২. ইদ্ধিকথা

৯. কা ইদ্ধি? কতি ইদ্ধিযো? ইদ্ধিযা কতি ভূমিযো, কতি পাদা, কতি পদানি, কতি মূলানি? কা ইদ্ধীতি? ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. কতি ইদ্ধিযোতি? দস ইদ্ধিযো. ইদ্ধিযা কতি ভূমিযোতি? ইদ্ধিযা চতস্সো ভূমিযো, চত্তাৰো পাদা, অট্ঠ পদানি, সোড়স মূলানি.

১০. কতমা দস ইদ্ধিযো? অধিট্ঠানা ইদ্ধি, ৱিকুব্বনা ইদ্ধি, মনোমযা ইদ্ধি, ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, অৰিযা ইদ্ধি, কম্মৱিপাকজা ইদ্ধি, পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি, ৱিজ্জামযা ইদ্ধি, তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা [সম্মপ্পযোগপচ্চযা (স্যা. ক.)] ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি.

ইদ্ধিযা কতমা চতস্সো ভূমিযো? ৱিৱেকজাভূমি পঠমং ঝানং, পীতিসুখভূমি দুতিযং ঝানং, উপেক্খাসুখভূমি ততিযং ঝানং, অদুক্খমসুখাভূমি চতুত্থং ঝানং. ইদ্ধিযা ইমা চতস্সো ভূমিযো ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৱিকুব্বনতায ইদ্ধিৱিসৱিতায ইদ্ধিৱসীভাৱায ইদ্ধিৱেসাৰজ্জায সংৱত্তন্তীতি.

ইদ্ধিযা কতমে চত্তাৰো পাদা? ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি. ইদ্ধিযা ইমে চত্তাৰো পাদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৱিকুব্বনতায ইদ্ধিৱিসৱিতায ইদ্ধিৱসীভাৱায ইদ্ধিৱেসাৰজ্জায সংৱত্তন্তীতি.

ইদ্ধিযা কতমানি অট্ঠ পদানি? ছন্দং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. ছন্দো ন সমাধি, সমাধি ন ছন্দো. অঞ্ঞো ছন্দো, অঞ্ঞো সমাধি. ৱীৰিযং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. ৱীৰিযং ন সমাধি, সমাধি ন ৱীৰিযং. অঞ্ঞং ৱীৰিযং, অঞ্ঞো সমাধি. চিত্তং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. চিত্তং ন সমাধি, সমাধি ন চিত্তং. অঞ্ঞং চিত্তং, অঞ্ঞো সমাধি. ৱীমংসং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. ৱীমংসা ন সমাধি, সমাধি ন ৱীমংসা. অঞ্ঞা ৱীমংসা, অঞ্ঞো সমাধি. ইদ্ধিযা ইমানি অট্ঠ পদানি ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৱিকুব্বনতায ইদ্ধিৱিসৱিতায ইদ্ধিৱসীভাৱায ইদ্ধিৱেসাৰজ্জায সংৱত্তন্তীতি.

ইদ্ধিযা কতমানি সোড়স মূলানি? অনোনতং [অনোণতং (ক.)] চিত্তং কোসজ্জে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনুন্নতং [(অনুণ্ণতং (ক.)] চিত্তং উদ্ধচ্চে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনভিনতং চিত্তং ৰাগে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনপনতং চিত্তং ব্যাপাদে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনিস্সিতং চিত্তং দিট্ঠিযা ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অপ্পটিবদ্ধং চিত্তং ছন্দৰাগে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৱিপ্পমুত্তং চিত্তং কামৰাগে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৱিসঞ্ঞুত্তং চিত্তং কিলেসে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৱিমৰিযাদিকতং চিত্তং কিলেসমৰিযাদে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. একত্তগতং [একগ্গতং (স্যা.)] চিত্তং নানত্তকিলেসেহি [নানত্তকিলেসে (স্যা.)] ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. সদ্ধায পৰিগ্গহিতং চিত্তং অস্সদ্ধিযে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৱীৰিযেন পৰিগ্গহিতং চিত্তং কোসজ্জে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. সতিযা পৰিগ্গহিতং চিত্তং পমাদে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. সমাধিনা পৰিগ্গহিতং চিত্তং উদ্ধচ্চে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. পঞ্ঞায পৰিগ্গহিতং চিত্তং অৱিজ্জায ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ওভাসগতং চিত্তং অৱিজ্জন্ধকাৰে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ইদ্ধিযা ইমানি সোড়স মূলানি ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৱিকুব্বনতায ইদ্ধিৱিসৱিতায ইদ্ধিৱসীভাৱায ইদ্ধিৱেসাৰজ্জায সংৱত্তন্তীতি.

