি চক্খুম;
সত্তৰত্তেন ভগৱা, দন্তম্হ তৱ সাসনে.
৫৭৬. ‘‘তুৱং বুদ্ধো তুৱং সত্থা, তুৱং মাৰাভিভূ মুনি;
তুৱং অনুসযে ছেত্ৱা, তিণ্ণো তাৰেসিমং পজং.
৫৭৭. ‘‘উপধী তে সমতিক্কন্তা, আসৱা তে পদালিতা;
সীহোসি [সীহোৱ (ম. নি. ২.৪০১)] অনুপাদানো, পহীনভযভেৰৱো.
৫৭৮. ‘‘ভিক্খৱো তিসতা ইমে, তিট্ঠন্তি পঞ্জলীকতা;
পাদে ৱীৰ পসাৰেহি, নাগা ৱন্দন্তু সত্থুনো’’তি.
সেলসুত্তং সত্তমং নিট্ঠিতং.