৩. সুত্তাধিট্ঠানততিযভূমি
৩২. তত্থ কতমং সুত্তাধিট্ঠানং?
লোভাধিট্ঠানং দোসাধিট্ঠানং মোহাধিট্ঠানং অলোভাধিট্ঠানং অদোসাধিট্ঠানং অমোহাধিট্ঠানং কাযকম্মাধিট্ঠানং ৱাচাকম্মাধিট্ঠানং মনোকম্মাধিট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং সতিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং সমাধিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং.
তত্থ কতমং লোভাধিট্ঠানং?
ৱিতক্কমথিতস্স [ৱিতক্কনিম্মথিতস্স (ক.) ধ. প. ৩৪৯] জন্তুনো, তিব্বৰাগস্স সুভানুপস্সিনো;
ভিয্যো তণ্হা পৱড্ঢতি, এস খো গাড়্হং কৰোতি বন্ধনং.
ৱিতক্কমথিতস্সাতি কামৰাগো. সুভানুপস্সিনোতি কামৰাগৱত্থু. ভিয্যো তণ্হা পৱড্ঢতীতি কামতণ্হা. এস গাড়্হং কৰোতি বন্ধনন্তি ৰাগং, ইতি যো যো ধম্মো মূলনিক্খিত্তো, সো যেৱেত্থ ধম্মো উগ্গাৱহিতব্বো [উগ্গাপযিতব্বো (পী. ক.)]. ন ভগৱা একং ধম্মং আৰব্ভ অঞ্ঞং ধম্মং দেসেতি. যস্স ৱিতক্কেতি কামৱিতক্কো তমেৱ ৱিতক্কং কামৱিতক্কেন নিদ্দিসীযতি. তিব্বৰাগস্সাতি তস্সেৱ ৱিতক্কস্স ৱত্থুং নিদ্দিসতি. সুভানুপস্সিনো ভিয্যো তণ্হা পৱড্ঢতীতি তমেৱ ৰাগং কামতণ্হাতি নিদ্দিসতি. এস গাড়্হং কৰোতি বন্ধনন্তি তমেৱ তণ্হাসংযোজনং নিদ্দিসতি. এৱং গাথাসু অনুমিনিতব্বং. এৱং সৱেয্যাকৰণেসু.
তত্থ ভগৱা একং ধম্মং তিৱিধং নিদ্দিসতি, নিস্সন্দতো হেতুতো ফলতো.
দদং পিযো [পস্স সংযুত্তনিকাযে] হোতি ভজন্তি নং বহূ, কিত্তিঞ্চ পপ্পোতি যসো চ ৱড্ঢতি;
অমঙ্কুভূতো পৰিসং ৱিগাহতি, ৱিসাৰদো হোতি নৰো অমচ্ছৰী.
দদন্তি যং যং দানং, ইদং দানমযিকং পুঞ্ঞক্ৰিযং. তত্থ হেতু. যং চেতং. ভজন্তি নং বহূ, কিত্তিন্তি যো চ কল্যাণো কিত্তিসদ্দো লোকে অব্ভুগ্গচ্ছতি, যং বহুকস্স জনস্স পিযো ভৱতি মনাপো চ. যঞ্চ অৱিপ্পটিসাৰী কালঙ্কৰোতি অযং নিস্সন্দো. যং কাযস্স ভেদা দেৱেসু উপপজ্জতীতি ইদং ফলং. ইদং লোভাধিট্ঠানং.
৩৩. তত্থ কতমং দোসাধিট্ঠানং?
যো পাণমতিপাতেতি, মুসাৱাদঞ্চ ভাসতি;
লোকে অদিন্নং আদিযতি, পৰদাৰঞ্চ গচ্ছতি;
সুৰামেৰযপানঞ্চ, যো নৰো অনুযুঞ্জতি [অভিগিজ্ঝতি (পী. ক.) পস্স অ. নি. ৫.১৭৪].