দসইদ্ধিনিদ্দেসো

১০. কতমা অধিট্ঠানা ইদ্ধি? ইধ ভিক্খু অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি; আৱিভাৱং তিৰোভাৱং; তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসে. পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি, সেয্যথাপি উদকে. উদকেপি অভিজ্জমানে [অভিজ্জমানো (ক.) দী. নি. ১.২৩৮ পস্সিতব্বা] গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৱিযং. আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো. ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰামসতি পৰিমজ্জতি. যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতীতি.

ইধাতি ইমিস্সা দিট্ঠিযা ইমিস্সা খন্তিযা ইমিস্সা ৰুচিযা ইমস্মিং আদাযে ইমস্মিং ধম্মে ইমস্মিং ৱিনযে ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ইমস্মিং পাৱচনে ইমস্মিং ব্ৰহ্মচৰিযে ইমস্মিং সত্থুসাসনে. তেন ৱুচ্চতি – ‘‘ইধা’’তি. ভিক্খূতি পুথুজ্জনকল্যাণকো ৱা হোতি ভিক্খু সেখো ৱা অৰহা ৱা অকুপ্পধম্মো. অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতীতি নানপ্পকাৰং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি. একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতীতি পকতিযা একো বহুকং আৱজ্জতি, সতং ৱা সহস্সং ৱা সতসহস্সং ৱা আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘বহুলো হোমী’’তি [হোতূতি (ক.)]. বহুলো হোতি. যথাযস্মা চূড়পন্থকো [চুল্লপন্থকো (স্যা.)] একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি. বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতীতি পকতিযা বহুকো একং আৱজ্জতি; আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘একো হোমী’’তি. একো হোতি. যথাযস্মা চূড়পন্থকো বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি.

১১. আৱিভাৱন্তি কেনচি অনাৱটং হোতি অপ্পটিচ্ছন্নং ৱিৱটং পাকটং. তিৰোভাৱন্তি কেনচি আৱটং হোতি পটিচ্ছন্নং পিহিতং পটিকুজ্জিতং. তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসেতি পকতিযা আকাসকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘আকাসো হোতূ’’তি. আকাসো হোতি. তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো কেনচি অনাৱটে অপৰিক্খিত্তে অসজ্জমানা গচ্ছন্তি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসে.

পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি, সেয্যথাপি উদকেতি পকতিযা আপোকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. পথৱিং আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘উদকং হোতূ’’তি. উদকং হোতি. সো পথৱিযা উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো উদকে উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোন্তি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো পথৱিযা উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি, সেয্যথাপি উদকে.

উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৱিযন্তি পকতিযা পথৱীকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. উদকং আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘পথৱী হোতূ’’তি. পথৱী হোতি. সো অভিজ্জমানে উদকে গচ্ছতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো অভিজ্জমানায পথৱিযা গচ্ছন্তি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো অভিজ্জমানে উদকে গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৱিযং.

আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণোতি পকতিযা পথৱীকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. আকাসং আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘পথৱী হোতূ’’তি. পথৱী হোতি. সো আকাসে অন্তলিক্খে চঙ্কমতিপি তিট্ঠতিপি নিসীদতিপি সেয্যম্পি কপ্পেতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো পথৱিযা চঙ্কমন্তিপি তিট্ঠন্তিপি নিসীদন্তিপি সেয্যম্পি কপ্পেন্তি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো আকাসে অন্তলিক্খে চঙ্কমতিপি তিট্ঠতিপি নিসীদতিপি সেয্যম্পি কপ্পেতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো.

