১. ঞাণকথা

১. সুতমযঞাণনিদ্দেসো

১. কথং সোতাৱধানে পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?

‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইমে ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইমে ধম্মা পহাতব্বা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইমে ধম্মা ভাৱেতব্বা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইমে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইমে ধম্মা হানভাগিযা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইমে ধম্মা ঠিতিভাগিযা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইমে ধম্মা ৱিসেসভাগিযা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইমে ধম্মা নিব্বেধভাগিযা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইদং দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা.)] অৰিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইদং দুক্খনিৰোধং [দুক্খনিৰোধো (স্যা.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] অৰিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

‘‘ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

২. কথং ‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?

একো ধম্মো অভিঞ্ঞেয্যো – সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকা. দ্ৱে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – দ্ৱে ধাতুযো. তযো ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – তিস্সো ধাতুযো. চত্তাৰো ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি. পঞ্চ ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – পঞ্চ ৱিমুত্তাযতনানি. ছ ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – ছ অনুত্তৰিযানি. সত্ত ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – সত্ত নিদ্দসৱত্থূনি. অট্ঠ ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – অট্ঠ অভিভাযতনানি. নৱ ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – নৱ অনুপুব্বৱিহাৰা. দস ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – দস নিজ্জৰৱত্থূনি.

৩. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অভিঞ্ঞেয্যং. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং অভিঞ্ঞেয্যং? চক্খু [চক্খুং (স্যা. ক.)], ভিক্খৱে, অভিঞ্ঞেয্যং; ৰূপা অভিঞ্ঞেয্যা; চক্খুৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; চক্খুসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; যম্পিদং [যমিদং (ক.) সং. নি. ৪.৫২ পস্সিতব্বো] চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, তম্পি অভিঞ্ঞেয্যং. সোতং অভিঞ্ঞেয্যং; সদ্দা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… ঘানং অভিঞ্ঞেয্যং; গন্ধা অভিঞ্ঞেয্যা… জিৱ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰসা অভিঞ্ঞেয্যা… কাযো অভিঞ্ঞেয্যো; ফোট্ঠব্বা অভিঞ্ঞেয্যা… মনো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা; মনোৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং, মনোসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, তম্পি অভিঞ্ঞেয্যং.’’

ৰূপং অভিঞ্ঞেয্যং; ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; সঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; সঙ্খাৰা অভিঞ্ঞেয্যা; ৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং.

চক্খু অভিঞ্ঞেয্যং; সোতং অভিঞ্ঞেয্যং; ঘানং অভিঞ্ঞেয্যং; জিৱ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; কাযো অভিঞ্ঞেয্যো; মনো অভিঞ্ঞেয্যো. ৰূপা অভিঞ্ঞেয্যা; সদ্দা অভিঞ্ঞেয্যা; গন্ধা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰসা অভিঞ্ঞেয্যা; ফোট্ঠব্বা অভিঞ্ঞেয্যা; ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; সোতৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; ঘানৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; কাযৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; মনোৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং. চক্খুসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; সোতসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; ঘানসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; জিৱ্হাসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; কাযসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; মনোসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; সোতসম্ফস্সজা ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; ঘানসম্ফস্সজা ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; জিৱ্হাসম্ফস্সজা ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; কাযসম্ফস্সজা ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা. ৰূপসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; সদ্দসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; গন্ধসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰসসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; ফোট্ঠব্বসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; ধম্মসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা. ৰূপসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা; সদ্দসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা; গন্ধসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰসসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা; ফোট্ঠব্বসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা; ধম্মসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা. ৰূপতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; সদ্দতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; গন্ধতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰসতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; ফোট্ঠব্বতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; ধম্মতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা. ৰূপৱিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো; সদ্দৱিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো; গন্ধৱিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰসৱিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো; ফোট্ঠব্বৱিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মৱিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো. ৰূপৱিচাৰো অভিঞ্ঞেয্যো; সদ্দৱিচাৰো অভিঞ্ঞেয্যো; গন্ধৱিচাৰো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰসৱিচাৰো অভিঞ্ঞেয্যো; ফোট্ঠব্বৱিচাৰো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মৱিচাৰো অভিঞ্ঞেয্যো.

৪. পথৱীধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; আপোধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; তেজোধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ৱাযোধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; আকাসধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ৱিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা.

পথৱীকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; আপোকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; তেজোকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; ৱাযোকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; নীলকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; পীতকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; লোহিতকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; ওদাতকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; আকাসকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; ৱিঞ্ঞাণকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং.

কেসা অভিঞ্ঞেয্যা; লোমা অভিঞ্ঞেয্যা; নখা অভিঞ্ঞেয্যা; দন্তা অভিঞ্ঞেয্যা; তচো অভিঞ্ঞেয্যো, মংসং অভিঞ্ঞেয্যং; ন্হাৰূ [নহাৰূ (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যা; অট্ঠী অভিঞ্ঞেয্যা; অট্ঠিমিঞ্জা অভিঞ্ঞেয্যা [অট্ঠিমঞ্জং অভিঞ্ঞেয্যং (স্যা. ক.)]; ৱক্কং অভিঞ্ঞেয্যং; হদযং অভিঞ্ঞেয্যং; যকনং অভিঞ্ঞেয্যং; কিলোমকং অভিঞ্ঞেয্যং; পিহকং অভিঞ্ঞেয্যং; পপ্ফাসং অভিঞ্ঞেয্যং; অন্তং অভিঞ্ঞেয্যং অন্তগুণং অভিঞ্ঞেয্যং; উদৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; কৰীসং অভিঞ্ঞেয্যং; পিত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; সেম্হং অভিঞ্ঞেয্যং; পুব্বো অভিঞ্ঞেয্যো; লোহিতং অভিঞ্ঞেয্যং; সেদো অভিঞ্ঞেয্যো; মেদো অভিঞ্ঞেয্যো; অস্সু অভিঞ্ঞেয্যং; ৱসা অভিঞ্ঞেয্যা; খেড়ো অভিঞ্ঞেয্যো; সিঙ্ঘাণিকা অভিঞ্ঞেয্যা; লসিকা অভিঞ্ঞেয্যা; মুত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; মত্থলুঙ্গং অভিঞ্ঞেয্যং.

চক্খাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; ৰূপাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং. সোতাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; সদ্দাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং. ঘানাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; গন্ধাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং. জিৱ্হাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; ৰসাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং. কাযাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; ফোট্ঠব্বাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং. মনাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; ধম্মাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং.

চক্খুধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ৰূপধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. সোতধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; সদ্দধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; সোতৱিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. ঘানধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; গন্ধধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ঘানৱিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. জিৱ্হাধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ৰসধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. কাযধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ফোট্ঠব্বধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; কাযৱিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. মনোধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ধম্মধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; মনোৱিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা.

চক্খুন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; সোতিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; ঘানিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; জিৱ্হিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; কাযিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; মনিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; জীৱিতিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; ইত্থিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; পুৰিসিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; সুখিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; দুক্খিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; সোমনস্সিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; দোমনস্সিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; উপেক্খিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; সদ্ধিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং [ৱিৰিযিন্দ্ৰিযং (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যং; সতিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; সমাধিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং.

৫. কামধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ৰূপধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; অৰূপধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. কামভৱো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপভৱো অভিঞ্ঞেয্যো; অৰূপভৱো অভিঞ্ঞেয্যো. সঞ্ঞাভৱো অভিঞ্ঞেয্যো; অসঞ্ঞাভৱো অভিঞ্ঞেয্যো; নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৱো অভিঞ্ঞেয্যো. একৱোকাৰভৱো অভিঞ্ঞেয্যো; চতুৱোকাৰভৱো অভিঞ্ঞেয্যো; পঞ্চৱোকাৰভৱো অভিঞ্ঞেয্যো.

৬. পঠমং ঝানং [পঠমজ্ঝানং (স্যা.) এৱমীদিসেসু ঠানেসু] অভিঞ্ঞেয্যং; দুতিযং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং; ততিযং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং; চতুত্থং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং. মেত্তাচেতোৱিমুত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; কৰুণাচেতোৱিমুত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; মুদিতাচেতোৱিমুত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; উপেক্খাচেতোৱিমুত্তি অভিঞ্ঞেয্যা. আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা.

