সাসনপট্ঠানং
৮৯. তত্থ অট্ঠাৰস মূলপদা কুহিং দট্ঠব্বা? সাসনপট্ঠানে. তত্থ কতমং সাসনপট্ঠানং? সংকিলেসভাগিযং সুত্তং, ৱাসনাভাগিযং সুত্তং, নিব্বেধভাগিযং সুত্তং, অসেক্খভাগিযং সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, ৱাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, তণ্হাসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, দিট্ঠিসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, দুচ্চৰিতসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, তণ্হাৱোদানভাগিযং সুত্তং, দিট্ঠিৱোদানভাগিযং সুত্তং, দুচ্চৰিতৱোদানভাগিযং সুত্তং.
তত্থ সংকিলেসো তিৱিধো – তণ্হাসংকিলেসো দিট্ঠিসংকিলেসো দুচ্চৰিতসংকিলেসো. তত্থ তণ্হাসংকিলেসো সমথেন ৱিসুজ্ঝতি, সো সমথো সমাধিক্খন্ধো. দিট্ঠিসংকিলেসো ৱিপস্সনায ৱিসুজ্ঝতি, সা ৱিপস্সনা পঞ্ঞাক্খন্ধো. দুচ্চৰিতসংকিলেসো সুচৰিতেন ৱিসুজ্ঝতি, তং সুচৰিতং সীলক্খন্ধো. তস্স সীলে পতিট্ঠিতস্স যদি আসত্তি উপ্পজ্জতি ভৱেসু, এৱং সাযং সমথৱিপস্সনা ভাৱনামযং পুঞ্ঞক্ৰিযৱত্থু ভৱতি তত্ৰূপপত্তিযা সংৱত্ততি. ইমানি চত্তাৰি সুত্তানি, সাধাৰণানি কতানি অট্ঠ ভৱন্তি, তানিযেৱ অট্ঠ সুত্তানি সাধাৰণানি কতানি সোড়স ভৱন্তি.
ইমেহি সোড়সহি সুত্তেহি ভিন্নেহি নৱৱিধং সুত্তং ভিন্নং ভৱতি. গাথায গাথা অনুমিনিতব্বা, ৱেয্যাকৰণেন ৱেয্যাকৰণং অনুমিনিতব্বং. সুত্তেন সুত্তং অনুমিনিতব্বং.
৯০. তত্থ কতমং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং?
‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না, তণ্হাছদনছাদিতা;
পমত্তবন্ধনা [পমত্তবন্ধুনা (উদা. ৭৪)] বদ্ধা, মচ্ছাৱ কুমিনামুখে;
জৰামৰণমন্ৱেন্তি, ৱচ্ছো খীৰপকোৱ [খীৰূপকোৱ (ক.) পস্স উদা. ৬৪] মাতৰ’’ন্তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অগতিগমনানি. কতমানি চত্তাৰি? ছন্দাগতিং [ছন্দা অগতিং (সী. ক.) পস্স অ. নি. ৪.১৭] গচ্ছতি, দোসাগতিং গচ্ছতি, মোহাগতিং গচ্ছতি, ভযাগতিং গচ্ছতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অগতিগমনানি. ইদমৱোচ ভগৱা, ইদং ৱত্ৱান সুগতো, অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং অতিৱত্ততি;
নিহীযতি তস্স যসো, কাড়পক্খেৱ চন্দিমা’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযা;
মনসা চে পদুট্ঠেন, ভাসতি ৱা কৰোতি ৱা;
ততো নং দুক্খমন্ৱেতি, চক্কংৱ ৱহতো পদ’’ন্তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘মিদ্ধী [পস্স ধ. প. ৩২৫] যদা হোতি মহগ্ঘসো চ, নিদ্দাযিতা সম্পৰিৱত্তসাযী;
মহাৱৰাহোৱ নিৱাপপুট্ঠো, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘অযসাৱ মলং সমুট্ঠিতং, ততুট্ঠায [তদুট্ঠায (সী.) পস্স ধ. প. ২৪০] তমেৱ খাদতি;
এৱং অতিধোনচাৰিনং, সানি [তানি (সী.) পস্স ধ. প. ২৪০] কম্মানি নযন্তি দুগ্গতি’’ন্তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘চোৰো যথা সন্ধিমুখে গহীতো, সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চ;
এৱং অযং পেচ্চ পজা পৰত্থ, সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চা’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ৱিহিংসতি;
অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো ন লভতে [লভে (ক.) পস্স ধ. প. ১৩১] সুখ’’ন্তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘গুন্নং চে তৰমানানং, জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৱো;
সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তি, নেত্তে জিম্হং গতে [জিম্হগতে (সী. ক.) পস্স অ. নি. ৪.৭০] সতি.
