২. দুতিযসুত্তন্তনিদ্দেসো

১৮৭. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু [চেৱ (ক.) সং. নি. ৫.৪৭৬] ৱা সমণসম্মতা, ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা; ন চ পনেতে আযস্মন্তা [আযস্মন্তো সং. নি. ৫.৪৭৬] সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি. যে চ খো কেচি [যে কেচি খো (স্যা.), যে হি কেচি খো (ক.) সং. নি. ৫.৪৭৬ পস্সিতব্বা] ভিক্খৱে সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা, ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা; তে চ পনাযস্মন্তা সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি.

১৮৮. কতিহাকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযো হোতি; কতিহাকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযং পজানাতি? কতিহাকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অত্থঙ্গমো হোতি; কতিহাকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অত্থঙ্গমং পজানাতি? কতিহাকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদো হোতি, কতিহাকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদং পজানাতি? কতিহাকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং আদীনৱো হোতি; কতিহাকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং আদীনৱং পজানাতি? কতিহাকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিস্সৰণং হোতি; কতিহাকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিস্সৰণং পজানাতি?

চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযো হোতি; চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযং পজানাতি. চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অত্থঙ্গমো হোতি; চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অত্থঙ্গমং পজানাতি. পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদো হোতি; পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদং পজানাতি. পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং আদীনৱো হোতি; পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং আদীনৱং পজানাতি. অসীতিসতং আকাৰেহি [অসীতিসতাকাৰেহি (স্যা.)] পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিস্সৰণং হোতি; অসীতিসতং আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিস্সৰণং পজানাতি.

কতমেহি চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযো হোতি; কতমেহি চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযং পজানাতি? অধিমোক্খত্থায আৱজ্জনায সমুদযো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, অধিমোক্খৱসেন ছন্দস্স সমুদযো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, অধিমোক্খৱসেন মনসিকাৰস্স সমুদযো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তুপট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি; পগ্গহত্থায আৱজ্জনায সমুদযো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, পগ্গহৱসেন ছন্দস্স সমুদযো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, পগ্গহৱসেন মনসিকাৰস্স সমুদযো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তুপট্ঠানং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি; উপট্ঠানত্থায আৱজ্জনায সমুদযো সতিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, উপট্ঠানৱসেন ছন্দস্স সমুদযো সতিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, উপট্ঠানৱসেন মনসিকাৰস্স সমুদযো সতিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, সতিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তুপট্ঠানং সতিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি; অৱিক্খেপত্থায আৱজ্জনায সমুদযো সমাধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, অৱিক্খেপৱসেন ছন্দস্স সমুদযো সমাধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, অৱিক্খেপৱসেন মনসিকাৰস্স সমুদযো সমাধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, সমাধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তুপট্ঠানং সমাধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি; দস্সনত্থায আৱজ্জনায সমুদযো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, দস্সনৱসেন ছন্দস্স সমুদযো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, দস্সনৱসেন মনসিকাৰস্স সমুদযো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তুপট্ঠানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি. অধিমোক্খত্থায আৱজ্জনায সমুদযো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, পগ্গহত্থায আৱজ্জনায সমুদযো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, উপট্ঠানত্থায আৱজ্জনায সমুদযো সতিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, অৱিক্খেপত্থায আৱজ্জনায সমুদযো সমাধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, দস্সনত্থায আৱজ্জনায সমুদযো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি. অধিমোক্খৱসেন ছন্দস্স সমুদযো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, পগ্গহৱসেন ছন্দস্স সমুদযো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, উপট্ঠানৱসেন ছন্দস্স সমুদযো সতিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, অৱিক্খেপৱসেন ছন্দস্স সমুদযো সমাধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, দস্সনৱসেন ছন্দস্স সমুদযো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি. অধিমোক্খৱসেন মনসিকাৰস্স সমুদযো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, পগ্গহৱসেন মনসিকাৰস্স সমুদযো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, উপট্ঠানৱসেন মনসিকাৰস্স সমুদযো সতিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, অৱিক্খেপৱসেন মনসিকাৰস্স সমুদযো সমাধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, দস্সনৱসেন মনসিকাৰস্স সমুদযো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি. সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তুপট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তুপট্ঠানং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, সতিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তুপট্ঠানং সতিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, সমাধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তুপট্ঠানং সমাধিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তুপট্ঠানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স সমুদযো হোতি.