অৱিজ্জা অভিঞ্ঞেয্যা; সঙ্খাৰা অভিঞ্ঞেয্যা; ৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; নামৰূপং অভিঞ্ঞেয্যং; সড়াযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; তণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; উপাদানং অভিঞ্ঞেয্যং; ভৱো অভিঞ্ঞেয্যো; জাতি অভিঞ্ঞেয্যা; জৰামৰণং অভিঞ্ঞেয্যং.

৭. দুক্খং অভিঞ্ঞেয্যং; দুক্খসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা. ৰূপং অভিঞ্ঞেয্যং; ৰূপসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপনিৰোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা. ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… সঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… সঙ্খাৰা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… ৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং. চক্খু অভিঞ্ঞেয্যং…পে… জৰামৰণং অভিঞ্ঞেয্যং; জৰামৰণসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণনিৰোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা.

দুক্খস্স পৰিঞ্ঞট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খসমুদযস্স পহানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিৰোধস্স সচ্ছিকিৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ভাৱনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. ৰূপস্স পৰিঞ্ঞট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপসমুদযস্স পহানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপনিৰোধস্স সচ্ছিকিৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ভাৱনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. ৱেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰানং… ৱিঞ্ঞাণস্স… চক্খুস্স…পে… জৰামৰণস্স পৰিঞ্ঞট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণসমুদযস্স পহানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণনিৰোধস্স সচ্ছিকিৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ভাৱনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

দুক্খস্স পৰিঞ্ঞাপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খসমুদযস্স পহানপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিৰোধস্স সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ভাৱনাপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. ৰূপস্স পৰিঞ্ঞাপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপসমুদযস্স পহানপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপনিৰোধস্স সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ভাৱনাপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. ৱেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰানং… ৱিঞ্ঞাণস্স… চক্খুস্স…পে… জৰামৰণস্স পৰিঞ্ঞাপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণসমুদযস্স পহানপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণনিৰোধস্স সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ভাৱনাপটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

৮. দুক্খং অভিঞ্ঞেয্যং; দুক্খসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স সমুদযনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স ছন্দৰাগনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স আদীনৱো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স নিস্সৰণং অভিঞ্ঞেয্যং. ৰূপং অভিঞ্ঞেয্যং; ৰূপসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপস্স সমুদযনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপস্স ছন্দৰাগনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপস্স আদীনৱো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপস্স নিস্সৰণং অভিঞ্ঞেয্যং. ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… সঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা… সঙ্খাৰা অভিঞ্ঞেয্যা… ৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং… চক্খু অভিঞ্ঞেয্যং…পে… জৰামৰণং অভিঞ্ঞেয্যং; জৰামৰণসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণস্স সমুদযনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণস্স ছন্দৰাগনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণস্স আদীনৱো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণস্স নিস্সৰণং অভিঞ্ঞেয্যং.

দুক্খং অভিঞ্ঞেয্যং; দুক্খসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা; দুক্খস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স আদীনৱো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স নিস্সৰণং অভিঞ্ঞেয্যং. ৰূপং অভিঞ্ঞেয্যং; ৰূপসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপনিৰোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰূপস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপস্স আদীনৱো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰূপস্স নিস্সৰণং অভিঞ্ঞেয্যং. ৱেদনা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… সঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা… সঙ্খাৰা অভিঞ্ঞেয্যা… ৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং… চক্খু অভিঞ্ঞেয্যং…পে… জৰামৰণং অভিঞ্ঞেয্যং; জৰামৰণসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণনিৰোধো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণনিৰোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা; জৰামৰণস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণস্স আদীনৱো অভিঞ্ঞেয্যো; জৰামৰণস্স নিস্সৰণং অভিঞ্ঞেয্যং.

৯. অনিচ্চানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; দুক্খানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অনত্তানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; নিব্বিদানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৱিৰাগানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; নিৰোধানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা. ৰূপে অনিচ্চানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰূপে দুক্খানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰূপে অনত্তানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰূপে নিব্বিদানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰূপে ৱিৰাগানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰূপে নিৰোধানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা. ৱেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু… ৱিঞ্ঞাণে… চক্খুস্মিং…পে… জৰামৰণে অনিচ্চানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জৰামৰণে দুক্খানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জৰামৰণে অনত্তানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জৰামৰণে নিব্বিদানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জৰামৰণে ৱিৰাগানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জৰামৰণে নিৰোধানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জৰামৰণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা.

১০. উপ্পাদো অভিঞ্ঞেয্যো; পৱত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; নিমিত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; আযূহনা [আযুহনা (স্যা.) এৱমুপৰিপি] অভিঞ্ঞেয্যা; পটিসন্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; গতি অভিঞ্ঞেয্যা; নিব্বত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; উপপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; জাতি অভিঞ্ঞেয্যা; জৰা অভিঞ্ঞেয্যা; ব্যাধি অভিঞ্ঞেয্যো, মৰণং অভিঞ্ঞেয্যং; সোকো অভিঞ্ঞেয্যো; পৰিদেৱো অভিঞ্ঞেয্যো; উপাযাসো অভিঞ্ঞেয্যো.

অনুপ্পাদো অভিঞ্ঞেয্যো; অপ্পৱত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; অনিমিত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; অনাযূহনা [অনাযুহনা (স্যা.) এৱমুপৰিপি] অভিঞ্ঞেয্যা; অপ্পটিসন্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; অগতি অভিঞ্ঞেয্যা; অনিব্বত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অনুপপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অজাতি অভিঞ্ঞেয্যা; অজৰা অভিঞ্ঞেয্যা; অব্যাধি অভিঞ্ঞেয্যো; অমতং অভিঞ্ঞেয্যং; অসোকো অভিঞ্ঞেয্যো; অপৰিদেৱো অভিঞ্ঞেয্যো; অনুপাযাসো অভিঞ্ঞেয্যো.

উপ্পাদো অভিঞ্ঞেয্যো; অনুপ্পাদো অভিঞ্ঞেয্যো; পৱত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; অপ্পৱত্তং অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; অনিমিত্তং অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা অভিঞ্ঞেয্যা; অনাযূহনা অভিঞ্ঞেয্যা. পটিসন্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; অপ্পটিসন্ধি অভিঞ্ঞেয্যা. গতি অভিঞ্ঞেয্যা; অগতি অভিঞ্ঞেয্যা. নিব্বত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অনিব্বত্তি অভিঞ্ঞেয্যা. উপপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অনুপপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা. জাতি অভিঞ্ঞেয্যা; অজাতি অভিঞ্ঞেয্যা. জৰা অভিঞ্ঞেয্যা; অজৰা অভিঞ্ঞেয্যা. ব্যাধি অভিঞ্ঞেয্যো; অব্যাধি অভিঞ্ঞেয্যো. মৰণং অভিঞ্ঞেয্যং; অমতং অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো অভিঞ্ঞেয্যো; অসোকো অভিঞ্ঞেয্যো. পৰিদেৱো অভিঞ্ঞেয্যো; অপৰিদেৱো অভিঞ্ঞেয্যো. উপাযাসো অভিঞ্ঞেয্যো; অনুপাযাসো অভিঞ্ঞেয্যো.

উপ্পাদো দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৱত্তং দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জৰা দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মৰণং দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰিদেৱো দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

অনুপ্পাদো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পৱত্তং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিমিত্তং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনাযূহনা সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পটিসন্ধি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অগতি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিব্বত্তি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপপত্তি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজাতি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজৰা সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অব্যাধি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অমতং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অসোকো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপৰিদেৱো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপাযাসো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

উপ্পাদো দুক্খং, অনুপ্পাদো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৱত্তং দুক্খং, অপ্পৱত্তং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং দুক্খং, অনিমিত্তং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা দুক্খং, অনাযূহনা সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি দুক্খং, অপ্পটিসন্ধি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি দুক্খং, অগতি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি দুক্খং, অনিব্বত্তি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি দুক্খং, অনুপপত্তি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি দুক্খং, অজাতি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জৰা দুক্খং, অজৰা সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি দুক্খং, অব্যাধি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মৰণং দুক্খং, অমতং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো দুক্খং, অসোকো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰিদেৱো দুক্খং, অপৰিদেৱো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো দুক্খং, অনুপাযাসো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

উপ্পাদো ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৱত্তং ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জৰা ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মৰণং ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰিদেৱো ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

অনুপ্পাদো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পৱত্তং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিমিত্তং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনাযূহনা খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পটিসন্ধি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অগতি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিব্বত্তি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপপত্তি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজাতি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজৰা খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অব্যাধি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অমতং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অসোকো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপৰিদেৱো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপাযাসো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