অপ্পহায পঞ্চ ৱেৰানি, দুস্সীলো ইতি ৱুচ্চতি;
কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিৰযং সোপপজ্জতি.
যো পাণমতিপাতেতীতি দুট্ঠো পাণমতিপাতেতি. মুসাৱাদঞ্চ ভাসতীতি দোসোপঘাতায মুসাৱাদঞ্চ ভাসতি. সুৰামেৰযপানঞ্চ, যো নৰো অনুযুঞ্জতীতি দোসো নিদানং. যো চ সুৰামেৰযপানং অনুযুঞ্জতি যথাপৰদাৰৱিহাৰী [যথাপমুদিতৱিহাৰী (ক.)] অমিত্তা জনযন্তি.
পঞ্চ ৱেৰানি অপ্পহাযাতি পঞ্চন্নং ভিক্খাপদানং সমতিক্কমনং সব্বেসং দোসজানং সা পণ্ণত্তি, তেনেৱ দোসজনিতেন কম্মেন দুস্সীলো ইতি ৱুচ্চতি সোপি ধম্মো হেতুনা নিদ্দিসিতব্বো, নিস্সন্দেন ফলেন চ.
তীণি বালস্স বাললক্খণানি – দুব্ভাসিতভাসী [দুব্ভাসিতভাসিতা (পী. ক.) পস্স অ. নি. ৩.৩] চ হোতি, দুচ্চিন্তিতচিন্তী চ দুক্কটকম্মকাৰী চ. তত্থ যং কাযেন চ ৱাচায চ পৰক্কমতি, ইদমস্স দুক্কটকম্মকাৰী. তাযং যথা চ মুসাৱাদং ভাসতি যথা পুব্বনিদ্দিট্ঠং, ইদমস্স দুব্ভাসিতা. যঞ্চ সঙ্কপ্পেতি মনোদুচ্চৰিতং ব্যাপাদং, ইদমস্স দুচ্চিন্তিতচিন্তিতা. যং সো ইমেহি তীহি বাললক্খণেহি সমন্নাগতো তীণি তজ্জানি দুক্খানি দোমনস্সানি অনুভৱতি, সো চ হোতি সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা তজ্জং কথং কথন্তি. যদা ভৱতি সো চ পাণাতিপাতাদিদসঅকুসলকম্মপথা, সো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতীতি. পুন চপৰং যদা পস্সতি চোৰং ৰাজাপৰাধিকং ৰঞ্ঞা গহিতং জীৱিতা ৱোৰোপেতং, তস্সেৱং ভৱতি সচে মমম্পি ৰাজা জানেয্য মমম্পি ৰাজা গাহাপেত্ৱা জীৱিতা ৱোৰোপেয্যাতি, সো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. পুন চপৰং বালো যদা ভৱতি আসনা সমাৰূড়্হো যাৱ যা মে গতি ভৱিস্সতি ইতো পেচ্চ পৰং মৰণাতি সো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি ইতি বাললক্খণং হেতু. তীণি তজ্জানি দুক্খানি নিস্সন্দো. কাযস্স ভেদা নিৰযেসু উপপজ্জতি, ইদং ফলং. ইদং দোসাধিট্ঠানং.
৩৪. তত্থ কতমং মোহাধিট্ঠানং?
সতঞ্চেৱ সহস্সানং, কপ্পানং সংসৰিস্সতি;
অথৱা পি ততো ভিয্যো, গব্ভা গব্ভং গমিস্সথ.
অনুপাদায বুদ্ধৱচনং, সঙ্খাৰে অত্ততো উপাদায;
দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি, ঠানমেতং ন ৱিজ্জতি.