ইমেহি চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযো হোতি, ইমেহি চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযং পজানাতি.

কতমেহি চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অত্থঙ্গমো হোতি; কতমেহি চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অত্থঙ্গমং পজানাতি? অধিমোক্খত্থায আৱজ্জনায অত্থঙ্গমো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, অধিমোক্খৱসেন ছন্দস্স অত্থঙ্গমো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, অধিমোক্খৱসেন মনসিকাৰস্স অত্থঙ্গমো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তঅনুপট্ঠানং [একত্তং অনুপট্ঠানং (স্যা.)] সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন অত্থঙ্গমো হোতি; পগ্গহত্থায আৱজ্জনায অত্থঙ্গমো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, পগ্গহৱসেন ছন্দস্স অত্থঙ্গমো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, পগ্গহৱসেন মনসিকাৰস্স অত্থঙ্গমো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তঅনুপট্ঠানং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি; উপট্ঠানত্থায আৱজ্জনায অত্থঙ্গমো সতিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, উপট্ঠানৱসেন ছন্দস্স অত্থঙ্গমো সতিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, উপট্ঠানৱসেন মনসিকাৰস্স অত্থঙ্গমো সতিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, সতিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তঅনুপট্ঠানং সতিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি; অৱিক্খেপত্থায আৱজ্জনায অত্থঙ্গমো সমাধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, অৱিক্খেপৱসেন ছন্দস্স অত্থঙ্গমো সমাধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, অৱিক্খেপৱসেন মনসিকাৰস্স অত্থঙ্গমো সমাধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, সমাধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তঅনুপট্ঠানং সমাধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি; দস্সনত্থায আৱজ্জনায অত্থঙ্গমো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, দস্সনৱসেন ছন্দস্স অত্থঙ্গমো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, দস্সনৱসেন মনসিকাৰস্স অত্থঙ্গমো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তঅনুপট্ঠানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি.

অধিমোক্খত্থায আৱজ্জনায অত্থঙ্গমো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, পগ্গহত্থায আৱজ্জনায অত্থঙ্গমো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, উপট্ঠানত্থায আৱজ্জনায অত্থঙ্গমো সতিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, অৱিক্খেপত্থায আৱজ্জনায অত্থঙ্গমো সমাধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, দস্সনত্থায আৱজ্জনায অত্থঙ্গমো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি. অধিমোক্খৱসেন ছন্দস্স অত্থঙ্গমো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, পগ্গহৱসেন ছন্দস্স অত্থঙ্গমো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, উপট্ঠানৱসেন ছন্দস্স অত্থঙ্গমো সতিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, অৱিক্খেপৱসেন ছন্দস্স অত্থঙ্গমো সমাধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, দস্সনৱসেন ছন্দস্স অত্থঙ্গমো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি. অধিমোক্খৱসেন মনসিকাৰস্স অত্থঙ্গমো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, পগ্গহৱসেন মনসিকাৰস্স অত্থঙ্গমো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, উপট্ঠানৱসেন মনসিকাৰস্স অত্থঙ্গমো সতিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, অৱিক্খেপৱসেন মনসিকাৰস্স অত্থঙ্গমো সমাধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, দস্সনৱসেন মনসিকাৰস্স অত্থঙ্গমো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি. সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তঅনুপট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তঅনুপট্ঠানং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, সতিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তঅনুপট্ঠানং সতিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, সমাধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তঅনুপট্ঠানং সমাধিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন একত্তঅনুপট্ঠানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অত্থঙ্গমো হোতি.

ইমেহি চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অত্থঙ্গমো হোতি; ইমেহি চত্তাৰীসায আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অত্থঙ্গমং পজানাতি.

