৪. সুত্তৱিচযচতুত্থভূমি
৪০. তত্থ কতমো সুত্তৱিচযো?
তত্থ কুসলেহি ধম্মেহি অকুসলেহি ধম্মেহি পুব্বাপৰসো সাধুকং উপপৰিক্খিযতি. কিংনু খো ইদং সুত্তং আৰভি…পে… তেহি সুত্তেহি সহ অধিসন্নট্ঠেহি যুজ্জতি উদাহু ন যুজ্জতীতি?
যথা ভগৱা কিলেসে আদিম্হি তত্থ দেসেতি. কিং দেসিতং? তেসং কিলেসানং পহানং উদাহু নো দেসিতন্তি উপপৰিক্খিতব্বং. যদি ন দেসিতং ভগৱতি তেসং কিলেসানং পহানং কুসলা ধম্মা পৰিযেসিতব্বা যত্থ তে অকুসলা পহানং গচ্ছন্তি. সচে সমন্নেহমানো ন লভতি. তত্থ অকুসলা ধম্মা অপকড্ঢিতব্বা ৱীমংসিতব্বা, সংকিলেসভাগিযসুত্তং, যদি কিলেসা অপকড্ঢিযন্তা. যে ৱা ন দেন্তি তত্থ উপপৰিক্খিতব্বা অৰিযমগ্গধম্মা তাসু ভূমীসু কিলেসা পহানং গচ্ছন্তি, উদাহু ন গচ্ছন্তীতি. যত্তকা পন কিলেসা দেসিতা. ন তত্তকা অৰিযধম্মা দেসিতা. যত্থ কিলেসা পহানং গচ্ছন্তি, তত্থ যে কিলেসা অৰিযধম্মানং পটিপক্খেন ন যুজ্জন্তি, তে অপকড্ঢিতব্বা, সচে অপকড্ঢিযন্তা যোজনং দেতি. তত্থ এৱং ৱীমংসিতব্বং. দ্ৱে তীণি ৱা তদুত্তৰি ৱা কিলেসা একেন অৰিযমগ্গেন পহানং গচ্ছন্তীতি. সচে এৱং ৱীমংসিযন্তা যোজনং দেতি, তত্থ উপপৰিক্খিতব্বং. পৰম্পৰায ৱা পিটকসম্পদানেন ৱা সুত্তস্স অত্থো চ নত্থো চ. যং ৱা ন সক্কা সুত্তং নিদ্দিসিতুং নেৱ সুত্তং ৱিচিকিচ্ছিতব্বং. এৱং যথা আদিম্হি কুসলা ধম্মা হোন্তি. যে কিলেসা তে পহীনেয্যাতি. তে উপপৰিক্খিতব্বা. পুৰো ৱা কুসলো পটিপক্খেন ৱা পুৰো দেসনা, অনূনা অনধিকা উগ্গহেতব্বা. যথা পঠমো উত্তিলো যেসমিদানি কিলেসানং যে অৰিযধম্মা দেসিতা ইমে কিলেসা ইমেহি অৰিযধম্মেহি পহীযন্তি, উদাহু নপ্পহীযন্তীতি ৱিচিনিতব্বা. যদি উপপৰিক্খিযমানা যুজ্জন্তি, গহেতব্বা. অথ ন যুজ্জন্তি, যে কিলেসা অপটিপক্খা হোন্তি, তে কিলেসা অপৰিপক্খিতব্বা. যে চ অৰিযধম্মা পটিপক্খা হোন্তি, তে অৰিযধম্মা অপকড্ঢিতব্বা. ন হি অৰিযধম্মা অনাগামিকিলেসপ্পহানং গচ্ছন্তি, নাপি অৰিযধম্মা সব্বকিলেসানং পহানায সংৱত্তন্তি. যথা কুসলা মেত্তা অকুসলো ৰাগো ন তু কুসলা মেত্তাতি কাৰেত্ৱা অকুসলস্স ৰাগস্স পহানায সম্ভৱতি ব্যাপাদো মেত্তায পহানং গচ্ছতি. তস্মা উভো কিলেসা উপপৰিক্খিতব্বা. যো যো চ ধম্মো উপদিসিযতি কুসলো ৱা অকুসলো ৱা সো অপকড্ঢিতব্বো. সচে তে যুজ্জন্তি অপকড্ঢিযমানো নত্থি উপপৰিক্খিতব্বং. দ্ৱে ৱা কিলেসা একেন অৰিযধম্মেন পহীনেয্যাতি দ্ৱীহি ৱা অৰিযধম্মেহি একো ৱা কিলেসো পহীযতীতি.
