৩. পঞ্ঞাৱগ্গো
১. মহাপঞ্ঞাকথা
১. অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? দুক্খানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? অনত্তানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি…পে… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি?
অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. দুক্খানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা নিব্বেধিকপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. অনত্তানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা মহাপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. নিব্বিদানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা তিক্খপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. ৱিৰাগানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিপুলপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. নিৰোধানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা গম্ভীৰপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা অসামন্তপঞ্ঞং [অস্সামন্তপঞ্ঞং (স্যা.)] পৰিপূৰেতি. ইমা সত্ত পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা পণ্ডিচ্চং পৰিপূৰেন্তি. ইমা অট্ঠ পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা পুথুপঞ্ঞং পৰিপূৰেন্তি. ইমা নৱ পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা হাসপঞ্ঞং পৰিপূৰেন্তি.
হাসপঞ্ঞা পটিভানপটিসম্ভিদা. তস্সা অত্থৱৱত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. ধম্মৱৱত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. নিৰুত্তিৱৱত্থানতো নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. পটিভানৱৱত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. তস্সিমা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায.
ৰূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি…পে… ৰূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? ৰূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি…পে… ৰূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা অসামন্তপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. ইমা সত্ত পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা পণ্ডিচ্চং পৰিপূৰেন্তি. ইমা অট্ঠ পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা পুথুপঞ্ঞং পৰিপূৰেন্তি. ইমা নৱ পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা হাসপঞ্ঞং পৰিপূৰেন্তি.
হাসপঞ্ঞা পটিভানপটিসম্ভিদা. তস্সা অত্থৱৱত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. ধম্মৱৱত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. নিৰুত্তিৱৱত্থানতো নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. পটিভানৱৱত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি, সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. তস্সিমা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায.
ৱেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু… ৱিঞ্ঞাণে… চক্খুস্মিং…পে… জৰামৰণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি…পে… জৰামৰণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? জৰামৰণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি…পে… জৰামৰণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা অসামন্তপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. ইমা সত্ত পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা পণ্ডিচ্চং পৰিপূৰেন্তি. ইমা অট্ঠ পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা পুথুপঞ্ঞং পৰিপূৰেন্তি. ইমা নৱ পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা হাসপঞ্ঞং পৰিপূৰেন্তি.
হাসপঞ্ঞা পটিভানপটিসম্ভিদা. তস্সা অত্থৱৱত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. ধম্মৱৱত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. নিৰুত্তিৱৱত্থানতো নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. পটিভানৱৱত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. তস্সিমা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায.
২. ৰূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? ৰূপে দুক্খানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে দুক্খানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? ৰূপে অনত্তানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে অনত্তানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? ৰূপে নিব্বিদানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে নিব্বিদানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? ৰূপে ৱিৰাগানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে ৱিৰাগানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? ৰূপে নিৰোধানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে নিৰোধানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? ৰূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি?
ৰূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. ৰূপে দুক্খানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা নিব্বেধিকপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে দুক্খানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. ৰূপে অনত্তানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা মহাপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে অনত্তানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. ৰূপে নিব্বিদানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা তিক্খপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে নিব্বিদানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. ৰূপে ৱিৰাগানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিপুলপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে ৱিৰাগানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. ৰূপে নিৰোধানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা গম্ভীৰপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে নিৰোধানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. ৰূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা অসামন্তপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে ৰূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. ইমা সত্ত পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা পণ্ডিচ্চং পৰিপূৰেন্তি. ইমা অট্ঠ পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা পুথুপঞ্ঞং পৰিপূৰেন্তি. ইমা নৱ পঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা হাসপঞ্ঞং পৰিপূৰেন্তি.
হাসপঞ্ঞা পটিভানপটিসম্ভিদা. তস্সা অত্থৱৱত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. ধম্মৱৱত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. নিৰুত্তিৱৱত্থানতো নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. পটিভানৱৱত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. তস্সিমা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায.
ৱেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু… ৱিঞ্ঞাণে… চক্খুস্মিং…পে… জৰামৰণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে জৰামৰণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি…পে… জৰামৰণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে জৰামৰণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পৰিপূৰেতি? জৰামৰণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে জৰামৰণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৱিতা বহুলীকতা জৱনপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি…পে… তস্সিমা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায.
৩. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে [সং. নি. ৫.১৮৫১], ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায সংৱত্তন্তি. কতমে চত্তাৰো? সপ্পুৰিসসংসেৱো, সদ্ধম্মস্সৱনং, যোনিসোমনসিকাৰো, ধম্মানুধম্মপটিপত্তি – ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায সংৱত্তন্তি.
‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায সংৱত্তন্তি…পে… অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায সংৱত্তন্তি…পে… অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায সংৱত্তন্তি. কতমে চত্তাৰো? সপ্পুৰিসসংসেৱো, সদ্ধম্মস্সৱনং, যোনিসোমনসিকাৰো, ধম্মানুধম্মপটিপত্তি – ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা অৰহত্তমগ্গফলসচ্ছিকিৰিযায সংৱত্তন্তি.
‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা পঞ্ঞাপটিলাভায সংৱত্তন্তি…পে… পঞ্ঞাবুদ্ধিযা সংৱত্তন্তি, পঞ্ঞাৱেপুল্লায সংৱত্তন্তি, মহাপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি, পুথুপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি, ৱিপুলপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি, গম্ভীৰপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি, অসামন্তপঞ্ঞতায [অস্সামন্তপঞ্ঞতায (স্যা.) সং. নি. ৩ পস্সিতব্বা] সংৱত্তন্তি, ভূৰিপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি, পঞ্ঞাবাহুল্লায সংৱত্তন্তি, সীঘপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি, লহুপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি, হাসপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি, জৱনপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি, তিক্খপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি, নিব্বেধিকপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি. কতমে চত্তাৰো? সপ্পুৰিসসংসেৱো, সদ্ধম্মস্সৱনং, যোনিসোমনসিকাৰো, ধম্মানুধম্মপটিপত্তি – ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা পঞ্ঞাপটিলাভায সংৱত্তন্তি, পঞ্ঞাবুদ্ধিযা সংৱত্তন্তি…পে… নিব্বেধিকপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তি’’.
১. সোড়সপঞ্ঞানিদ্দেসো
৪. পঞ্ঞাপটিলাভায সংৱত্তন্তীতি কতমো পঞ্ঞাপটিলাভো? চতুন্নং মগ্গঞাণানং, চতুন্নং ফলঞাণানং, চতুন্নং পটিসম্ভিদাঞাণানং, ছন্নং অভিঞ্ঞাঞাণানং, তেসত্ততীনং ঞাণানং, সত্তসত্ততীনং ঞাণানং লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফস্সনা [ফুসনা (ক.)] সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা. পঞ্ঞাপটিলাভায সংৱত্তন্তীতি – অযং পঞ্ঞা পটিলাভো.
পঞ্ঞাবুদ্ধিযা সংৱত্তন্তীতি কতমা পঞ্ঞাবুদ্ধি? সত্তন্নঞ্চ সেক্খানং পুথুজ্জনকল্যাণকস্স চ পঞ্ঞা ৱড্ঢতি, অৰহতো পঞ্ঞা ৱড্ঢতি. ৱড্ঢিতৱড্ঢনা পঞ্ঞাবুদ্ধিযা সংৱত্তন্তীতি – অযং পঞ্ঞাবুদ্ধি.
পঞ্ঞাৱেপুল্লায সংৱত্তন্তীতি কতমং পঞ্ঞাৱেপুল্লং? সত্তন্নং সেক্খানং পুথুজ্জনকল্যাণকস্স চ পঞ্ঞাৱেপুল্লং গচ্ছতি. অৰহতো পঞ্ঞা ৱেপুল্লগতা পঞ্ঞাৱেপুল্লায সংৱত্তন্তীতি – ইদং পঞ্ঞাৱেপুল্লং.
মহাপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা মহাপঞ্ঞা? মহন্তে অত্থে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ধম্মে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তা নিৰুত্তিযো পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি পটিভানানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সীলক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সমাধিক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে পঞ্ঞাক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ৱিমুত্তিক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি ঠানাট্ঠানানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তা ৱিহাৰসমাপত্তিযো পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি অৰিযসচ্চানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সতিপট্ঠানে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সম্মপ্পধানে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ইদ্ধিপাদে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি ইন্দ্ৰিযানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি বলানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে বোজ্ঝঙ্গে পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তং অৰিযমগ্গং [মহন্তে অৰিযমগ্গে (ক.)] পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি সামঞ্ঞফলানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তা অভিঞ্ঞাযো [মহাভিঞ্ঞাযো (ক.)] পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তং পৰমত্থং নিব্বানং পৰিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহাপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং মহাপঞ্ঞা.
পুথুপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা পুথুপঞ্ঞা? পুথুনানাখন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাধাতূসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাআযতনেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাপটিচ্চসমুপ্পাদেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসুঞ্ঞতমনুপলব্ভেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅত্থেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাধম্মেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানানিৰুত্তীসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাপটিভানেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসীলক্খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসমাধিক্খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাপঞ্ঞাক্খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাৱিমুত্তিক্খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঠানাট্ঠানেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাৱিহাৰসমাপত্তীসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅৰিযসচ্চেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসতিপট্ঠানেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসম্মপ্পধানেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাইদ্ধিপাদেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাইন্দ্ৰিযেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাবলেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাবোজ্ঝঙ্গেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅৰিযমগ্গেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসামঞ্ঞফলেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅভিঞ্ঞাসু ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুজ্জনসাধাৰণে ধম্মে অতিক্কম্ম [সমতিক্কম্ম (স্যা.)] পৰমত্থে নিব্বানে ঞাণং পৱত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং পুথুপঞ্ঞা.
ৱিপুলপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা ৱিপুলপঞ্ঞা? ৱিপুলে অত্থে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে ধম্মে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলা নিৰুত্তিযো পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলানি পটিভানানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে সীলক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে সমাধিক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে পঞ্ঞাক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে ৱিমুত্তিক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলানি ঠানাট্ঠানানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলা ৱিহাৰসমাপত্তিযো পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলানি অৰিযসচ্চানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে সতিপট্ঠানে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে সম্মপ্পধানে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে ইদ্ধিপাদে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলানি ইন্দ্ৰিযানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলানি বলানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে বোজ্ঝঙ্গে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলে অৰিযমগ্গে পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলানি সামঞ্ঞফলানি পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলা অভিঞ্ঞাযো পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলং পৰমত্থং নিব্বানং পৰিগ্গণ্হাতীতি – ৱিপুলপঞ্ঞা. ৱিপুলপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং ৱিপুলপঞ্ঞা.
