৫. ৱিৰাগকথা

২৮. ৱিৰাগো মগ্গো, ৱিমুত্তি ফলং. কথং ৱিৰাগো মগ্গো? সোতাপত্তিমগ্গক্খণে দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৱিৰজ্জতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিৰজ্জতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিৰজ্জতি. ৱিৰাগো ৱিৰাগাৰম্মণো ৱিৰাগগোচৰো ৱিৰাগে সমুদাগতো [সমুপাগতো (স্যা.)] ৱিৰাগে ঠিতো ৱিৰাগে পতিট্ঠিতো.

ৱিৰাগোতি দ্ৱে ৱিৰাগা – নিব্বানঞ্চ ৱিৰাগো, যে চ নিব্বানাৰম্মণতাজাতা ধম্মা সব্বে ৱিৰাগা হোন্তীতি – ৱিৰাগা. সহজাতানি সত্তঙ্গানি ৱিৰাগং গচ্ছন্তীতি – ৱিৰাগো মগ্গো. এতেন মগ্গেন বুদ্ধা চ সাৱকা চ অগতং দিসং নিব্বানং গচ্ছন্তীতি – অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. যাৱতা পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং পৰপ্পৱাদানং মগ্গা, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো অগ্গো চ সেট্ঠো চ পামোক্খো [ৱিমোক্খো (স্যা.), মোক্খো (অট্ঠ.)] চ উত্তমো চ পৱৰো চাতি – মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো.

অভিনিৰোপনট্ঠেন সম্মাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাসঙ্কপ্পা ৱিৰজ্জতি. পৰিগ্গহট্ঠেন সম্মাৱাচা মিচ্ছাৱাচায ৱিৰজ্জতি. সমুট্ঠানট্ঠেন সম্মাকম্মন্তো মিচ্ছাকম্মন্তা ৱিৰজ্জতি. ৱোদানট্ঠেন সম্মাআজীৱো মিচ্ছাআজীৱা ৱিৰজ্জতি. পগ্গহট্ঠেন সম্মাৱাযামো মিচ্ছাৱাযামা ৱিৰজ্জতি. উপট্ঠানট্ঠেন সম্মাসতি মিচ্ছাসতিযা ৱিৰজ্জতি. অৱিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধি মিচ্ছাসমাধিতো ৱিৰজ্জতি. তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিৰজ্জতি. বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিৰজ্জতি. ৱিৰাগো ৱিৰাগাৰম্মণো ৱিৰাগগোচৰো ৱিৰাগে সমুদাগতো ৱিৰাগে ঠিতো ৱিৰাগে পতিট্ঠিতো.

ৱিৰাগোতি দ্ৱে ৱিৰাগা – নিব্বানঞ্চ ৱিৰাগো, যে চ নিব্বানাৰম্মণতাজাতা ধম্মা সব্বে ৱিৰাগা হোন্তীতি – ৱিৰাগা. সহজাতানি সত্তঙ্গানি ৱিৰাগং গচ্ছন্তীতি – ৱিৰাগো মগ্গো. এতেন মগ্গেন বুদ্ধা চ সাৱকা চ অগতং দিসং নিব্বানং গচ্ছন্তীতি – অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. যাৱতা পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং পৰপ্পৱাদানং মগ্গা, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো অগ্গো চ সেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৱৰো চাতি – মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো.

সকদাগামিমগ্গক্খণে দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি…পে… অৱিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধি ওড়াৰিকা কামৰাগসঞ্ঞোজনা পটিঘসঞ্ঞোজনা ওড়াৰিকা কামৰাগানুসযা পটিঘানুসযা ৱিৰজ্জতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিৰজ্জতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিৰজ্জতি. ৱিৰাগো ৱিৰাগাৰম্মণো ৱিৰাগগোচৰো ৱিৰাগে সমুদাগতো ৱিৰাগে ঠিতো ৱিৰাগে পতিট্ঠিতো.

ৱিৰাগোতি দ্ৱে ৱিৰাগা – নিব্বানঞ্চ ৱিৰাগো, যে চ নিব্বানাৰম্মণতাজাতা ধম্মা সব্বে ৱিৰাগা হোন্তীতি – ৱিৰাগা. সহজাতানি সত্তঙ্গানি ৱিৰাগং গচ্ছন্তীতি – ৱিৰাগো মগ্গো. এতেন মগ্গেন বুদ্ধা চ সাৱকা চ অগতং দিসং নিব্বানং গচ্ছন্তীতি – অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. যাৱতা পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং পৰপ্পৱাদানং মগ্গা. অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো অগ্গো চ সেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৱৰো চাতি – মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো.