অথ ৱা এৱম্পি উপপৰিক্খিযমানং যুজ্জতি, তত্থ ৱীমংসিতব্বং ৱা যথা যুজ্জতি তত্থ ৱীমংসিতব্বং ৱা, যথা ননু সক্কা সুত্তং নিদ্দিসিতুং, ন হি সুত্তে ৱিচিকিচ্ছিতব্বং. কিলেসো মং অৰিযধম্মেসু দেসিতেসু উভযতো উপপৰিক্খিতব্বং. কিৰ যে ৱা ইমে কিলেসা দেসিতা যে চ অৰিযধম্মা দেসিতা গাথায ৱা ব্যাকৰণেন ৱা, কিং নু খো ইমে কিলেসা ইমেহি অৰিযধম্মেহি পহীযন্তি, উদাহু নপ্পহীযন্তি? ইমে ৱা অৰিযধম্মা ইমেসং কিলেসানং পহানায সংৱত্তন্তীতি. কিঞ্চাপি কুসলেহি ধম্মেহি অকুসলা ধম্মা পহানং গচ্ছন্তি. ন তু সব্বেহি অৰিযধম্মেহি সব্বাকুসলা পহানং গচ্ছন্তি. যথা মেত্তা কুসলো অকুসলো চ ৰাগো ন তু কুসলা মেত্তা অকুসলো ৰাগোতি কাৰেত্ৱা মেত্তায ৰাগো পহানং, ব্যাপাদো মেত্তায পহানং গচ্ছন্তি. এৱং কিলেসোতি কাৰেত্ৱা সুত্তেন পহানং গচ্ছতি. ন সুত্তো ধম্মোতি কাৰেত্ৱা সব্বং কিলেসস্স পহানায সংৱত্ততি. যং তু সুত্তস্স অৰিযধম্মো সংকিলেসপটিপক্খো, সো তেন পহানং গচ্ছতীতি.
৪১. তত্থ কুসলে দেসিতে সুত্তে ব্যাকৰণে ৱা সংকিলেসা ন যুজ্জন্তি অৰিযধম্মা ৱা, তে মহাপদেসে নিদ্দিসিতব্বাৱযৱেন অপকড্ঢিতব্বা. তত্থ কিলেসেহি চ দেসিতেহি অৰিযধম্মেসু চ যদিপি তেন অৰিযধম্মেন তে কিলেসা পহানং গচ্ছন্তি. তত্থপি উত্তৰি উপপৰিক্খিতব্বং. কেন কাৰণেন এতে কিলেসা পজহিতব্বা, কেন কাৰণেন অৰিযধম্মা দেসিতাতি? যেন যেন ৱা আকাৰেন অৰিযধম্মা দেসিতা, তেন তেন পকাৰেন অযং কিলেসো ঠিতো. অত্থি হি একো কিলেসো, তেন ৱা অৰিযধম্মা ন অঞ্ঞথা অঞ্ঞথা পহাতব্বো, যথা দিট্ঠি ৰাগো অৱিজ্জা চ দস্সনেন পহাতব্বা. সা চে এৱঞ্চ অৱিজ্জা ভাৱনায ভূমি ৱা ধম্মা ভাৱনায পহাতব্বা. সাযেৱ উদ্ধংভাগিযং অসঙ্খতদস্সনায ৱিমুত্তিযা অনিমিত্তেন চেতোসমাধিনা অমনসিকাৰেন পহীযতি. এৱং সাত্থং সব্যঞ্জনং উপপৰিক্খিতব্বং. যে দস্সনেন পহাতব্বা কিলেসা দস্সনাকাৰেন অৰিযধম্মো দেসিতো, ভাৱনায পহাতব্বা ভাৱনাকাৰেন অৰিযধম্মো দেসিতো, পতিসেৱনা পহাতব্বা পতিসেৱনাকাৰেন অৰিযধম্মো দেসিতো, এৱং ৱিনোদনপহাতব্বা যাৱ সত্ত আসৱা কাতব্বা, যাৱঞ্ঞথা. অঞ্ঞথা হেস ধম্মো পহাতব্বো অঞ্ঞেনাকাৰেন অৰিযধম্মো দেসিতো, সো অৰিযধম্মো অঞ্ঞথা পৰিযেসিতব্বো. যদি অযং ধম্মো পৰিযেসতো যো চ দেসেতি যেন যেনাকাৰেন, সো অৰিযধম্মো পৰিযেসিতব্বো, তেনাকাৰেন কিলেসো পহীযতি. সো তত্থ উপপৰিক্খিতব্বো. অথ ন যুজ্জতি যদি হি তেন সুত্তেন ৱিহিতং সুত্তং ৱীমংসিতব্বং. যথা যুজ্জতি, তথা গহেতব্বং. যথা ন যুজ্জতি, তথা ন গহেতব্বং, অদ্ধা এতং ভগৱতা ন ভাসিতং, আযস্মতা ৱা দুগ্গহিতং, যথা মহাপদেসে নিদ্দিসিতব্বং, ভগৱতা যথাভূতং দেসিতং, যো চ ধম্মো দেসিতো কুসলো চ অকুসলো চ তস্স ধম্মস্স পচ্চযো পৰিযেসিতব্বো. ন হি পচ্চযা ৱিনা ধম্মো অপ্পচ্চযো উপ্পজ্জতি. তত্থ কো আকাৰো পৰিযেসনায?