গম্ভীৰপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা গম্ভীৰপঞ্ঞা? গম্ভীৰেসু খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰাসু ধাতূসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু আযতনেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু পটিচ্চসমুপ্পাদেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু সুঞ্ঞতমনুপলব্ভেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু অত্থেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু ধম্মেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰাসু নিৰুত্তীসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু পটিভানেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু সীলক্খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু সমাধিক্খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু পঞ্ঞাক্খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু ৱিমুত্তিক্খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু ঠানাট্ঠানেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰাসু ৱিহাৰসমাপত্তীসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু অৰিযসচ্চেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু সতিপট্ঠানেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু সম্মপ্পধানেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু ইদ্ধিপাদেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু ইন্দ্ৰিযেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু বলেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু বোজ্ঝঙ্গেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু অৰিযমগ্গেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰেসু সামঞ্ঞফলেসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰাসু অভিঞ্ঞাসু ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰে পৰমত্থে নিব্বানে ঞাণং পৱত্ততীতি – গম্ভীৰপঞ্ঞা. গম্ভীৰপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং গম্ভীৰপঞ্ঞা.
অসামন্তপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা অসামন্তপঞ্ঞা? যস্স পুগ্গলস্স অত্থৱৱত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, ধম্মৱৱত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, নিৰুত্তিৱৱত্থানতো নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, পটিভানৱৱত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, তস্স অত্থে চ ধম্মে চ নিৰুত্তিযা চ পটিভানে চ ন অঞ্ঞো কোচি সক্কোতি অভিসম্ভৱিতুং. অনভিসম্ভৱনীযো চ সো অঞ্ঞেহীতি – অসামন্তপঞ্ঞো.
পুথুজ্জনকল্যাণকস্স পঞ্ঞা অট্ঠমকস্স পঞ্ঞায দূৰে ৱিদূৰে সুৱিদূৰে ন সন্তিকে ন সামন্তা. পুথুজ্জনকল্যাণকং উপাদায অট্ঠমকো অসামন্তপঞ্ঞো. অট্ঠমকস্স পঞ্ঞা সোতাপন্নস্স পঞ্ঞায দূৰে ৱিদূৰে সুৱিদূৰে ন সন্তিকে ন সামন্তা. অট্ঠমকং উপাদায সোতাপন্নো অসামন্তপঞ্ঞো. সোতাপন্নস্স পঞ্ঞা সকদাগামিস্স পঞ্ঞায দূৰে ৱিদূৰে সুৱিদূৰে ন সন্তিকে ন সামন্তা. সোতাপন্নং উপাদায সকদাগামি অসামন্তপঞ্ঞো. সকদাগামিস্স পঞ্ঞা অনাগামিস্স পঞ্ঞায দূৰে ৱিদূৰে সুৱিদূৰে ন সন্তিকে ন সামন্তা. সকদাগামিং উপাদায অনাগামী অসামন্তপঞ্ঞো. অনাগামিস্স পঞ্ঞা অৰহতো পঞ্ঞায দূৰে ৱিদূৰে সুৱিদূৰে ন সন্তিকে ন সামন্তা. অনাগামিং উপাদায অৰহা অসামন্তপঞ্ঞো. অৰহতো পঞ্ঞা পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স [পচ্চেকবুদ্ধস্স (স্যা. ক.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] পঞ্ঞায দূৰে ৱিদূৰে সুৱিদূৰে ন সন্তিকে ন সামন্তা. অৰহন্তং উপাদায পচ্চেকবুদ্ধো অসামন্তপঞ্ঞো. পচ্চেকবুদ্ধঞ্চ সদেৱকঞ্চ লোকং উপাদায তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অগ্গো অসামন্তপঞ্ঞো.
৫. পঞ্ঞাপভেদকুসলো পভিন্নঞাণো অধিগতপ্পটিসম্ভিদো চতুৱেসাৰজ্জপ্পত্তো দসবলধাৰী পুৰিসাসভো পুৰিসসীহো পুৰিসনাগো পুৰিসাজঞ্ঞো পুৰিসধোৰয্হো অনন্তঞাণো অনন্ততেজো অনন্তযসো অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৱা নেতা ৱিনেতা অনুনেতা পঞ্ঞাপেতা নিজ্ঝাপেতা পেক্খেতা পসাদেতা. সো হি ভগৱা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা [সঞ্জানেতা (স্যা.)], অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৱিদূ মগ্গকোৱিদো মগ্গানুগামী [মগ্গানুগা (স্যা.) মহানি. ৬৯ পস্সিতব্বো] চ পনস্স এতৰহি সাৱকা ৱিহৰন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা.
সো হি ভগৱা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. নত্থি তস্স ভগৱতো অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অৱিদিতং অসচ্ছিকতং অফস্সিতং পঞ্ঞায. অতীতং অনাগতং পচ্চুপ্পন্নং [অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং (স্যা.) মহানি. ৬৯] উপাদায সব্বে ধম্মা সব্বাকাৰেন বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছন্তি. যং কিঞ্চি নেয্যং নাম অত্থি তং সব্বং জানিতব্বং [সব্বং ধম্মং জানিতব্বং (ক.)]. অত্তত্থো ৱা পৰত্থো ৱা উভযত্থো ৱা দিট্ঠধম্মিকো ৱা অত্থো সম্পৰাযিকো ৱা অত্থো উত্তানো ৱা অত্থো গম্ভীৰো ৱা অত্থো গূড়্হো ৱা অত্থো পটিচ্ছন্নো ৱা অত্থো নেয্যো ৱা অত্থো নীতো ৱা অত্থো অনৱজ্জো ৱা অত্থো নিক্কিলেসো ৱা অত্থো ৱোদানো ৱা অত্থো পৰমত্থো ৱা অত্থো, সব্বং তং অন্তোবুদ্ধঞাণে পৰিৱত্ততি.
সব্বং কাযকম্মং বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণানুপৰিৱত্তি. সব্বং ৱচীকম্মং বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণানুপৰিৱত্তি. সব্বং মনোকম্মং বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণানুপৰিৱত্তি. অতীতে বুদ্ধস্স ভগৱতো অপ্পটিহতং ঞাণং. অনাগতে বুদ্ধস্স ভগৱতো অপ্পটিহতং ঞাণং. পচ্চুপ্পন্নে বুদ্ধস্স ভগৱতো অপ্পটিহতং ঞাণং. যাৱতকং নেয্যং তাৱতকং ঞাণং, যাৱতকং ঞাণং তাৱতকং নেয্যং. নেয্যপৰিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপৰিযন্তিকং নেয্যং. নেয্যং অতিক্কমিত্ৱা ঞাণং নপ্পৱত্ততি. ঞাণং অতিক্কমিত্ৱা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা. যথা দ্ৱিন্নং সমুগ্গপটলানং সম্মা ফুসিতানং [সুফুস্সিতানং (স্যা. ক.)] হেট্ঠিমং সমুগ্গপটলং উপৰিমং নাতিৱত্ততি, উপৰিমং সমুগ্গপটলং হেট্ঠিমং নাতিৱত্ততি, অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো; এৱমেৱ বুদ্ধস্স ভগৱতো নেয্যঞ্চ ঞাণঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো. যাৱতকং নেয্যং তাৱতকং ঞাণং, যাৱতকং ঞাণং তাৱতকং নেয্যং. নেয্যপৰিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপৰিযন্তিকং নেয্যং. নেয্যং অতিক্কমিত্ৱা ঞাণং নপ্পৱত্ততি. ঞাণং অতিক্কমিত্ৱা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা. সব্বধম্মেসু বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণং পৱত্ততি.
সব্বে ধম্মা বুদ্ধস্স ভগৱতো আৱজ্জনপ্পটিবদ্ধা আকঙ্খপ্পটিবদ্ধা মনসিকাৰপ্পটিবদ্ধা চিত্তুপ্পাদপ্পটিবদ্ধা. সব্বসত্তেসু বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণং পৱত্ততি. সব্বেসং সত্তানং বুদ্ধো আসযং জানাতি, অনুসযং জানাতি, চৰিতং [চৰিযং (স্যা.) মহানি. ৬৯ পস্সিতব্বা] জানাতি, অধিমুত্তিং জানাতি. অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে স্ৱাকাৰে দ্ৱাকাৰে সুৱিঞ্ঞাপযে দুৱিঞ্ঞাপযে ভব্বাভব্বে সত্তে পজানাতি. সদেৱকো লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পৰিৱত্ততি.
যথা যে কেচি মচ্ছকচ্ছপা, অন্তমসো তিমিতিমিঙ্গলং উপাদায, অন্তোমহাসমুদ্দে পৰিৱত্তন্তি, এৱমেৱং সদেৱকো লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পৰিৱত্ততি. যথা যে কেচি পক্খিনো, অন্তমসো গৰুড়ং ৱেনতেয্যং উপাদায, আকাসস্স পদেসে পৰিৱত্তন্তি; এৱমেৱ যেপি তে সাৰিপুত্তসমা পঞ্ঞায তেপি বুদ্ধঞাণস্স পদেসে পৰিৱত্তন্তি. বুদ্ধঞাণং দেৱমনুস্সানং পঞ্ঞং ফৰিত্ৱা অতিঘংসিত্ৱা তিট্ঠতি. যেপি তে খত্তিযপণ্ডিতা ব্ৰাহ্মণপণ্ডিতা গহপতিপণ্ডিতা সমণপণ্ডিতা নিপুণা কতপৰপ্পৱাদা ৱালৱেধিৰূপা ৱোভিন্দন্তা [তে ভিন্দন্তা (স্যা. ক.)] মঞ্ঞে চৰন্তি পঞ্ঞাগতেন দিট্ঠিগতানি, তে পঞ্হং অভিসঙ্খৰিত্ৱা অভিসঙ্খৰিত্ৱা তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছন্তি গূড়্হানি চ পটিচ্ছন্নানি চ, কথিতা ৱিসজ্জিতা চ তে পঞ্হা ভগৱতা হোন্তি নিদ্দিট্ঠকাৰণা [নিদ্দিট্ঠিকাৰণা (স্যা.)]. উপক্খিত্তকা চ তে ভগৱতো সম্পজ্জন্তি. অথ খো ভগৱা তত্থ অতিৰোচতি যদিদং পঞ্ঞাযাতি. অগ্গো অসামন্তপঞ্ঞো, অসামন্তপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং অসামন্তপঞ্ঞা.