উপ্পাদো ভযং, অনুপ্পাদো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৱত্তং ভযং, অপ্পৱত্তং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং ভযং, অনিমিত্তং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা ভযং, অনাযূহনা খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি ভযং, অপ্পটিসন্ধি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি ভযং, অগতি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি ভযং, অনিব্বত্তি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি ভযং, অনুপপত্তি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি ভযং, অজাতি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জৰা ভযং, অজৰা খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি ভযং, অব্যাধি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মৰণং ভযং, অমতং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো ভযং, অসোকো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰিদেৱো ভযং, অপৰিদেৱো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো ভযং, অনুপাযাসো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

উপ্পাদো সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৱত্তং সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জৰা সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মৰণং সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰিদেৱো সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

অনুপ্পাদো নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পৱত্তং নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিমিত্তং নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনাযূহনা নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পটিসন্ধি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অগতি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিব্বত্তি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপপত্তি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজাতি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজৰা নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অব্যাধি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অমতং নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অসোকো নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপৰিদেৱো নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপাযাসো নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

উপ্পাদো সামিসং, অনুপ্পাদো নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৱত্তং সামিসং, অপ্পৱত্তং নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং সামিসং, অনিমিত্তং নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা সামিসং, অনাযূহনা নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি সামিসং, অপ্পটিসন্ধি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি সামিসং, অগতি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি সামিসং, অনিব্বত্তি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি সামিসং, অনুপপত্তি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি সামিসং, অজাতি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জৰা সামিসং, অজৰা নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি সামিসং, অব্যাধি নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মৰণং সামিসং, অমতং নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো সামিসং, অসোকো নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰিদেৱো সামিসং, অপৰিদেৱো নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো সামিসং, অনুপাযাসো নিৰামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

উপ্পাদো সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. পৱত্তং সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. জৰা সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. মৰণং সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰিদেৱো সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো সঙ্খাৰাতি অভিঞ্ঞেয্যং.

অনুপ্পাদো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পৱত্তং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিমিত্তং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনাযূহনা নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পটিসন্ধি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অগতি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিব্বত্তি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপপত্তি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজাতি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজৰং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অব্যাধি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অমতং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অসোকো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপৰিদেৱো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপাযাসো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

উপ্পাদো সঙ্খাৰা, অনুপ্পাদো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৱত্তং সঙ্খাৰা, অপ্পৱত্তং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং সঙ্খাৰা, অনিমিত্তং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা সঙ্খাৰা, অনাযূহনা নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি সঙ্খাৰা, অপ্পটিসন্ধি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি সঙ্খাৰা, অগতি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি সঙ্খাৰা, অনিব্বত্তি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি সঙ্খাৰা, অনুপপত্তি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি সঙ্খাৰা, অজাতি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জৰা সঙ্খাৰা, অজৰা নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি সঙ্খাৰা, অব্যাধি নিব্বান’’ন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মৰণং সঙ্খাৰা, অমতং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো সঙ্খাৰা, অসোকো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰিদেৱো সঙ্খাৰা, অপৰিদেৱো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো সঙ্খাৰা, অনুপাযাসো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.

পঠমভাণৱাৰো.

১১. পৰিগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পৰিৱাৰট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পৰিপূৰট্ঠো [পৰিপূৰণট্ঠো (ক.), পৰিপূৰিট্ঠো (সী. অট্ঠ.)] অভিঞ্ঞেয্যো; একগ্গট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অৱিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অৱিসাৰট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনাৱিলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনিঞ্জনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তুপট্ঠানৱসেন চিত্তস্স ঠিতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; আৰম্মণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; গোচৰট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পহানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পৰিচ্চাগট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱুট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিৱট্টনট্ঠো [নিৱত্তনট্ঠো (ক.)] অভিঞ্ঞেয্যো; সন্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পণীতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিমুত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনাসৱট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; তৰণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনিমিত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অপ্পণিহিতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সুঞ্ঞতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একৰসট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনতিৱত্তনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; যুগনদ্ধট্ঠো [যুগনন্ধনট্ঠো (ক.)] অভিঞ্ঞেয্যো; নিয্যানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; হেতুট্ঠো [হেতট্ঠো (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যো; দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; আধিপতেয্যট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

১২. সমথস্স অৱিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিপস্সনায অনুপস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমথৱিপস্সনানং একৰসট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; যুগনদ্ধস্স অনতিৱত্তনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সিক্খায সমাদানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; আৰম্মণস্স গোচৰট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; লীনস্স চিত্তস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; উদ্ধতস্স চিত্তস্স নিগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; উভোৱিসুদ্ধানং অজ্ঝুপেক্খনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিসেসাধিগমট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; উত্তৰি পটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সচ্চাভিসমযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিৰোধে পতিট্ঠাপকট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমোক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সতিন্দ্ৰিযস্স উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমাধিন্দ্ৰিযস্স অৱিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

সদ্ধাবলস্স অস্সদ্ধিযে অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযবলস্স কোসজ্জে অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সতিবলস্স পমাদে অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমাধিবলস্স উদ্ধচ্চে অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পঞ্ঞাবলস্স অৱিজ্জায অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পৱিচযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ফৰণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপসমট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স অৱিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পটিসঙ্খানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

সম্মাদিট্ঠিযা দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাসঙ্কপ্পস্স অভিনিৰোপনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাৱাচায পৰিগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাকম্মন্তস্স সমুট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাআজীৱস্স ৱোদানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাৱাযামস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাসতিযা উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাসমাধিস্স অৱিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

১৩. ইন্দ্ৰিযানং আধিপতেয্যট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; বলানং অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; বোজ্ঝঙ্গানং নিয্যানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; মগ্গস্স হেতুট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সতিপট্ঠানানং উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মপ্পধানানং পদহনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ইদ্ধিপাদানং ইজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সচ্চানং তথট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পযোগানং [মগ্গানং (সব্বত্থ) অট্ঠকথা পস্সিতব্বা] পটিপ্পস্সদ্ধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ফলানং সচ্ছিকিৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

ৱিতক্কস্স অভিনিৰোপনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিচাৰস্স উপৱিচাৰট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পীতিযা ফৰণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সুখস্স অভিসন্দনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. চিত্তস্স একগ্গট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. আৱজ্জনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সঞ্জাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একোদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. অভিঞ্ঞায ঞাতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পৰিঞ্ঞায তীৰণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পহানস্স পৰিচ্চাগট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ভাৱনায একৰসট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সচ্ছিকিৰিযায ফস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; খন্ধানং খন্ধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ধাতূনং ধাতুট্ঠো [ধাতট্ঠো (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যো; আযতনানং আযতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সঙ্খতানং সঙ্খতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অসঙ্খতস্স অসঙ্খতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

১৪. চিত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তানন্তৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স ৱুট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স ৱিৱট্টনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স হেতুট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স পচ্চযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স ৱত্থুট্ঠো [ৱত্থট্ঠো (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স ভূমট্ঠো [ভুম্মট্ঠো (স্যা. সী. অট্ঠ.) (একত্তে উপনিবন্ধনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো) (ক.) অট্ঠকথা পস্সিতব্বা] অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স আৰম্মণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স গোচৰট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স চৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স গতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স অভিনীহাৰট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স নিয্যানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স নিস্সৰণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

১৫. একত্তে আৱজ্জনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে ৱিজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সঞ্জাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে একদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে উপনিবন্ধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পক্খন্দনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পসীদনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সন্তিট্ঠনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে ৱিমুচ্চনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে ‘‘এতং সন্ত’’ন্তি পস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে যানীকতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে ৱত্থুকতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অনুট্ঠিতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পৰিচিতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সুসমাৰদ্ধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পৰিগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পৰিৱাৰট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পৰিপূৰট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সমোধানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অধিট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে আসেৱনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে ভাৱনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে বহুলীকম্মট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সুসমুগ্গতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সুৱিমুত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে বুজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অনুবুজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পটিবুজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সম্বুজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে বোধনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অনুবোধনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পটিবোধনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সম্বোধনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে বোধিপক্খিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অনুবোধিপক্খিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পটিবোধিপক্খিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সম্বোধিপক্খিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে জোতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে উজ্জোতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অনুজোতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পটিজোতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সঞ্জোতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