১২. ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰামসতি পৰিমজ্জতীতি ইধ সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো নিসিন্নকো ৱা নিপন্নকো ৱা চন্দিমসূৰিযে আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘হত্থপাসে হোতূ’’তি. হত্থপাসে হোতি. সো নিসিন্নকো ৱা নিপন্নকো ৱা চন্দিমসূৰিযে পাণিনা আমসতি পৰামসতি পৰিমজ্জতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো কিঞ্চিদেৱ ৰূপগতং হত্থপাসে আমসন্তি পৰামসন্তি পৰিমজ্জন্তি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো নিসিন্নকো ৱা নিপন্নকো ৱা চন্দিমসূৰিযে পাণিনা আমসতি পৰামসতি পৰিমজ্জতি.

যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতীতি সচে সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো ব্ৰহ্মলোকং গন্তুকামো হোতি, দূৰেপি সন্তিকে অধিট্ঠাতি – ‘‘সন্তিকে হোতূ’’তি. সন্তিকে হোতি. সন্তিকেপি দূৰে অধিট্ঠাতি – ‘‘দূৰে হোতূ’’তি. দূৰে হোতি. বহুকম্পি থোকং অধিট্ঠাতি – ‘‘থোকং হোতূ’’তি. থোকং হোতি. থোকম্পি বহুকং অধিট্ঠাতি – ‘‘বহুকং হোতূ’’তি. বহুকং হোতি. দিব্বেন চক্খুনা তস্স ব্ৰহ্মুনো ৰূপং পস্সতি. দিব্বায সোতধাতুযা তস্স ব্ৰহ্মুনো সদ্দং সুণাতি. চেতোপৰিযঞাণেন তস্স ব্ৰহ্মুনো চিত্তং পজানাতি. সচে সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো দিস্সমানেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং গন্তুকামো হোতি, কাযৱসেন চিত্তং পৰিণামেতি, কাযৱসেন চিত্তং অধিট্ঠাতি. কাযৱসেন চিত্তং পৰিণামেত্ৱা, কাযৱসেন চিত্তং অধিট্ঠহিত্ৱা, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৱা দিস্সমানেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং গচ্ছতি. সচে সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো অদিস্সমানেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং গন্তুকামো হোতি, চিত্তৱসেন কাযং পৰিণামেতি, চিত্তৱসেন কাযং অধিট্ঠাতি. চিত্তৱসেন কাযং পৰিণামেত্ৱা, চিত্তৱসেন কাযং অধিট্ঠহিত্ৱা সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৱা অদিস্সমানেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং গচ্ছতি. সো তস্স ব্ৰহ্মুনো পুৰতো ৰূপিং [ৰূপং (স্যা. ক.) দী. নি. ১.২৩৬ পস্সিতব্বা] অভিনিম্মিনাতি মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং [সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং (স্যা. ক.)] অহীনিন্দ্ৰিযং. সচে সো ইদ্ধিমা চঙ্কমতি, নিম্মিতোপি তত্থ চঙ্কমতি. সচে সো ইদ্ধিমা তিট্ঠতি, নিম্মিতোপি তত্থ তিট্ঠতি. সচে সো ইদ্ধিমা নিসীদতি, নিম্মিতোপি তত্থ নিসীদতি. সচে সো ইদ্ধিমা সেয্যং কপ্পেতি, নিম্মিতোপি তত্থ সেয্যং কপ্পেতি. সচে সো ইদ্ধিমা ধূমাযতি, নিম্মিতোপি তত্থ ধূমাযতি. সচে সো ইদ্ধিমা পজ্জলতি, নিম্মিতোপি তত্থ পজ্জলতি. সচে সো ইদ্ধিমা ধম্মং ভাসতি, নিম্মিতোপি তত্থ ধম্মং ভাসতি. সচে সো ইদ্ধিমা পঞ্হং পুচ্ছতি, নিম্মিতোপি তত্থ পঞ্হং পুচ্ছতি. সচে সো ইদ্ধিমা পঞ্হং পুট্ঠো ৱিসজ্জেতি, নিম্মিতোপি তত্থ পঞ্হং পুট্ঠো ৱিসজ্জেতি. সচে সো ইদ্ধিমা তেন ব্ৰহ্মুনা সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি, নিম্মিতোপি তত্থ তেন ব্ৰহ্মুনা সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি. যঞ্ঞদেৱ সো ইদ্ধিমা কৰোতি, তং তদেৱ হি সো নিম্মিতো কৰোতীতি – অযং অধিট্ঠানা ইদ্ধি.

