২. চূড়ৱগ্গো
১. ৰতনসুত্তং
২২৪. যানীধ ভূতানি সমাগতানি, ভুম্মানি [ভূমানি (ক.)] ৱা যানি ৱ অন্তলিক্খে;
সব্বেৱ ভূতা সুমনা ভৱন্তু, অথোপি সক্কচ্চ সুণন্তু ভাসিতং.
২২৫. তস্মা হি ভূতা নিসামেথ সব্বে, মেত্তং কৰোথ মানুসিযা পজায;
দিৱা চ ৰত্তো চ হৰন্তি যে বলিং, তস্মা হি নে ৰক্খথ অপ্পমত্তা.
২২৬. যং কিঞ্চি ৱিত্তং ইধ ৱা হুৰং ৱা, সগ্গেসু ৱা যং ৰতনং পণীতং;
ন নো সমং অত্থি তথাগতেন, ইদম্পি বুদ্ধে ৰতনং পণীতং;
এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২২৭. খযং ৱিৰাগং অমতং পণীতং, যদজ্ঝগা সক্যমুনী সমাহিতো;
ন তেন ধম্মেন সমত্থি কিঞ্চি, ইদম্পি ধম্মে ৰতনং পণীতং;
এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২২৮. যং বুদ্ধসেট্ঠো পৰিৱণ্ণযী সুচিং, সমাধিমানন্তৰিকঞ্ঞমাহু;
সমাধিনা তেন সমো ন ৱিজ্জতি, ইদম্পি ধম্মে ৰতনং পণীতং;
এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২২৯. যে পুগ্গলা অট্ঠ সতং পসত্থা, চত্তাৰি এতানি যুগানি হোন্তি;
তে দক্খিণেয্যা সুগতস্স সাৱকা, এতেসু দিন্নানি মহপ্ফলানি;
ইদম্পি সঙ্ঘে ৰতনং পণীতং, এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২৩০. যে সুপ্পযুত্তা মনসা দড়্হেন, নিক্কামিনো গোতমসাসনম্হি;
তে পত্তিপত্তা অমতং ৱিগয্হ, লদ্ধা মুধা নিব্বুতিং [নিব্বুতি (ক.)] ভুঞ্জমানা;
ইদম্পি সঙ্ঘে ৰতনং পণীতং, এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২৩১. যথিন্দখীলো পথৱিস্সিতো [পদৱিস্সিতো (ক. সী.), পঠৱিং সিতো (ক. সী. স্যা. কং. পী.)] সিযা, চতুব্ভি ৱাতেহি অসম্পকম্পিযো;
তথূপমং সপ্পুৰিসং ৱদামি, যো অৰিযসচ্চানি অৱেচ্চ পস্সতি;
ইদম্পি সঙ্ঘে ৰতনং পণীতং, এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২৩২. যে অৰিযসচ্চানি ৱিভাৱযন্তি, গম্ভীৰপঞ্ঞেন সুদেসিতানি;
কিঞ্চাপি তে হোন্তি ভুসং পমত্তা, ন তে ভৱং অট্ঠমমাদিযন্তি;
ইদম্পি সঙ্ঘে ৰতনং পণীতং, এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২৩৩. সহাৱস্স দস্সনসম্পদায [সহাৱসদ্দস্সনসম্পদায (ক.)], তযস্সু ধম্মা জহিতা ভৱন্তি;
সক্কাযদিট্ঠি ৱিচিকিচ্ছিতঞ্চ, সীলব্বতং ৱাপি যদত্থি কিঞ্চি.