অনাগামিমগ্গক্খণে দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি…পে… অৱিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধি অনুসহগতা কামৰাগসঞ্ঞোজনা পটিঘসঞ্ঞোজনা অনুসহগতা কামৰাগানুসযা পটিঘানুসযা ৱিৰজ্জতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিৰজ্জতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিৰজ্জতি. ৱিৰাগো ৱিৰাগাৰম্মণো…পে… মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো.

অৰহত্তমগ্গক্খণে দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি…পে… অৱিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধি ৰূপৰাগা অৰূপৰাগা মানা উদ্ধচ্চা অৱিজ্জায মানানুসযা ভৱৰাগানুসযা অৱিজ্জানুসযা ৱিৰজ্জতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিৰজ্জতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিৰজ্জতি ৱিৰাগো ৱিৰাগাৰম্মণো ৱিৰাগগোচৰো ৱিৰাগে সমুদাগতো ৱিৰাগে ঠিতো ৱিৰাগে পতিট্ঠিতো.

ৱিৰাগোতি দ্ৱে ৱিৰাগা – নিব্বানঞ্চ ৱিৰাগো, যে চ নিব্বানাৰম্মণতাজাতা ধম্মা সব্বে ৱিৰাগা হোন্তীতি – ৱিৰাগা. সহজাতানি সত্তঙ্গানি ৱিৰাগং গচ্ছন্তীতি – ৱিৰাগো মগ্গো. এতেন মগ্গেন বুদ্ধা চ সাৱকা চ অগতং দিসং নিব্বানং গচ্ছন্তীতি – অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. যাৱতা পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং পৰপ্পৱাদানং মগ্গা. অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো অগ্গো চ সেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৱৰো চাতি – মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো.

দস্সনৱিৰাগো সম্মাদিট্ঠি. অভিনিৰোপনৱিৰাগো সম্মাসঙ্কপ্পো. পৰিগ্গহৱিৰাগো সম্মাৱাচা. সমুট্ঠানৱিৰাগো সম্মাকম্মন্তো. ৱোদানৱিৰাগো সম্মাআজীৱো. পগ্গহৱিৰাগো সম্মাৱাযামো. উপট্ঠানৱিৰাগো সম্মাসতি. অৱিক্খেপৱিৰাগো সম্মাসমাধি. উপট্ঠানৱিৰাগো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো. পৱিচযৱিৰাগো ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো. পগ্গহৱিৰাগো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো. ফৰণৱিৰাগো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো. উপসমৱিৰাগো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো. অৱিক্খেপৱিৰাগো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো. পটিসঙ্খানৱিৰাগো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. অস্সদ্ধিযে অকম্পিযৱিৰাগো সদ্ধাবলং. কোসজ্জে অকম্পিযৱিৰাগো ৱীৰিযবলং. পমাদে অকম্পিযৱিৰাগো সতিবলং. উদ্ধচ্চে অকম্পিযৱিৰাগো সমাধিবলং. অৱিজ্জায অকম্পিযৱিৰাগো পঞ্ঞাবলং. অধিমোক্খৱিৰাগো সদ্ধিন্দ্ৰিযং. পগ্গহৱিৰাগো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং. উপট্ঠানৱিৰাগো সতিন্দ্ৰিযং. অৱিক্খেপৱিৰাগো সমাধিন্দ্ৰিযং. দস্সনৱিৰাগো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. আধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্ৰিযানি ৱিৰাগো. অকম্পিযট্ঠেন বলং ৱিৰাগো. নিয্যানট্ঠেন বোজ্ঝঙ্গা ৱিৰাগো. হেতুট্ঠেন মগ্গো ৱিৰাগো. উপট্ঠানট্ঠেন সতিপট্ঠানা ৱিৰাগো. পদহনট্ঠেন সম্মপ্পধানা ৱিৰাগো. ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধিপাদা ৱিৰাগো. তথট্ঠেন সচ্চা ৱিৰাগো. অৱিক্খেপট্ঠেন সমথো ৱিৰাগো. অনুপস্সনট্ঠেন ৱিপস্সনা ৱিৰাগো. একৰসট্ঠেন সমথৱিপস্সনা ৱিৰাগো. অনতিৱত্তনট্ঠেন যুগনদ্ধং ৱিৰাগো. সংৱৰট্ঠেন সীলৱিসুদ্ধি ৱিৰাগো. অৱিক্খেপট্ঠেন চিত্তৱিসুদ্ধি ৱিৰাগো. দস্সনট্ঠেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধি ৱিৰাগো. ৱিমুত্তট্ঠেন ৱিমোক্খো ৱিৰাগো. পটিৱেধট্ঠেন ৱিজ্জা ৱিৰাগো. পৰিচ্চাগট্ঠেন ৱিমুত্তি ৱিৰাগো. সমুচ্ছেদট্ঠেন খযে ঞাণং ৱিৰাগো. ছন্দো মূলট্ঠেন ৱিৰাগো. মনসিকাৰো সমুট্ঠানট্ঠেন ৱিৰাগো. ফস্সো সমোধানট্ঠেন ৱিৰাগো. ৱেদনা সমোসৰণট্ঠেন ৱিৰাগো. সমাধি পমুখট্ঠেন ৱিৰাগো. সতি আধিপতেয্যট্ঠেন ৱিৰাগো. পঞ্ঞা ততুত্তৰট্ঠেন ৱিৰাগো. ৱিমুত্তি সাৰট্ঠেন ৱিৰাগো. অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন মগ্গো.