১৬. পতাপনট্ঠো [পকাসনট্ঠো (ক.)] অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিৰোচনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; কিলেসানং সন্তাপনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অমলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিমলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিম্মলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিৱেকট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিৱেকচৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিৰাগট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিৰাগচৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিৰোধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিৰোধচৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱোসগ্গট্ঠো [ৱোস্সগ্গট্ঠো (স্যা. ক.)] অভিঞ্ঞেয্যো; ৱোসগ্গচৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিমুত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱিমুত্তিচৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

ছন্দট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স মূলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স পাদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স পধানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স ইজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স অধিমোক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স অৱিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

ৱীৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযস্স মূলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযস্স পাদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযস্স পধানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযস্স ইজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযস্স অধিমোক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযস্স উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযস্স অৱিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীৰিযস্স দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

চিত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স মূলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স পাদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স পধানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স ইজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স অধিমোক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স অৱিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

ৱীমংসট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীমংসায মূলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীমংসায পাদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীমংসায পধানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীমংসায ইজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীমংসায অধিমোক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীমংসায পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীমংসায উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীমংসায অৱিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱীমংসায দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

১৭. দুক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স পীড়নট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স সঙ্খতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স সন্তাপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স ৱিপৰিণামট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. সমুদযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমুদযস্স আযূহনট্ঠো [আযুহনট্ঠো (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যো; সমুদযস্স নিদানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমুদযস্স সঞ্ঞোগট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমুদযস্স পলিবোধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিৰোধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিৰোধস্স নিস্সৰণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিৰোধস্স ৱিৱেকট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিৰোধস্স অসঙ্খতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিৰোধস্স অমতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. মগ্গট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; মগ্গস্স নিয্যানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; মগ্গস্স হেতুট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; মগ্গস্স দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; মগ্গস্স আধিপতেয্যট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

তথট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সচ্চট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পটিৱেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অভিজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পৰিজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ধাতুট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ঞাতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সচ্ছিকিৰিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ফস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অভিসমযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.

১৮. নেক্খম্মং অভিঞ্ঞেয্যং; অব্যাপাদো অভিঞ্ঞেয্যো; আলোকসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; অৱিক্খেপো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মৱৱত্থানং অভিঞ্ঞেয্যং; ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; পামোজ্জং [পামুজ্জং (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যং.

পঠমং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং; দুতিযং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং; ততিযং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং; চতুত্থং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং. আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা.

অনিচ্চানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; দুক্খানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অনত্তানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; নিব্বিদানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৱিৰাগানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; নিৰোধানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; খযানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৱযানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৱিপৰিণামানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অনিমিত্তানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অপ্পণিহিতানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; সুঞ্ঞতানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; যথাভূতঞাণদস্সনং অভিঞ্ঞেয্যং; আদীনৱানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; পটিসঙ্খানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৱিৱট্টনানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা.

১৯. সোতাপত্তিমগ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; সোতাপত্তিফলসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; সকদাগামিমগ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; সকদাগামিফলসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অনাগামিমগ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; অনাগামিফলসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অৰহত্তমগ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; অৰহত্তফলসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা.

অধিমোক্খট্ঠেন সদ্ধিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; পগ্গহট্ঠেন ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; উপট্ঠানট্ঠেন সতিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; অৱিক্খেপট্ঠেন সমাধিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; দস্সনট্ঠেন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অভিঞ্ঞেয্যং; অস্সদ্ধিযে অকম্পিযট্ঠেন সদ্ধাবলং অভিঞ্ঞেয্যং; কোসজ্জে অকম্পিযট্ঠেন ৱীৰিযবলং অভিঞ্ঞেয্যং; পমাদে অকম্পিযট্ঠেন সতিবলং অভিঞ্ঞেয্যং; উদ্ধচ্চে অকম্পিযট্ঠেন সমাধিবলং অভিঞ্ঞেয্যং; অৱিজ্জায অকম্পিযট্ঠেন পঞ্ঞাবলং অভিঞ্ঞেয্যং; উপট্ঠানট্ঠেন সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; পৱিচযট্ঠেন ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; পগ্গহট্ঠেন ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; ফৰণট্ঠেন পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; উপসমট্ঠেন পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; অৱিক্খেপট্ঠেন সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; পটিসঙ্খানট্ঠেন উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো.

দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি অভিঞ্ঞেয্যা; অভিনিৰোপনট্ঠেন সম্মাসঙ্কপ্পো অভিঞ্ঞেয্যো; পৰিগ্গহট্ঠেন সম্মাৱাচা অভিঞ্ঞেয্যা; সমুট্ঠানট্ঠেন সম্মাকম্মন্তো অভিঞ্ঞেয্যো; ৱোদানট্ঠেন সম্মাআজীৱো অভিঞ্ঞেয্যো; পগ্গহট্ঠেন সম্মাৱাযামো অভিঞ্ঞেয্যো; উপট্ঠানট্ঠেন সম্মাসতি অভিঞ্ঞেয্যা; অৱিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধি অভিঞ্ঞেয্যো.

আধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্ৰিযা অভিঞ্ঞেয্যা; অকম্পিযট্ঠেন বলা অভিঞ্ঞেয্যা; নিয্যানট্ঠেন বোজ্ঝঙ্গা অভিঞ্ঞেয্যা; হেতুট্ঠেন মগ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; উপট্ঠানট্ঠেন সতিপট্ঠানা অভিঞ্ঞেয্যা; পদহনট্ঠেন সম্মপ্পধানা অভিঞ্ঞেয্যা; ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধিপাদা অভিঞ্ঞেয্যা; তথট্ঠেন সচ্চা অভিঞ্ঞেয্যা; অৱিক্খেপট্ঠেন সমথো অভিঞ্ঞেয্যো; অনুপস্সনট্ঠেন ৱিপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; একৰসট্ঠেন সমথৱিপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অনতিৱত্তনট্ঠেন যুগনদ্ধং অভিঞ্ঞেয্যং.

সংৱৰট্ঠেন সীলৱিসুদ্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; অৱিক্খেপট্ঠেন চিত্তৱিসুদ্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; দস্সনট্ঠেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; মুত্তট্ঠেন ৱিমোক্খো অভিঞ্ঞেয্যো; পটিৱেধট্ঠেন ৱিজ্জা অভিঞ্ঞেয্যা; পৰিচ্চাগট্ঠেন ৱিমুত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; সমুচ্ছেদট্ঠেন খযে ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; পটিপ্পস্সদ্ধট্ঠেন অনুপ্পাদে ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং.

২০. ছন্দো মূলট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যো; মনসিকাৰো সমুট্ঠানট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যো; ফস্সো সমোধানট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যো; ৱেদনা সমোসৰণট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যা; সমাধি পমুখট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যো; সতি আধিপতেয্যট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যা; পঞ্ঞা ততুত্তৰট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যা; ৱিমুত্তি সাৰট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যা; অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যং.

যে যে ধম্মা অভিঞ্ঞাতা হোন্তি তে তে ধম্মা ঞাতা হোন্তি. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৱুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যাতি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি.

দুতিযভাণৱাৰো.

২১. কথং ‘‘ইমে ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?

একো ধম্মো পৰিঞ্ঞেয্যো – ফস্সো সাসৱো উপাদানিযো. দ্ৱে ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা – নামঞ্চ ৰূপঞ্চ. তযো ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা – তিস্সো ৱেদনা. চত্তাৰো ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা – চত্তাৰো আহাৰা. পঞ্চ ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা – পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ছ ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা – ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি. সত্ত ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা – সত্ত ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. অট্ঠ ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা – অট্ঠ লোকধম্মা. নৱ ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা – নৱ সত্তাৱাসা. দস ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা – দসাযতনানি.

‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, পৰিঞ্ঞেয্যং. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং পৰিঞ্ঞেয্যং? চক্খু, ভিক্খৱে, পৰিঞ্ঞেয্যং; ৰূপা পৰিঞ্ঞেয্যা; চক্খুৱিঞ্ঞাণং পৰিঞ্ঞেয্যং; চক্খুসম্ফস্সো পৰিঞ্ঞেয্যো; যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, তম্পি পৰিঞ্ঞেয্যং. সোতং পৰিঞ্ঞেয্যং; সদ্দা পৰিঞ্ঞেয্যা…পে… ঘানং পৰিঞ্ঞেয্যং, গন্ধা পৰিঞ্ঞেয্যা… জিৱ্হা পৰিঞ্ঞেয্যা; ৰসা পৰিঞ্ঞেয্যা… কাযো পৰিঞ্ঞেয্যো; ফোট্ঠব্বা পৰিঞ্ঞেয্যা…পে… মনো পৰিঞ্ঞেয্যো; ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা… মনোৱিঞ্ঞাণং পৰিঞ্ঞেয্যং; মনোসম্ফস্সো পৰিঞ্ঞেয্যো; যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, তম্পি পৰিঞ্ঞেয্যং.’’ ৰূপং পৰিঞ্ঞেয্যং…পে… ৱেদনা পৰিঞ্ঞেয্যা… সঞ্ঞা পৰিঞ্ঞেয্যা… সঙ্খাৰা পৰিঞ্ঞেয্যা… ৱিঞ্ঞাণং পৰিঞ্ঞেয্যং… চক্খু পৰিঞ্ঞেয্যং…পে… জৰামৰণং পৰিঞ্ঞেয্যং… অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন পৰিঞ্ঞেয্যং. যেসং যেসং ধম্মানং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স তে তে ধম্মা পটিলদ্ধা হোন্তি, এৱং তে ধম্মা পৰিঞ্ঞাতা চেৱ হোন্তি তীৰিতা চ.

২২. নেক্খম্মং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স নেক্খম্মং পটিলদ্ধং হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. অব্যাপাদং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স অব্যাপাদো পটিলদ্ধো হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. আলোকসঞ্ঞং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স আলোকসঞ্ঞা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. অৱিক্খেপং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স অৱিক্খেপো পটিলদ্ধো হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. ধম্মৱৱত্থানং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স ধম্মৱৱত্থানং পটিলদ্ধং হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. ঞাণং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স ঞাণং পটিলদ্ধং হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. পামোজ্জং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স পামোজ্জং পটিলদ্ধং হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ.

পঠমং ঝানং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স পঠমং ঝানং পটিলদ্ধং হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স চতুত্থং ঝানং পটিলদ্ধং হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তি পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তি পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ.

অনিচ্চানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স অনিচ্চানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. দুক্খানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স দুক্খানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. অনত্তানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স অনত্তানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. নিব্বিদানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স নিব্বিদানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. ৱিৰাগানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স ৱিৰাগানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. নিৰোধানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স নিৰোধানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. পটিনিস্সগ্গানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. খযানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স খযানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. ৱযানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স ৱযানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. ৱিপৰিণামানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স ৱিপৰিণামানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. অনিমিত্তানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স অনিমিত্তানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. অপ্পণিহিতানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স অপ্পণিহিতানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. সুঞ্ঞতানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স সুঞ্ঞতানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ.

অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. যথাভূতঞাণদস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স যথাভূতঞাণদস্সনং পটিলদ্ধং হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. আদীনৱানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স আদীনৱানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. পটিসঙ্খানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স পটিসঙ্খানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. ৱিৱট্টনানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স ৱিৱট্টনানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ.

সোতাপত্তিমগ্গং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স সোতাপত্তিমগ্গো পটিলদ্ধো হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. সকদাগামিমগ্গং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স সকদাগামিমগ্গো পটিলদ্ধো হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. অনাগামিমগ্গং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স অনাগামিমগ্গো পটিলদ্ধো হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ. অৰহত্তমগ্গং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স অৰহত্তমগ্গো পটিলদ্ধো হোতি. এৱং সো ধম্মো পৰিঞ্ঞাতো চেৱ হোতি তীৰিতো চ.

যেসং যেসং ধম্মানং পটিলাভত্থায ৱাযমন্তস্স তে তে ধম্মা পটিলদ্ধা হোন্তি. এৱং তে ধম্মা পৰিঞ্ঞাতা চেৱ হোন্তি তীৰিতা চ. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৱুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যাতি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি.

২৩. কথং ‘‘ইমে ধম্মা পহাতব্বা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?

একো ধম্মো পহাতব্বো – অস্মিমানো. দ্ৱে ধম্মা পহাতব্বা – অৱিজ্জা চ ভৱতণ্হা চ. তযো ধম্মা পহাতব্বা – তিস্সো তণ্হা. চত্তাৰো ধম্মা পহাতব্বা – চত্তাৰো ওঘা. পঞ্চ ধম্মা পহাতব্বা – পঞ্চ নীৱৰণানি. ছ ধম্মা পহাতব্বা – ছ তণ্হাকাযা. সত্ত ধম্মা পহাতব্বা – সত্তানুসযা. অট্ঠ ধম্মা পহাতব্বা – অট্ঠ মিচ্ছত্তা. নৱ ধম্মা পহাতব্বা – নৱ তণ্হামূলকা. দস ধম্মা পহাতব্বা – দস মিচ্ছত্তা.

২৪. দ্ৱে পহানানি – সমুচ্ছেদপ্পহানং, পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং. সমুচ্ছেদপ্পহানঞ্চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো; পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানঞ্চ ফলক্খণে. তীণি পহানানি – কামানমেতং নিস্সৰণং যদিদং নেক্খম্মং; ৰূপানমেতং নিস্সৰণং যদিদং আৰুপ্পং; যং খো পন কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং, নিৰোধো তস্স নিস্সৰণং. নেক্খম্মং পটিলদ্ধস্স কামা পহীনা চেৱ হোন্তি পৰিচ্চত্তা চ. আৰুপ্পং পটিলদ্ধস্স ৰূপা পহীনা চেৱ হোন্তি পৰিচ্চত্তা চ. নিৰোধং পটিলদ্ধস্স সঙ্খাৰা পহীনা চেৱ হোন্তি পৰিচ্চত্তা চ. চত্তাৰি পহানানি দুক্খসচ্চং পৰিঞ্ঞাপটিৱেধং পটিৱিজ্ঝন্তো পজহতি; সমুদযসচ্চং পহানপটিৱেধং পটিৱিজ্ঝন্তো পজহতি; নিৰোধসচ্চং সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধং পটিৱিজ্ঝন্তো পজহতি; মগ্গসচ্চং ভাৱনাপটিৱেধং পটিৱিজ্ঝন্তো পজহতি. পঞ্চ পহানানি – ৱিক্খম্ভনপ্পহানং, তদঙ্গপ্পহানং, সমুচ্ছেদপ্পহানং, পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং, নিস্সৰণপ্পহানং. ৱিক্খম্ভনপ্পহানঞ্চ নীৱৰণানং পঠমং ঝানং ভাৱযতো; তদঙ্গপ্পহানঞ্চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো; সমুচ্ছেদপ্পহানঞ্চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো; পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানঞ্চ ফলক্খণে; নিস্সৰণপ্পহানঞ্চ নিৰোধো নিব্বানং.

‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, পহাতব্বং. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং পহাতব্বং? চক্খু, ভিক্খৱে, পহাতব্বং; ৰূপা পহাতব্বা; চক্খুৱিঞ্ঞাণং পহাতব্বং; চক্খুসম্ফস্সো পহাতব্বো; যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, তম্পি পহাতব্বং. সোতং পহাতব্বং; সদ্দা পহাতব্বা…পে… ঘানং পহাতব্বং; গন্ধা পহাতব্বা… জিৱ্হা পহাতব্বা; ৰসা পহাতব্বা… কাযো পহাতব্বো; ফোট্ঠব্বা পহাতব্বা… মনো পহাতব্বো; ধম্মা পহাতব্বা… মনোৱিঞ্ঞাণং পহাতব্বং;… মনোসম্ফস্সো পহাতব্বো; যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, তম্পি পহাতব্বং.’’ ৰূপং পস্সন্তো পজহতি, ৱেদনং পস্সন্তো পজহতি, সঞ্ঞং পস্সন্তো পজহতি, সঙ্খাৰে পস্সন্তো পজহতি, ৱিঞ্ঞাণং পস্সন্তো পজহতি. চক্খুং…পে… জৰামৰণং…পে… অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন পস্সন্তো পজহতি. যে যে ধম্মা পহীনা হোন্তি তে তে ধম্মা পৰিচ্চত্তা হোন্তি. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৱুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা পহাতব্বাতি সোতাৱধানং, তং পজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি.

ততিযভাণৱাৰো.

২৫. কথং ‘‘ইমে ধম্মা ভাৱেতব্বা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?