তত্থ তথাৰূপং সহেতু সপ্পচ্চযং সোযং ধম্মো ৱুত্তোতি ইদং ৱীমংসিতব্বং. সো চ পচ্চযো তিৱিধো – মুদু মজ্ঝো অধিমত্তো. তত্থ মুদুম্হি পচ্চযে মুদুধম্মো গহেতব্বো, এৱং সত্যেস পচ্চযো দুৱিধো পৰংপৰাপচ্চযো চ সমনন্তৰপচ্চযো চ. সো পচ্চযো মুদুতেন ব্যাধিমত্তং পৰিযেসিতব্বং. কিং কাৰণং? অঞ্ঞতৰোপি পচ্চযো অঞ্ঞেহি পচ্চযেহি পৰিযত্তিং ৱা পাৰিপূৰিং ৱা গচ্ছতি. তত্থ যো ধম্মো দেসিতো, তস্স ধম্মস্স এতেন ৱা কাৰণেন ৱা হেতু পৰিযেসিতব্বো. যথা পচ্চযো হেতুনা পচ্চযেন চ, সো তস্স ধম্মস্স নিস্সন্দো পৰিযেসিতব্বো. যথা নিদ্দিট্ঠো অধিট্ঠানে পধানং পৰিযেসতি, সো পচ্চযো পৰিযেসিতব্বো. ন হি মুদুস্স ধম্মস্স অধিমত্তো নিস্সন্দো অধিমত্তস্স ৱা নিস্সন্দস্স মুদুধম্মো, অথ মুদুস্স মুদু মজ্ঝায মজ্ঝো অধিমত্তস্স অধিমত্তো যুজ্জতি, তং গহেতব্বং, অথ ন যুজ্জতি ন গহেতব্বং. যঞ্চ ভগৱা আৰভতি ধম্মং দেসেতুং, তংযেৱ ধম্মং মজ্ঝন্তপৰিযোসানং দেসেতি, যথা সুত্তাধিট্ঠানে ধম্মা আদিম্হি নিদ্দিসতি, তংযেৱ বহু তস্স সুত্তস্স পৰিযোসানং. তস্স হি ধম্মস্স ৱসেন তং সুত্তং হোতি গাথা ৱা ব্যাকৰণং খুদ্দকং মহন্তং ৱা, যথা পন দুৱিধা অনুৰূপন্তি ৱা থপনা চ দেসনাথপনা. ৰূপন্তিপি ধম্মস্স পৰিযেসিতব্বা. যথা চ ভগৱতা পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সংৱৰণং দেসিতং তণ্হায নিগ্গহণত্থং ইচ্ছাৱ হোতি. দেসেতি যথা গোপালকোপমে সুত্তে অঞ্ঞেহিপি সুত্তেহি ভগৱা ভাসতি ইচ্ছাৱ হোতি মজ্ঝিমনিকাযে ৱিতক্কো অযং ভগৱতো দেসনানুৰূপন্তি ইতি সো ধম্মো অঞ্ঞেসুপি ৱেয্যাকৰণেসু পৰিযেসিতব্বো. ন হি একং হি সুত্তে দট্ঠব্বো. যুজ্জনং তং গহেতব্বং.