যো যং অনমতগ্গসংসাৰং সমাপন্নো জাযতে চ মীযতে চ, অযং অৱিজ্জাহেতুকা. যানিপি চ সঙ্খাৰানং পযোজনানি, তানিপি অৱিজ্জাপচ্চযানি, যং অদস্সনং বুদ্ধৱচনস্স, অযং অৱিজ্জাসুত্তেযেৱ নিদ্দিট্ঠং. যো চ সঙ্খাৰে অত্ততো হৰতি পঞ্চক্খন্ধে পঞ্চ দিট্ঠিযো উপগচ্ছতি. ‘‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি ইদং সুত্তং অৱিজ্জায নিক্খিত্তং, অৱিজ্জায নিক্খিপিতং. এৱং সত্থা সুত্তে নযেন [সুতনযেন (পী.)] ধম্মেন নিদ্দিসতি. অসাধাৰণেন তংযেৱ তত্থ নিদ্দিসিতব্বং. ন অঞ্ঞং.
যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি নপ্পজানন্তি চত্তাৰি সচ্চানি ৱিত্থাৰেন, যং তত্থ অপ্পজাননা, ইদং দুক্খং, অযং হেতু. অপ্পজানন্তো ৱিৱিধে সঙ্খাৰে অভিসঙ্খৰোতি, অযং নিস্সন্দো. যঞ্চ দিট্ঠিগতানি পৰামসতি ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অযং নিস্সন্দো. যং পুনব্ভৱং নিব্বত্তেতি, ইদং ফলং. অযম্পি ধম্মো সনিদ্দিট্ঠো হেতুতো চ ফলতো চ নিস্সন্দতো চ.
এত্থ পন কেচি ধম্মা সাধাৰণা ভৱন্তি. হেতু খলু আদিতোযেৱ সুত্তে নিক্খিপিস্সন্তি. যথা কিং ভৱে চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অগতিগমনানি. তত্থ যঞ্চ ছন্দাগতিং গচ্ছতি যঞ্চ ভযাগতিং গচ্ছতি, অযং লোভো অকুসলমূলং. যং দোসা, অযং দোসোযেৱ. যং মোহা, অযং মোহোযেৱ. এৱং ইমানি তীণি অকুসলমূলানি আদিতোযেৱ উপপৰিক্খিতব্বানি. যত্থ একং নিদ্দিসিতব্বং, তত্থ একং নিদ্দিসীযতি. তথা দ্ৱে যথা তীণি, ন হি আদীহি অনিক্খিত্তে হেতু ৱা নিস্সন্দো ৱা ফলং ৱা নিদ্দিসিতব্বং.
অযঞ্চেত্থ গাথা –
ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং অতিৱত্ততি;
নিহীযতি [নিহীযতে (পী. ক.) পস্স অ. নি. ৪.১৭] তস্স যসো, কাড়পক্খেৱ চন্দিমা.
কত্থ ছন্দা চ অযং লোভো যথা নিদ্দিট্ঠং পুব্বে. ইদং মোহাধিট্ঠানং.
৩৫. তত্থ কতমং অলোভাধিট্ঠানং?
‘‘অসুভানুপস্সিং [অসুভানুপস্সী (পী.) পস্স ধ. প. ৮] ৱিহৰন্তং, ইন্দ্ৰিযেসু সুসংৱুতং;
ভোজনম্হি চ মত্তঞ্ঞুং, সদ্ধং আৰদ্ধৱীৰিযং;
তং ৱে নপ্পসহতি মাৰো, ৱাতো সেলংৱ পব্বত’’ন্তি.
তত্থ যা অসুভায উপপৰিক্খা, অযং কামেসু আদীনৱদস্সনেন পৰিচ্চাগো. ইন্দ্ৰিযেসু সুসংৱুতো তস্সেৱ অলোভস্স পাৰিপূৰিযং মম আযতনসোচিতং অনুপাদায. ভোজনম্হি চ মত্তঞ্ঞুন্তি ৰসতণ্হাপহানং. ইতি অযং অলোভো অসুভানুপস্সিতায ৱত্থুতো ধাৰযতি, সো অলোভো হেতু. ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতায গোচৰতো ধাৰযতি, ভোজনেমত্তঞ্ঞুতায পৰতো ধাৰযতি, অযং নিস্সন্দো. তং ৱে নপ্পসহতি মাৰো, ৱাতো সেলং ৱ পব্বতন্তি, ইদং ফলং. ইতি যোযেৱ ধম্মো আদিম্হি নিক্খিত্তো, সোযেৱ মজ্ঝে চেৱ অৱসানে চ.