২৩৪. চতূহপাযেহি চ ৱিপ্পমুত্তো, ছচ্চাভিঠানানি [ছ চাভিঠানানি (সী. স্যা.)] ভব্ব কাতুং [অভব্বো কাতুং (সী.)];
ইদম্পি সঙ্ঘে ৰতনং পণীতং, এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২৩৫. কিঞ্চাপি সো কম্ম [কম্মং (সী. স্যা. কং. পী.)] কৰোতি পাপকং, কাযেন ৱাচা উদ চেতসা ৱা;
অভব্ব [অভব্বো (বহূসু)] সো তস্স পটিচ্ছদায [পটিচ্ছাদায (সী.)], অভব্বতা দিট্ঠপদস্স ৱুত্তা;
ইদম্পি সঙ্ঘে ৰতনং পণীতং, এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২৩৬. ৱনপ্পগুম্বে যথ [যথা (সী. স্যা.)] ফুস্সিতগ্গে, গিম্হানমাসে পঠমস্মিং [পঠমস্মি (?)] গিম্হে;
তথূপমং ধম্মৱৰং অদেসযি [অদেসযী (সী.)], নিব্বানগামিং পৰমং হিতায;
ইদম্পি বুদ্ধে ৰতনং পণীতং, এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২৩৭. ৱৰো ৱৰঞ্ঞূ ৱৰদো ৱৰাহৰো, অনুত্তৰো ধম্মৱৰং অদেসযি;
ইদম্পি বুদ্ধে ৰতনং পণীতং, এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২৩৮. খীণং পুৰাণং নৱ নত্থি সম্ভৱং, ৱিৰত্তচিত্তাযতিকে ভৱস্মিং;
তে খীণবীজা অৱিৰূড়্হিছন্দা, নিব্বন্তি ধীৰা যথাযং [যথযং (ক.)] পদীপো;
ইদম্পি সঙ্ঘে ৰতনং পণীতং, এতেন সচ্চেন সুৱত্থি হোতু.
২৩৯. যানীধ ভূতানি সমাগতানি, ভুম্মানি ৱা যানি ৱ অন্তলিক্খে;
তথাগতং দেৱমনুস্সপূজিতং, বুদ্ধং নমস্সাম সুৱত্থি হোতু.
২৪০. যানীধ ভূতানি সমাগতানি, ভুম্মানি ৱা যানি ৱ অন্তলিক্খে;
তথাগতং দেৱমনুস্সপূজিতং, ধম্মং নমস্সাম সুৱত্থি হোতু.
২৪১. যানীধ ভূতানি সমাগতানি, ভুম্মানি ৱা যানি ৱ অন্তলিক্খে;
তথাগতং দেৱমনুস্সপূজিতং, সঙ্ঘং নমস্সাম সুৱত্থি হোতূতি.
ৰতনসুত্তং পঠমং নিট্ঠিতং.
২. আমগন্ধসুত্তং
২৪২. ‘‘সামাকচিঙ্গূলকচীনকানি চ, পত্তপ্ফলং মূলফলং গৱিপ্ফলং;
ধম্মেন লদ্ধং সতমস্নমানা [সতমসমানা (সী. পী.), সতমস্সমানা (স্যা. কং.)], ন কামকামা অলিকং ভণন্তি.
২৪৩. ‘‘যদস্নমানো সুকতং সুনিট্ঠিতং, পৰেহি দিন্নং পযতং পণীতং;
সালীনমন্নং পৰিভুঞ্জমানো, সো ভুঞ্জসী কস্সপ আমগন্ধং.
২৪৪. ‘‘ন আমগন্ধো মম কপ্পতীতি, ইচ্চেৱ ত্ৱং ভাসসি ব্ৰহ্মবন্ধু;
সালীনমন্নং পৰিভুঞ্জমানো, সকুন্তমংসেহি সুসঙ্খতেহি;
পুচ্ছামি তং কস্সপ এতমত্থং, কথং পকাৰো তৱ আমগন্ধো’’.
২৪৫. ‘‘পাণাতিপাতো ৱধছেদবন্ধনং, থেয্যং মুসাৱাদো নিকতিৱঞ্চনানি চ;
অজ্ঝেনকুত্তং [অজ্ঝেন কুজ্জং (সী. পী.)] পৰদাৰসেৱনা, এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনং.
২৪৬. ‘‘যে ইধ কামেসু অসঞ্ঞতা জনা, ৰসেসু গিদ্ধা অসুচিভাৱমস্সিতা [অসুচীকমিস্সিতা (সী. স্যা. কং. পী.)];
নত্থিকদিট্ঠী ৱিসমা দুৰন্নযা, এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনং.
২৪৭. ‘‘যে লূখসা দাৰুণা পিট্ঠিমংসিকা [যে লূখৰসা দাৰুণা পৰপিট্ঠিমংসিকা (ক.)], মিত্তদ্দুনো নিক্কৰুণাতিমানিনো;
অদানসীলা ন চ দেন্তি কস্সচি, এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনং.