১৩. কতমা ৱিকুব্বনা ইদ্ধি? সিখিস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অভিভূ নাম সাৱকো ব্ৰহ্মলোকে ঠিতো সহস্সিলোকধাতুং [সহস্সীলোকধাতুং (স্যা.) ৱত্থু সং. নি. ১.১৮৫] সৰেন ৱিঞ্ঞাপেসি. সো দিস্সমানেনপি কাযেন ধম্মং দেসেসি; অদিস্সমানেনপি কাযেন ধম্মং দেসেসি; দিস্সমানেনপি হেট্ঠিমেন উপড্ঢকাযেন অদিস্সমানেনপি উপৰিমেন উপড্ঢকাযেন ধম্মং দেসেসি. দিস্সমানেনপি উপৰিমেন উপড্ঢকাযেন, অদিস্সমানেনপি হেট্ঠিমেন উপড্ঢকাযেন ধম্মং দেসেসি. সো পকতিৱণ্ণং ৱিজহিত্ৱা কুমাৰকৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, নাগৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, সুপণ্ণৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, যক্খৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, ইন্দৱণ্ণং ৱা [অসুৰৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, ইন্দৱণ্ণং ৱা (স্যা.)] দস্সেতি, দেৱৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, ব্ৰহ্মৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, সমুদ্দৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, পব্বতৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, ৱনৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, সীহৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, ব্যগ্ঘৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, দীপিৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, হত্থিম্পি দস্সেতি, অস্সম্পি দস্সেতি, ৰথম্পি দস্সেতি, পত্তিম্পি দস্সেতি, ৱিৱিধম্পি সেনাব্যূহং দস্সেতীতি – অযং ৱিকুব্বনা ইদ্ধি.

১৪. কতমা মনোমযা ইদ্ধি? ইধ ভিক্খু ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতি ৰূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্ৰিযং. সেয্যথাপি পুৰিসো মুঞ্জম্হা ঈসিকং পৱাহেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘‘অযং মুঞ্জো, অযং ঈসিকা. অঞ্ঞো মুঞ্জো, অঞ্ঞা ঈসিকা. মুঞ্জম্হা ত্ৱেৱ ঈসিকা পৱাড়্হা’’তি. সেয্যথা ৱা পন পুৰিসো অসিং কোসিযা পৱাহেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘‘অযং অসি, অযং কোসি. অঞ্ঞো অসি, অঞ্ঞা কোসি. কোসিযা ত্ৱেৱ অসি পৱাড়্হো’’তি. সেয্যথা ৱা পন পুৰিসো অহিং কৰণ্ডা উদ্ধৰেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘‘অযং অহি, অযং কৰণ্ডো. অঞ্ঞো অহি, অঞ্ঞো কৰণ্ডো. কৰণ্ডা ত্ৱেৱ অহি উব্ভতো’’তি. এৱমেৱং ভিক্খু ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতি ৰূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্ৰিযং. অযং মনোমযা ইদ্ধি.

১৫. কতমা ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি? অনিচ্চানুপস্সনা নিচ্চসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. দুক্খানুপস্সনা সুখসঞ্ঞায… অনত্তানুপস্সনা অত্তসঞ্ঞায… নিব্বিদানুপস্সনায নন্দিযা… ৱিৰাগানুপস্সনায ৰাগস্স… নিৰোধানুপস্সনায সমুদযস্স… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায আদানস্স পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. আযস্মতো বাকুলস্স ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, আযস্মতো সংকিচ্চস্স ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, আযস্মতো ভূতপালস্স ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. অযং ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি.