নাহং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি অসমুপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স অনুপ্পাদায উপ্পন্নস্স ৱা পহানায, যথযিদং [যদিদং (পী. ক.) পস্স অ. নি. ১.১৭] অসুভনিমিত্তং. তত্থ অসুভনিমিত্তং মনসিকৰোন্তস্স অনুপ্পন্নো চেৱ কামচ্ছন্দো ন উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ কামচ্ছন্দো পহীযতি. ইদং অলোভস্স ৱত্থু. যং পুন অনুপ্পন্নো কামৰাগো পৰিযাদিযতি ৰূপৰাগং অৰূপৰাগং, ইতি ফলং. ইতি অযম্পি চ ধম্মো নিদ্দিট্ঠো হেতুতো চ নিস্সন্দতো চ ফলতো চ. ইদং অলোভাধিট্ঠানং.
তত্থ কতমং অদোসাধিট্ঠানং?
একম্পি চে পাণমদুট্ঠচিত্তো, মেত্তাযতি কুসলো [কুসলী (ক.) পস্স ইতিৱু. ২৭] তেন হোতি;
সব্বে চ পাণে মনসানুকম্পং [অনুকম্পমানো (পী.)], পহূতমৰিযো পকৰোতি পুঞ্ঞং.
একম্পি চে পাণমদুট্ঠচিত্তো মেত্তাযতীতি অযং অদোসো. নিগ্ঘাতেন অস্সাদো, কুসলো তেন হোতীতি তেন কুসলেন ধম্মেন সংযুত্তো ধম্মপঞ্ঞত্তিং গচ্ছতি. কুসলোতি যথা পঞ্ঞায পঞ্ঞো পণ্ডিচ্চেন পণ্ডিতো. পহূতমৰিযো পকৰোতি পুঞ্ঞন্তি তস্সাযেৱ ৱিপাকো অযং লোকিযস্স, ন হি লোকুত্তৰস্স. তত্থ যা মেত্তাযনা, অযং হেতু. যং কুসলো ভৱতি অযং নিস্সন্দো. যাৱ অব্যাপজ্জো ভূমিযং বহুপুঞ্ঞং পসৱতি, ইদং ফলং. ইতি অদোসো নিদ্দিট্ঠো হেতুতো চ নিস্সন্দতো চ ফলতো চ.
একাদসানিসংসা মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযা. তত্থ যা মেত্তাচেতোৱিমুত্তি, অযং অৰিযধম্মেসু ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি, লোকিকায ভূমিকা হেতু, যং সুখং আযতিং মনাপো হোতি মনুস্সানং, ইমে একাদস ধম্মা নিস্সন্দো. যঞ্চ অকতাৱী ব্ৰহ্মকাযে উপপজ্জতি. ইদং ফলং. ইদং অদোসাধিট্ঠানং.
৩৬. তত্থ কতমং অমোহাধিট্ঠানং?
পঞ্ঞা হি সেট্ঠা লোকস্মিং, যাযং নিব্বেধগামিনী [নিব্বেধভাগিনী (পী. ক.) পস্স ইতিৱু. ৪১];
যায সম্মা পজানাতি, জাতিমৰণসঙ্খযং.
পঞ্ঞা হি সেট্ঠাতি ৱত্থুং. নিব্বেধগামিনীতি নিব্বানগামিনিযং যথাভূতং পটিৱিজ্ঝতি. সম্মা পজানাতি, জাতিমৰণসঙ্খযন্তি অমোহো. পঞ্ঞাতি হেতু. যং পজানাতি অযং নিস্সন্দো. যো জাতিমৰণসঙ্খযো, ইদং ফলং. ইতি অমোহো নিদ্দিট্ঠো হেতুনা চ নিস্সন্দেন চ ফলেন চ.