৪২. তত্থ কতমং অনুঞ্ঞাতং? যং কিঞ্চি সুত্তং ভগৱতা ন ভাসিতং তঞ্চ সুত্তেসুযেৱ ন্দিস্সতি, এৱমেতং ধাৰেতব্বং. যথা অসুকেন ভাসিতন্তি, তং সুত্তং ৱীমংসিতব্বং. কিং নু খো ইমং সুত্তং অনুঞ্ঞাতং খমং ভগৱতো উদাহু নানুঞ্ঞাতং খমং, কিঞ্চি ৰূপঞ্চ সুত্তং ভগৱতো অনুঞ্ঞাতং খমং কিঞ্চি ৰূপঞ্চ নানুঞ্ঞাতং খমং? যং সব্বসো অনোতাৰেত্ৱা দসবলো গোচৰং দেসেতি, তং সব্বং সুত্তং ভগৱতো নানুঞ্ঞাতং খমং. অত্থিপি সো সাৱকো দসবলানং গোচৰং জানাতি ওধিসো অনোধিসো, তং পন বলং সব্বসো ন জানাতি অঞ্ঞথা নাম সৱনেন, যথা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন যেন ব্ৰাহ্মণো ওৱদিতো, তস্স আযস্মতো নত্থি ইন্দ্ৰিযবলৱেমত্তঞাণং, তেন পুগ্গলপৰো [পুগ্গলো পৰোপৰঞ্চ (পী.)] পৰঞ্চ তং অজানন্তো সতি উত্তৰিকৰণীযে উপ্পাদিতো, সো ভগৱতা অপসাদিতো. যথাৱ আযস্মা মহাকস্সপো ভাগিনেয্যং ওৱদতি অনন্তৰিযসমন্নাগতো ইদ্ধিপাটিহীৰেন অঙ্গুলিযো অদীপেত্ৱা যং সব্বেসং ধম্মানং কম্মসমাদানানং হেতুসো ঠানসো যথাভূতং ঞাণং, তস্স আযস্মতো সংৱিজ্জতে, তেন নং ওৱদতি, তং ভগৱা কৰোতি.
‘‘সচেপি দস পজ্জোতে, ধাৰযিস্সসি কস্সপ;
নেৱ দক্খতি ৰূপানি, চক্খু তস্স ন ৱিজ্জতী’’তি.
অপি চ খো যথা দূতো ৰাজৱচনেন সত্তমনুসাসতি, এৱং সেসানুগো অঞ্ঞাতকং ঘোসং পৰেসং দেসেতি. অনুঞ্ঞাতখমসুত্তং গহেতব্বং. অননুঞ্ঞাতখমং ন গহেতব্বং.
তত্থ কতমো সুত্তসঙ্কৰো? পঞ্চৱিধং সুত্তং, সংকিলেসভাগিযং ৱাসনাভাগিযং দস্সনভাগিযং ভাৱনাভাগিযং অসেক্খভাগিযং. অঞ্ঞং আৰাধেয্য অঞ্ঞং দেসেতি অঞ্ঞস্স চ সুত্তস্স অত্থং অঞ্ঞম্হি সুত্তে নিদ্দিসতি. সুত্তস্স ৱা হি অনেকাকাৰং অত্থং নিদ্দিসতি. অৰিযধম্মসাধনে অত্থং ৱিৱৰতি. ৱাসনাভাগিযস্স অত্থং দস্সনভাগিযেসু নিদ্দিসতি. ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং অত্থং উদ্ধংভাগিযেসু নিদ্দিসতি. মুদুমজ্ঝানং ইন্দ্ৰিযানং অধিমত্তেসু সুত্তেসু নিদ্দিসতি. ইতি অযং সুত্তং সম্ভেদং হেতুনা চ নিস্সন্দেন চ ফলেন চ নিদ্দেসেন চ মুদুমজ্ঝাধিমত্ততাযপি চ অত্থেন চ ব্যঞ্জনেন চ যো সম্ভেদো, অযং ৱুচ্চতি সুত্তসঙ্কৰো. যো অসম্ভেদো, অযং ৱুচ্চতি সুত্তৱিচযো.
তত্থাযং উদ্দানগাথা
পুৰিমানং অক্খণ্ডং, যথাভূতস্স পচ্চযো;
নিস্সন্দো ৱাসনাসদ্ধি, অনুঞ্ঞা সুত্তসঙ্কৰো.
থেৰস্স মহাকচ্চাযনস্স
সুত্তৱিচযো নাম চতুত্থভূমি.