১৬. কতমা সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি? পঠমেন ঝানেন নীৱৰণানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. দুতিযেন ঝানেন ৱিতক্কৱিচাৰানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. ততিযেন ঝানেন পীতিযা পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… চতুত্থেন ঝানেন সুখদুক্খানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৰূপসঞ্ঞায পটিঘসঞ্ঞায নানত্তসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, আযস্মতো সঞ্জীৱস্স সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, আযস্মতো খাণুকোণ্ডঞ্ঞস্স সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, উত্তৰায উপাসিকায সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, সামাৱতিযা উপাসিকায সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. অযং সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি.

১৭. কতমা অৰিযা ইদ্ধি? ইধ ভিক্খু [ম. নি. ৩.৪৬২ পস্সিতব্বা] সচে আকঙ্খতি – ‘‘পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য’’ন্তি, অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য’’ন্তি, পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য’’ন্তি, অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য’’ন্তি, পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো ৱিহৰেয্যং সতো সম্পজানো’’তি, উপেক্খকো তত্থ ৱিহৰতি সতো সম্পজানো.

কথং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি? অনিট্ঠস্মিং ৱত্থুস্মিং মেত্তায ৱা ফৰতি, ধাতুতো ৱা উপসংহৰতি. এৱং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি.

কথং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি? ইট্ঠস্মিং ৱত্থুস্মিং অসুভায ৱা ফৰতি, অনিচ্চতো ৱা উপসংহৰতি. এৱং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি.

কথং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি? অনিট্ঠস্মিঞ্চ ইট্ঠস্মিঞ্চ ৱত্থুস্মিং মেত্তায ৱা ফৰতি, ধাতুতো ৱা উপসংহৰতি. এৱং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি.

কথং অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি? ইট্ঠস্মিঞ্চ অনিট্ঠস্মিঞ্চ ৱত্থুস্মিং অসুভায ৱা ফৰতি, অনিচ্চতো ৱা উপসংহৰতি. এৱং অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি.

কথং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো? ইধ ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নেৱ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায নেৱ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. এৱং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. অযং অৰিযা ইদ্ধি.

১৮. কতমা কম্মৱিপাকজা ইদ্ধি? সব্বেসং পক্খীনং, সব্বেসং দেৱানং, একচ্চানং মনুস্সানং, একচ্চানং ৱিনিপাতিকানং. অযং কম্মৱিপাকজা ইদ্ধি.

কতমা পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি? ৰাজা চক্কৱত্তী [চক্কৱত্তি (স্যা.)] ৱেহাসং গচ্ছতি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায, অন্তমসো অস্সবন্ধগোপুৰিসে [অস্সবন্ধগোপকে পুৰিসে (স্যা.)] উপাদায. জোতিকস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি, জটিলস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি, মেণ্ডকস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি, ঘোসিতস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি, পঞ্চন্নং মহাপুঞ্ঞানং পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি. অযং পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি.

কতমা ৱিজ্জামযা ইদ্ধি? ৱিজ্জাধৰা ৱিজ্জং পৰিজপ্পেত্ৱা ৱেহাসং গচ্ছন্তি, আকাসে অন্তলিক্খে হত্থিম্পি দস্সেন্তি, অস্সম্পি দস্সেন্তি, ৰথম্পি দস্সেন্তি, পত্তিম্পি দস্সেন্তি, ৱিৱিধম্পি সেনাব্যূহং দস্সেন্তি. অযং ৱিজ্জামযা ইদ্ধি.

কথং তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি? নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দস্স পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. অব্যাপাদেন ব্যাপাদস্স পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি…পে… অৰহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. এৱং তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. ইমা দস ইদ্ধিযো.

ইদ্ধিকথা নিট্ঠিতা.