‘‘এৱমেৱ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;
সো চে অধম্মং চৰতি, পগেৱ ইতৰা পজা;
সব্বং ৰট্ঠং দুক্খং সেতি, ৰাজা চে হোতি অধম্মিকো’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘সুকিচ্ছৰূপাৱতিমে মনুস্সা, কৰোন্তি পাপং উপধীসু ৰত্তা;
গচ্ছন্তি তে বহুজনসন্নিৱাসং, নিৰযং অৱীচিং কটুকং ভযানক’’ন্তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘ফলং ৱে [পস্স অ. নি. ৪.৬৮] কদলিং হন্তি, ফলং ৱেড়ুং ফলং নড়ং;
সক্কাৰো কাপুৰিসং হন্তি, গব্ভো অস্সতৰিং যথা’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘কোধমক্খগৰু ভিক্খু, লাভসক্কাৰগাৰৱো [লাভসক্কাৰকাৰণা (সী. ক.) পস্স অ. নি. ৪.৪৩];
সুখেত্তে পূতিবীজংৱ, সদ্ধম্মে ন ৱিৰূহতী’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
৯১. ‘‘ইধাহং, ভিক্খৱে, একচ্চং পুগ্গলং পদুট্ঠচিত্তং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি, (যথা খো অযং পুগ্গলো ইৰিযতি, যঞ্চ পটিপদং পটিপন্নো, যঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো) [( ) নত্থি অ. নি. ১.৪৩-৪৪; ইতিৱু. ২০]. ইমম্হি চাযং সমযে কালং কৰেয্য, যথাভতং নিক্খিত্তো, এৱং নিৰযে. তং কিস্স হেতু? চিত্তং হিস্স, ভিক্খৱে, পদুট্ঠং [পদোসিতং (সী. ক.) অ. নি. ১.৪৩; ইতিৱু. ২০ পস্সিতব্বং], চেতোপদোসহেতু [চিত্তপদোসহেতু (সী. ক.)] খো পন, ভিক্খৱে, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ, তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘পদুট্ঠচিত্তং ঞত্ৱান, একচ্চং ইধ পুগ্গলং;
এতমত্থঞ্চ ব্যাকাসি, বুদ্ধো [সত্থা (সী. ক.)] ভিক্খূন সন্তিকে;
ইমম্হি চাযং সমযে, কালং কযিৰাথ পুগ্গলো;
নিৰযং উপপজ্জেয্য, চিত্তং হিস্স পদূসিতং;
চেতোপদোসহেতু হি, সত্তা গচ্ছন্তি দুগ্গতিং.
যথাভতং নিক্খিপেয্য, এৱমেৱ তথাৱিধো;
কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিৰযং সোপপজ্জতী’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা ইতি মে সুতন্তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘সচে ভাযথ দুক্খস্স, সচে ৱো দুক্খমপ্পিযং;
মাকত্থ পাপকং কম্মং, আৱি [আৱী (সী.) পস্স উদা. ৪৪] ৱা যদি ৱা ৰহো.
‘‘সচে চ পাপকং কম্মং, কৰিস্সথ কৰোথ ৱা;
ন ৱো দুক্খা পমুত্যত্থি, উপেচ্চপি পলাযত’’ন্তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘অধম্মেন ধনং লদ্ধা, মুসাৱাদেন চূভযং;
মমেতি বালা মঞ্ঞন্তি, তং কথং নু ভৱিস্সতি.