একো ধম্মো ভাৱেতব্বো – কাযগতাসতি সাতসহগতা. দ্ৱে ধম্মা ভাৱেতব্বা – সমথো চ ৱিপস্সনা চ. তযো ধম্মা ভাৱেতব্বা – তযো সমাধী. চত্তাৰো ধম্মা ভাৱেতব্বা – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা. পঞ্চ ধম্মা ভাৱেতব্বা – পঞ্চঙ্গিকো সমাধি [সম্মাসমাধী (স্যা.)]. ছ ধম্মা ভাৱেতব্বা – ছ অনুস্সতিট্ঠানানি. সত্ত ধম্মা ভাৱেতব্বা – সত্ত বোজ্ঝঙ্গা. অট্ঠ ধম্মা ভাৱেতব্বা – অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. নৱ ধম্মা ভাৱেতব্বা – নৱ পাৰিসুদ্ধিপধানিযঙ্গানি. দস ধম্মা ভাৱেতব্বা – দস কসিণাযতনানি.

২৬. দ্ৱে ভাৱনা – লোকিযা চ ভাৱনা, লোকুত্তৰা চ ভাৱনা. তিস্সো ভাৱনা – ৰূপাৱচৰকুসলানং ধম্মানং ভাৱনা, অৰূপাৱচৰকুসলানং ধম্মানং ভাৱনা, অপৰিযাপন্নকুসলানং ধম্মানং ভাৱনা. ৰূপাৱচৰকুসলানং ধম্মানং ভাৱনা অত্থি হীনা, অত্থি মজ্ঝিমা, অত্থি পণীতা. অৰূপাৱচৰকুসলানং ধম্মানং ভাৱনা অত্থি হীনা, অত্থি মজ্ঝিমা, অত্থি পণীতা. অপৰিযাপন্নকুসলানং ধম্মানং ভাৱনা পণীতা.

২৭. চতস্সো ভাৱনা – দুক্খসচ্চং পৰিঞ্ঞাপটিৱেধং পটিৱিজ্ঝন্তো ভাৱেতি, সমুদযসচ্চং পহানপ্পটিৱেধং পটিৱিজ্ঝন্তো ভাৱেতি, নিৰোধসচ্চং সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধং পটিৱিজ্ঝন্তো ভাৱেতি, মগ্গসচ্চং ভাৱনাপটিৱেধং পটিৱিজ্ঝন্তো ভাৱেতি. ইমা চতস্সো ভাৱনা.

অপৰাপি চতস্সো ভাৱনা – এসনাভাৱনা, পটিলাভাভাৱনা, একৰসাভাৱনা, আসেৱনাভাৱনা. কতমা এসনাভাৱনা? সব্বেসং সমাধিং সমাপজ্জন্তানং তত্থ জাতা ধম্মা একৰসা হোন্তীতি – অযং এসনাভাৱনা. কতমা পটিলাভাভাৱনা? সব্বেসং সমাধিং সমাপন্নানং তত্থ জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – অযং পটিলাভাভাৱনা. কতমা একৰসাভাৱনা? অধিমোক্খট্ঠেন সদ্ধিন্দ্ৰিযং ভাৱযতো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি একৰসা হোন্তীতি – ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. পগ্গহট্ঠেন ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং ভাৱযতো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি একৰসা হোন্তীতি – ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. উপট্ঠানট্ঠেন সতিন্দ্ৰিযং ভাৱযতো সতিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি একৰসা হোন্তীতি – ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. অৱিক্খেপট্ঠেন সমাধিন্দ্ৰিযং ভাৱযতো সমাধিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি একৰসা হোন্তীতি – ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. দস্সনট্ঠেন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং ভাৱযতো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি একৰসা হোন্তীতি – ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা.

অস্সদ্ধিযে অকম্পিযট্ঠেন সদ্ধাবলং ভাৱযতো সদ্ধাবলস্স ৱসেন চত্তাৰি বলানি একৰসা হোন্তীতি – বলানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. কোসজ্জে অকম্পিযট্ঠেন ৱীৰিযবলং ভাৱযতো ৱীৰিযবলস্স ৱসেন চত্তাৰি বলানি একৰসা হোন্তীতি – বলানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. পমাদে অকম্পিযট্ঠেন সতিবলং ভাৱযতো সতিবলস্স ৱসেন চত্তাৰি বলানি একৰসা হোন্তীতি – বলানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. উদ্ধচ্চে অকম্পিযট্ঠেন সমাধিবলং ভাৱযতো সমাধিবলস্স ৱসেন চত্তাৰি বলানি একৰসা হোন্তীতি – বলানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. অৱিজ্জায অকম্পিযট্ঠেন পঞ্ঞাবলং ভাৱযতো পঞ্ঞাবলস্স ৱসেন চত্তাৰি বলানি একৰসা হোন্তীতি – বলানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা.

উপট্ঠানট্ঠেন সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱযতো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৱসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. পৱিচযট্ঠেন ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱযতো ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৱসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. পগ্গহট্ঠেন ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱযতো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৱসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. ফৰণট্ঠেন পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱযতো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৱসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. উপসমট্ঠেন পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱযতো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৱসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. অৱিক্খেপট্ঠেন সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱযতো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৱসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. পটিসঙ্খানট্ঠেন উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱযতো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৱসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা.

দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠিং ভাৱযতো সম্মাদিট্ঠিযা ৱসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. অভিনিৰোপনট্ঠেন সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৱযতো সম্মাসঙ্কপ্পস্স ৱসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. পৰিগ্গহট্ঠেন সম্মাৱাচং ভাৱযতো সম্মাৱাচায ৱসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. সমুট্ঠানট্ঠেন সম্মাকম্মন্তং ভাৱযতো সম্মাকম্মন্তস্স ৱসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. ৱোদানট্ঠেন সম্মাআজীৱং ভাৱযতো সম্মাআজীৱস্স ৱসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. পগ্গহট্ঠেন সম্মাৱাযামং ভাৱযতো সম্মাৱাযামস্স ৱসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. উপট্ঠানট্ঠেন সম্মাসতিং ভাৱযতো সম্মাসতিযা ৱসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. অৱিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধিং ভাৱযতো সম্মাসমাধিস্স ৱসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একৰসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. অযং একৰসাভাৱনা.

কতমা আসেৱনাভাৱনা? ইধ ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং আসেৱতি, মজ্ঝন্হিকসমযম্পি [মজ্ঝন্তিকসমযম্পি (স্যা. ক.)] আসেৱতি, সাযন্হসমযম্পি আসেৱতি, পুৰেভত্তম্পি আসেৱতি, পচ্ছাভত্তম্পি আসেৱতি, পুৰিমেপি যামে আসেৱতি, মজ্ঝিমেপি যামে আসেৱতি, পচ্ছিমেপি যামে আসেৱতি, ৰত্তিম্পি আসেৱতি, দিৱাপি আসেৱতি, ৰত্তিন্দিৱাপি [ৰত্তিদিৱাপি (ক.)] আসেৱতি, কাড়েপি আসেৱতি, জুণ্হেপি আসেৱতি, ৱস্সেপি আসেৱতি, হেমন্তেপি আসেৱতি, গিম্হেপি আসেৱতি, পুৰিমেপি ৱযোখন্ধে আসেৱতি, মজ্ঝিমেপি ৱযোখন্ধে আসেৱতি, পচ্ছিমেপি ৱযোখন্ধে আসেৱতি – অযং আসেৱনাভাৱনা. ইমা চতস্সো ভাৱনা.

২৮. অপৰাপি চতস্সো ভাৱনা – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা, ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা, তদুপগৱীৰিযৱাহনট্ঠেন ভাৱনা, আসেৱনট্ঠেন ভাৱনা. কথং তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা? কামচ্ছন্দং পজহতো নেক্খম্মৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. ব্যাপাদং পজহতো অব্যাপাদৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (স্যা. সী. অট্ঠ.)] পজহতো আলোকসঞ্ঞাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. উদ্ধচ্চং পজহতো অৱিক্খেপৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. ৱিচিকিচ্ছং পজহতো ধম্মৱৱত্থানৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. অৱিজ্জং পজহতো ঞাণৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. অৰতিং পজহতো পামোজ্জৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. নীৱৰণে পজহতো পঠমজ্ঝানৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. ৱিতক্কৱিচাৰে পজহতো দুতিযজ্ঝানৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. পীতিং পজহতো ততিযজ্ঝানৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. সুখদুক্খে পজহতো চতুত্থজ্ঝানৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা.

