২. সীলমযঞাণনিদ্দেসো

৩৭. কথং সুত্ৱান সংৱৰে পঞ্ঞা সীলমযে ঞাণং? পঞ্চ সীলানি – পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং, অপৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং, পৰিপুণ্ণপাৰিসুদ্ধিসীলং, অপৰামট্ঠপাৰিসুদ্ধিসীলং, পটিপ্পস্সদ্ধিপাৰিসুদ্ধিসীলন্তি.

তত্থ কতমং পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং? অনুপসম্পন্নানং পৰিযন্তসিক্খাপদানং – ইদং পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং. কতমং অপৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং? উপসম্পন্নানং অপৰিযন্তসিক্খাপদানং – ইদং অপৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং. কতমং পৰিপুণ্ণপাৰিসুদ্ধিসীলং? পুথুজ্জনকল্যাণকানং কুসলধম্মে যুত্তানং সেক্খপৰিযন্তে [সেখপৰিযন্তে (ক.)] পৰিপূৰকাৰীনং কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খানং পৰিচ্চত্তজীৱিতানং – ইদং পৰিপুণ্ণপাৰিসুদ্ধিসীলং. কতমং অপৰামট্ঠপাৰিসুদ্ধিসীলং? সত্তন্নং সেক্খানং – ইদং অপৰামট্ঠপাৰিসুদ্ধিসীলং. কতমং পটিপ্পস্সদ্ধিপাৰিসুদ্ধিসীলং? তথাগতসাৱকানং খীণাসৱানং পচ্চেকবুদ্ধানং তথাগতানং অৰহন্তানং সম্মাসম্বুদ্ধানং – ইদং পটিপ্পস্সদ্ধিপাৰিসুদ্ধিসীলং.

৩৮. অত্থি সীলং পৰিযন্তং, অত্থি সীলং অপৰিযন্তং. তত্থ কতমং তং সীলং পৰিযন্তং? অত্থি সীলং লাভপৰিযন্তং, অত্থি সীলং যসপৰিযন্তং, অত্থি সীলং ঞাতিপৰিযন্তং, অত্থি সীলং অঙ্গপৰিযন্তং, অত্থি সীলং জীৱিতপৰিযন্তং.

কতমং তং সীলং লাভপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো লাভহেতু লাভপচ্চযা লাভকাৰণা যথাসমাদিন্নং [যথাসমাদিণ্ণং (ক.)] সিক্খাপদং ৱীতিক্কমতি – ইদং তং সীলং লাভপৰিযন্তং. কতমং তং সীলং যসপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো যসহেতু যসপচ্চযা যসকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমতি – ইদং তং সীলং যসপৰিযন্তং. কতমং তং সীলং ঞাতিপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো ঞাতিহেতু ঞাতিপচ্চযা ঞাতিকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমতি – ইদং তং সীলং ঞাতিপৰিযন্তং. কতমং তং সীলং অঙ্গপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো অঙ্গহেতু অঙ্গপচ্চযা অঙ্গকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমতি – ইদং তং সীলং অঙ্গপৰিযন্তং. কতমং তং সীলং জীৱিতপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো জীৱিতহেতু জীৱিতপচ্চযা জীৱিতকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমতি – ইদং তং সীলং জীৱিতপৰিযন্তং. এৱৰূপানি সীলানি খণ্ডানি ছিদ্দানি সবলানি কম্মাসানি ন ভুজিস্সানি ন ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি [ন ৱিঞ্ঞূপসত্থানি (ক.)] পৰামট্ঠানি অসমাধিসংৱত্তনিকানি [ন সমাধিসংৱত্তনিকানি (ক.)] ন অৱিপ্পটিসাৰৱত্থুকানি ন পামোজ্জৱত্থুকানি ন পীতিৱত্থুকানি ন পস্সদ্ধিৱত্থুকানি ন সুখৱত্থুকানি ন সমাধিৱত্থুকানি ন যথাভূতঞাণদস্সনৱত্থুকানি ন একন্তনিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্তন্তি – ইদং তং সীলং পৰিযন্তং.

কতমং তং সীলং অপৰিযন্তং? অত্থি সীলং ন লাভপৰিযন্তং, অত্থি সীলং ন যসপৰিযন্তং, অত্থি সীলং ন ঞাতিপৰিযন্তং, অত্থি সীলং ন অঙ্গপৰিযন্তং, অত্থি সীলং ন জীৱিতপৰিযন্তং.