‘‘অন্তৰাযা সু ভৱিস্সন্তি, সম্ভতস্স ৱিনস্সতি;
মতা সগ্গং ন গচ্ছন্তি, ননু এত্তাৱতা হতা’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘কথং খণতি অত্তানং, কথং মিত্তেহি জীৰতি;
কথং ৱিৱট্টতে ধম্মা, কথং সগ্গং ন গচ্ছতি.
‘‘লোভা খণতি অত্তানং, লুদ্ধো মিত্তেহি জীৰতি;
লোভা ৱিৱট্টতে ধম্মা, লোভা সগ্গং ন গচ্ছতী’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘চৰন্তি বালা দুম্মেধা, অমিত্তেনেৱ অত্তনা;
কৰোন্তা পাপকং কম্মং, যং হোতি কটুকপ্ফলং [কটকং ফলং (ক.) পস্স ধ. প. ৬৬].
‘‘ন তং কম্মং কতং সাধু, যং কত্ৱা অনুতপ্পতি;
যস্স অস্সুমুখো ৰোদং, ৱিপাকং পটিসেৱতী’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘দুক্কৰং দুত্তিতিক্খঞ্চ, অব্যত্তেন চ [অৱিযত্তেন (সী. ক.) পস্স সং. নি. ১.১৭] সামঞ্ঞং;
বহূ হি তত্থ সম্বাধা, যত্থ বালো ৱিসীদতি.
‘‘যো হি অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ, ভাসমানে তথাগতে;
মনং পদোসযে বালো, মোঘং খো তস্স জীৱিতং.
‘‘এতঞ্চাহং অৰহামি, দুক্খঞ্চ ইতো চ পাপিযতৰং ভন্তে;
যো অপ্পমেয্যেসু তথাগতেসু, চিত্তং পদোসেমি অৱীতৰাগো’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘অপ্পমেয্যং পমিনন্তো, কোধ ৱিদ্ৱা ৱিকপ্পযে;
অপ্পমেয্যং পমাযিনং [পমাযন্তং (সী. ক.) পস্স সং. নি. ১.১৭৯], নিৱুতং তং মঞ্ঞে অকিস্সৱ’’ন্তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘পুৰিসস্স হি জাতস্স, কুঠাৰী [কুধাৰী (ক.) পস্স সং. নি. ১.১৮০] জাযতে মুখে;
যায ছিন্দতি অত্তানং, বালো দুব্ভাসিতং ভণং.
‘‘ন হি সত্থং সুনিসিতং, ৱিসং হলাহলং ইৱ;
এৱং ৱিৰদ্ধং পাতেতি, ৱাচা দুব্ভাসিতা যথা’’তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
৯২. ‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি, তং ৱা নিন্দতি যো পসংসিযো;
ৱিচিনাতি মুখেন সো কলিং, কলিনা তেন সুখং ন ৱিন্দতি.
‘‘অপ্পমত্তো অযং কলি, যো অক্খেসু ধনপৰাজযো;
সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনা, অযমেৱ মহন্ততৰো [মহত্তৰো (ক.) পস্স অ. নি. ৪.৩; সং. নি. ১.১৮০] কলি;
যো সুগতেসু মনং পদোসযে.
‘‘সতং সহস্সানং নিৰব্বুদানং, ছত্তিংসতী পঞ্চ চ অব্বুদানি;
যমৰিযগৰহী নিৰযং উপেতি, ৱাচং মনঞ্চ পণিধায পাপক’’ন্তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
‘‘যো লোভগুণে অনুযুত্তো, সো ৱচসা [ৱচসা চ (ক.) পস্স সু. নি. ৬৬৮] পৰিভাসতি অঞ্ঞে;
অস্সদ্ধো কদৰিযো [অনৰিযো (সী. ক.)] অৱদঞ্ঞূ, মচ্ছৰি পেসুণিযং অনুযুত্তো.