তীণিমানি, ভিক্খৱে [ইতিৱু. ৬২ তিকনিপাতে], ইন্দ্ৰিযানি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং. তত্থ কতমং অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনভিসমেতস্স দুক্খস্স অৰিযসচ্চস্স অভিসমযায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি, ৱীৰিযং আৰভতি, চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৱং চতুন্নং অৰিযসচ্চানং কাতব্বং. তত্থ কতমং অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, যা চ মগ্গো, ইদং অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. আসৱক্খযা অনাসৱো হোতি, ইদং ৱুচ্চতি অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং. তথাযং পঞ্ঞা, অযং হেতু. যং ছন্দং জনেতি ৱাযমতি, যা পজানাতি, অযং নিস্সন্দো. যেন সব্বসো আসৱানং খযা হেতু, যং খযে ঞাণমুপ্পজ্জতি, অনুপ্পাদে ঞাণঞ্চ, অযং নিস্সন্দো. যং অৰহত্তং, ইদং ফলং. তত্থ খীণা মে জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযন্তি, ইদং খযে ঞাণং. নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামীতি ইদং অনুপ্পাদে ঞাণং. ইতি ইমানি ইন্দ্ৰিযানি অমোহো নিদ্দিট্ঠো হেতুনা চ নিস্সন্দেন চ ফলেন চ. ইমানি অসাধাৰণানি নিদ্দিট্ঠানি.
তত্থ কতমানি কুসলমূলানি সাধাৰণানি? কুসলঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি কুসলমূলঞ্চেৱ. তত্থ কতমং কুসলমূলং? অলোভো অদোসো অমোহো. তত্থ কতমং কুসলং? অট্ঠ সম্মত্তানি সম্মাদিট্ঠি যাৱ সম্মাসমাধি. তত্থ যানি কুসলমূলানি, অযং হেতু. যঞ্চ অলোভো তীণি কম্মানি সমুট্ঠাপেতি সঙ্কপ্পং ৱাযামং সমাধিঞ্চ, অযং অলোভস্স নিস্সন্দো. তত্থ যো অদোসো, অযং হেতু. যং তযো ধম্মে পট্ঠপেতি সম্মাৱাচং সম্মাকম্মন্তং সম্মাআজীৱঞ্চ, অযং নিস্সন্দো. তত্থ যো অমোহো হেতু, যং দ্ৱে ধম্মে উপট্ঠপেতি অৱিপৰীতদস্সনম্পি চ অনভিলাপনং, অযং নিস্সন্দো. ইমস্স ব্ৰহ্মচৰিযস্স যং ফলং, তা দ্ৱে ৱিমুত্তিযো ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি অৱিজ্জা ৱিৰাগা চ পঞ্ঞাৱিমুত্তি, ইদং ফলং. ইতি ইমানি তীণি কুসলমূলানি নিদ্দিট্ঠানি হেতুতো চ নিস্সন্দতো চ ফলতো চ. এৱং সাধাৰণানি কুসলানি পটিৱিজ্ঝিতব্বানি.
যত্থ দুৱে যত্থ তীণি. অযঞ্চেত্থ গাথা.
‘‘তুলমতুলঞ্চ সম্ভৱং, ভৱসঙ্খাৰমৱস্সজি মুনি;
অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতো, অভিন্দি কৱচমিৱত্তসম্ভৱ’’ন্তি.