২৪৮. ‘‘কোধো মদো থম্ভো পচ্চুপট্ঠাপনা [পচ্চুট্ঠাপনা চ (সী. স্যা.), পচ্চুট্ঠাপনা (পী.)], মাযা উসূযা ভস্সসমুস্সযো চ;
মানাতিমানো চ অসব্ভি সন্থৱো, এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনং.
২৪৯. ‘‘যে পাপসীলা ইণঘাতসূচকা, ৱোহাৰকূটা ইধ পাটিৰূপিকা [পাতিৰূপিকা (?)];
নৰাধমা যেধ কৰোন্তি কিব্বিসং, এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনং.
২৫০. ‘‘যে ইধ পাণেসু অসঞ্ঞতা জনা, পৰেসমাদায ৱিহেসমুয্যুতা;
দুস্সীললুদ্দা ফৰুসা অনাদৰা, এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনং.
২৫১. ‘‘এতেসু গিদ্ধা ৱিৰুদ্ধাতিপাতিনো, নিচ্চুয্যুতা পেচ্চ তমং ৱজন্তি যে;
পতন্তি সত্তা নিৰযং অৱংসিৰা, এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনং.
২৫২. ‘‘ন মচ্ছমংসানমনাসকত্তং [ন মচ্ছমংসং ন অনাসকত্তং (সী. অট্ঠ মূলপাঠো), ন মংচ্ছমংসানানাসকত্তং (স্যা. ক.)], ন নগ্গিযং ন মুণ্ডিযং জটাজল্লং;
খৰাজিনানি নাগ্গিহুত্তস্সুপসেৱনা, যে ৱাপি লোকে অমৰা বহূ তপা;
মন্তাহুতী যঞ্ঞমুতূপসেৱনা, সোধেন্তি মচ্চং অৱিতিণ্ণকঙ্খং.
২৫৩. ‘‘যো তেসু [সোতেসু (সী. পী.)] গুত্তো ৱিদিতিন্দ্ৰিযো চৰে, ধম্মে ঠিতো অজ্জৱমদ্দৱে ৰতো;
সঙ্গাতিগো সব্বদুক্খপ্পহীনো, ন লিপ্পতি [ন লিম্পতি (স্যা. কং ক.)] দিট্ঠসুতেসু ধীৰো’’.
২৫৪. ইচ্চেতমত্থং ভগৱা পুনপ্পুনং, অক্খাসি নং [তং (সী. পী.)] ৱেদযি মন্তপাৰগূ;
চিত্ৰাহি গাথাহি মুনী পকাসযি, নিৰামগন্ধো অসিতো দুৰন্নযো.
২৫৫. সুত্ৱান বুদ্ধস্স সুভাসিতং পদং, নিৰামগন্ধং সব্বদুক্খপ্পনূদনং;
নীচমনো ৱন্দি তথাগতস্স, তত্থেৱ পব্বজ্জমৰোচযিত্থাতি.
আমগন্ধসুত্তং দুতিযং নিট্ঠিতং.
৩. হিৰিসুত্তং
২৫৬. হিৰিং তৰন্তং ৱিজিগুচ্ছমানং, তৱাহমস্মি [সখাহমস্মি (সী. স্যা. কং. পী.)] ইতি ভাসমানং;
সয্হানি কম্মানি অনাদিযন্তং, নেসো মমন্তি ইতি নং ৱিজঞ্ঞা.
২৫৭. অনন্ৱযং [অত্থন্ৱযং (ক.)] পিযং ৱাচং, যো মিত্তেসু পকুব্বতি;
অকৰোন্তং ভাসমানং, পৰিজানন্তি পণ্ডিতা.
২৫৮. ন সো মিত্তো যো সদা অপ্পমত্তো, ভেদাসঙ্কী ৰন্ধমেৱানুপস্সী;
যস্মিঞ্চ সেতি উৰসীৱ পুত্তো, স ৱে মিত্তো যো পৰেহি অভেজ্জো.