‘‘মুখদুগ্গ ৱিভূত অনৰিয, ভূনহু পাপক দুক্কটকাৰি;
পুৰিসন্ত কলী অৱজাতপুত্ত [অৱজাতকপুত্ত (সী. ক.) পস্স সু. নি. ৬৬৯], মা বহুভাণিধ নেৰযিকোসি.
‘‘ৰজমাকিৰসী অহিতায, সন্তে গৰহসি কিব্বিসকাৰী;
বহূনি দুচ্চৰিতানি চৰিত্ৱা, গচ্ছসি খো পপতং চিৰৰত্ত’’ন্তি.
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.
তত্থ কতমং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং?
‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযা;
মনসা চে পসন্নেন, ভাসতি ৱা কৰোতি ৱা;
ততো নং সুখমন্ৱেতি, ছাযাৱ অনপাযিনী’’তি [অনুপাযিনীতি (ক.) পস্স ধ. প. ২].
ইদং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং.
৯৩. মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদং, ভন্তে, কপিলৱত্থু ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ বাহুজঞ্ঞং [বহুজনং (সী. ক.) পস্স সং. নি. ৫.১০১৮] আকিণ্ণমনুস্সং সম্বাধব্যূহং, সো খো অহং, ভন্তে, ভগৱন্তং ৱা পযিৰুপাসিত্ৱা মনোভাৱনীযে ৱা ভিক্খূ সাযন্হসমযং কপিলৱত্থুং পৱিসন্তো ভন্তেনপি হত্থিনা সমাগচ্ছামি, ভন্তেনপি অস্সেন সমাগচ্ছামি, ভন্তেনপি ৰথেন সমাগচ্ছামি, ভন্তেনপি সকটেন সমাগচ্ছামি, ভন্তেনপি পুৰিসেন সমাগচ্ছামি, তস্স ময্হং, ভন্তে, তস্মিং সমযে মুস্সতেৱ ভগৱন্তং আৰব্ভ সতি, মুস্সতি ধম্মং আৰব্ভ সতি, মুস্সতি সঙ্ঘং আৰব্ভ সতি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি ‘ইমম্হি চাহং সাযন্হসমযে কালং কৰেয্যং, কা ময্হং [মমস্স (সী. ক.) পস্স সং. নি. ৫.১০১৮] গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’’তি.
‘‘মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম, অপাপকং তে মৰণং ভৱিস্সতি, অপাপিকা [অপাপিকা তে (সী.)] কালঙ্কিৰিযা. চতূহি খো, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভাৰো. কতমেহি চতূহি? ইধ, মহানাম, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি, ইতিপি সো ভগৱা অৰহং…পে… বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. সেয্যথাপি, মহানাম, ৰুক্খো পাচীননিন্নো পাচীনপোণো পাচীনপব্ভাৰো, সো মূলচ্ছিন্নো [মূলেহি ছিন্নো (সী. ক.)] কতমেন পপতেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, নিন্নো যেন পোণো যেন পব্ভাৰো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহানাম, ইমেহি চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভাৰো. মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম, অপাপকং তে মৰণং ভৱিস্সতি, অপাপিকা কালঙ্কিৰিযা’’তি.
ইদং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং.
‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ন হিংসতি;
অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো লভতে সুখ’’ন্তি.
ইদং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং.
‘‘গুন্নঞ্চে তৰমানানং, উজুং গচ্ছতি পুঙ্গৱো;
সব্বা তা উজুং গচ্ছন্তি, নেত্তে উজুং গতে সতি.
‘‘এৱমেৱ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;
সো সচে [সো চেৱ (সী.) পস্স (সী.) পস্স অ. নি. ৪.৭০] ধম্মং চৰতি, পগেৱ ইতৰা পজা;
সব্বং ৰট্ঠং সুখং সেতি, ৰাজা চে হোতি ধম্মিকো’’তি.
ইদং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং.