৬. ভূৰিপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা ভূৰিপঞ্ঞা? ৰাগং অভিভুয্যতীতি – ভূৰিপঞ্ঞা. অভিভৱিতাতি – ভূৰিপঞ্ঞা. দোসং অভিভুয্যতীতি – ভূৰিপঞ্ঞা. অভিভৱিতাতি – ভূৰিপঞ্ঞা. মোহং অভিভুয্যতীতি – ভূৰিপঞ্ঞা. অভিভৱিতাতি – ভূৰিপঞ্ঞা. কোধং…পে… উপনাহং … মক্খং… পড়াসং… ইস্সং… মচ্ছৰিযং… মাযং… সাঠেয্যং… থম্ভং… সাৰম্ভং… মানং… অতিমানং… মদং… পমাদং… সব্বে কিলেসে… সব্বে দুচ্চৰিতে… সব্বে অভিসঙ্খাৰে…পে… সব্বে ভৱগামিকম্মে অভিভুয্যতীতি – ভূৰিপঞ্ঞা. অভিভৱিতাতি – ভূৰিপঞ্ঞা. ৰাগো অৰি. তং অৰিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূৰিপঞ্ঞা. দোসো অৰি. তং অৰিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূৰিপঞ্ঞা. মোহো অৰি. তং অৰিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূৰিপঞ্ঞা. কোধো…পে… উপনাহো… মক্খো… পড়াসো… ইস্সা… মচ্ছৰিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সাৰম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চৰিতা… সব্বে অভিসঙ্খাৰা…পে… সব্বে ভৱগামিকম্মা অৰি. তং অৰিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূৰিপঞ্ঞা. ভূৰি ৱুচ্চতি পথৱী [পঠৱী (স্যা.)]. তায পথৱিসমায ৱিত্থতায ৱিপুলায পঞ্ঞায সমন্নাগতোতি – ভূৰিপঞ্ঞা. অপি চ, পঞ্ঞায মেতং অধিৱচনং. ভূৰি মেধা পৰিণাযিকাতি – ভূৰিপঞ্ঞা. ভূৰিপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং ভূৰিপঞ্ঞা.
পঞ্ঞাবাহুল্লায সংৱত্তন্তীতি কতমং পঞ্ঞাবাহুল্লং? ইধেকচ্চো পঞ্ঞাগৰুকো হোতি পঞ্ঞাচৰিতো পঞ্ঞাসযো পঞ্ঞাধিমুত্তো পঞ্ঞাধজো পঞ্ঞাকেতু পঞ্ঞাধিপতেয্যো ৱিচযবহুলো পৱিচযবহুলো ওক্খাযনবহুলো সমোক্খাযনবহুলো [সম্পেক্খাযনবহুলো (স্যা. ক.) মহানি. ২০৪ পস্সিতব্বা] সম্পেক্খাযনধম্মো ৱিভূতৱিহাৰী তচ্চৰিতো তগ্গৰুকো তব্বহুলো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভাৰো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো. যথা গণগৰুকো ৱুচ্চতি ‘‘গণবাহুলিকো’’তি, চীৱৰগৰুকো ৱুচ্চতি ‘‘চীৱৰবাহুলিকো’’তি, পত্তগৰুকো ৱুচ্চতি ‘‘পত্তবাহুলিকো’’তি, সেনাসনগৰুকো ৱুচ্চতি ‘‘সেনাসনবাহুলিকো’’তি; এৱমেৱং ইধেকচ্চো পঞ্ঞা গৰুকো হোতি পঞ্ঞাচৰিতো পঞ্ঞাসযো পঞ্ঞাধিমুত্তো পঞ্ঞাধজো পঞ্ঞাকেতু পঞ্ঞাধিপতেয্যো ৱিচযবহুলো পৱিচযবহুলো ওক্খাযনবহুলো সমোক্খাযনবহুলো সম্পেক্খাযনধম্মো ৱিভূতৱিহাৰী তচ্চৰিতো তগ্গৰুকো তব্বহুলো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভাৰো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো. পঞ্ঞাবাহুল্লায সংৱত্তন্তীতি – ইদং পঞ্ঞাবাহুল্লং.
সীঘপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা সীঘপঞ্ঞা? সীঘং সীঘং সীলানি পৰিপূৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ইন্দ্ৰিযসংৱৰং পৰিপূৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং পৰিপূৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং জাগৰিযানুযোগং পৰিপূৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সীলক্খন্ধং পৰিপূৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সমাধিক্খন্ধং পৰিপূৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং পঞ্ঞাক্খন্ধং পৰিপূৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ৱিমুত্তিক্খন্ধং পৰিপূৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পৰিপূৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ঠানাট্ঠানানি পটিৱিজ্ঝতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ৱিহাৰসমাপত্তিযো পৰিপূৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সতিপট্ঠানে ভাৱেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সম্মপ্পধানে ভাৱেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ইদ্ধিপাদে ভাৱেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ইন্দ্ৰিযানি ভাৱেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং বলানি ভাৱেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং বোজ্ঝঙ্গে ভাৱেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং অৰিযমগ্গং ভাৱেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকৰোতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং পৰমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং সীঘপঞ্ঞা.
লহুপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা লহুপঞ্ঞা? লহুং লহুং সীলানি পৰিপূৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ইন্দ্ৰিযসংৱৰং পৰিপূৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং পৰিপূৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং জাগৰিযানুযোগং পৰিপূৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সীলক্খন্ধং …পে… সমাধিক্খন্ধং … পঞ্ঞাক্খন্ধং… ৱিমুত্তিক্খন্ধং… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পৰিপূৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ঠানাট্ঠানানি পটিৱিজ্ঝতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ৱিহাৰসমাপত্তিযো পৰিপূৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সতিপট্ঠানে ভাৱেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সম্মপ্পধানে ভাৱেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ইদ্ধিপাদে ভাৱেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ইন্দ্ৰিযানি ভাৱেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং বলানি ভাৱেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং বোজ্ঝঙ্গে ভাৱেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং অৰিযমগ্গং ভাৱেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকৰোতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং পৰমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং লহুপঞ্ঞা.
হাসপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা হাসপঞ্ঞা? ইধেকচ্চো হাসবহুলো ৱেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো সীলানি পৰিপূৰেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৱেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো ইন্দ্ৰিযসংৱৰং পৰিপূৰেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৱেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং পৰিপূৰেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৱেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো জাগৰিযানুযোগং পৰিপূৰেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৱেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো সীলক্খন্ধং…পে… সমাধিক্খন্ধং… পঞ্ঞাক্খন্ধং… ৱিমুত্তিক্খন্ধং… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পৰিপূৰেতীতি…পে… ঠানাট্ঠানানি পটিৱিজ্ঝতীতি… ৱিহাৰসমাপত্তিযো পৰিপূৰেতীতি … অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝতীতি… সতিপট্ঠানে ভাৱেতীতি… সম্মপ্পধানে ভাৱেতীতি… ইদ্ধিপাদে ভাৱেতীতি… ইন্দ্ৰিযানি ভাৱেতীতি… বলানি ভাৱেতীতি… বোজ্ঝঙ্গে ভাৱেতীতি … অৰিযমগ্গং ভাৱেতীতি…পে… সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকৰোতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৱেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৱেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো পৰমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং হাসপঞ্ঞা.
৭. জৱনপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা জৱনপঞ্ঞা? যং কিঞ্চি ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং ৰূপং অনিচ্চতো খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. অনত্ততো খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. যা কাচি ৱেদনা…পে… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খাৰা… যং কিঞ্চি ৱিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চতো খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. অনত্ততো খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. চক্খু…পে… জৰামৰণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চতো খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. অনত্ততো খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা.
ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং খযট্ঠেন দুক্খং ভযট্ঠেন অনত্তা অসাৰকট্ঠেনাতি তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা ৰূপনিৰোধে নিব্বানে খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং… চক্খু…পে… জৰামৰণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং খযট্ঠেন দুক্খং ভযট্ঠেন অনত্তা অসাৰকট্ঠেনাতি তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা জৰামৰণনিৰোধে [জৰামৰণং ৰূপনিৰোধে (স্যা.)] নিব্বানে খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা.
ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৱযধম্মং ৱিৰাগধম্মং নিৰোধধম্মন্তি তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা ৰূপনিৰোধে নিব্বানে খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং… চক্খু…পে… জৰামৰণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৱযধম্মং ৱিৰাগধম্মং নিৰোধধম্মন্তি তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা জৰামৰণনিৰোধে নিব্বানে খিপ্পং জৱতীতি – জৱনপঞ্ঞা. জৱনপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং জৱনপঞ্ঞা.
তিক্খপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা তিক্খপঞ্ঞা? খিপ্পং কিলেসে ছিন্দতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি [ব্যন্তিং কৰোতি (ক.)] অনভাৱং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং ব্যাপাদৱিতক্কং নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং নাধিৱাসেতি…পে… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং ৰাগং নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং দোসং…পে… উপ্পন্নং মোহং … উপ্পন্নং কোধং… উপ্পন্নং উপনাহং… মক্খং… পড়াসং… ইস্সং… মচ্ছৰিযং… মাযং… সাঠেয্যং… থম্ভং… সাৰম্ভং… মানং… অতিমানং… মদং… পমাদং… সব্বে কিলেসে… সব্বে দুচ্চৰিতে… সব্বে অভিসঙ্খাৰে…পে… সব্বে ভৱগামিকম্মে নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. একস্মিং আসনে চত্তাৰো চ অৰিযমগ্গা চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি চতস্সো পটিসম্ভিদাযো ছ অভিঞ্ঞাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞাযাতি – তিক্খপঞ্ঞা. তিক্খপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং তিক্খপঞ্ঞা.
নিব্বেধিকপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি কতমা নিব্বেধিকপঞ্ঞা? ইধেকচ্চো সব্বসঙ্খাৰেসু উব্বেগবহুলো হোতি উত্তাসবহুলো উক্কণ্ঠনবহুলো অৰতিবহুলো অনভিৰতিবহুলো. বহিমুখো ন ৰমতি সব্বসঙ্খাৰেসু. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং দোসক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং মোহক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং কোধং…পে… উপনাহং… মক্খং… পড়াসং… ইস্সং… মচ্ছৰিযং… মাযং… সাঠেয্যং… থম্ভং… সাৰম্ভং… মানং… অতিমানং… মদং… পমাদং… সব্বে কিলেসে… সব্বে দুচ্চৰিতে… সব্বে অভিসঙ্খাৰে…পে… সব্বে ভৱগামিকম্মে নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. নিব্বেধিকপঞ্ঞতায সংৱত্তন্তীতি – অযং নিব্বেধিকপঞ্ঞা.