তুলমতুলঞ্চ সম্ভৱন্তি তুলসঙ্খতং অতুলসঙ্খতং. তত্থ যে সঙ্খতা তুলং, তে দ্ৱে ধম্মা অস্সাদো চ আদীনৱো চ তুলিতা ভৱন্তি. এত্তকো কামেসু অস্সাদো. এত্তকো আদীনৱো ইমস্স, ইদং নিস্সৰণন্তি ইতি নিব্বানং পজানাতি. দ্ৱীহি কাৰণেহি অতুলং ন চ সক্কা তুলযিতুং. এত্তকং এতং নেতং পৰমত্থীতি তেন অতুলং. অথ পাপুণা ৰতনং কৰিত্ৱা অচ্ছৰিযভাৱেন অতুলং. তত্থ কুসলস্স চ অভিসম্ভৱা জাননা পস্সনা, অযং অমোহো. যং তত্থ ঞাতা ওসিৰণা ভৱসঙ্খাৰানং, অযং অলোভো. যং অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতোতি ৱিক্খেপপটিসংহৰণা, অযং অদোসো. ইতি ইমানি তীণি কুসলমূলানি. তুলমতুলসম্ভৱন্তি অযং অমোহো. যো ভৱসঙ্খাৰানং সমোসৰণং লোভো সম্মাসমাধীনং অস্সাদো, অযং হেতু. যং অজ্ঝত্তৰতো অৱিজ্জণ্ডকোসং সম্ভেদো, অযং নিস্সন্দো. সা পৱত্তি ইমানি তীণি নিদ্দিট্ঠানি কুসলমূলানি হেতুতো চ নিস্সন্দতো চ ফলতো চ.
এত্তাৱতা এসা পৱত্তি চ নিৱত্তি চ অকুসলমূলেহি পৱত্ততি, কুসলমূলেহি নিৱত্ততীতি ইমেহি চ তীহি সব্বং অকুসলমূলং সমোসৰণং গচ্ছতি. সো ধম্মে ৱা ৱচনতো নিদ্দিট্ঠো তণ্হাতি ৱা কোধোতি ৱা অসম্পজঞ্ঞন্তি ৱা অনুসযোতি ৱা মক্খোতি ৱা পড়াসোতি ৱা অস্সতীতি ৱা ইস্সাতি ৱা মচ্ছৰিযন্তি ৱা অঞ্ঞাণন্তি ৱা, তেহি যে চ ৱত্থূহি নিদ্দিসিতব্বং. যস্সিমানি দ্ৱে ৱচনানি ধম্মপদানি নিদ্দিট্ঠানি ন সো অত্থি কিলেসা, যো ইমেসু নৱসু পদেসু সমোধানং সমোসৰণং গচ্ছতি. অযং কিলেসো, ন চ লোভো, ন চ দোসো, ন চ মোহো.
যথা অকুসলমূলানি, এৱং কুসলানি পটিক্খেপেন নিদ্দিসিতব্বানি.
ইদং অমোহাধিট্ঠানং.
৩৭. তত্থ কতমং কাযকম্মাধিট্ঠানং?
কাযেন কুসলং কৰে, অস্স কাযেন সংৱুতো;
কাযদুচ্চৰিতং হিত্ৱা, কাযেন সুচৰিতং চৰে.
তীণিমানি, ভিক্খৱে, সুচৰিতানি [ইতিৱু. ৬৯ সুচৰিতসুত্তে]. পাণাতিপাতা ৱেৰমণী, অদিন্নাদানা ৱেৰমণী, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী, ইদং কাযকম্মাধিট্ঠানং.
তত্থ কতমং ৱাচাকম্মাধিট্ঠানং?
সুভাসিতং [সু. নি. ৪৫২ সুত্তনিপাতে] উত্তমমাহু সন্তো, ধম্মং ভণে নাধম্মং তং দুতিযং;
পিযং ভণে নাপ্পিযং তং ততিযং, সচ্চং ভণে নালিকং তং চতুত্থং.
চত্তাৰিমানি চ ৱচীসুচৰিতানি ইদং ৱাচাকম্মাধিট্ঠানং.
তত্থ কতমং মনোকম্মাধিট্ঠানং?
মনেন কুসলং কম্মং, মনসা সংৱুতো ভৱে;
মনোদুচ্চৰিতং হিত্ৱা, মনসা সুচৰিতং চৰে.