২৫৯. পামুজ্জকৰণং ঠানং, পসংসাৱহনং সুখং;
ফলানিসংসো ভাৱেতি, ৱহন্তো পোৰিসং ধুৰং.
২৬০. পৱিৱেকৰসং পিত্ৱা, ৰসং উপসমস্স চ;
নিদ্দৰো হোতি নিপ্পাপো, ধম্মপীতিৰসং পিৱন্তি.
হিৰিসুত্তং ততিযং নিট্ঠিতং.
৪. মঙ্গলসুত্তং
এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো অঞ্ঞতৰা দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
২৬১. ‘‘বহূ দেৱা মনুস্সা চ, মঙ্গলানি অচিন্তযুং;
আকঙ্খমানা সোত্থানং, ব্ৰূহি মঙ্গলমুত্তমং’’.
২৬২. ‘‘অসেৱনা চ বালানং, পণ্ডিতানঞ্চ সেৱনা;
পূজা চ পূজনেয্যানং [পূজনীযানং (সী. স্যা. কং. পী.)], এতং মঙ্গলমুত্তমং.
২৬৩. ‘‘পতিৰূপদেসৱাসো চ, পুব্বে চ কতপুঞ্ঞতা;
অত্তসম্মাপণিধি [অত্তসম্মাপণীধী (কত্থচি)] চ, এতং মঙ্গলমুত্তমং.
২৬৪. ‘‘বাহুসচ্চঞ্চ সিপ্পঞ্চ, ৱিনযো চ সুসিক্খিতো;
সুভাসিতা চ যা ৱাচা, এতং মঙ্গলমুত্তমং.
২৬৫. ‘‘মাতাপিতু উপট্ঠানং, পুত্তদাৰস্স সঙ্গহো;
অনাকুলা চ কম্মন্তা, এতং মঙ্গলমুত্তমং.
২৬৬. ‘‘দানঞ্চ ধম্মচৰিযা চ, ঞাতকানঞ্চ সঙ্গহো;
অনৱজ্জানি কম্মানি, এতং মঙ্গলমুত্তমং.
২৬৭. ‘‘আৰতী ৱিৰতী পাপা, মজ্জপানা চ সংযমো;
অপ্পমাদো চ ধম্মেসু, এতং মঙ্গলমুত্তমং.
২৬৮. ‘‘গাৰৱো চ নিৱাতো চ, সন্তুট্ঠি চ কতঞ্ঞুতা;
কালেন ধম্মস্সৱনং [ধম্মসৱণং (কত্থচি), ধম্মসৱনং (সী. ক.)], এতং মঙ্গলমুত্তমং.
২৬৯. ‘‘খন্তী চ সোৱচস্সতা, সমণানঞ্চ দস্সনং;
কালেন ধম্মসাকচ্ছা, এতং মঙ্গলমুত্তমং.
২৭০. ‘‘তপো চ ব্ৰহ্মচৰিযঞ্চ, অৰিযসচ্চান দস্সনং;
নিব্বানসচ্ছিকিৰিযা চ, এতং মঙ্গলমুত্তমং.
২৭১. ‘‘ফুট্ঠস্স লোকধম্মেহি, চিত্তং যস্স ন কম্পতি;
অসোকং ৱিৰজং খেমং, এতং মঙ্গলমুত্তমং.
২৭২. ‘‘এতাদিসানি কত্ৱান, সব্বত্থমপৰাজিতা;
সব্বত্থ সোত্থিং গচ্ছন্তি, তং তেসং মঙ্গলমুত্তম’’ন্তি.
মঙ্গলসুত্তং চতুত্থং নিট্ঠিতং.
৫. সূচিলোমসুত্তং
এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা গযাযং ৱিহৰতি টঙ্কিতমঞ্চে সূচিলোমস্স যক্খস্স ভৱনে. তেন খো পন সমযেন খৰো চ যক্খো সূচিলোমো চ যক্খো ভগৱতো অৱিদূৰে অতিক্কমন্তি. অথ খো খৰো যক্খো সূচিলোমং যক্খং এতদৱোচ – ‘‘এসো সমণো’’তি. ‘‘নেসো সমণো, সমণকো এসো. যাৱাহং জানামি [যাৱ জানামি (সী. পী.)] যদি ৱা সো সমণো [যদি ৱা সমণো (স্যা.)], যদি ৱা সো সমণকো’’তি [যদি ৱা সমণকোতি (সী. স্যা. পী.)].