ইমা সোড়স পঞ্ঞাযো. ইমাহি সোড়সহি পঞ্ঞাহি সমন্নাগতো পুগ্গলো পটিসম্ভিদপ্পত্তো.
২. পুগ্গলৱিসেসনিদ্দেসো
৮. দ্ৱে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা – একো পুব্বযোগসম্পন্নো, একো ন পুব্বযোগসম্পন্নো. যো পুব্বযোগসম্পন্নো সো তেন অতিৰেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৱিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৱে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৱেপি পুব্বযোগসম্পন্না – একো বহুস্সুতো, একো ন বহুস্সুতো. যো বহুস্সুতো, সো তেন অতিৰেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৱিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৱে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৱেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৱেপি বহুস্সুতা – একো দেসনাবহুলো, একো ন দেসনাবহুলো. যো দেসনাবহুলো, সো তেন অতিৰেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৱিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৱে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৱেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৱেপি বহুস্সুতা, দ্ৱেপি দেসনাবহুলা – একো গৰূপনিস্সিতো, একো ন গৰূপনিস্সিতো. যো গৰূপনিস্সিতো, সো তেন অতিৰেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৱিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৱে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৱেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৱেপি বহুস্সুতা, দ্ৱেপি দেসনাবহুলা, দ্ৱেপি গৰূপনিস্সিতা – একো ৱিহাৰবহুলো, একো ন ৱিহাৰবহুলো. যো ৱিহাৰবহুলো, সো তেন অতিৰেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৱিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৱে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৱেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৱেপি বহুস্সুতা, দ্ৱেপি দেসনাবহুলা, দ্ৱেপি গৰূপনিস্সিতা, দ্ৱেপি ৱিহাৰবহুলা – একো পচ্চৱেক্খণাবহুলো, একো ন পচ্চৱেক্খণাবহুলো. যো পচ্চৱেক্খণাবহুলো, সো তেন অতিৰেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৱিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৱে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৱেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৱেপি বহুস্সুতা, দ্ৱেপি দেসনাবহুলা, দ্ৱেপি গৰূপনিস্সিতা, দ্ৱেপি ৱিহাৰবহুলা, দ্ৱেপি পচ্চৱেক্খণাবহুলা – একো সেখপটিসম্ভিদপ্পত্তো, একো অসেখপটিসম্ভিদপ্পত্তো. যো অসেখপটিসম্ভিদপ্পত্তো, সো তেন অতিৰেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৱিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৱে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৱেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৱেপি বহুস্সুতা, দ্ৱেপি দেসনাবহুলা, দ্ৱেপি গৰূপনিস্সিতা, দ্ৱেপি ৱিহাৰবহুলা, দ্ৱেপি পচ্চৱেক্খণাবহুলা, দ্ৱেপি অসেখপটিসম্ভিদপ্পত্তা – একো সাৱকপাৰমিপ্পত্তো, একো ন সাৱকপাৰমিপ্পত্তো. যো সাৱকপাৰমিপ্পত্তো, সো তেন অতিৰেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৱিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৱে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৱেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৱেপি বহুস্সুতা, দ্ৱেপি দেসনাবহুলা, দ্ৱেপি গৰূপনিস্সিতা, দ্ৱেপি ৱিহাৰবহুলা, দ্ৱেপি পচ্চৱেক্খণাবহুলা, দ্ৱেপি অসেখপটিসম্ভিদপ্পত্তা – একো সাৱকপাৰমিপ্পত্তো, একো পচ্চেকসম্বুদ্ধো. যো পচ্চেকসম্বুদ্ধো, সো তেন অতিৰেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৱিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
পচ্চেকবুদ্ধঞ্চ সদেৱকঞ্চ লোকং উপাদায তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অগ্গো পটিসম্ভিদপ্পত্তো পঞ্ঞাপভেদকুসলো পভিন্নঞাণো অধিগতপটিসম্ভিদো চতুৱেসাৰজ্জপ্পত্তো দসবলধাৰী পুৰিসাসভো পুৰিসসীহো…পে… যেপি তে খত্তিযপণ্ডিতা ব্ৰাহ্মণপণ্ডিতা গহপতিপণ্ডিতা সমণপণ্ডিতা নিপুণা কতপৰপ্পৱাদা ৱালৱেধিৰূপা ৱোভিন্দন্তা মঞ্ঞে চৰন্তি পঞ্ঞাগতেন দিট্ঠিগতানি, তে পঞ্হং অভিসঙ্খৰিত্ৱা অভিসঙ্খৰিত্ৱা তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছন্তি গূড়্হানি চ পটিচ্ছন্নানি চ. কথিতা ৱিসজ্জিতা চ তে পঞ্হা ভগৱতা হোন্তি নিদ্দিট্ঠকাৰণা, উপক্খিত্তকা চ তে ভগৱতো সম্পজ্জন্তি. অথ খো ভগৱা তত্থ অতিৰোচতি, যদিদং পঞ্ঞাযাতি অগ্গো পটিসম্ভিদপ্পত্তোতি.
মহাপঞ্ঞাকথা নিট্ঠিতা.
২. ইদ্ধিকথা
৯. কা ইদ্ধি? কতি ইদ্ধিযো? ইদ্ধিযা কতি ভূমিযো, কতি পাদা, কতি পদানি, কতি মূলানি? কা ইদ্ধীতি? ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. কতি ইদ্ধিযোতি? দস ইদ্ধিযো. ইদ্ধিযা কতি ভূমিযোতি? ইদ্ধিযা চতস্সো ভূমিযো, চত্তাৰো পাদা, অট্ঠ পদানি, সোড়স মূলানি.
১০. কতমা দস ইদ্ধিযো? অধিট্ঠানা ইদ্ধি, ৱিকুব্বনা ইদ্ধি, মনোমযা ইদ্ধি, ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, অৰিযা ইদ্ধি, কম্মৱিপাকজা ইদ্ধি, পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি, ৱিজ্জামযা ইদ্ধি, তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা [সম্মপ্পযোগপচ্চযা (স্যা. ক.)] ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি.
ইদ্ধিযা কতমা চতস্সো ভূমিযো? ৱিৱেকজাভূমি পঠমং ঝানং, পীতিসুখভূমি দুতিযং ঝানং, উপেক্খাসুখভূমি ততিযং ঝানং, অদুক্খমসুখাভূমি চতুত্থং ঝানং. ইদ্ধিযা ইমা চতস্সো ভূমিযো ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৱিকুব্বনতায ইদ্ধিৱিসৱিতায ইদ্ধিৱসীভাৱায ইদ্ধিৱেসাৰজ্জায সংৱত্তন্তীতি.
ইদ্ধিযা কতমে চত্তাৰো পাদা? ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি. ইদ্ধিযা ইমে চত্তাৰো পাদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৱিকুব্বনতায ইদ্ধিৱিসৱিতায ইদ্ধিৱসীভাৱায ইদ্ধিৱেসাৰজ্জায সংৱত্তন্তীতি.
ইদ্ধিযা কতমানি অট্ঠ পদানি? ছন্দং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. ছন্দো ন সমাধি, সমাধি ন ছন্দো. অঞ্ঞো ছন্দো, অঞ্ঞো সমাধি. ৱীৰিযং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. ৱীৰিযং ন সমাধি, সমাধি ন ৱীৰিযং. অঞ্ঞং ৱীৰিযং, অঞ্ঞো সমাধি. চিত্তং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. চিত্তং ন সমাধি, সমাধি ন চিত্তং. অঞ্ঞং চিত্তং, অঞ্ঞো সমাধি. ৱীমংসং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. ৱীমংসা ন সমাধি, সমাধি ন ৱীমংসা. অঞ্ঞা ৱীমংসা, অঞ্ঞো সমাধি. ইদ্ধিযা ইমানি অট্ঠ পদানি ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৱিকুব্বনতায ইদ্ধিৱিসৱিতায ইদ্ধিৱসীভাৱায ইদ্ধিৱেসাৰজ্জায সংৱত্তন্তীতি.
ইদ্ধিযা কতমানি সোড়স মূলানি? অনোনতং [অনোণতং (ক.)] চিত্তং কোসজ্জে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনুন্নতং [(অনুণ্ণতং (ক.)] চিত্তং উদ্ধচ্চে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনভিনতং চিত্তং ৰাগে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনপনতং চিত্তং ব্যাপাদে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনিস্সিতং চিত্তং দিট্ঠিযা ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অপ্পটিবদ্ধং চিত্তং ছন্দৰাগে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৱিপ্পমুত্তং চিত্তং কামৰাগে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৱিসঞ্ঞুত্তং চিত্তং কিলেসে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৱিমৰিযাদিকতং চিত্তং কিলেসমৰিযাদে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. একত্তগতং [একগ্গতং (স্যা.)] চিত্তং নানত্তকিলেসেহি [নানত্তকিলেসে (স্যা.)] ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. সদ্ধায পৰিগ্গহিতং চিত্তং অস্সদ্ধিযে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৱীৰিযেন পৰিগ্গহিতং চিত্তং কোসজ্জে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. সতিযা পৰিগ্গহিতং চিত্তং পমাদে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. সমাধিনা পৰিগ্গহিতং চিত্তং উদ্ধচ্চে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. পঞ্ঞায পৰিগ্গহিতং চিত্তং অৱিজ্জায ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ওভাসগতং চিত্তং অৱিজ্জন্ধকাৰে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ইদ্ধিযা ইমানি সোড়স মূলানি ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৱিকুব্বনতায ইদ্ধিৱিসৱিতায ইদ্ধিৱসীভাৱায ইদ্ধিৱেসাৰজ্জায সংৱত্তন্তীতি.
দসইদ্ধিনিদ্দেসো
১০. কতমা অধিট্ঠানা ইদ্ধি? ইধ ভিক্খু অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি; আৱিভাৱং তিৰোভাৱং; তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসে. পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি, সেয্যথাপি উদকে. উদকেপি অভিজ্জমানে [অভিজ্জমানো (ক.) দী. নি. ১.২৩৮ পস্সিতব্বা] গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৱিযং. আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো. ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰামসতি পৰিমজ্জতি. যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতীতি.