ক. অস্সাদনিদ্দেসো

১৮৯. কতমেহি পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদো হোতি; কতমেহি পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদং পজানাতি? অস্সদ্ধিযস্স অনুপট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, অস্সদ্ধিযপৰিড়াহস্স অনুপট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, অধিমোক্খচৰিযায ৱেসাৰজ্জং সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, সন্তো চ ৱিহাৰাধিগমো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, যং সদ্ধিন্দ্ৰিযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং অযং সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো.

কোসজ্জস্স অনুপট্ঠানং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, কোসজ্জপৰিড়াহস্স অনুপট্ঠানং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, পগ্গহচৰিযায ৱেসাৰজ্জং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, সন্তো চ ৱিহাৰাধিগমো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, যং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং অযং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো.

পমাদস্স অনুপট্ঠানং সতিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, পমাদপৰিড়াহস্স অনুপট্ঠানং সতিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, উপট্ঠানচৰিযায ৱেসাৰজ্জং সতিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, সন্তো চ ৱিহাৰাধিগমো সতিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, যং সতিন্দ্ৰিযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং অযং সতিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো.

উদ্ধচ্চস্স অনুপট্ঠানং সমাধিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, উদ্ধচ্চপৰিড়াহস্স অনুপট্ঠানং সমাধিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, অৱিক্খেপচৰিযায ৱেসাৰজ্জং সমাধিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, সন্তো চ ৱিহাৰাধিগমো সমাধিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, যং সমাধিন্দ্ৰিযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং অযং সমাধিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো.

অৱিজ্জায অনুপট্ঠানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, অৱিজ্জাপৰিড়াহস্স অনুপট্ঠানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, দস্সনচৰিযায ৱেসাৰজ্জং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, সন্তো চ ৱিহাৰাধিগমো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো হোতি, যং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং অযং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স অস্সাদো.

ইমেহি পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদো হোতি; ইমেহি পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদং পজানাতি.

খ. আদীনৱনিদ্দেসো

১৯০. কতমেহি পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং আদীনৱো হোতি; কতমেহি পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং আদীনৱং পজানাতি? অস্সদ্ধিযস্স উপট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, অস্সদ্ধিযপৰিড়াহস্স উপট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, অনিচ্চট্ঠেন সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, দুক্খট্ঠেন সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, অনত্তট্ঠেন সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি.

কোসজ্জস্স উপট্ঠানং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, কোসজ্জপৰিড়াহস্স উপট্ঠানং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, অনিচ্চট্ঠেন ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, দুক্খট্ঠেন…পে… অনত্তট্ঠেন ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি.

পমাদস্স উপট্ঠানং সতিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, পমাদপৰিড়াহস্স উপট্ঠানং সতিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, অনিচ্চট্ঠেন সতিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, দুক্খট্ঠেন…পে… অনত্তট্ঠেন সতিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি.

উদ্ধচ্চস্স উপট্ঠানং সমাধিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, উদ্ধচ্চপৰিড়াহস্স উপট্ঠানং সমাধিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, অনিচ্চট্ঠেন সমাধিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, দুক্খট্ঠেন…পে… অনত্তট্ঠেন সমাধিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি.

অৱিজ্জায উপট্ঠানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, অৱিজ্জাপৰিড়াহস্স উপট্ঠানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, অনিচ্চট্ঠেন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, দুক্খট্ঠেন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি, অনত্তট্ঠেন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স আদীনৱো হোতি.

ইমেহি পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং আদীনৱো হোতি; ইমেহি পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং আদীনৱং পজানাতি.