তীণিমানি মনোসুচৰিতানি, অনভিজ্ঝা, অব্যাপাদো, সম্মাদিট্ঠি, ইদং মনোকম্মাধিট্ঠানং. ইমানি অসাধাৰণানি সুত্তানি.
তত্থ কতমানি সাধাৰণানি সুত্তানি?
ৱাচানুৰক্খী মনসা সুসংৱুতো, কাযেন চ নাকুসলং কযিৰা [অকুসলং ন কযিৰা (পী. ক.) পস্স ধ. প. ২৮১];
এতে তযো কম্মপথে ৱিসোধযে, আৰাধযে মগ্গমিসিপ্পৱেদিতং.
তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, পাৰিসুদ্ধিযো – কাযকম্মপাৰিসুদ্ধি, ৱাচাকম্মপাৰিসুদ্ধি, মনোকম্মপাৰিসুদ্ধি.
তত্থ কতমা কাযকম্মপাৰিসুদ্ধি? পাণাতিপাতা ৱেৰমণী, অদিন্নাদানা ৱেৰমণী, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী. তত্থ কতমা ৱচীকম্মপাৰিসুদ্ধি? মুসাৱাদা ৱেৰমণী…পে… সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী. তত্থ কতমা মনোকম্মপাৰিসুদ্ধি? অনভিজ্ঝা অব্যাপাদো সম্মাদিট্ঠি. ইদং সাধাৰণসুত্তং.
ইতি সাধাৰণানি চ সুত্তানি অসাধাৰণানি চ সুত্তানি পটিৱিজ্ঝিতব্বানি. পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ৱাচায কাযেন চ সুত্তস্স অত্থো নিদ্দিসিতব্বো.
৩৮. তত্থ কতমং সদ্ধিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং?
যস্স সদ্ধা [সং. নি. ১.২৬০; থেৰগা. ৫০৭ অট্ঠকনিপাতে চ পস্সিতব্বং] তথাগতে, অচলা সুপ্পতিট্ঠিতা;
সীলঞ্চ যস্স কল্যাণং, অৰিযকন্তং পসংসিতং.
সঙ্ঘে পসাদো যস্সত্থি, উজুভূতঞ্চ দস্সনং;
অদলিদ্দোতি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৱিতং.
সদ্ধা ৱে নন্দিকা আৰাধিকো, নো তস্স সদ্ধোতি;
সব্বং সিযাতি ভগৱন্তং, তথাৰূপো ধম্মসম্পসাদো.
ইদং সদ্ধিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং.
তত্থ কতমং ৱীৰিযাধিট্ঠানং?
আৰম্ভথ [আৰভথ (পী.) পস্স সং. নি. ১.১৮৫] নিক্কমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে;
ধুনাথ মচ্চুনো সেনং, নড়াগাৰংৱ কুঞ্জৰো.
চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, সম্মপ্পধানা, ইদং ৱীৰিযাধিট্ঠানং.
তত্থ কতমং সতিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং?
সতীমতো সদা ভদ্দং, ভদ্দমত্থু সতীমতো;
সতীমতো সদা [সুৱে (সং. নি. ১.২৩৮)] সেয্যো, সতীমা সুখমেধতি.
চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ৱিত্থাৰেন কাতব্বা, ইদং সতিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং.
তত্থ কতমং সমাধিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং?
আকঙ্খতো তে নৰদম্মসাৰথি, দেৱা মনুস্সা মনসা ৱিচিন্তিতং;
সব্বেন জঞ্ঞা কসিণাপি পাণিনো, সন্তং সমাধিং অৰণং নিসেৱতো.
তযোমে, ভিক্খৱে, সমাধী – সৱিতক্কো সৱিচাৰো, অৱিতক্কো ৱিচাৰমত্তো, অৱিতক্কো অৱিচাৰো. ইদং সমাধিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং.
তত্থ কতমং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং?