ৰূপসঞ্ঞং পটিঘসঞ্ঞং নানত্তসঞ্ঞং পজহতো আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পজহতো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পজহতো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পজহতো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা.

নিচ্চসঞ্ঞং পজহতো অনিচ্চানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. সুখসঞ্ঞং পজহতো দুক্খানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. অত্তসঞ্ঞং পজহতো অনত্তানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. নন্দিং পজহতো নিব্বিদানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. ৰাগং পজহতো ৱিৰাগানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. সমুদযং পজহতো নিৰোধানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. আদানং পজহতো পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. ঘনসঞ্ঞং পজহতো খযানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. আযূহনং পজহতো ৱযানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. ধুৱসঞ্ঞং পজহতো ৱিপৰিণামানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. নিমিত্তং পজহতো অনিমিত্তানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. পণিধিং পজহতো অপ্পণিহিতানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. অভিনিৱেসং পজহতো সুঞ্ঞতানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. সাৰাদানাভিনিৱেসং পজহতো অধিপঞ্ঞা ধম্মৱিপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. সম্মোহাভিনিৱেসং পজহতো যথাভূতঞাণদস্সনৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. আলযাভিনিৱেসং পজহতো আদীনৱানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. অপ্পটিসঙ্খং পজহতো পটিসঙ্খানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. সঞ্ঞোগাভিনিৱেসং পজহতো ৱিৱট্টনানুপস্সনাৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা.

দিট্ঠেকট্ঠে কিলেসে পজহতো সোতাপত্তিমগ্গৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. ওড়াৰিকে কিলেসে পজহতো সকদাগামিমগ্গৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. অনুসহগতে কিলেসে পজহতো অনাগামিমগ্গৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. সব্বকিলেসে পজহতো অৰহত্তমগ্গৱসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা. এৱং তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন ভাৱনা.

কথং ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা? কামচ্ছন্দং পজহতো নেক্খম্মৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি একৰসা হোন্তীতি – ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. ব্যাপাদং পজহতো অব্যাপাদৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি একৰসা হোন্তীতি – ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা…পে… সব্বকিলেসে পজহতো অৰহত্তমগ্গৱসেন পঞ্চিন্দ্ৰিযানি একৰসা হোন্তীতি – ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা. এৱং ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠেন ভাৱনা.

কথং তদুপগৱীৰিযৱাহনট্ঠেন ভাৱনা? কামচ্ছন্দং পজহতো নেক্খম্মৱসেন ৱীৰিযং ৱাহেতীতি – তদুপগৱীৰিযৱাহনট্ঠেন ভাৱনা. ব্যাপাদং পজহতো অব্যাপাদৱসেন ৱীৰিযং ৱাহেতীতি – তদুপগৱীৰিযৱাহনট্ঠেন ভাৱনা…পে… সব্বকিলেসে পজহতো অৰহত্তমগ্গৱসেন ৱীৰিযং ৱাহেতীতি – তদুপগৱীৰিযৱাহনট্ঠেন ভাৱনা. এৱং তদুপগৱীৰিযৱাহনট্ঠেন ভাৱনা.

কথং আসেৱনট্ঠেন ভাৱনা? কামচ্ছন্দং পজহন্তো নেক্খম্মং আসেৱতীতি – আসেৱনট্ঠেন ভাৱনা. ব্যাপাদং পজহন্তো অব্যাপাদং আসেৱতীতি – আসেৱনট্ঠেন ভাৱনা…পে… সব্বকিলেসে পজহন্তো অৰহত্তমগ্গং আসেৱতীতি – আসেৱনট্ঠেন ভাৱনা. এৱং আসেৱনট্ঠেন ভাৱনা.

ইমা চতস্সো ভাৱনা ৰূপং পস্সন্তো ভাৱেতি, ৱেদনং পস্সন্তো ভাৱেতি, সঞ্ঞং পস্সন্তো ভাৱেতি, সঙ্খাৰে পস্সন্তো ভাৱেতি, ৱিঞ্ঞাণং পস্সন্তো ভাৱেতি, চক্খুং…পে… জৰামৰণং…পে… অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন পস্সন্তো ভাৱেতি. যে যে ধম্মা ভাৱিতা হোন্তি তে তে ধম্মা একৰসা হোন্তি. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৱুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা ভাৱেতব্বাতি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি.

চতুত্থভাণৱাৰো.

২৯. কথং ‘‘ইমে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?

একো ধম্মো সচ্ছিকাতব্বো – অকুপ্পা চেতোৱিমুত্তি. দ্ৱে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – ৱিজ্জা চ ৱিমুত্তি চ. তযো ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – তিস্সো ৱিজ্জা. চত্তাৰো ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – চত্তাৰি সামঞ্ঞফলানি. পঞ্চ ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – পঞ্চ ধম্মক্খন্ধা. ছ ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – ছ অভিঞ্ঞা. সত্ত ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – সত্ত খীণাসৱবলানি. অট্ঠ ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – অট্ঠ ৱিমোক্খা. নৱ ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – নৱ অনুপুব্বনিৰোধা. দস ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – দস অসেক্খা ধম্মা.

‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, সচ্ছিকাতব্বং. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং সচ্ছিকাতব্বং? চক্খু, ভিক্খৱে, সচ্ছিকাতব্বং; ৰূপা সচ্ছিকাতব্বা; চক্খুৱিঞ্ঞাণং সচ্ছিকাতব্বং; চক্খুসম্ফস্সো সচ্ছিকাতব্বো; যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, তম্পি সচ্ছিকাতব্বং. সোতং সচ্ছিকাতব্বং; সদ্দা সচ্ছিকাতব্বা…পে… ঘানং সচ্ছিকাতব্বং; গন্ধা সচ্ছিকাতব্বা… জিৱ্হা সচ্ছিকাতব্বা; ৰসা সচ্ছিকাতব্বা… কাযো সচ্ছিকাতব্বো; ফোট্ঠব্বা সচ্ছিকাতব্বা… মনো সচ্ছিকাতব্বো; ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা; মনোৱিঞ্ঞাণং সচ্ছিকাতব্বং; মনোসম্ফস্সো সচ্ছিকাতব্বো; যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, তম্পি সচ্ছিকাতব্বং’’. ৰূপং পস্সন্তো সচ্ছিকৰোতি, ৱেদনং পস্সন্তো সচ্ছিকৰোতি, সঞ্ঞং পস্সন্তো সচ্ছিকৰোতি, সঙ্খাৰে পস্সন্তো সচ্ছিকৰোতি, ৱিঞ্ঞাণং পস্সন্তো সচ্ছিকৰোতি. চক্খুং…পে… জৰামৰণং…পে… অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন পস্সন্তো সচ্ছিকৰোতি. যে যে ধম্মা সচ্ছিকতা হোন্তি তে তে ধম্মা ফস্সিতা [ফুসিতা (স্যা.)] হোন্তি. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৱুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বাতি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি.

৩০. কথং ‘‘ইমে ধম্মা হানভাগিযা, ইমে ধম্মা ঠিতিভাগিযা, ইমে ধম্মা ৱিসেসভাগিযা, ইমে ধম্মা নিব্বেধভাগিযা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?

পঠমস্স ঝানস্স লাভিং কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. অৱিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – ৱিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.

দুতিযস্স ঝানস্স লাভিং ৱিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. উপেক্খাসুখসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – ৱিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.

ততিযস্স ঝানস্স লাভিং পীতিসুখসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. অদুক্খমসুখসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – ৱিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.

চতুত্থস্স ঝানস্স লাভিং উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – ৱিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.

আকাসানঞ্চাযতনস্স লাভিং ৰূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – ৱিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.

ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনস্স লাভিং আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – ৱিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনস্স লাভিং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি – ৱিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৱুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা হানভাগিযা, ইমে ধম্মা ঠিতিভাগিযা, ইমে ধম্মা ৱিসেসভাগিযা, ইমে ধম্মা নিব্বেধভাগিযাতি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং’’.

৩১. কথং ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা, সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা, সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং? ‘‘ৰূপং অনিচ্চং খযট্ঠেন, দুক্খং ভযট্ঠেন, অনত্তা অসাৰকট্ঠেনা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং. ‘‘ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং… চক্খু…পে… জৰামৰণং অনিচ্চং খযট্ঠেন, দুক্খং ভযট্ঠেন, অনত্তা অসাৰকট্ঠেনা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৱুচ্চতি – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা, সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা, সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.