কতমং তং সীলং ন লাভপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো লাভহেতু লাভপচ্চযা লাভকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, কিং সো ৱীতিক্কমিস্সতি! ইদং তং সীলং ন লাভপৰিযন্তং. কতমং তং সীলং ন যসপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো যসহেতু যসপচ্চযা যসকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, কিং সো ৱীতিক্কমিস্সতি! ইদং তং সীলং ন যসপৰিযন্তং. কতমং তং সীলং ন ঞাতিপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো ঞাতিহেতু ঞাতিপচ্চযা ঞাতিকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, কিং সো ৱীতিক্কমিস্সতি! ইদং তং সীলং ন ঞাতিপৰিযন্তং. কতমং তং সীলং ন অঙ্গপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো অঙ্গহেতু অঙ্গপচ্চযা অঙ্গকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, কিং সো ৱীতিক্কমিস্সতি! ইদং তং সীলং ন অঙ্গপৰিযন্তং. কতমং তং সীলং ন জীৱিতপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো জীৱিতহেতু জীৱিতপচ্চযা জীৱিতকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, কিং সো ৱীতিক্কমিস্সতি! ইদং তং সীলং ন জীৱিতপৰিযন্তং. এৱৰূপানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অপৰামট্ঠানি সমাধিসংৱত্তনিকানি অৱিপ্পটিসাৰৱত্থুকানি পামোজ্জৱত্থুকানি পীতিৱত্থুকানি পস্সদ্ধিৱত্থুকানি সুখৱত্থুকানি সমাধিৱত্থুকানি যথাভূতঞাণদস্সনৱত্থুকানি একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্তন্তি – ইদং তং সীলং অপৰিযন্তং.

৩৯. কিং সীলং? কতি সীলানি? কিং সমুট্ঠানং সীলং? কতি ধম্মসমোধানং সীলং?

কিং সীলন্তি চেতনা সীলং, চেতসিকং সীলং, সংৱৰো সীলং, অৱীতিক্কমো সীলং. কতি সীলানীতি তীণি সীলানি – কুসলসীলং, অকুসলসীলং, অব্যাকতসীলং.কিং সমুট্ঠানং সীলন্তি কুসলচিত্তসমুট্ঠানং কুসলসীলং, অকুসলচিত্তসমুট্ঠানং অকুসলসীলং, অব্যাকতচিত্তসমুট্ঠানং অব্যাকতসীলং. কতি ধম্মসমোধানং সীলন্তি সংৱৰসমোধানং সীলং, অৱীতিক্কমসমোধানং সীলং, তথাভাৱে জাতচেতনাসমোধানং সীলং.

৪০. পাণাতিপাতং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. অদিন্নাদানং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. কামেসুমিচ্ছাচাৰং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. মুসাৱাদং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. পিসুণং ৱাচং [পিসুণাৱাচং (স্যা. ক.) দী. নি. ১.৯ পস্সিতব্বা] সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. ফৰুসং ৱাচং [ফৰুসৱাচং (স্যা. ক.)] সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. সম্ফপ্পলাপং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. অভিজ্ঝং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. ব্যাপাদং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. মিচ্ছাদিট্ঠিং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং.

৪১. নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. অব্যাপাদেন ব্যাপাদং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. আলোকসঞ্ঞায থিনমিদ্ধং…পে… অৱিক্খেপট্ঠেন উদ্ধচ্চং… ধম্মৱৱত্থানেন ৱিচিকিচ্ছং… ঞাণেন অৱিজ্জং… পামোজ্জেন অৰতিং….

পঠমেন ঝানেন [পঠমজ্ঝানেন (স্যা.) এৱমীদিসেসু ঠানেসু] নীৱৰণে…পে… দুতিযেন ঝানেন ৱিতক্কৱিচাৰে… ততিযেন ঝানেন পীতিং… চতুত্থেন ঝানেন সুখদুক্খং… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৰূপসঞ্ঞং পটিঘসঞ্ঞং নানত্তসঞ্ঞং… ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং.

অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞং…পে… দুক্খানুপস্সনায সুখসঞ্ঞং… অনত্তা অনুপস্সনায অত্তসঞ্ঞং… নিব্বিদানুপস্সনায নন্দিং… ৱিৰাগানুপস্সনায ৰাগং… নিৰোধা অনুপস্সনায সমুদযং… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায আদানং… খযানুপস্সনায ঘনসঞ্ঞং… ৱযানুপস্সনায আযূহনং.. ৱিপৰিণামানুপস্সনায ধুৱসঞ্ঞং… অনিমিত্তানুপস্সনায নিমিত্তং…. অপ্পণিহিতানুপস্সনায পণিধিং… সুঞ্ঞতানুপস্সনায অভিনিৱেসং… অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায সাৰাদানাভিনিৱেসং… যথাভূতঞাণদস্সনেন সম্মোহাভিনিৱেসং… আদীনৱানুপস্সনায আলযাভিনিৱেসং… পটিসঙ্খানুপস্সনায অপ্পটিসঙ্খং… ৱিৱট্টনানুপস্সনায সঞ্ঞোগাভিনিৱেসং….