গ. নিস্সৰণনিদ্দেসো

১৯১. কতমেহি অসীতিসতং আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিস্সৰণং হোতি; কতমেহি অসীতিসতং আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিস্সৰণং পজানাতি? অধিমোক্খট্ঠেন সদ্ধিন্দ্ৰিযং অস্সদ্ধিযা নিস্সটং হোতি, অস্সদ্ধিযপৰিড়াহা নিস্সটং হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ নিস্সটং হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি নিস্সটং হোতি, ততো পণীততৰসদ্ধিন্দ্ৰিযস্স পটিলাভা পুৰিমতৰসদ্ধিন্দ্ৰিযা নিস্সটং হোতি; পগ্গহট্ঠেন ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং কোসজ্জা নিস্সটং হোতি, কোসজ্জপৰিড়াহা নিস্সটং হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ নিস্সটং হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি নিস্সটং হোতি, ততো পণীততৰৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স পটিলাভা পুৰিমতৰৱীৰিযিন্দ্ৰিযা নিস্সটং হোতি; উপট্ঠানট্ঠেন সতিন্দ্ৰিযং পমাদা নিস্সটং হোতি, পমাদপৰিড়াহা নিস্সটং হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ নিস্সটং হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি নিস্সটং হোতি, ততো পণীততৰসতিন্দ্ৰিযস্স পটিলাভা পুৰিমতৰসতিন্দ্ৰিযা নিস্সটং হোতি; অৱিক্খেপট্ঠেন সমাধিন্দ্ৰিযং উদ্ধচ্চা নিস্সটং হোতি, উদ্ধচ্চপৰিড়াহা নিস্সটং হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ নিস্সটং হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি নিস্সটং হোতি, ততো পণীততৰসমাধিন্দ্ৰিযস্স পটিলাভা পুৰিমতৰসমাধিন্দ্ৰিযা নিস্সটং হোতি; দস্সনট্ঠেন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অৱিজ্জায নিস্সটং হোতি, অৱিজ্জাপৰিড়াহা নিস্সটং হোতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ নিস্সটং হোতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি নিস্সটং হোতি, ততো পণীততৰপঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স পটিলাভা পুৰিমতৰপঞ্ঞিন্দ্ৰিযা নিস্সটং হোতি.

১৯২. পুব্বভাগে পঞ্চহি ইন্দ্ৰিযেহি পঠমজ্ঝানৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, পঠমে ঝানে পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি দুতিযজ্ঝানৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, দুতিযে ঝানে পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি ততিযজ্ঝানৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, ততিযে ঝানে পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি চতুত্থজ্ঝানৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, চতুত্থে ঝানে পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি অনিচ্চানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি.

অনিচ্চানুপস্সনা পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি দুক্খানুপস্সনাৱসে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, দুক্খানুপস্সনা পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি অনত্তানুপস্সনাৱসে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, অনত্তানুপস্সনা পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি নিব্বিদানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, নিব্বিদানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি ৱিৰাগানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, ৱিৰাগানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি নিৰোধানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, নিৰোধানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি খযানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, খযানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি ৱযানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, ৱযানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি ৱিপৰিণামানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, ৱিপৰিণামানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি অনিমিত্তানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, অনিমিত্তানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি অপ্পণিহিতানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, অপ্পণিহিতানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি সুঞ্ঞতানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি সুঞ্ঞতানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি. অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি যথাভূতঞাণদস্সনৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, যথাভূতঞাণদস্সনে পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি আদীনৱানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, আদীনৱানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি পটিসঙ্খানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, পটিসঙ্খানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি ৱিৱট্টনানুপস্সনাৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি. ৱিৱট্টনানুপস্সনায পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি সোতাপত্তিমগ্গৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি.

সোতাপত্তিমগ্গে পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি সোতাপত্তিফলসমাপত্তিৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, সোতাপত্তিফলসমাপত্তিযা পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি সকদাগামিমগ্গৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, সকদাগামিমগ্গে পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি সকদাগামিফলসমাপত্তিৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, সকদাগামিফলসমাপত্তিযা পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি অনাগামিমগ্গৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, অনাগামিমগ্গে পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি অনাগামিফলসমাপত্তিৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, অনাগামিফলসমাপত্তিযা পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি অৰহত্তমগ্গৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি, অৰহত্তমগ্গে পঞ্চহিন্দ্ৰিযেহি অৰহত্তফলসমাপত্তিৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি হোন্তি.