৯৪. ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৱতো চীৱৰকম্মং কৰোন্তি ‘‘নিট্ঠিতচীৱৰো ভগৱা তেমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সতী’’তি. তেন খো পন সমযেন ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো সাকেতে [সাধুকে (সং. নি. ৫.১০০২)] পটিৱসন্তি কেনচি দেৱ কৰণীযেন. অস্সোসুং খো ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো ‘‘সম্বহুলা কিৰ ভিক্খূ ভগৱতো চীৱৰকম্মং কৰোন্তি. নিট্ঠিতচীৱৰো ভগৱা তেমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সতী’’তি.
অথ খো ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো মগ্গে পুৰিসং ঠপেসুং ‘‘যদা ত্ৱং অম্ভো পুৰিস পস্সেয্যাসি ভগৱন্তং আগচ্ছন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, অথ অম্হাকং আৰোচেয্যাসী’’তি. দ্ৱীহতীহং ঠিতো খো সো পুৰিসো অদ্দস ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং, দিস্ৱান যেন ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ইসিদত্তপুৰাণে থপতযো এতদৱোচ ‘‘অযং সো ভন্তে [অযং ভন্তে (সী. ক.) পস্স সং. নি. ৫.১০০২] ভগৱা আগচ্ছতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো, যস্সদানি কালং মঞ্ঞথা’’তি.
অথ খো ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধিংসু. অথ খো ভগৱা মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতৰং ৰুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, একমন্তং নিসিন্না খো ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো ভগৱন্তং এতদৱোচুং –
‘‘যদা মযং ভন্তে ভগৱন্তং সুণোম ‘সাৱত্থিযা কোসলেসু চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং ‘দূৰে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং ভন্তে ভগৱন্তং সুণোম ‘সাৱত্থিযা কোসলেসু চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং ‘দূৰে নো ভগৱা’তি…পে….
‘‘যদা পন মযং ভন্তে ভগৱন্তং সুণোম ‘কাসীসু মগধেসু [কাসীহি মাগধে (সং. নি. ৫.১০০২)] চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং ‘দূৰে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং ভন্তে ভগৱন্তং সুণোম ‘কাসীসু মগধেসু চাৰিকং পক্কন্তো’তি, অনপ্পকা নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি অনপ্পকং দোমনস্সং ‘দূৰে নো ভগৱা’তি.
‘‘যদা পন মযং ভন্তে ভগৱন্তং সুণোম ‘মগধেসু কাসীসু চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং ‘আসন্নে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং ভন্তে ভগৱন্তং সুণোম ‘মগধেসু কাসীসু চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং ‘আসন্নে নো ভগৱা’তি…পে….
‘‘যদা পন মযং ভন্তে ভগৱন্তং সুণোম ‘কোসলেসু সাৱত্থিং [সাৱত্থিযং (সী. ক.)] চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি. হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং ‘আসন্নে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি.
‘‘যদা পন মযং ভন্তে ভগৱন্তং সুণোম ‘সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে’তি হোতি অনপ্পকা নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা, হোতি অনপ্পকং সোমনস্সং ‘আসন্নে নো ভগৱা’’’তি.
‘‘তস্মাতিহ, থপতযো, সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা, অলঞ্চ পন ৱো, থপতযো, অপ্পমাদাযা’’তি. ‘‘অত্থি খো নো, ভন্তে, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতৰো চেৱ সম্বাধসঙ্খাততৰো চা’’তি? ‘‘কতমো পন ৱো, থপতযো, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতৰো চেৱ সম্বাধসঙ্খাততৰো চা’’তি?