সোতাপত্তিমগ্গেন দিট্ঠেকট্ঠে কিলেসে…পে… সকদাগামিমগ্গেন ওড়াৰিকে কিলেসে… অনাগামিমগ্গেন অণুসহগতে কিলেসে… অৰহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসে সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং.

পঞ্চ সীলানি – পাণাতিপাতস্স পহানং সীলং, ৱেৰমণী সীলং, চেতনা সীলং, সংৱৰো সীলং, অৱীতিক্কমো সীলং. এৱৰূপানি সীলানি চিত্তস্স অৱিপ্পটিসাৰায সংৱত্তন্তি, পামোজ্জায সংৱত্তন্তি, পীতিযা সংৱত্তন্তি, পস্সদ্ধিযা সংৱত্তন্তি, সোমনস্সায সংৱত্তন্তি, আসেৱনায সংৱত্তন্তি, ভাৱনায সংৱত্তন্তি, বহুলীকম্মায সংৱত্তন্তি, অলঙ্কাৰায সংৱত্তন্তি, পৰিক্খাৰায সংৱত্তন্তি, পৰিৱাৰায সংৱত্তন্তি, পাৰিপূৰিযা সংৱত্তন্তি, একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্তন্তি.

এৱৰূপানং সীলানং সংৱৰপাৰিসুদ্ধি অধিসীলং, সংৱৰপাৰিসুদ্ধিযা ঠিতং চিত্তং ন ৱিক্খেপং গচ্ছতি, অৱিক্খেপপাৰিসুদ্ধি অধিচিত্তং সংৱৰপাৰিসুদ্ধিং সম্মা পস্সতি, অৱিক্খেপপাৰিসুদ্ধিং সম্মা পস্সতি. দস্সনপাৰিসুদ্ধি অধিপঞ্ঞা. যো তত্থ সংৱৰট্ঠো, অযং অধিসীলসিক্খা. যো তত্থ অৱিক্খেপট্ঠো, অযং অধিচিত্তসিক্খা. যো তত্থ দস্সনট্ঠো, অযং অধিপঞ্ঞাসিক্খা.

ইমা তিস্সো সিক্খাযো আৱজ্জন্তো সিক্খতি, জানন্তো সিক্খতি, পস্সন্তো সিক্খতি, পচ্চৱেক্খন্তো সিক্খতি, চিত্তং অধিট্ঠহন্তো সিক্খতি, সদ্ধায অধিমুচ্চন্তো সিক্খতি, ৱীৰিযং পগ্গণ্হন্তো সিক্খতি, সতিং উপট্ঠপেন্তো সিক্খতি, চিত্তং সমাদহন্তো সিক্খতি, পঞ্ঞায পজানন্তো সিক্খতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো সিক্খতি, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তো সিক্খতি, পহাতব্বং পজহন্তো সিক্খতি, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকৰোন্তো সিক্খতি, ভাৱেতব্বং ভাৱেন্তো সিক্খতি.

পঞ্চ সীলানি – অদিন্নাদানস্স…পে… কামেসুমিচ্ছাচাৰস্স… মুসাৱাদস্স… পিসুণায ৱাচায… ফৰুসায ৱাচায… সম্ফপ্পলাপস্স… অভিজ্ঝায… ব্যাপাদস্স… মিচ্ছাদিট্ঠিযা… ভাৱেতব্বং ভাৱেন্তো সিক্খন্তি.

নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দস্স…পে… অব্যাপাদেন ব্যাপাদস্স… আলোকসঞ্ঞায থিনমিদ্ধস্স… অৱিক্খেপেন উদ্ধচ্চস্স… … ধম্মৱৱত্থানেন ৱিচিকিচ্ছায… ঞাণেন অৱিজ্জায… পামোজ্জেন অৰতিযা… ভাৱেতব্বং ভাৱেন্তো সিক্খতি.