দস্সনমগ্গো সম্মাদিট্ঠি, অভিনিৰোপনমগ্গো সম্মাসঙ্কপ্পো…পে… অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন মগ্গো. এৱং ৱিৰাগো মগ্গো.

২৯. কথং ৱিমুত্তি ফলং? সোতাপত্তিফলক্খণে দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৱিমুত্তা হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিমুত্তা হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিমুত্তা হোতি, ৱিমুত্তি ৱিমুত্তাৰম্মণা ৱিমুত্তিগোচৰা ৱিমুত্তিযা সমুদাগতা ৱিমুত্তিযা ঠিতা ৱিমুত্তিযা পতিট্ঠিতা. ৱিমুত্তীতি দ্ৱে মুত্তিযো – নিব্বানঞ্চ ৱিমুত্তি, যে চ নিব্বানাৰম্মণতাজাতা ধম্মা সব্বে চ ৱিমুত্তা হোন্তীতি – ৱিমুত্তি ফলং.

অভিনিৰোপনট্ঠেন সম্মাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাসঙ্কপ্পা ৱিমুত্তো হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিমুত্তো হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিমুত্তো হোতি, ৱিমুত্তি ৱিমুত্তাৰম্মণা ৱিমুত্তিগোচৰা ৱিমুত্তিযা সমুদাগতা ৱিমুত্তিযা ঠিতা ৱিমুত্তিযা পতিট্ঠিতা. ৱিমুত্তীতি দ্ৱে ৱিমুত্তিযো – নিব্বানঞ্চ ৱিমুত্তি, যে চ নিব্বানাৰম্মণতাজাতা ধম্মা সব্বে ৱিমুত্তা হোন্তীতি – ৱিমুত্তি ফলং.

পৰিগ্গহট্ঠেন সম্মাৱাচা মিচ্ছাৱাচায ৱিমুত্তা হোতি, সমুট্ঠানট্ঠেন সম্মাকম্মন্তো মিচ্ছাকম্মন্তা ৱিমুত্তো হোতি, ৱোদানট্ঠেন সম্মাআজীৱো মিচ্ছাআজীৱা ৱিমুত্তো হোতি, পগ্গহট্ঠেন সম্মাৱাযামো মিচ্ছাৱাযামা ৱিমুত্তো হোতি, উপট্ঠানট্ঠেন সম্মাসতি মিচ্ছাসতিযা ৱিমুত্তা হোতি, অৱিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধি মিচ্ছাসমাধিতো ৱিমুত্তো হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিমুত্তো হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিমুত্তো হোতি, ৱিমুত্তি ৱিমুত্তাৰম্মণা ৱিমুত্তিগোচৰা ৱিমুত্তিযা সমুদাগতা ৱিমুত্তিযা ঠিতা ৱিমুত্তিযা পতিট্ঠিতা. ৱিমুত্তীতি. দ্ৱে ৱিমুত্তিযো – নিব্বানঞ্চ ৱিমুত্তি, যে চ নিব্বানাৰম্মণতাজাতা ধম্মা সব্বে ৱিমুত্তা হোন্তীতি – ৱিমুত্তি ফলং.

সকদাগামিফলক্খণে দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি…পে… অৱিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধি ওড়াৰিকা কামৰাগসঞ্ঞোজনা পটিঘসঞ্ঞোজনা ওড়াৰিকা কামৰাগানুসযা পটিঘানুসযা ৱিমুত্তো হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিমুত্তো হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিমুত্তো হোতি, ৱিমুত্তি ৱিমুত্তাৰম্মণা ৱিমুত্তিগোচৰা ৱিমুত্তিযা সমুদাগতা ৱিমুত্তিযা ঠিতা ৱিমুত্তিযা পতিট্ঠিতা. ৱিমুত্তীতি দ্ৱে ৱিমুত্তিযো – নিব্বানঞ্চ ৱিমুত্তি, যে চ নিব্বানাৰম্মণতাজাতা ধম্মা সব্বে ৱিমুত্তা হোন্তীতি – ৱিমুত্তি ফলং.