৩২. কথং ‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চং, ইদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, ইদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৱধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?

৩৩. তত্থ কতমং দুক্খং অৰিযসচ্চং? জাতিপি দুক্খা, জৰাপি দুক্খা, মৰণম্পি দুক্খং, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসাপি দুক্খা, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং; সঙ্খিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা [পঞ্চুপাদানক্খন্ধাপি (ক.) সতিপট্ঠানসুত্তে সচ্চৱিভঙ্গে চ পস্সিতব্বং] দুক্খা.

তত্থ কতমা জাতি? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি অভিনিব্বত্তি খন্ধানং পাতুভাৱো আযতনানং পটিলাভো – অযং ৱুচ্চতি জাতি.

তত্থ কতমা জৰা যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জৰা জীৰণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৱলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো – অযং ৱুচ্চতি জৰা.

তত্থ কতমং মৰণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৱনতা ভেদো অন্তৰধানং মচ্চু মৰণং কালকিৰিযা [কালংকিৰিযা (ক.)] খন্ধানং ভেদো কড়েৱৰস্স নিক্খেপো জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সুপচ্ছেদো – ইদং ৱুচ্চতি মৰণং.

তত্থ কতমো সোকো? ঞাতিব্যসনেন [যো ঞাতিব্যসনেন (স্যা.) পস্স সচ্চৱিভঙ্গে] ৱা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স সোকো সোচনা সোচিতত্তং অন্তোসোকো অন্তোপৰিসোকো চেতসো পৰিজ্ঝাযনা দোমনস্সং সোকসল্লং – অযং ৱুচ্চতি সোকো.

তত্থ কতমো পৰিদেৱো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আদেৱো পৰিদেৱো আদেৱনা, পৰিদেৱনা আদেৱিতত্তং পৰিদেৱিতত্তং ৱাচা পলাপো ৱিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পনা লালপ্পিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি পৰিদেৱো.

তত্থ কতমং দুক্খং? যং কাযিকং অসাতং কাযিকং দুক্খং কাযসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং, কাযসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি দুক্খং.

তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং, চেতোসম্ফস্সজং অসাতং ৱেদযিতং, চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি দোমনস্সং.

তত্থ কতমো উপাযাসো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আযাসো উপাযাসো আযাসনা উপাযাসনা আযাসিতত্তং উপাযাসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি উপাযাসো.

তত্থ কতমো অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো? ইধ যস্স তে হোন্তি অনিট্ঠা অকন্তা অমনাপা ৰূপা সদ্দা গন্ধা ৰসা ফোট্ঠব্বা, যে ৱা পনস্স তে হোন্তি অনত্থকামা অহিতকামা অফাসুকামা অযোগক্খেমকামা, যা তেহি সদ্ধিং সঙ্গতি সমাগমো সমোধানং মিস্সীভাৱো – অযং ৱুচ্চতি অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো.

তত্থ কতমো পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো? ইধ যস্স তে হোন্তি ইট্ঠা কন্তা মনাপা ৰূপা সদ্দা গন্ধা ৰসা ফোট্ঠব্বা, যে ৱা পনস্স তে হোন্তি অত্থকামা হিতকামা ফাসুকামা যোগক্খেমকামা মাতা ৱা পিতা ৱা ভাতা ৱা ভগিনী ৱা মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা, যা তেহি সদ্ধিং অসঙ্গতি অসমাগমো অসমোধানং অমিস্সীভাৱো – অযং ৱুচ্চতি পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো.

তত্থ কতমং যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং? জাতিধম্মানং সত্তানং এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জতি – ‘‘অহো ৱত মযং ন জাতিধম্মা অস্সাম, ন চ ৱত নো জাতি আগচ্ছেয্যা’’তি. ন খো পনেতং ইচ্ছায পত্তব্বং – ইদম্পি যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং. জৰাধম্মানং সত্তানং…পে… ব্যাধিধম্মানং সত্তানং… মৰণধম্মানং সত্তানং… সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মানং সত্তানং এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জতি – ‘‘অহো ৱত মযং ন সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা অস্সাম, ন চ ৱত নো সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা আগচ্ছেয্যু’’ন্তি. ন খো পনেতং ইচ্ছায পত্তব্বং – ইদম্পি যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং.

তত্থ কতমে সঙ্খিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা? সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (স্যা. সী. অট্ঠ.)] – ৰূপুপাদানক্খন্ধো, [ৰূপূপাদানক্খন্ধো (স্যা.) এৱমুপৰিপি], ৱেদনুপাদানক্খন্ধো সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো – ইমে ৱুচ্চন্তি সঙ্খিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা. ইদং ৱুচ্চতি দুক্খং অৰিযসচ্চং.

৩৪. তত্থ কতমং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং? যাযং তণ্হা পোনোভৱিকা [পোনোব্ভৱিকা (স্যা.)] নন্দিৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা ভৱতণ্হা ৱিভৱতণ্হা, সা খো পনেসা তণ্হা কত্থ উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, কত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতি? যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতি. কিঞ্চ লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং? চক্খু লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতি. সোতং লোকে…পে… ঘানং লোকে… জিৱ্হা লোকে… কাযো লোকে… মনো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতি. ৰূপা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতি. সদ্দা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং…পে… ধম্মা লোকে… চক্খুৱিঞ্ঞাণং লোকে…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং লোকে… চক্খুসম্ফস্সো লোকে…পে… মনোসম্ফস্সো লোকে… চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনা লোকে…পে… মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা লোকে… ৰূপসঞ্ঞা লোকে…পে… ধম্মসঞ্ঞা লোকে… ৰূপসঞ্চেতনা লোকে…পে… ধম্মসঞ্চেতনা লোকে… ৰূপতণ্হা লোকে…পে… ধম্মতণ্হা লোকে… ৰূপৱিতক্কো লোকে…পে… ধম্মৱিতক্কো লোকে… ৰূপৱিচাৰো লোকে…পে… ধম্মৱিচাৰো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতি. ইদং ৱুচ্চতি দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং.

৩৫. তত্থ কতমং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং? যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো, সা খো পনেসা তণ্হা কত্থ পহীযমানা পহীযতি, কত্থ নিৰুজ্ঝমানা নিৰুজ্ঝতি? যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, এত্থেসা তণ্হা পহীযমানা পহীযতি, এত্থ নিৰুজ্ঝমানা নিৰুজ্ঝতি. কিঞ্চ লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং? চক্খুলোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, এত্থেসা তণ্হা পহীযমানা পহীযতি, এত্থ নিৰুজ্ঝমানা নিৰুজ্ঝতি…পে… ধম্মৱিচাৰো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, এত্থেসা তণ্হা পহীযমানা পহীযতি, এত্থ নিৰুজ্ঝমানা নিৰুজ্ঝতি. ইদং ৱুচ্চতি দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং.

৩৬. তত্থ কতমং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৱো সম্মাৱাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. তত্থ কতমা সম্মাদিট্ঠি? দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিৰোধে ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং – অযং ৱুচ্চতি সম্মাদিট্ঠি.

তত্থ কতমো সম্মাসঙ্কপ্পো? নেক্খম্মসঙ্কপ্পো, অব্যাপাদসঙ্কপ্পো, অৱিহিংসাসঙ্কপ্পো – অযং ৱুচ্চতি সম্মাসঙ্কপ্পো.

তত্থ কতমা সম্মাৱাচা? মুসাৱাদা ৱেৰমণী [ৱেৰমণি (ক.)], পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণী, ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণী, সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী – অযং ৱুচ্চতি সম্মাৱাচা.

তত্থ কতমো সম্মাকম্মন্তো? পাণাতিপাতা ৱেৰমণী, অদিন্নাদানা ৱেৰমণী, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী – অযং ৱুচ্চতি সম্মাকম্মন্তো.

তত্থ কতমো সম্মাআজীৱো? ইধ অৰিযসাৱকো মিচ্ছাআজীৱং পহায সম্মাআজীৱেন জীৱিকং [জীৱিতং (ক.)] কপ্পেতি – অযং ৱুচ্চতি সম্মাআজীৱো.

তত্থ কতমো সম্মাৱাযামো? ইধ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায …পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি – অযং ৱুচ্চতি সম্মাৱাযামো.

তত্থ কতমা সম্মাসতি? ইধ ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – অযং ৱুচ্চতি সম্মাসতি.