পঠমেন ঝানেন নীৱৰণানং…পে… দুতিযেন ঝানেন ৱিতক্কৱিচাৰানং… ততিযেন ঝানেন পীতিযা… চতুত্থেন ঝানেন সুখদুক্খানং… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৰূপসঞ্ঞায পটিঘসঞ্ঞায নানত্তসঞ্ঞায… ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায… ভাৱেতব্বং ভাৱেন্তো সিক্খতি.

অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞায…পে… দুক্খানুপস্সনায সুখসঞ্ঞায… অনত্তানুপস্সনায অত্তসঞ্ঞায… নিব্বিদানুপস্সনায নন্দিযা… ৱিৰাগানুপস্সনায ৰাগস্স… নিৰোধানুপস্সনায সমুদযস্স… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায আদানস্স… খযানুপস্সনায ঘনসঞ্ঞায… ৱযানুপস্সনায আযূহনস্স… ৱিপৰিণামানুপস্সনায ধুৱসঞ্ঞায… অনিমিত্তানুপস্সনায নিমিত্তস্স… অপ্পণিহিতানুপস্সনায পণিধিযা… সুঞ্ঞতানুপস্সনায অভিনিৱেসস্স… অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায সাৰাগাভিনিৱেসস্স… যথাভূতঞাণদস্সনেন সম্মোহাভিনিৱেসস্স… আদীনৱানুপস্সনায আলযাভিনিৱেসস্স… পটিসঙ্খানুপস্সনায অপ্পটিসঙ্খায… ৱিৱট্টনানুপস্সনায সঞ্ঞোগাভিনিৱেসস্স ভাৱেতব্বং ভাৱেন্তো সিক্খতি.

সোতাপত্তিমগ্গেন দিট্ঠেকট্ঠানং কিলেসানং…পে… সকদাগামিমগ্গেন ওড়াৰিকানং কিলেসানং… অনাগামিমগ্গেন অনুসহগতানং কিলেসানং… অৰহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসানং পহানং সীলং, ৱেৰমণী সীলং, চেতনা সীলং, সংৱৰো সীলং, অৱীতিক্কমো সীলং. এৱৰূপানি সীলানি চিত্তস্স অৱিপ্পটিসাৰায সংৱত্তন্তি, পামোজ্জায সংৱত্তন্তি, পীতিযা সংৱত্তন্তি, পস্সদ্ধিযা সংৱত্তন্তি, সোমনস্সায সংৱত্তন্তি, আসেৱনায সংৱত্তন্তি, ভাৱনায সংৱত্তন্তি, বহুলীকম্মায সংৱত্তন্তি, অলঙ্কাৰায সংৱত্তন্তি, পৰিক্খাৰায সংৱত্তন্তি, পৰিৱাৰায সংৱত্তন্তি, পাৰিপূৰিযা সংৱত্তন্তি, একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্তন্তি.

৪২. এৱৰূপানং সীলানং সংৱৰপাৰিসুদ্ধি অধিসীলং. সংৱৰপাৰিসুদ্ধিযা ঠিতং চিত্তং অৱিক্খেপং গচ্ছতি, অৱিক্খেপপাৰিসুদ্ধি অধিচিত্তং. সংৱৰপাৰিসুদ্ধিং সম্মা পস্সতি, অৱিক্খেপপাৰিসুদ্ধিং সম্মা পস্সতি. দস্সনপাৰিসুদ্ধি অধিপঞ্ঞা. যো তত্থ সংৱৰট্ঠো, অযং অধিসীলসিক্খা. যো তত্থ অৱিক্খেপট্ঠো, অযং অধিচিত্তসিক্খা. যো তত্থ দস্সনট্ঠো, অযং অধিপঞ্ঞাসিক্খা. ইমা তিস্সো সিক্খাযো আৱজ্জন্তো সিক্খতি, জানন্তো সিক্খতি, পস্সন্তো সিক্খতি, পচ্চৱেক্খন্তো সিক্খতি, চিত্তং অধিট্ঠহন্তো সিক্খতি, সদ্ধায অধিমুচ্চন্তো সিক্খতি, ৱীৰিযং পগ্গণ্হন্তো সিক্খতি, সতিং উপট্ঠপেন্তো সিক্খতি, চিত্তং সমাদহন্তো সিক্খতি, পঞ্ঞায পজানন্তো সিক্খতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো সিক্খতি, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তো সিক্খতি পহাতব্বং পজহন্তো সিক্খতি, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকৰোন্তো সিক্খতি, ভাৱেতব্বং ভাৱেন্তো সিক্খতি. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৱুচ্চতি – ‘‘সুত্ৱান সংৱৰে পঞ্ঞা সীলমযে ঞাণং’’.

সীলমযঞাণনিদ্দেসো দুতিযো.