ইধাতি ইমিস্সা দিট্ঠিযা ইমিস্সা খন্তিযা ইমিস্সা ৰুচিযা ইমস্মিং আদাযে ইমস্মিং ধম্মে ইমস্মিং ৱিনযে ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ইমস্মিং পাৱচনে ইমস্মিং ব্ৰহ্মচৰিযে ইমস্মিং সত্থুসাসনে. তেন ৱুচ্চতি – ‘‘ইধা’’তি. ভিক্খূতি পুথুজ্জনকল্যাণকো ৱা হোতি ভিক্খু সেখো ৱা অৰহা ৱা অকুপ্পধম্মো. অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতীতি নানপ্পকাৰং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি. একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতীতি পকতিযা একো বহুকং আৱজ্জতি, সতং ৱা সহস্সং ৱা সতসহস্সং ৱা আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘বহুলো হোমী’’তি [হোতূতি (ক.)]. বহুলো হোতি. যথাযস্মা চূড়পন্থকো [চুল্লপন্থকো (স্যা.)] একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি. বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতীতি পকতিযা বহুকো একং আৱজ্জতি; আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘একো হোমী’’তি. একো হোতি. যথাযস্মা চূড়পন্থকো বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি.
১১. আৱিভাৱন্তি কেনচি অনাৱটং হোতি অপ্পটিচ্ছন্নং ৱিৱটং পাকটং. তিৰোভাৱন্তি কেনচি আৱটং হোতি পটিচ্ছন্নং পিহিতং পটিকুজ্জিতং. তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসেতি পকতিযা আকাসকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘আকাসো হোতূ’’তি. আকাসো হোতি. তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো কেনচি অনাৱটে অপৰিক্খিত্তে অসজ্জমানা গচ্ছন্তি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসে.
পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি, সেয্যথাপি উদকেতি পকতিযা আপোকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. পথৱিং আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘উদকং হোতূ’’তি. উদকং হোতি. সো পথৱিযা উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো উদকে উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোন্তি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো পথৱিযা উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি, সেয্যথাপি উদকে.
উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৱিযন্তি পকতিযা পথৱীকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. উদকং আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘পথৱী হোতূ’’তি. পথৱী হোতি. সো অভিজ্জমানে উদকে গচ্ছতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো অভিজ্জমানায পথৱিযা গচ্ছন্তি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো অভিজ্জমানে উদকে গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৱিযং.
আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণোতি পকতিযা পথৱীকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. আকাসং আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘পথৱী হোতূ’’তি. পথৱী হোতি. সো আকাসে অন্তলিক্খে চঙ্কমতিপি তিট্ঠতিপি নিসীদতিপি সেয্যম্পি কপ্পেতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো পথৱিযা চঙ্কমন্তিপি তিট্ঠন্তিপি নিসীদন্তিপি সেয্যম্পি কপ্পেন্তি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো আকাসে অন্তলিক্খে চঙ্কমতিপি তিট্ঠতিপি নিসীদতিপি সেয্যম্পি কপ্পেতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো.
১২. ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰামসতি পৰিমজ্জতীতি ইধ সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো নিসিন্নকো ৱা নিপন্নকো ৱা চন্দিমসূৰিযে আৱজ্জতি. আৱজ্জিত্ৱা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘হত্থপাসে হোতূ’’তি. হত্থপাসে হোতি. সো নিসিন্নকো ৱা নিপন্নকো ৱা চন্দিমসূৰিযে পাণিনা আমসতি পৰামসতি পৰিমজ্জতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো কিঞ্চিদেৱ ৰূপগতং হত্থপাসে আমসন্তি পৰামসন্তি পৰিমজ্জন্তি, এৱমেৱং সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো নিসিন্নকো ৱা নিপন্নকো ৱা চন্দিমসূৰিযে পাণিনা আমসতি পৰামসতি পৰিমজ্জতি.
যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতীতি সচে সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো ব্ৰহ্মলোকং গন্তুকামো হোতি, দূৰেপি সন্তিকে অধিট্ঠাতি – ‘‘সন্তিকে হোতূ’’তি. সন্তিকে হোতি. সন্তিকেপি দূৰে অধিট্ঠাতি – ‘‘দূৰে হোতূ’’তি. দূৰে হোতি. বহুকম্পি থোকং অধিট্ঠাতি – ‘‘থোকং হোতূ’’তি. থোকং হোতি. থোকম্পি বহুকং অধিট্ঠাতি – ‘‘বহুকং হোতূ’’তি. বহুকং হোতি. দিব্বেন চক্খুনা তস্স ব্ৰহ্মুনো ৰূপং পস্সতি. দিব্বায সোতধাতুযা তস্স ব্ৰহ্মুনো সদ্দং সুণাতি. চেতোপৰিযঞাণেন তস্স ব্ৰহ্মুনো চিত্তং পজানাতি. সচে সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো দিস্সমানেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং গন্তুকামো হোতি, কাযৱসেন চিত্তং পৰিণামেতি, কাযৱসেন চিত্তং অধিট্ঠাতি. কাযৱসেন চিত্তং পৰিণামেত্ৱা, কাযৱসেন চিত্তং অধিট্ঠহিত্ৱা, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৱা দিস্সমানেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং গচ্ছতি. সচে সো ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো অদিস্সমানেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং গন্তুকামো হোতি, চিত্তৱসেন কাযং পৰিণামেতি, চিত্তৱসেন কাযং অধিট্ঠাতি. চিত্তৱসেন কাযং পৰিণামেত্ৱা, চিত্তৱসেন কাযং অধিট্ঠহিত্ৱা সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৱা অদিস্সমানেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং গচ্ছতি. সো তস্স ব্ৰহ্মুনো পুৰতো ৰূপিং [ৰূপং (স্যা. ক.) দী. নি. ১.২৩৬ পস্সিতব্বা] অভিনিম্মিনাতি মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং [সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং (স্যা. ক.)] অহীনিন্দ্ৰিযং. সচে সো ইদ্ধিমা চঙ্কমতি, নিম্মিতোপি তত্থ চঙ্কমতি. সচে সো ইদ্ধিমা তিট্ঠতি, নিম্মিতোপি তত্থ তিট্ঠতি. সচে সো ইদ্ধিমা নিসীদতি, নিম্মিতোপি তত্থ নিসীদতি. সচে সো ইদ্ধিমা সেয্যং কপ্পেতি, নিম্মিতোপি তত্থ সেয্যং কপ্পেতি. সচে সো ইদ্ধিমা ধূমাযতি, নিম্মিতোপি তত্থ ধূমাযতি. সচে সো ইদ্ধিমা পজ্জলতি, নিম্মিতোপি তত্থ পজ্জলতি. সচে সো ইদ্ধিমা ধম্মং ভাসতি, নিম্মিতোপি তত্থ ধম্মং ভাসতি. সচে সো ইদ্ধিমা পঞ্হং পুচ্ছতি, নিম্মিতোপি তত্থ পঞ্হং পুচ্ছতি. সচে সো ইদ্ধিমা পঞ্হং পুট্ঠো ৱিসজ্জেতি, নিম্মিতোপি তত্থ পঞ্হং পুট্ঠো ৱিসজ্জেতি. সচে সো ইদ্ধিমা তেন ব্ৰহ্মুনা সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি, নিম্মিতোপি তত্থ তেন ব্ৰহ্মুনা সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি. যঞ্ঞদেৱ সো ইদ্ধিমা কৰোতি, তং তদেৱ হি সো নিম্মিতো কৰোতীতি – অযং অধিট্ঠানা ইদ্ধি.
১৩. কতমা ৱিকুব্বনা ইদ্ধি? সিখিস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অভিভূ নাম সাৱকো ব্ৰহ্মলোকে ঠিতো সহস্সিলোকধাতুং [সহস্সীলোকধাতুং (স্যা.) ৱত্থু সং. নি. ১.১৮৫] সৰেন ৱিঞ্ঞাপেসি. সো দিস্সমানেনপি কাযেন ধম্মং দেসেসি; অদিস্সমানেনপি কাযেন ধম্মং দেসেসি; দিস্সমানেনপি হেট্ঠিমেন উপড্ঢকাযেন অদিস্সমানেনপি উপৰিমেন উপড্ঢকাযেন ধম্মং দেসেসি. দিস্সমানেনপি উপৰিমেন উপড্ঢকাযেন, অদিস্সমানেনপি হেট্ঠিমেন উপড্ঢকাযেন ধম্মং দেসেসি. সো পকতিৱণ্ণং ৱিজহিত্ৱা কুমাৰকৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, নাগৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, সুপণ্ণৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, যক্খৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, ইন্দৱণ্ণং ৱা [অসুৰৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, ইন্দৱণ্ণং ৱা (স্যা.)] দস্সেতি, দেৱৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, ব্ৰহ্মৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, সমুদ্দৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, পব্বতৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, ৱনৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, সীহৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, ব্যগ্ঘৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, দীপিৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, হত্থিম্পি দস্সেতি, অস্সম্পি দস্সেতি, ৰথম্পি দস্সেতি, পত্তিম্পি দস্সেতি, ৱিৱিধম্পি সেনাব্যূহং দস্সেতীতি – অযং ৱিকুব্বনা ইদ্ধি.
১৪. কতমা মনোমযা ইদ্ধি? ইধ ভিক্খু ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতি ৰূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্ৰিযং. সেয্যথাপি পুৰিসো মুঞ্জম্হা ঈসিকং পৱাহেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘‘অযং মুঞ্জো, অযং ঈসিকা. অঞ্ঞো মুঞ্জো, অঞ্ঞা ঈসিকা. মুঞ্জম্হা ত্ৱেৱ ঈসিকা পৱাড়্হা’’তি. সেয্যথা ৱা পন পুৰিসো অসিং কোসিযা পৱাহেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘‘অযং অসি, অযং কোসি. অঞ্ঞো অসি, অঞ্ঞা কোসি. কোসিযা ত্ৱেৱ অসি পৱাড়্হো’’তি. সেয্যথা ৱা পন পুৰিসো অহিং কৰণ্ডা উদ্ধৰেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘‘অযং অহি, অযং কৰণ্ডো. অঞ্ঞো অহি, অঞ্ঞো কৰণ্ডো. কৰণ্ডা ত্ৱেৱ অহি উব্ভতো’’তি. এৱমেৱং ভিক্খু ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতি ৰূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্ৰিযং. অযং মনোমযা ইদ্ধি.
১৫. কতমা ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি? অনিচ্চানুপস্সনা নিচ্চসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. দুক্খানুপস্সনা সুখসঞ্ঞায… অনত্তানুপস্সনা অত্তসঞ্ঞায… নিব্বিদানুপস্সনায নন্দিযা… ৱিৰাগানুপস্সনায ৰাগস্স… নিৰোধানুপস্সনায সমুদযস্স… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায আদানস্স পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. আযস্মতো বাকুলস্স ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, আযস্মতো সংকিচ্চস্স ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, আযস্মতো ভূতপালস্স ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. অযং ঞাণৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি.