নেক্খম্মে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি কামচ্ছন্দতো নিস্সটানি হোন্তি, অব্যাপাদে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ব্যাপাদতো নিস্সটানি হোন্তি, আলোকসঞ্ঞায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি থিনমিদ্ধতো নিস্সটানি হোন্তি, অৱিক্খেপে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি উদ্ধচ্চতো নিস্সটানি হোন্তি, ধম্মৱৱত্থানে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৱিচিকিচ্ছায নিস্সটানি হোন্তি, ঞাণে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অৱিজ্জায নিস্সটানি হোন্তি, পামোজ্জে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অৰতিযা নিস্সটানি হোন্তি.

১৯৩. পঠমে ঝানে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নীৱৰণেহি নিস্সটানি হোন্তি, দুতিযে ঝানে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৱিতক্কৱিচাৰেহি নিস্সটানি হোন্তি, ততিযে ঝানে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি পীতিযা নিস্সটানি হোন্তি, চতুত্থে ঝানে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সুখদুক্খেহি নিস্সটানি হোন্তি, আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৰূপসঞ্ঞায পটিঘসঞ্ঞায নানত্তসঞ্ঞায নিস্সটানি হোন্তি, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা পঞ্চিন্দ্ৰিযানি আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায নিস্সটানি হোন্তি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায নিস্সটানি হোন্তি, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা পঞ্চিন্দ্ৰিযানি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায নিস্সটানি হোন্তি.

অনিচ্চানুপস্সনা পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিচ্চসঞ্ঞায নিস্সটানি হোন্তি, দুক্খানুপস্সনা পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সুখসঞ্ঞায নিস্সটানি হোন্তি, অনত্তানুপস্সনা পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অত্তসঞ্ঞায নিস্সটানি হোন্তি, নিব্বিদানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নন্দিযা নিস্সটানি হোন্তি, ৱিৰাগানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৰাগতো নিস্সটানি হোন্তি, নিৰোধানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সমুদযতো নিস্সটানি হোন্তি, পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি আদানতো নিস্সটানি হোন্তি, খযানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ঘনসঞ্ঞায নিস্সটানি হোন্তি, ৱযানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি আযূহনতো নিস্সটানি হোন্তি, ৱিপৰিণামানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ধুৱসঞ্ঞায নিস্সটানি হোন্তি, অনিমিত্তানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিমিত্ততো নিস্সটানি হোন্তি, অপ্পণিহিতানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি পণিধিযা নিস্সটানি হোন্তি, সুঞ্ঞতানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অভিনিৱেসতো নিস্সটানি হোন্তি. অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সাৰাদানাভিনিৱেসতো নিস্সটানি হোন্তি, যথাভূতঞাণদস্সনে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সম্মোহাভিনিৱেসতো নিস্সটানি হোন্তি, আদীনৱানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি আলযাভিনিৱেসতো নিস্সটানি হোন্তি, পটিসঙ্খানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অপ্পটিসঙ্খায নিস্সটানি হোন্তি, ৱিৱট্টনানুপস্সনায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সঞ্ঞোগাভিনিৱেসতো নিস্সটানি হোন্তি.

সোতাপত্তিমগ্গে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি দিট্ঠেকট্ঠেহি কিলেসেহি নিস্সটানি হোন্তি, সকদাগামিমগ্গে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ওড়াৰিকেহি কিলেসেহি নিস্সটানি হোন্তি, অনাগামিমগ্গে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অনুসহগতেহি কিলেসেহি নিস্সটানি হোন্তি, অৰহত্তমগ্গে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সব্বকিলেসেহি নিস্সটানি হোন্তি, সব্বেসঞ্ঞেৱ খীণাসৱানং তত্থ তত্থ পঞ্চিন্দ্ৰিযানি নিস্সটানি চেৱ হোন্তি সুনিস্সটানি চ পটিপ্পস্সদ্ধানি চ সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধানি চ.

ইমেহি অসীতিসতং আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিস্সৰণং হোতি; ইমেহি অসীতিসতং আকাৰেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিস্সৰণং পজানাতি.

সুত্তন্তনিদ্দেসো দুতিযো.

পঠমভাণৱাৰো.