‘‘ইধ মযং, ভন্তে, যদা ৰাজা পসেনদি কোসলো উয্যানভূমিং নিয্যাতুকামো [গন্তুকামো (সী. ক.) পস্স সং. নি. ৫.১০০২] হোতি, যে তে ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স নাগা ওপৱয্হা, তে কপ্পেত্ৱা যা তা ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পজাপতিযো পিযা মনাপা, তা [তাসং (সী. ক.)] একং পুৰতো একং পচ্ছতো নিসীদাপেম, তাসং খো পন, ভন্তে, ভগিনীনং এৱৰূপো গন্ধো হোতি. সেয্যথাপি নাম গন্ধকৰণ্ডকস্স তাৱদেৱ ৱিৱৰিযমানস্স, যথা তং ৰাজকঞ্ঞানং [ৰাজাৰহেন (সী. ক.)] গন্ধেন ৱিভূসিতানং. তাসং খো পন, ভন্তে, ভগিনীনং এৱৰূপো কাযসম্ফস্সো হোতি, সেয্যথাপি নাম তূলপিচুনো ৱা কপ্পাহপিচুনো ৱা, যথা তং ৰাজকঞ্ঞানং সুখেধিতানং. তস্মিং খো পন, ভন্তে, সমযে নাগোপি ৰক্খিতব্বো হোতি. তাপি ভগিনিযো ৰক্খিতব্বা হোতি. অত্তাপি ৰক্খিতব্বা হোতি. ন খো পন মযং, ভন্তে, অভিজানাম তাসু ভগীনিসু পাপকং চিত্তং ঞপ্পাদেন্তা, অযং খো নো, ভন্তে, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতৰো চেৱ সম্বাধসঙ্ঘাততৰো চাতি.
‘‘তস্মাতিহ, থপতযো, সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. অলঞ্চ পন ৱো, থপতযো, অপ্পমাদায. চতূহি খো থপতযো, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো.
‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, থপতযো, সুতৱা অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি ইতিপি সো ভগৱা অৰহং…পে… বুদ্ধো ভগৱাতি, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, মুত্তচাগো পযতপাণি ৱোস্সগ্গৰতো যাচযোগো দানসংৱিভাগৰতো অপ্পটিৱিভত্তং. ইমেহি খো, থপতযো, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো.
‘‘তুম্হে খো, থপতযো, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা ইতিপি সো ভগৱা অৰহং…পে… বুদ্ধো ভগৱাতি, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… যং খো পন কিঞ্চি কুলে দেয্যধম্মং, সব্বং তং অপ্পটিৱিভত্তং সীলৱন্তেহি কল্যাণধম্মেহি, তং কিং মঞ্ঞথ, থপতযো, কতিৱিধা তে কোসলেসু মনুস্সা যে তুম্হাকং সমসমা যদিদং দানসংৱিভাগেহী’’তি? ‘‘লাভা নো, ভন্তে, সুলদ্ধং নো, ভন্তে, যেসং নো ভগৱা এৱং পজানাতী’’তি.
ইদং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং.
৯৫. ‘‘একপুপ্ফং চজিত্ৱান [যজিত্ৱান (ক.) পস্স থেৰগা. ৯৬], সহস্সং কপ্পকোটিযো;
দেৱে চেৱ মনুস্সে চ, সেসেন পৰিনিব্বুতো’’তি.
ইদং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং.
‘‘অস্সত্থে হৰিতোভাসে, সংৱিৰূড়্হম্হি পাদপে;
একং বুদ্ধগতং [বুদ্ধকতং (ক.) পস্স থেৰগা. ২১৭] সঞ্ঞং, অলভিংত্থং [অলভিংহং (সী. ক.)] পতিস্সতো.
‘‘অজ্জ তিংসং ততো কপ্পা, নাভিজানামি দুগ্গতিং;
তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছিকতা, তস্সা সঞ্ঞায ৱাসনা’’তি.
ইদং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং.
‘‘পিণ্ডায কোসলং পুৰং, পাৱিসি অগ্গপুগ্গলো;
অনুকম্পকো পুৰেভত্তং, তণ্হানিঘাতকো মুনি.
‘‘পুৰিসস্স ৱটংসকো হত্থে, সব্বপুপ্ফেহিলঙ্কতো;
সো অদ্দসাসি সম্বুদ্ধং, ভিক্খুসঙ্ঘপুৰক্খতং.
‘‘পৱিসন্তং ৰাজমগ্গেন, দেৱমানুসপূজিতং;
হট্ঠো চিত্তং পসাদেত্ৱা, সম্বুদ্ধমুপসঙ্কমি.
‘‘সো তং ৱটংসকং সুৰভিং, ৱণ্ণৱন্তং মনোৰমং;