পঞ্ঞা হি সেট্ঠা লোকস্মিন্তি ৱিত্থাৰেন.
তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, পঞ্ঞা – সুতমযী, চিন্তামযী, ভাৱনামযী, ইদং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং সুত্তং, ইমানি ইন্দ্ৰিযাধিট্ঠানানি অসাধাৰণানি সুত্তানি.
৩৯. তত্থ কতমানি সাধাৰণানি ইন্দ্ৰিযাধিট্ঠানানি সুত্তানি?
অৱীতৰাগো [অ. নি. ৬.৫৪] কামেসু, যস্স পঞ্চিন্দ্ৰিযা মুদূ;
সদ্ধা সতি চ ৱীৰিযং, সমথো চ ৱিপস্সনা;
তাদিসং ভিক্খুমাসজ্জ, পুব্বেৱ উপহঞ্ঞতি.
পঞ্চিমানি ইন্দ্ৰিযানি. সদ্ধিন্দ্ৰিযাদিইন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. তীসু অৱেচ্চপ্পসাদে ৱিত্থাৰেন সুত্তং কাতব্বং. ইমানি সাধাৰণানি ইন্দ্ৰিযাধিট্ঠানানি সুত্তানি. যং যস্স সম্বন্ধং কুসলস্স ৱা অকুসলস্স ৱা তেন তেন অধিট্ঠানেন তং সুত্তং নিদ্দিসিতব্বং, নত্থঞ্ঞো ধম্মো নিদ্দিসিতব্বো. তত্থ সাধাৰণং কুসলং নাপি কুসলং অকুসলং যথা সাধাৰণানি চ কুসলমূলানি সাধাৰণানি চ অকুসলমূলানি উপ্পন্নং কামৱিতক্কং পজহতি…পে… চত্তাৰো সম্মপ্পধানা কুসলং অকুসলঞ্চ.
তত্থিমা উদ্দানগাথা
ৱিতক্কো হি মমত্থিকো [পমত্থিকো (পী.)], দদং পিযো নৰো ইতি;
যো পাণমতিপাতেতি, তীণি তস্স বাললক্খণং.
সতঞ্চেৱ সহস্সানং, যে চ সমণব্ৰাহ্মণা;
ছন্দা দোসা ভযা মোহা, চতূহি অগতীহি চ.
অসুভানুপস্সিং ৱিহৰন্তং, নিমিত্তেসু অসুভা চ;
একম্পি চে পিযং পাণং, মিত্তা সচে সুভাসিতা.
পঞ্ঞা হি সেট্ঠা লোকস্মিং, অনুঞ্ঞা তীণি ইন্দ্ৰিযানি;
কুসলাকুসলমূলানি চ, তুলমতুলঞ্চ সম্ভৱং.
কাযেন কুসলং কৰে, তীণি সুচৰিতানি চ;
সুভাসিতং উত্তমমাহু, সন্তো ৱচীসুচৰিতানি চ.
কাযেন চ কুসলং কযিৰা, মনোদুচ্চৰিতানি চ;
কাযানুৰক্খী চ সদা, তিস্সো চ পাৰিসুদ্ধিযো.
যস্স সদ্ধা তথাগতে, সমুপ্পাদে চ দেসিতো;
আৰম্ভথ নিক্কমথ, যা চ সম্মপ্পধানতা.
সতীমতো সদা ভদ্দং, সতিপট্ঠানভাৱনা;
আকঙ্খতো চ অনঞ্ঞাণং, যে চ তীণি সমাধযো.
পঞ্ঞা হি সেট্ঠা লোকস্মিং, তিস্সো পঞ্ঞা পকাসিতা;
অৱীতৰাগো কামেসু, তথেৱ পঞ্চিন্দ্ৰিযা.
ইতি থেৰস্স মহাকচ্চাযনস্স
জম্বুৱনৱাসিনো পেটকোপদেসে
ততিযভূমি সুত্তাধিট্ঠানং নাম.