অথ খো সূচিলোমো যক্খো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো কাযং উপনামেসি. অথ খো ভগৱা কাযং অপনামেসি. অথ খো সূচিলোমো যক্খো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভাযসি মং, সমণা’’তি? ‘‘ন খ্ৱাহং তং, আৱুসো, ভাযামি; অপি চ তে সপ্ফস্সো পাপকো’’তি.
‘‘পঞ্হং তং, সমণ, পুচ্ছিস্সামি. সচে মে ন ব্যাকৰিস্সসি, চিত্তং ৱা তে খিপিস্সামি, হদযং ৱা তে ফালেস্সামি, পাদেসু ৱা গহেত্ৱা পাৰগঙ্গায খিপিস্সামী’’তি.
‘‘ন খ্ৱাহং তং, আৱুসো, পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায যো মে চিত্তং ৱা খিপেয্য হদযং ৱা ফালেয্য পাদেসু ৱা গহেত্ৱা পাৰগঙ্গায খিপেয্য. অপি চ ত্ৱং, আৱুসো, পুচ্ছ যদাকঙ্খসী’’তি. অথ খো সূচিলোমো যক্খো ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
২৭৩. ‘‘ৰাগো চ দোসো চ কুতোনিদানা, অৰতী ৰতী লোমহংসো কুতোজা;
কুতো সমুট্ঠায মনোৱিতক্কা, কুমাৰকা ধঙ্কমিৱোস্সজন্তি’’.
২৭৪. ‘‘ৰাগো চ দোসো চ ইতোনিদানা, অৰতী ৰতী লোমহংসো ইতোজা;
ইতো সমুট্ঠায মনোৱিতক্কা, কুমাৰকা ধঙ্কমিৱোস্সজন্তি.
২৭৪. ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা, নিগ্ৰোধস্সেৱ খন্ধজা;
পুথূ ৱিসত্তা কামেসু, মালুৱাৱ ৱিততাৱনে.
২৭৫. ‘‘যে নং পজানন্তি যতোনিদানং, তে নং ৱিনোদেন্তি সুণোহি যক্খ;
তে দুত্তৰং ওঘমিমং তৰন্তি, অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৱাযা’’তি.
সূচিলোমসুত্তং পঞ্চমং নিট্ঠিতং.
৬. ধম্মচৰিযসুত্তং
২৭৬. ধম্মচৰিযং ব্ৰহ্মচৰিযং, এতদাহু ৱসুত্তমং;
পব্বজিতোপি চে হোতি, অগাৰা অনগাৰিযং.
২৭৭. সো চে মুখৰজাতিকো, ৱিহেসাভিৰতো মগো;
জীৱিতং তস্স পাপিযো, ৰজং ৱড্ঢেতি অত্তনো.
২৭৮. কলহাভিৰতো ভিক্খু, মোহধম্মেন আৱুতো;
অক্খাতম্পি ন জানাতি, ধম্মং বুদ্ধেন দেসিতং.
২৭৯. ৱিহেসং ভাৱিতত্তানং, অৱিজ্জায পুৰক্খতো;
সংকিলেসং ন জানাতি, মগ্গং নিৰযগামিনং.
২৮০. ৱিনিপাতং সমাপন্নো, গব্ভা গব্ভং তমা তমং;
স ৱে তাদিসকো ভিক্খু, পেচ্চ দুক্খং নিগচ্ছতি.
২৮১. গূথকূপো যথা অস্স, সম্পুণ্ণো গণৱস্সিকো;
যো চ এৱৰূপো অস্স, দুব্বিসোধো হি সাঙ্গণো.
২৮২. যং এৱৰূপং জানাথ, ভিক্খৱো গেহনিস্সিতং;
পাপিচ্ছং পাপসঙ্কপ্পং, পাপআচাৰগোচৰং.
২৮৩. সব্বে সমগ্গা হুত্ৱান, অভিনিব্বজ্জিযাথ [অভিনিব্বজ্জযাথ (সী. পী. অ. নি. ৮.১০)] নং;