১৬. কতমা সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি? পঠমেন ঝানেন নীৱৰণানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. দুতিযেন ঝানেন ৱিতক্কৱিচাৰানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. ততিযেন ঝানেন পীতিযা পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… চতুত্থেন ঝানেন সুখদুক্খানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৰূপসঞ্ঞায পটিঘসঞ্ঞায নানত্তসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, আযস্মতো সঞ্জীৱস্স সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, আযস্মতো খাণুকোণ্ডঞ্ঞস্স সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, উত্তৰায উপাসিকায সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, সামাৱতিযা উপাসিকায সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি. অযং সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি.
১৭. কতমা অৰিযা ইদ্ধি? ইধ ভিক্খু [ম. নি. ৩.৪৬২ পস্সিতব্বা] সচে আকঙ্খতি – ‘‘পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য’’ন্তি, অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য’’ন্তি, পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য’’ন্তি, অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য’’ন্তি, পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো ৱিহৰেয্যং সতো সম্পজানো’’তি, উপেক্খকো তত্থ ৱিহৰতি সতো সম্পজানো.
কথং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি? অনিট্ঠস্মিং ৱত্থুস্মিং মেত্তায ৱা ফৰতি, ধাতুতো ৱা উপসংহৰতি. এৱং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি.
কথং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি? ইট্ঠস্মিং ৱত্থুস্মিং অসুভায ৱা ফৰতি, অনিচ্চতো ৱা উপসংহৰতি. এৱং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি.
কথং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি? অনিট্ঠস্মিঞ্চ ইট্ঠস্মিঞ্চ ৱত্থুস্মিং মেত্তায ৱা ফৰতি, ধাতুতো ৱা উপসংহৰতি. এৱং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি.
কথং অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি? ইট্ঠস্মিঞ্চ অনিট্ঠস্মিঞ্চ ৱত্থুস্মিং অসুভায ৱা ফৰতি, অনিচ্চতো ৱা উপসংহৰতি. এৱং অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি.
কথং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো? ইধ ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নেৱ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায নেৱ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. এৱং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. অযং অৰিযা ইদ্ধি.
১৮. কতমা কম্মৱিপাকজা ইদ্ধি? সব্বেসং পক্খীনং, সব্বেসং দেৱানং, একচ্চানং মনুস্সানং, একচ্চানং ৱিনিপাতিকানং. অযং কম্মৱিপাকজা ইদ্ধি.
কতমা পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি? ৰাজা চক্কৱত্তী [চক্কৱত্তি (স্যা.)] ৱেহাসং গচ্ছতি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায, অন্তমসো অস্সবন্ধগোপুৰিসে [অস্সবন্ধগোপকে পুৰিসে (স্যা.)] উপাদায. জোতিকস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি, জটিলস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি, মেণ্ডকস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি, ঘোসিতস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি, পঞ্চন্নং মহাপুঞ্ঞানং পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি. অযং পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধি.
কতমা ৱিজ্জামযা ইদ্ধি? ৱিজ্জাধৰা ৱিজ্জং পৰিজপ্পেত্ৱা ৱেহাসং গচ্ছন্তি, আকাসে অন্তলিক্খে হত্থিম্পি দস্সেন্তি, অস্সম্পি দস্সেন্তি, ৰথম্পি দস্সেন্তি, পত্তিম্পি দস্সেন্তি, ৱিৱিধম্পি সেনাব্যূহং দস্সেন্তি. অযং ৱিজ্জামযা ইদ্ধি.
কথং তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি? নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দস্স পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. অব্যাপাদেন ব্যাপাদস্স পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি…পে… অৰহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. এৱং তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. ইমা দস ইদ্ধিযো.
ইদ্ধিকথা নিট্ঠিতা.
৩. অভিসমযকথা
১৯. অভিসমযোতি. কেন অভিসমেতি? চিত্তেন অভিসমেতি.
হঞ্চি চিত্তেন অভিসমেতি, তেন হি অঞ্ঞাণী অভিসমেতি? ন অঞ্ঞাণী অভিসমেতি. ঞাণেন অভিসমেতি.
হঞ্চি ঞাণেন অভিসমেতি, তেন হি অচিত্তেন চ ঞাণেন চ অচিত্তকো [তেন হি অচিত্তকো (স্যা.)] অভিসমেতি? ন অচিত্তকো অভিসমেতি. চিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
হঞ্চি চিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি, তেন হি কামাৱচৰচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন কামাৱচৰচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি ৰূপাৱচৰচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন ৰূপাৱচৰচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি অৰূপাৱচৰচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন অৰূপাৱচৰচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি কম্মস্সকতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন কম্মস্সকতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি সচ্চানুলোমিকচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন সচ্চানুলোমিকচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি অতীতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন অতীতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি অনাগতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন অনাগতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি পচ্চুপ্পন্নলোকিযচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন পচ্চুপ্পন্নলোকিযচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি. লোকুত্তৰমগ্গক্খণে পচ্চুপ্পন্নচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
কথং লোকুত্তৰমগ্গক্খণে পচ্চুপ্পন্নচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? লোকুত্তৰমগ্গক্খণে উপ্পাদাধিপতেয্যং চিত্তং ঞাণস্স হেতু পচ্চযো চ. তংসম্পযুত্তং নিৰোধগোচৰং দস্সনাধিপতেয্যং ঞাণং চিত্তস্স হেতু পচ্চযো চ. তংসম্পযুত্তং ঞাণং নিৰোধগোচৰং. এৱং লোকুত্তৰমগ্গক্খণে পচ্চুপ্পন্নচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
২০. কিং নু এত্তকোযেৱ অভিসমযোতি? ন হি.লোকুত্তৰমগ্গক্খণে দস্সনাভিসমযো সম্মাদিট্ঠি, অভিনিৰোপনাভিসমযো সম্মাসঙ্কপ্পো, পৰিগ্গহাভিসমযো সম্মাৱাচা, সমুট্ঠানাভিসমযো সম্মাকম্মন্তো, ৱোদানাভিসমযো সম্মাআজীৱো, পগ্গহাভিসমযো সম্মাৱাযামো, উপট্ঠানাভিসমযো সম্মাসতি, অৱিক্খেপাভিসমযো সম্মাসমাধি; উপট্ঠানাভিসমযো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পৱিচযাভিসমযো ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পগ্গহাভিসমযো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ফৰণাভিসমযো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপসমাভিসমযো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, অৱিক্খেপাভিসমযো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পটিসঙ্খানাভিসমযো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো; অস্সদ্ধিযে অকম্পিযাভিসমযো সদ্ধাবলং, কোসজ্জে অকম্পিযাভিসমযো ৱীৰিযবলং, পমাদে অকম্পিযাভিসমযো সতিবলং, উদ্ধচ্চে অকম্পিযাভিসমযো সমাধিবলং, অৱিজ্জায অকম্পিযাভিসমযো পঞ্ঞাবলং; অধিমোক্খাভিসমযো সদ্ধিন্দ্ৰিযং, পগ্গহাভিসমযো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, উপট্ঠানাভিসমযো সতিন্দ্ৰিযং, অৱিক্খেপাভিসমযো সমাধিন্দ্ৰিযং, দস্সনাভিসমযো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. আধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্ৰিযাভিসমযো, অকম্পিযট্ঠেন বলাভিসমযো, নিয্যানট্ঠেন বোজ্ঝঙ্গাভিসমযো, হেতুট্ঠেন মগ্গাভিসমযো, উপট্ঠানট্ঠেন সতিপট্ঠানাভিসমযো, পদহট্ঠেন সম্মপ্পধানাভিসমযো, ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধিপাদাভিসমযো, তথট্ঠেন সচ্চাভিসমযো, অৱিক্খেপট্ঠেন সমথাভিসমযো, অনুপস্সনট্ঠেন ৱিপস্সনাভিসমযো, একৰসট্ঠেন সমথৱিপস্সনাভিসমযো, অনতিৱত্তনট্ঠেন যুগনদ্ধাভিসমযো, সংৱৰট্ঠেন সীলৱিসুদ্ধিঅভিসমযো, অৱিক্খেপট্ঠেন ৱিসুদ্ধিঅভিসমযো, দস্সনট্ঠেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধিঅভিসমযো, মুত্তট্ঠেন ৱিমোক্খাভিসমযো, পটিৱেধট্ঠেন ৱিজ্জাভিসমযো, পৰিচ্চাগট্ঠেন ৱিমুত্তিঅভিসমযো, সমুচ্ছেদট্ঠেন খযে ঞাণং অভিসমযো. ছন্দো মূলট্ঠেন অভিসমযো, মনসিকাৰো সমুট্ঠানট্ঠেন অভিসমযো, ফস্সো সমোধানট্ঠেন অভিসমযো, ৱেদনা সমোসৰণট্ঠেন অভিসমযো, সমাধি পমুখট্ঠেন অভিসমযো, সতি আধিপতেয্যট্ঠেন অভিসমযো, পঞ্ঞা ততুত্তৰট্ঠেন অভিসমযো, ৱিমুত্তি সাৰট্ঠেন অভিসমযো, অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন অভিসমযো.
২১. কিং নু এত্তকোযেৱ অভিসমযোতি? ন হি. সোতাপত্তিমগ্গক্খণে দস্সনাভিসমযো সম্মাদিট্ঠি…পে… অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন অভিসমযো.
কিং নু এত্তকোযেৱ অভিসমযোতি? ন হি. সোতাপত্তিফলক্খণে দস্সনাভিসমযো সম্মাদিট্ঠি…পে… পটিপ্পস্সদ্ধট্ঠেন অনুপ্পাদে ঞাণং অভিসমযো. ছন্দো মূলট্ঠেন অভিসমযো…পে… অমতোগধং ৫ নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন অভিসমযো.
কিং নু এত্তকোযেৱ অভিসমযোতি?
ন হি. সকদাগামিমগ্গক্খণে…পে… সকদাগামিফলক্খণে… অনাগামিমগ্গক্খণে… অনাগামিফলক্খণে… অৰহত্তমগ্গক্খণে…পে… অৰহত্তফলক্খণে দস্সনাভিসমযো সম্মাদিট্ঠি, অভিনিৰোপনাভিসমযো সম্মাসঙ্কপ্পো…পে… পটিপ্পস্সদ্ধট্ঠেন অনুপ্পাদে ঞাণং অভিসমযো. ছন্দো মূলট্ঠেন অভিসমযো…পে… অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন অভিসমযো.