অনাগামিফলক্খণে দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি…পে… অৱিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধি অনুসহগতা কামৰাগসঞ্ঞোজনা পটিঘসঞ্ঞোজনা অনুসহগতা কামৰাগানুসযা পটিঘানুসযা ৱিমুত্তো হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিমুত্তো হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিমুত্তো হোতি, ৱিমুত্তি ৱিমুত্তাৰম্মণা ৱিমুত্তিগোচৰা ৱিমুত্তিযা সমুদাগতা ৱিমুত্তিযা ঠিতা ৱিমুত্তিযা পতিট্ঠিতা…পে….

অৰহত্তফলক্খণে দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি…পে… অৱিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধি ৰূপৰাগা অৰূপৰাগা মানা উদ্ধচ্চা অৱিজ্জায মানানুসযা ভৱৰাগানুসযা অৱিজ্জানুসযা ৱিমুত্তো হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱিমুত্তো হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱিমুত্তো হোতি, ৱিমুত্তি ৱিমুত্তাৰম্মণা ৱিমুত্তিগোচৰা ৱিমুত্তিযা সমুদাগতা ৱিমুত্তিযা ঠিতা ৱিমুত্তিযা পতিট্ঠিতা. ৱিমুত্তীতি দ্ৱে ৱিমুত্তিযো – নিব্বানঞ্চ ৱিমুত্তি, যে চ নিব্বানাৰম্মণতা জাতা ধম্মা সব্বে ৱিমুত্তা হোন্তীতি – ৱিমুত্তি ফলং.

দস্সনৱিমুত্তি সম্মাদিট্ঠি…পে… অৱিক্খেপৱিমুত্তি সম্মাসমাধি, উপট্ঠানৱিমুত্তি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পটিসঙ্খানৱিমুত্তি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. অস্সদ্ধিযে অকম্পিযৱিমুত্তি সদ্ধাবলং…পে… অৱিজ্জায অকম্পিযৱিমুত্তি পঞ্ঞাবলং. অধিমোক্খৱিমুত্তি সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… দস্সনৱিমুত্তি পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং.

আধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্ৰিযা ৱিমুত্তি. অকম্পিযট্ঠেন বলা ৱিমুত্তি, নিয্যানট্ঠেন বোজ্ঝঙ্গা ৱিমুত্তি, হেতুট্ঠেন মগ্গো ৱিমুত্তি, উপট্ঠানট্ঠেন সতিপট্ঠানা ৱিমুত্তি, পদহনট্ঠেন সম্মপ্পধানা ৱিমুত্তি, ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধিপাদা ৱিমুত্তি, তথট্ঠেন সচ্চা ৱিমুত্তি, অৱিক্খেপট্ঠেন সমথো ৱিমুত্তি, অনুপস্সনট্ঠেন ৱিপস্সনা ৱিমুত্তি, একৰসট্ঠেন সমথৱিপস্সনা ৱিমুত্তি, অনতিৱত্তনট্ঠেন যুগনদ্ধং ৱিমুত্তি, সংৱৰট্ঠেন সীলৱিসুদ্ধি ৱিমুত্তি, অৱিক্খেপট্ঠেন চিত্তৱিসুদ্ধি ৱিমুত্তি, দস্সনট্ঠেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধি ৱিমুত্তি, ৱিমুত্তট্ঠেন ৱিমোক্খো ৱিমুত্তি, পটিৱেধট্ঠেন ৱিজ্জা ৱিমুত্তি, পৰিচ্চাগট্ঠেন ৱিমুত্তি ৱিমুত্তি, পটিপ্পস্সদ্ধিযট্ঠেন অনুপ্পাদে ঞাণং ৱিমুত্তি, ছন্দো মূলট্ঠেন ৱিমুত্তি, মনসিকাৰো সমুট্ঠানট্ঠেন ৱিমুত্তি, ফস্সো সমোধানট্ঠেন ৱিমুত্তি, ৱেদনা সমোসৰণট্ঠেন ৱিমুত্তি, সমাধি পমুখট্ঠেন ৱিমুত্তি, সতি আধিপতেয্যট্ঠেন ৱিমুত্তি, পঞ্ঞা ততুত্তৰট্ঠেন ৱিমুত্তি, ৱিমুত্তি সাৰট্ঠেন ৱিমুত্তি, অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন ৱিমুত্তি. এৱং ৱিমুত্তি ফলং. এৱং ৱিৰাগো মগ্গো, ৱিমুত্তি ফলন্তি.

ৱিৰাগকথা নিট্ঠিতা.