য্ৱাযং [স্যাযং (স্যা. পী.)] কিলেসে পজহতি, অতীতে কিলেসে পজহতি…পে… অনাগতে কিলেসে পজহতি, পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতি, অতীতে কিলেসে পজহতীতি. হঞ্চি অতীতে কিলেসে পজহতি, তেন হি খীণং খেপেতি, নিৰুদ্ধং নিৰোধেতি, ৱিগতং ৱিগমেতি, অত্থঙ্গতং অত্থঙ্গমেতি, অতীতং যং ন অত্থি তং পজহতীতি? ন অতীতে কিলেসে পজহতীতি. অনাগতে কিলেসে পজহতীতি. হঞ্চি অনাগতে কিলেসে পজহতি, তেন হি অজাতং পজহতি, অনিব্বত্তং পজহতি, অনুপ্পন্নং পজহতি, অপাতুভূতং পজহতি, অনাগতং যং ন অত্থি তং পজহতীতি? ন অনাগতে কিলেসে পজহতীতি. পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতীতি. হঞ্চি পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতি, তেন হি ৰত্তো ৰাগং পজহতি, দুট্ঠো দোসং পজহতি, মূড়্হো মোহং পজহতি, ৱিনিবদ্ধো মানং পজহতি, পৰামট্ঠো দিট্ঠিং পজহতি,
ৱিক্খেপগতো উদ্ধচ্চং পজহতি, অনিট্ঠঙ্গতো ৱিচিকিচ্ছং পজহতি, থামগতো অনুসযং পজহতি, কণ্হসুক্কধম্মা যুগনদ্ধা সমমেৱ ৱত্তন্তি, সংকিলেসিকা [তংসংকিলেসিকা (স্যা. ক.)] মগ্গভাৱনা হোতি?
ন হি অতীতে কিলেসে পজহতি, ন অনাগতে কিলেসে পজহতি, ন পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতীতি. হঞ্চি ন অতীতে কিলেসে পজহতি, ন অনাগতে…পে… ন পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতি, তেন হি নত্থি মগ্গভাৱনা, নত্থি ফলসচ্ছিকিৰিযা, নত্থি কিলেসপ্পহানং, নত্থি ধম্মাভিসমযোতি? অত্থি মগ্গভাৱনা, অত্থি ফলসচ্ছিকিৰিযা, অত্থি কিলেসপ্পহানং, অত্থি ধম্মাভিসমযো. যথা কথং ৱিয? সেয্যথাপি তৰুণো ৰুক্খো অজাতফলো. তমেনং পুৰিসো মূলং ছিন্দেয্য. যে তস্স ৰুক্খস্স অজাতফলা, তে অজাতাযেৱ ন জাযন্তি, অনিব্বত্তাযেৱ ন নিব্বত্তন্তি, অনুপ্পন্নাযেৱ ন উপ্পজ্জন্তি, অপাতুভূতাযেৱ ন পাতুভৱন্তি. এৱমেৱং উপ্পাদো হেতু, উপ্পাদো পচ্চযো কিলেসানং নিব্বত্তিযাতি. উপ্পাদে আদীনৱং দিস্ৱা অনুপ্পাদে চিত্তং পক্খন্দতি. অনুপ্পাদে চিত্তস্স পক্খন্দত্তা যে উপ্পাদপচ্চযা কিলেসা নিব্বত্তেয্যুং, তে অজাতাযেৱ ন জাযন্তি, অনিব্বত্তাযেৱ ন নিব্বত্তন্তি, অনুপ্পন্নাযেৱ ন উপ্পজ্জন্তি, অপাতুভূতাযেৱ ন পাতুভৱন্তি. এৱং হেতুনিৰোধা দুক্খনিৰোধো. পৱত্তং হেতু, নিমিত্তং হেতু, আযূহনা হেতু. আযূহনা পচ্চযো কিলেসানং নিব্বত্তিযাতি. আযূহনে আদীনৱং দিস্ৱা অনাযূহনে চিত্তং পক্খন্দতি. অনাযূহনে চিত্তস্স পক্খন্দত্তা, যে আযূহনপচ্চযা কিলেসা নিব্বত্তেয্যুং, তে অজাতাযেৱ ন জাযন্তি, অনিব্বত্তাযেৱ ন নিব্বত্তন্তি, অনুপ্পন্নাযেৱ ন উপ্পজ্জন্তি, অপাতুভূতাযেৱ ন পাতুভৱন্তি. এৱং হেতুনিৰোধা দুক্খনিৰোধো. এৱং অত্থি মগ্গভাৱনা, অত্থি ফলসচ্ছিকিৰিযা, অত্থি কিলেসপ্পহানং, অত্থি ধম্মাভিসমযোতি.
অভিসমযকথা নিট্ঠিতা.
৪. ৱিৱেককথা
২২. সাৱত্থিনিদানং [সং নি. ৩.৫.১৪৯ পস্সিতব্বা]. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি বলকৰণীযা কম্মন্তা কৰীযন্তি, সব্বে তে পথৱিং নিস্সায পথৱিযং পতিট্ঠায এৱমেতে বলকৰণীযা কম্মন্তা কৰীযন্তি, এৱমেৱং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. সম্মাসঙ্কপ্পং…পে… সম্মাৱাচং… সম্মাকম্মন্তং… সম্মাআজীৱং… সম্মাৱাযামং… সম্মাসতিং… সম্মাসমাধিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি.
২৩. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি [যেপিমে (স্যা.) সং. নি. ৫.১৫০ পস্সিতব্বা] বীজগামভূতগামা ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি, সব্বে তে পথৱিং নিস্সায পথৱিযং পতিট্ঠায এৱমেতে বীজগামভূতগামা ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেন্তো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেন্তো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৱেতি…পে… সম্মাৱাচং ভাৱেতি… সম্মাকম্মন্তং ভাৱেতি… সম্মাআজীৱং ভাৱেতি… সম্মাৱাযামং ভাৱেতি… সম্মাসতিং ভাৱেতি… সম্মাসমাধিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেন্তো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসূ’’তি.
১. মগ্গঙ্গনিদ্দেসো
২৪. সম্মাদিট্ঠিযা পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা. সম্মাসঙ্কপ্পস্স…পে… সম্মাৱাচায… সম্মাকম্মন্তস্স… সম্মাআজীৱস্স… সম্মাৱাযামস্স… সম্মাসতিযা… সম্মাসমাধিস্স পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা.
সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৱিৱেকা? ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো, তদঙ্গৱিৱেকো সমুচ্ছেদৱিৱেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো, নিস্সৰণৱিৱেকো. ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱিৱেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱিৱেকো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৱিৱেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.
সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৱিৰাগা? ৱিক্খম্ভনৱিৰাগো, তদঙ্গৱিৰাগো, সমুচ্ছেদৱিৰাগো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৰাগো, নিস্সৰণৱিৰাগো. ৱিক্খম্ভনৱিৰাগো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱিৰাগো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱিৰাগো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৰাগো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱিৰাগো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৱিৰাগা. ইমেসু পঞ্চসু ৱিৰাগেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.
সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ নিৰোধা? ৱিক্খম্ভননিৰোধো, তদঙ্গনিৰোধো, সমুচ্ছেদনিৰোধো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিৰোধো, নিস্সৰণনিৰোধো. ৱিক্খম্ভননিৰোধো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গনিৰোধো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদনিৰোধো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিৰোধো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণনিৰোধো চ অমতা ধাতু. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ নিৰোধা. ইমেসু পঞ্চসু নিৰোধেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.
সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৱোস্সগ্গা? ৱিক্খম্ভনৱোস্সগ্গো, তদঙ্গৱোস্সগ্গো, সমুচ্ছেদৱোস্সগ্গো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱোস্সগ্গো, নিস্সৰণৱোস্সগ্গো. ৱিক্খম্ভনৱোস্সগ্গো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱোস্সগ্গো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱোস্সগ্গো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱোস্সগ্গো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱোস্সগ্গো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৱোস্সগ্গা. ইমেসু পঞ্চসু ৱোস্সগ্গেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা.
২৫. সম্মাসঙ্কপ্পস্স …পে… সম্মাৱাচায… সম্মাকম্মন্তস্স… সম্মাআজীৱস্স… সম্মাৱাযামস্স… সম্মাসতিযা… সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৱিৱেকা? ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো, তদঙ্গৱিৱেকো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো, নিস্সৰণৱিৱেকো. ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱিৱেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো চ ফলক্খণে নিস্সৰণৱিৱেকো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৱিৱেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.
সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৱিৰাগা? ৱিক্খম্ভনৱিৰাগো, তদঙ্গৱিৰাগো, সমুচ্ছেদৱিৰাগো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৰাগো, নিস্সৰণৱিৰাগো. ৱিক্খম্ভনৱিৰাগো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱিৰাগো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱিৰাগো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৰাগো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱিৰাগো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৱিৰাগা. ইমেসু পঞ্চসু ৱিৰাগেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.
সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ নিৰোধা? ৱিক্খম্ভননিৰোধো, তদঙ্গনিৰোধো, সমুচ্ছেদনিৰোধো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিৰোধো, নিস্সৰণনিৰোধো. ৱিক্খম্ভননিৰোধো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গনিৰোধো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদনিৰোধো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিৰোধো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণনিৰোধো চ অমতা ধাতু. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ নিৰোধা. ইমেসু পঞ্চসু নিৰোধেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.
সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৱোস্সগ্গা? ৱিক্খম্ভনৱোস্সগ্গো, তদঙ্গৱোস্সগ্গো, সমুচ্ছেদৱোস্সগ্গো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱোস্সগ্গো, নিস্সৰণৱোস্সগ্গো. ৱিক্খম্ভনৱোস্সগ্গো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱোস্সগ্গো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱোস্সগ্গো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱোস্সগ্গো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱোস্সগ্গো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৱোস্সগ্গা. ইমেসু পঞ্চসু ৱোস্সগ্গেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা.
২৬. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি বলকৰণীযা কম্মন্তা কৰীযন্তি, সব্বে তে পথৱিং নিস্সায পথৱিযং পতিট্ঠায এৱমেতে বলকৰণীযা কম্মন্তা কৰীযন্তি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ভাৱেতি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে বহুলীকৰোতি…পে… সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ভাৱেন্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু…পে… পঞ্চ বলানি ভাৱেতি, পঞ্চ বলানি বহুলীকৰোতি…পে… পঞ্চ বলানি ভাৱেন্তো পঞ্চ বলানি বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু…পে… পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ভাৱেতি, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি বহুলীকৰোতি…পে….
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি বীজগামভূতগামা ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি, সব্বে তে পথৱিং নিস্সায পথৱিযং পতিট্ঠায এৱমেতে বীজগামভূতগামা ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি, এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ভাৱেন্তো পঞ্চিন্দ্ৰিযানি বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ভাৱেন্তো পঞ্চিন্দ্ৰিযানি বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি…পে… সতিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি…পে… সমাধিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায…পে… পাপুণাতি ধম্মেসূ’’তি.
২. ইন্দ্ৰিযনিদ্দেসো
২৭. সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা. ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স…পে… সতিন্দ্ৰিযস্স… সমাধিন্দ্ৰিযস্স… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা.
সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স কতমে পঞ্চ ৱিৱেকা? ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো, তদঙ্গৱিৱেকো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো, নিস্সৰণৱিৱেকো. ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱিৱেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱিৱেকো চ নিৰোধো নিব্বানং. সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৱিৱেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং…পে… সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা.
ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স…পে… সতিন্দ্ৰিযস্স…পে… সমাধিন্দ্ৰিযস্স… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স কতমে পঞ্চ ৱিৱেকা? ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো, তদঙ্গৱিৱেকো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো, নিস্সৰণৱিৱেকো…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযাতি.
ৱিৱেককথা নিট্ঠিতা.
৫. চৰিযাকথা
২৮. চৰিযাতি, অট্ঠ চৰিযাযো – ইৰিযাপথচৰিযা, আযতনচৰিযা, সতিচৰিযা, সমাধিচৰিযা, ঞাণচৰিযা, মগ্গচৰিযা, পত্তিচৰিযা, লোকত্থচৰিযাতি.
ইৰিযাপথচৰিযাতি চতূসু ইৰিযাপথেসু. আযতনচৰিযাতি ছসু অজ্ঝত্তিকবাহিৰেসু আযতনেসু. সতিচৰিযাতি চতূসু সতিপট্ঠানেসু. সমাধিচৰিযাতি চতূসু ঝানেসু. ঞাণচৰিযাতি চতূসু অৰিযসচ্চেসু. মগ্গচৰিযাতি চতূসু অৰিযমগ্গেসু. পত্তিচৰিযাতি চতূসু সামঞ্ঞফলেসু. লোকত্থচৰিযাতি তথাগতেসু অৰহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু পদেসে [পদেসো (স্যা.)] পচ্চেকবুদ্ধেসু পদেসে সাৱকেসু.
ইৰিযাপথচৰিযা চ পণিধিসম্পন্নানং. আযতনচৰিযা চ ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰানং. সতিচৰিযা চ অপ্পমাদৱিহাৰীনং. সমাধিচৰিযা চ অধিচিত্তমনুযুত্তানং. ঞাণচৰিযা চ বুদ্ধিসম্পন্নানং. মগ্গচৰিযা চ সম্মাপটিপন্নানং. পত্তিচৰিযা চ অধিগতফলানং. লোকত্থচৰিযা চ তথাগতানং অৰহন্তানং সম্মাসম্বুদ্ধানং পদেসে পচ্চেকবুদ্ধানং পদেসে সাৱকানং. ইমা অট্ঠ চৰিযাযো.
২৯. অপৰাপি অট্ঠ চৰিযাযো. অধিমুচ্চন্তো সদ্ধায চৰতি, পগ্গণ্হন্তো ৱীৰিযেন চৰতি, উপট্ঠাপেন্তো সতিযা চৰতি, অৱিক্খেপং কৰোন্তো সমাধিনা চৰতি, পজানন্তো পঞ্ঞায চৰতি, ৱিজানন্তো ৱিঞ্ঞাণচৰিযায চৰতি, এৱং পটিপন্নস্স কুসলা ধম্মা আযাপেন্তীতি আযতনচৰিযায চৰতি, এৱং পটিপন্নো ৱিসেসমধিগচ্ছতীতি ৱিসেসচৰিযায চৰতি. ইমা অট্ঠ চৰিযাযো.
অপৰাপি অট্ঠ চৰিযাযো. দস্সনচৰিযা চ সম্মাদিট্ঠিযা, অভিনিৰোপনচৰিযা চ সম্মাসঙ্কপ্পস্স, পৰিগ্গহচৰিযা চ সম্মাৱাচায, সমুট্ঠানচৰিযা চ সম্মাকম্মন্তস্স, ৱোদানচৰিযা চ সম্মাআজীৱস্স, পগ্গহচৰিযা চ সম্মাৱাযামস্স, উপট্ঠানচৰিযা চ সম্মাসতিযা, অৱিক্খেপচৰিযা চ সম্মাসমাধিস্স. ইমা অট্ঠ চৰিযাযোতি.
চৰিযাকথা নিট্ঠিতা.
৬. পাটিহাৰিযকথা
৩০. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে [অ. নি. ৩.৬১ পস্সিতব্বা], পাটিহাৰিযানি. কতমানি তীণি? ইদ্ধিপাটিহাৰিযং, আদেসনাপাটিহাৰিযং, অনুসাসনীপাটিহাৰিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাটিহাৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি; আৱিভাৱং তিৰোভাৱং…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাটিহাৰিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, আদেসনাপাটিহাৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো নিমিত্তেন আদিসতি – ‘এৱম্পি তে মনো, ইত্থম্পি তে মনো, ইতিপি তে চিত্ত’ন্তি. সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৱ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা. ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো ন হেৱ খো নিমিত্তেন আদিসতি, অপি চ খো মনুস্সানং ৱা অমনুস্সানং ৱা দেৱতানং ৱা সদ্দং সুত্ৱা আদিসতি – ‘এৱম্পি তে মনো, ইত্থম্পি তে মনো, ইতিপি তে চিত্ত’ন্তি. সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৱ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা. ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো ন হেৱ খো নিমিত্তেন আদিসতি, নপি মনুস্সানং ৱা অমনুস্সানং ৱা দেৱতানং ৱা সদ্দং সুত্ৱা আদিসতি, অপি চ খো ৱিতক্কযতো ৱিচাৰযতো ৱিতক্কৱিপ্ফাৰসদ্দং সুত্ৱা আদিসতি – ‘এৱম্পি তে মনো, ইত্থম্পি তে মনো, ইতিপি তে চিত্ত’ন্তি. সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৱ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা. ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো ন হেৱ খো নিমিত্তেন আদিসতি, নপি মনুস্সানং ৱা অমনুস্সানং ৱা দেৱতানং ৱা সদ্দং সুত্ৱা আদিসতি, নপি ৱিতক্কযতো ৱিচাৰযতো ৱিতক্কৱিপ্ফাৰসদ্দং সুত্ৱা আদিসতি, অপি চ খো অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিং সমাপন্নস্স চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি – ‘যথা ইমস্স ভোতো মনোসঙ্খাৰা পণিহিতা ইমস্স [তথা ইমস্স (স্যা.), যথা ইমস্স (ক.) অ. নি. ৩.৬১ পস্সিতব্বা] চিত্তস্স অনন্তৰা অমুকং নাম ৱিতক্কং ৱিতক্কযিস্সতী’তি [ৱিতক্কেস্সতীতি (স্যা.) অ. নি. ৩.৬১]. সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৱ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, আদেসনাপাটিহাৰিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, অনুসাসনীপাটিহাৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো এৱমনুসাসতি – ‘এৱং ৱিতক্কেথ, মা এৱং ৱিতক্কযিত্থ. এৱং মনসি কৰোথ, মা এৱং মনসি কৰিত্থ. ইদং পজহথ, ইদং উপসম্পজ্জ ৱিহৰথা’তি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অনুসাসনীপাটিহাৰিযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি পাটিহাৰিযানি’’.
৩১. নেক্খম্মং ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. কামচ্ছন্দং পটিহৰতীতি – পাটিহাৰিযং. যে তেন নেক্খম্মেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৱিসুদ্ধচিত্তা অনাৱিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহাৰিযং. ‘‘তং খো পন নেক্খম্মং এৱং আসেৱিতব্বং, এৱং ভাৱেতব্বং, এৱং বহুলীকাতব্বং, এৱং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহাৰিযং.
অব্যাপাদো ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. ব্যাপাদং পটিহৰতীতি – পাটিহাৰিযং. যে তেন অব্যাপাদেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৱিসুদ্ধচিত্তা অনাৱিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহাৰিযং. ‘‘সো খো পন অব্যাপাদো এৱং আসেৱিতব্বো, এৱং ভাৱেতব্বো, এৱং বহুলীকাতব্বো, এৱং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহাৰিযং.
আলোকসঞ্ঞা ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. থিনমিদ্ধং পটিহৰতীতি – পাটিহাৰিযং. যে তায আলোকসঞ্ঞায সমন্নাগতা, সব্বে তে ৱিসুদ্ধচিত্তা অনাৱিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহাৰিযং. ‘‘সা খো পন আলোকসঞ্ঞা এৱং আসেৱিতব্বা, এৱং ভাৱেতব্বা, এৱং বহুলীকাতব্বা, এৱং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহাৰিযং.
অৱিক্খেপো ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. উদ্ধচ্চং পটিহৰতীতি – পাটিহাৰিযং. যে তেন অৱিক্খেপেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৱিসুদ্ধচিত্তা অনাৱিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহাৰিযং. ‘‘সো খো পন অৱিক্খেপো এৱং আসেৱিতব্বো, এৱং ভাৱেতব্বো, এৱং বহুলীকাতব্বো, এৱং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহাৰিযং.
ধম্মৱৱত্থানং ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. ৱিচিকিচ্ছং পটিহৰতীতি – পাটিহাৰিযং. যে তেন ধম্মৱৱত্থানেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৱিসুদ্ধচিত্তা অনাৱিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহাৰিযং. ‘‘তং খো পন ধম্মৱৱত্থানং এৱং আসেৱিতব্বং, এৱং ভাৱেতব্বং, এৱং বহুলীকাতব্বং, এৱং তদনুধম্মতা, সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহাৰিযং.
ঞাণং ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. অৱিজ্জং পটিহৰতীতি – পাটিহাৰিযং. যে তেন ঞাণেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৱিসুদ্ধচিত্তা অনাৱিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহাৰিযং. ‘‘তং খো পন ঞাণং এৱং আসেৱিতব্বং, এৱং ভাৱেতব্বং, এৱং বহুলীকাতব্বং, এৱং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহাৰিযং.
পামোজ্জং ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. অৰতিং পটিহৰতীতি – পাটিহাৰিযং. যে তেন পামোজ্জেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৱিসুদ্ধচিত্তা অনাৱিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহাৰিযং. ‘‘তং খো পন পামোজ্জং এৱং আসেৱিতব্বং, এৱং ভাৱেতব্বং, এৱং বহুলীকাতব্বং, এৱং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহাৰিযং…পে….
পঠমং ঝানং ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. নীৱৰণে পটিহৰতীতি – পাটিহাৰিযং. যে তেন পঠমেন ঝানেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৱিসুদ্ধচিত্তা অনাৱিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহাৰিযং. ‘‘তং খো পন পঠমং ঝানং এৱং আসেৱিতব্বং, এৱং ভাৱেতব্বং, এৱং বহুলীকাতব্বং, এৱং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহাৰিযং…পে….